KPSS Çağdaş Türk ve Dünya Tarihi: En Önemli Olaylar, Soğuk Savaş ve Kıbrıs

KPSS Genel Kültür Tarih testinin son 3 sorusu (25, 26 ve 27. sorular) 'Çağdaş Türk ve Dünya Tarihi' ünitesinden gelmektedir. Bu ünite; XX. Yüzyıl Başlarında Dünya (Basmacı Hareketi, 1929 Ekonomik Buhranı, totaliter rejimler), II. Dünya Savaşı (mihver-müttefik blokları, Türkiye'nin savaştaki politikası, konferanslar), Soğuk Savaş Dönemi (Truman Doktrini, Marshall Planı, NATO ve Varşova Paktı), Yumuşama (Detant) Dönemi ve Küreselleşen Dünya başlıklarını kapsar. Genellikle adayların çalışma takviminde sona kaldığı için ihmal edilen bu konu, aslında soruları en net, çeldiricisi en az ve doğru çalışıldığında kesin 3 net kazandıran en karlı alandır. Bu rehberde Çağdaş Tarihin tüm kilit olaylarını inceliyoruz.

İki Savaş Arası Dönem (1918-1939) ve Totaliter Rejimlerin Yükselişi

Sovyet Rusya ve Türk Dünyası: 1917 Bolşevik İhtilali ile Çarlık Rusya yıkılmış ve SSCB kurulmuştur. Orta Asya Türklerinin Rus baskısına karşı başlattığı bağımsızlık mücadelesine 'Basmacı Hareketi' denir (Enver Paşa bu mücadelede şehit düşmüştür). Yusuf Akçura, Zeki Velidi Togan, İsmail Gaspıralı ('Dilde, fikirde, işte birlik') ve Mehmet Emin Resulzade ('Bir kere yükselen bayrak bir daha inmez' - Azerbaycan Cumhuriyeti kurucusu) dönemin büyük Türk aydınlarıdır.

1929 Dünya Ekonomik Buhranı (Kara Perşembe): New York Borsası'nın çökmesiyle başlamış, tüm dünyayı sarsmıştır. Türkiye bu krize karşı 'Kliring Sistemi' (malımı alanın malını alırım) ve 'Devletçilik' ilkesini uygulamış, Yerli Malı Haftası ilan edilmiştir.

Totaliter Rejimler: İtalya'da Mussolini (Faşizm - 'Kara Gömlekliler', 'Bizim Deniz/Mare Nostrum' politikası), Almanya'da Hitler (Nazizm - 'Kahverengi Gömlekliler', 'Hayat Sahası/Lebensraum' politikası), İspanya'da Franco, Japonya'da İmparator Hirohito ('Asya Asyalılarındır').

II. Dünya Savaşı (1939-1945) ve Türkiye'nin Politikası

Tarih dersinde olayları ezberlemek yerine tarihsel sebep-sonuç zincirini kavramak bilginin kalıcı belleğe yerleşmesini sağlar. Padişah ıslahatları, antlaşma maddeleri ve kongre kararlarını kavram haritaları üzerinden tekrar etmek sınav anında tereddütsüz doğru şıkkı buldurur. Çıkmış sınav sorularının çeldirici mantığını analiz etmek ÖSYM'nin soru diline tam hakimiyet kazandırır.

Savaş Blokları: Mihver Devletler (Almanya, İtalya, Japonya) ve Müttefik Devletler (İngiltere, Fransa, SSCB, ABD). Savaş Almanya'nın 1 Eylül 1939'da Polonya'yı işgaliyle başlamıştır.

Savaşın Kırılma Noktaları: Pearl Harbor Baskını (Japonya ABD üssünü vurdu, ABD savaşa girdi), Stalingrad Kuşatması (Almanların Rusya'da durdurulduğu dönüm noktası), Normandiya Çıkarması (Müttefiklerin Fransa'yı kurtardığı en büyük çıkarma harekatı). Savaş ABD'nin Japonya'nın Hiroşima ve Nagazaki şehirlerine atom bombası atmasıyla sona ermiştir.

Türkiye'nin Tutumu (Cumhurbaşkanı İsmet İnönü): Türkiye savaş boyunca 'aktif tarafsızlık' ve 'savaş dışı kalma' politikası izlemiştir. Kahire ve Adana Konferanslarında müttefiklerin savaşa girme baskısını 'askeri malzeme yetersizliği' gerekçesiyle oyalamıştır. Yalta Konferansı kararı gereği, Birleşmiş Milletler'in (BM) kurucu üyesi olabilmek için savaşın bitimine günler kala (Şubat 1945) sembolik olarak Almanya ve Japonya'ya savaş ilan etmiştir.

Savaşın Türkiye'deki İç Etkileri: Milli Korunma Kanunu çıkarıldı, Varlık Vergisi Kanunu ve Toprak Mahsulleri Vergisi konuldu, ekmek karnesi uygulaması ve gece karartması uygulandı. Köy Enstitüleri açıldı (1940).

Soğuk Savaş Dönemi (1945-1960): Bloklaşma ve Türkiye'nin NATO'ya Girişi

Batı Bloku: ABD liderliğinde kuruldu. Truman Doktrini (Sovyet tehdidine karşı Türkiye ve Yunanistan'a askeri yardım), Marshall Planı (Avrupa'ya ekonomik yardım), NATO (Kuzey Atlantik Savunma Paktı - 1949), Avrupa Konseyi ve Schuman Bildirisi (Avrupa Birliği'nin temeli).

Doğu Bloku: SSCB liderliğinde kuruldu. Kominform (ideolojik birlik), Comecon (ekonomik birlik), Varşova Paktı (askeri savunma paktı - 1955).

Türkiye'nin NATO'ya Girişi (1952): Demokrat Parti döneminde (Başbakan Adnan Menderes, Cumhurbaşkanı Celal Bayar), Türkiye Kore Savaşı'na Tahsin Yazıcı komutasında bir tugay (Şimal Yıldızı) asker göndermiş; Kunuri Muharebesi'ndeki kahramanlıklar sonucu 1952'de Türkiye ve Yunanistan NATO'ya kabul edilmiştir.

Kritik Karşılaştırma ve Analiz Tablosu

Dönem / Olay	Yıl / Lider	Gelişmenin Özelliği	Kritik Sınav İpucu
Basmacı Hareketi	1918-1930'lar (Enver Paşa)	Türkistan'ın Ruslara karşı bağımsızlık savaşı	Koraşerif'te Enver Paşa şehit düştü
II. Dünya Savaşı Diplomasisi	1939-1945 (İsmet İnönü)	Aktif tarafsızlık, Adana ve Kahire görüşmeleri	BM kurucu üyesi olmak için sembolik savaş ilanı
Türkiye'nin NATO'ya Girişi	1952 (Adnan Menderes)	Kore Savaşı'na asker gönderme (Tahsin Yazıcı)	Yunanistan ile birlikte 1952'de üye olundu
Kıbrıs Barış Harekatı	1974 (Bülent Ecevit)	'Ayşe Tatile Çıksın' parolası, EOKA'ya son verme	1983'te KKTC kuruldu (Rauf Denktaş)
SSCB'nin Dağılması & TİKA	1991 (Gorbaçov)	Glasnost ve Perestroika, Türk Cumhuriyetleri	Bağımsızlığı tanıyan ilk ülke Türkiye

Çağdaş Türk ve Dünya Tarihinin bu özet tablosu sınavın son 3 sorusunun doğru yanıtlanmasını garantiler.

Yumuşama (Detant) Dönemi ve Kıbrıs Barış Harekatı

Yumuşama Dönemi: ABD ve SSCB liderlerinin (Kennedy ve Kruşçev) nükleer savaşı önlemek için başlattığı diyalog sürecidir. Küba Füze Krizi (Jüpiter füzeleri nedeniyle Türkiye de etkilendi), SALT-1 ve SALT-2 Nükleer Silahları Sınırlandırma Antlaşmaları, Helsinki Nihai Senedi (1975) bu dönemin gelişmeleridir.

Bağlantısızlar Hareketi (Üçüncü Dünya): Doğu ve Batı blokuna katılmayan Asya ve Afrika ülkelerinin Tito (Yugoslavya), Nehru (Hindistan) ve Nasır (Mısır) liderliğinde 1955 Bandung Konferansı ile kurduğu harekettir.

Kıbrıs Sorunu ve Barış Harekatı (1974): Rumların adayı Yunanistan'a bağlama planına 'Enosis', Türkleri imha etmek için kurdukları terör örgütüne 'EOKA', katliam planına ise 'Akritas Planı' denir. Türk direnişini örgütlemek için 'Türk Mukavemet Teşkilatı' (TMT - Rauf Denktaş, Dr. Fazıl Küçük) kurulmuştur.

1974'te Başbakan Bülent Ecevit ve Başbakan Yardımcısı Necmettin Erbakan liderliğinde 'Ayşe Tatile Çıksın' parolasıyla 'Kıbrıs Barış Harekatı' düzenlenmiştir. 1983'te Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti (KKTC) kurulmuş ve ilk cumhurbaşkanı Rauf Denktaş olmuştur.

Küreselleşen Dünya, SSCB'nin Dağılması ve Türk Cumhuriyetleri

SSCB'nin Dağılması (1991): Mihail Gorbaçov'un 'Glasnost' (Açıklık) ve 'Perestroika' (Yeniden Yapılanma) politikaları sonucu SSCB parçalanmış ve Soğuk Savaş sona ermiştir. Berlin Duvarı yıkılmıştır.

Bağımsızlığını Kazanan Türk Cumhuriyetleri: Azerbaycan (Ebulfez Elçibey), Kazakistan (Nursultan Nazarbayev - Semey Nükleer Üssünü kapatmıştır), Özbekistan (İslam Kerimov), Kırgızistan (Askar Akayev), Türkmenistan (Sapar Murat Niyazov - Türkmenbaşı). Türkiye bu cumhuriyetlerin bağımsızlığını tanıyan İLK devlettir.

TİKA (Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı) ve TÜRKSOY gibi kurumlar Türk dünyasıyla kültürel ve ekonomik entegrasyonu sağlamak için kurulmuştur. Bosna Savaşı'nda 'Bilge Kral' Aliya İzzetbegoviç önderliğinde mücadele edilmiş ve 1995 Dayton Antlaşması ile Bosna-Hersek bağımsız olmuştur.

ÖSYM Sınavlarında En Sık Yapılan Hatalar ve Çözüm Yolları

Sınava hazırlanan adayların büyük kısmı benzer tuzaklara düşerek puan kaybetmektedir. Bu kritik hataları bilmek ve önceden tedbir almak sınav günü size doğrudan avantaj sağlar:

Türkiye'nin II. Dünya Savaşı'nda Fiilen Savaştığını Sanmak: Türkiye sadece savaşın bitimine günler kala sembolik savaş ilan etmiştir; cepheye asker göndermemiştir.
Kore Savaşı ile NATO Giriş Sırasını Karıştırmak: Önce Kore'ye asker gönderilmiş (1950), ardından NATO'ya kabul edilmiştir (1952).
Balkan Paktı ile Balkan Antantı'nı Karıştırmak: Balkan Antantı 1934'te (Atatürk dönemi), Balkan Paktı 1953'te (Demokrat Parti dönemi - Türkiye, Yunanistan, Yugoslavya) kurulmuştur.
Türk Cumhuriyetlerinin Liderlerini Karıştırmak: Azerbaycan-Elçibey, Kazakistan-Nazarbayev, Bosna-Aliya İzzetbegoviç eşleştirmelerine dikkat edilmelidir.

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

Çağdaş tarihten kesin 3 soru çıkar mı?

Evet, Tarih testinin 25, 26 ve 27. soruları her yıl Çağdaş Tarihten gelir.

Milli Korunma Kanunu ne zaman çıkarıldı?

II. Dünya Savaşı sırasında hükümete olağanüstü ekonomik yetkiler vermek için 1940'ta çıkarıldı.

Akritas Planı nedir?

Kıbrıs'ta Türkleri ani bir baskınla yok edip adayı Yunanistan'a bağlama planıdır.

SSCB dağıldıktan sonra kurulan nükleer karşıtı hareket hangisidir?

Kazakistan'da kurulan Nevada-Semey hareketidir.

Bilge Kral kimdir?

Bosna-Hersek'in bağımsızlık lideri Aliya İzzetbegoviç'tir.

Çağdaş Türk ve Dünya Tarihi ünitesini tam kavramak için sitemizdeki Tarih Kronoloji Çizelgesi ve Online Testler sayfalarından yararlanabilirsiniz.