KPSS Yürütme Organı Cumhurbaşkanlığı: Kararnameler, Bakanlıklar ve MGK

2017 Anayasa Değişiklikleri ile Türk hükümet sisteminde yapılan en köklü dönüşüm Yürütme Organında gerçekleşmiştir. Başbakanlık ve Bakanlar Kurulu'nun kaldırılmasıyla yürütme yetkisi tek başlı hale getirilmiş ve doğrudan 'Cumhurbaşkanı'na verilmiştir. KPSS Vatandaşlık testinde her yıl en az 2 soru doğrudan Yürütme ünitesinden (Cumhurbaşkanının aday gösterilme ve seçilme şartları, Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi çıkarma yetkisi ve yargısal denetimi, Bakanların cezai sorumluluğu ve Meclis Soruşturması ile Milli Güvenlik Kurulu'nun yapısı) gelmektedir. Bu ünitedeki yetki paylaşımlarını ve kararnamelerin sınırlarını bilmek sınavda kesin net sağlar. Bu kapsamlı rehberde Yürütme organının tüm işleyişini ele alıyoruz.

Cumhurbaşkanı Seçilme Şartları ve Aday Gösterme Usulü

Cumhurbaşkanı Seçilme Şartları: 1) Türk vatandaşı olmak, 2) 40 yaşını doldurmuş olmak, 3) Yükseköğrenim (üniversite) mezunu olmak, 4) Milletvekili seçilme yeterliliğine sahip olmak. Cumhurbaşkanı halk tarafından 5 yıllığına seçilir; bir kimse en fazla İKİ DEFA Cumhurbaşkanı seçilebilir (İstisna: İkinci döneminde meclis erken seçim kararı alırsa bir kez daha aday olabilir).

Cumhurbaşkanlığına Aday Gösterme Usulü (3 Yol Vardır): 1) Siyasi parti grupları (TBMM'de en az 20 milletvekili bulunan partiler), 2) Son genel seçimlerde tek başına veya birlikte geçerli oyların en az yüzde 5'ini (%5) almış olan siyasi partiler, 3) En az 100 bin seçmenin imzası ile aday gösterilebilir.

Seçim Usulü (İki Turlu Sistem): İlk turda geçerli oyların salt çoğunluğunu (yüzde 50 + 1 oy) alan aday seçilir. İlk turda bu çoğunluk sağlanamazsa ikinci tur, ilk oylamayı takip eden ikinci pazar günü yapılır. İkinci tura en çok oy alan iki aday katılır ve geçerli oyların çoğunluğunu alan seçilir. Tek aday kalırsa oylama referandum şeklinde yapılır.

Cumhurbaşkanının Görev ve Yetkileri

Vatandaşlık ve Anayasa Hukuku sorularında kanuni terimlerin ve anayasal sürelerin net olarak bilinmesi adaya sınavda en hızlı netleri kazandırır. Yasama, yürütme ve yargı organlarının görev sınırlarını ve idari vesayet ile hiyerarşi arasındaki ayrımı doğru kavramak tüm kavram sorularını firesiz çözdürür. Güncel anayasa değişikliklerini özet tablolar üzerinden tekrar etmek sınav başarınızı perçinler.

Yasama ile İlgili Görevleri: Kanunları yayımlamak veya veto ederek meclise geri göndermek (Bütçe kanununu veto EDEMEZ!), Anayasa değişikliklerini gerekli gördüğünde halkoyuna sunmak, Anayasa Mahkemesi'ne iptal davası açmak, TBMM seçimlerinin yenilenmesine karar vermek.

Yürütme ile İlgili Görevleri: Cumhurbaşkanı Yardımcılarını ve Bakanları atamak ve görevlerine son vermek, Üst kademe kamu yöneticilerini (Vali, Rektör, Büyükelçi vb.) atamak, Milletlerarası antlaşmaları onaylamak ve yayımlamak, TSK'nın kullanılmasına karar vermek ve Genelkurmay Başkanını atamak, Milli Güvenlik Kurulu'nu toplantıya çağırmak ve başkanlık etmek, OHAL ilan etmek, Sürekli hastalık/sakatlık/kocama sebebiyle kişilerin cezalarını hafifletmek veya kaldırmak.

Yargı ile İlgili Görevleri: Anayasa Mahkemesi'nin 12 üyesini, Danıştay üyelerinin 1/4'ünü, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı ve Vekilini, HSK'nın 4 üyesini seçmek.

Cumhurbaşkanlığı Kararnameleri (Olağan ve OHAL Kararnameleri)

1) Olağan Dönem Cumhurbaşkanlığı Kararnameleri: Yürütme yetkisine ilişkin konularda çıkarılır. Sınırları: Anayasada yer alan Kişisel Haklar ve Siyasi Haklar CBK ile DÜZENLENEMEZ; sadece Sosyal ve Ekonomik Haklar düzenlenebilir. Anayasada münhasıran kanunla düzenlenmesi öngörülen konularda ve kanunda açıkça düzenlenen konularda CBK çıkarılamaz. Kanun ile CBK çelişirse KANUN hükümleri uygulanır. TBMM aynı konuda kanun çıkarırsa CBK hükümsüz hale gelir. Yargısal denetimini ANAYASA MAHKEMESİ yapar.

2) Olağanüstü Hal (OHAL) Cumhurbaşkanlığı Kararnameleri: OHAL'in gerekli kıldığı konularda çıkarılır. Sınırları: Sert çekirdek haklar hariç tüm haklar (kişisel ve siyasi haklar dahil) sınırlandırılabilir veya durdurulabilir. Kanun hükmündedir. Çıkarıldığı gün TBMM onayına sunulur (3 ay içinde mecliste görüşülür). Yargısal denetimi yoktur; aleyhine Anayasa Mahkemesi'ne DAVA AÇILAMAZ!

Kritik Karşılaştırma ve Analiz Tablosu

Kurum / Karar	Başkanı / Yetkili	Üye Yapısı / Sınırı	Kritik Sınav İpucu
Cumhurbaşkanı	Devletin & Yürütmenin Başı	40 yaş, 5 yıl görev (en fazla 2 dönem)	Halk seçer (Salt çoğunluk %50+1)
Olağan CBK	Cumhurbaşkanı	Sadece Sosyal Haklar düzenlenir	Anayasa Mahkemesi yargısal denetimini yapar
OHAL CBK	Cumhurbaşkanı	Tüm haklar düzenlenebilir	Anayasa Mahkemesi'ne dava açılamaz
MGK Üyeleri	Cumhurbaşkanı Başkanlığı	Bakanlar + Kuvvet Komutanları	Jandarma Komutanı MGK üyesi DEĞİLDİR
Devlet Denetleme Kurulu	Cumhurbaşkanlığına bağlı	Tüm kurumları teftiş eder	Yargı organlarını denetleyemez

Yürütme organının bu yetki ve sorumluluk haritası sınavdaki soruların eksiksiz yapılmasını sağlar.

Cumhurbaşkanı Yardımcıları ve Bakanlar: Meclis Soruşturması

Vatandaşlık ve Anayasa Hukuku sorularında kanuni terimlerin ve anayasal sürelerin net olarak bilinmesi adaya sınavda en hızlı netleri kazandırır. Yasama, yürütme ve yargı organlarının görev sınırlarını ve idari vesayet ile hiyerarşi arasındaki ayrımı doğru kavramak tüm kavram sorularını firesiz çözdürür. Güncel anayasa değişikliklerini özet tablolar üzerinden tekrar etmek sınav başarınızı perçinler.

Cumhurbaşkanı Yardımcıları ve Bakanlar, Cumhurbaşkanı tarafından atanır ve görevden alınır. Milletvekili değillerdir; milletvekili iken bakan atanan kişinin milletvekilliği SONA ERER. Göreve başlarken TBMM'de andiçerler.

Cumhurbaşkanına Vekalet: Cumhurbaşkanlığı makamının herhangi bir nedenle boşalması halinde (vefat, istifa vb.) en yaşlı Cumhurbaşkanı Yardımcısı vekalet eder ve 45 gün içinde Cumhurbaşkanı seçimi yapılır. CB yurt dışına çıktığında veya geçici ayrıldığında görevlendirdiği yardımcısı vekalet eder.

Cezai Sorumluluk (Meclis Soruşturması): Cumhurbaşkanı, Yardımcıları ve Bakanların görevleriyle ilgili suç işledikleri iddiasıyla Yüce Divan'a sevk edilmesi sürecidir: 1) TBMM üye tam sayısının salt çoğunluğu (301 milletvekili) ile soruşturma açılması TEKLİF edilir. 2) Üye tam sayısının 3/5'i (360 milletvekili) ile soruşturma AÇILMASINA karar verilir. 3) 15 kişilik komisyon raporunu sunar; üye tam sayısının 2/3'ü (400 milletvekili) ile YÜCE DİVAN'A SEVK kararı verilir.

Yüce Divan yargılamasını ANAYASA MAHKEMESİ yapar ve 3 ay içinde tamamlar.

Milli Güvenlik Kurulu (MGK) ve Devlet Denetleme Kurulu (DDK)

Milli Güvenlik Kurulu (MGK): 2 ayda bir Cumhurbaşkanı başkanlığında toplanır. Kararları tavsiye niteliğindedir. Üyeleri:

Sivil Üyeler: Cumhurbaşkanı, Cumhurbaşkanı Yardımcıları, Adalet Bakanı, İçişleri Bakanı, Dışişleri Bakanı, Milli Savunma Bakanı.

Askeri Üyeler: Genelkurmay Başkanı, Kara Kuvvetleri Komutanı, Deniz Kuvvetleri Komutanı, Hava Kuvvetleri Komutanı. (DİKKAT: Jandarma Genel Komutanı MGK üyesi DEĞİLDİR! MGK Genel Sekreteri üye DEĞİLDİR!).

Devlet Denetleme Kurulu (DDK): Doğrudan Cumhurbaşkanlığına bağlıdır; başkanı ve üyelerini Cumhurbaşkanı atar. Tüm kamu kurumlarını, meslek kuruluşlarını, sendikaları ve dernekleri denetler. Sadece YARGI ORGANLARINI (Mahkemeleri) DENETLEYEMEZ!

ÖSYM Sınavlarında En Sık Yapılan Hatalar ve Çözüm Yolları

Sınava hazırlanan adayların büyük kısmı benzer tuzaklara düşerek puan kaybetmektedir. Bu kritik hataları bilmek ve önceden tedbir almak sınav günü size doğrudan avantaj sağlar:

• Jandarma Genel Komutanını MGK Üyesi Sanmak: 2016 değişikliği ile Jandarma Genel Komutanı MGK üyeliğinden tamamen ÇIKARILMIŞTIR.
• Cumhurbaşkanının Bütçeyi Veto Edebileceğini Düşünmek: Cumhurbaşkanı TBMM'den gelen tüm kanunları veto edebilir; SADECE Bütçe Kanununu veto EDEMEZ.
• Milletvekilinin Bakan Olduğunda Vekilliğinin Süreceğini Sanmak: Bakan olan kişinin milletvekilliği anında SONA ERER (Kuvvetler ayrılığı).
• OHAL Kararnamesine AYM'de Dava Açılabileceğini Düşünmek: OHAL Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerine karşı Anayasa Mahkemesi'ne iptal davası açılamaz.

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

Yürütme organı ve anayasal yetkileri pekiştirmek için sitemizdeki Yürütme Konu Anlatımı ve Online Testler sayfalarından yararlanabilirsiniz.