İsim (Ad) ve İsim Tamlamaları
(İsim Çeşitleri, İsim Çekim Ekleri, Belirtili-Belirtisiz-Takısız İsim Tamlaması, Zincirleme Tamlama)
1. Konunun Mantığı
İsimler, dildeki varlık ve kavramları karşılayan temel sözcük türüdür. KPSS'de bu konu genellikle DOĞRUDAN soru olarak değil, isim tamlamaları üzerinden ("belirtili mi belirtisiz mi", "tamlayan-tamlanan bulma") sorulur; bu da onu KPSS'nin en garanti net getiren alt başlıklarından biri yapar çünkü kurallar tamamen NESNELDİR. ÖSYM burada seni, isim çeşitlerini ve özellikle isim tamlaması türlerini ayırt etme becerinle sınar.
Belirtili-belirtisiz isim tamlaması ayrımı ve zincirleme isim tamlamalarında tamlayan-tamlanan bulma, KPSS'nin klasik sorularındandır.
2. Sıfırdan Tam Konu Anlatımı
A) İsimlerin Sınıflandırılması
Varlıklara Veriliş Bakımından:
- Özel isim: Tek bir varlığa/kavrama ait, benzerlerinden ayıran isimdir: "Ahmet, Türkiye, Nutuk". Büyük harfle başlar.
- Cins (Tür) isim: Aynı türden tüm varlıkları kapsayan genel isimdir: "insan, ülke, kitap".
Varlıkların Sayısına Göre:
- Tekil isim: Tek bir varlığı bildirir: "kalem".
- Çoğul isim: Birden fazla varlığı bildirir, "-ler/-lar" eki alır: "kalemler".
- Topluluk ismi: Tekil biçimde olduğu hâlde birden fazla varlığı/topluluğu ifade eder: "ordu, sürü, millet, takım".
Varlıkların Oluşuna Göre:
- Somut isim: Beş duyudan biriyle algılanabilen: "masa, koku, ses".
- Soyut isim: Duyularla algılanamayan, zihinde var olan: "sevgi, mutluluk, adalet".
Yapı Bakımından: Basit isim (kalem), türemiş isim (gözlük), birleşik isim (hanımeli) — bu ayrım Konu 9'da (Sözcükte Yapı) ayrıntılı işlenmiştir.
B) İsim Çekim Ekleri (Hatırlatma ve Genişletme)
Çoğul eki: -ler/-lar (kalemler)
İyelik ekleri: Bir varlığın kime ait olduğunu bildirir:
| Kişi | Ek | Örnek |
|---|---|---|
| 1. tekil | -im/-ım | kalemim |
| 2. tekil | -in/-ın | kalemin |
| 3. tekil | -i/-ı (-si/-sı) | kalemi |
| 1. çoğul | -imiz/-ımız | kalemimiz |
| 2. çoğul | -iniz/-ınız | kaleminiz |
| 3. çoğul | -leri/-ları | kalemleri |
Hâl (Durum) Ekleri:
| Hâl | Ek | Örnek |
|---|---|---|
| Yalın hâl | ek yok | kalem |
| Belirtme (-i) | -i/-ı/-u/-ü | kalemi gördüm |
| Yönelme (-e) | -e/-a | okula gittim |
| Bulunma (-de) | -de/-da (-te/-ta) | okulda kaldım |
| Ayrılma (-den) | -den/-dan (-ten/-tan) | okuldan çıktım |
| Tamlayan (-in) | -in/-ın/-nin/-nın | okulun bahçesi |
C) İsim Tamlamaları
İki (veya daha çok) ismin, aralarında anlam ilişkisi olacak biçimde bir araya gelmesiyle oluşan söz öbeğidir. Birinci öge tamlayan, ikinci öge tamlanan olarak adlandırılır.
1. Belirtili İsim Tamlaması: Tamlayan tamlayan eki (-in/-ın), tamlanan iyelik eki (-i/-ı) alır. Sahiplik/aitlik NET ve BELİRLİDİR: "öğrencinin kalemi" (belirli bir öğrencinin kalemi).
2. Belirtisiz İsim Tamlaması: Tamlayan hiçbir ek almaz, sadece tamlanan iyelik eki (-i/-ı) alır. Tamlayan, tamlananın TÜRÜNÜ/CİNSİNİ belirtir, belirli bir varlığa işaret ETMEZ: "öğrenci kalemi" (öğrencilere özgü bir tür kalem, belirli bir öğrenciye ait değil).
3. Takısız İsim Tamlaması: Hem tamlayan hem tamlanan hiçbir ek almaz; tamlayan tamlananın NEDEN YAPILDIĞINI (maddesini) bildirir: "altın yüzük" (yüzüğün maddesi altın), "yün kazak".
4. Zincirleme İsim Tamlaması: Üç ya da daha fazla ismin art arda tamlama kurmasıyla oluşur: "Türkiye'nin başkenti Ankara'nın nüfusu" gibi iç içe geçmiş tamlamalardır. Çözümleme sondan başa doğru yapılır.
Tamlayanda "-in/-ın" eki VAR MI? → Varsa BELİRTİLİ. Tamlayanda ek YOK ama madde/tür anlamı mı VAR? → Madde anlamıysa TAKISIZ, tür/cins anlamıysa BELİRTİSİZ.
3. İleri Düzey Ayrıntılar
- Belirtisiz isim tamlamasında tamlayan bazen düşebilir (eksiltili tamlama): "Ali'nin evi büyük, benimki (evim) küçük." — "benimki" aslında "benim evim" anlamındadır, tamlanan (ev) düşmüştür.
- Takısız isim tamlaması ile sıfat tamlaması karıştırılabilir: "Altın yüzük" (takısız isim tamlaması, madde bildirir) ile "güzel yüzük" (sıfat tamlaması, nitelik bildirir) arasındaki fark, birincinin isim+isim, ikincisinin sıfat+isim olmasıdır.
- Zincirleme tamlamalarda ara ögeler hem tamlayan hem tamlanan görevini AYNI ANDA üstlenebilir: "Türkiye'nin başkenti Ankara'nın nüfusu" ifadesinde "Ankara" hem bir önceki tamlamanın TAMLANANI hem sonraki tamlamanın TAMLAYANI'dır.
4. Ezber Teknikleri
Belirtili: Tamlayan+EK, Tamlanan+EK (öğrencinin kalemi). Belirtisiz: Tamlayan+EKSİZ, Tamlanan+EK (öğrenci kalemi). Takısız: Tamlayan+EKSİZ, Tamlanan+EKSİZ (altın yüzük). Akılda tutmak için: "Belirtili tam ekli, belirtisiz yarım ekli, takısız hiç eksiz."
Takısız isim tamlamasını tanımak için "Bu, neyden yapılmıştır?" sorusunu sor. "Altın yüzük" → "Yüzük neyden yapılmış? Altından." → Takısız tamlama.
5. Karşılaştırma Tabloları
| Tamlama Türü | Tamlayan | Tamlanan | Örnek |
|---|---|---|---|
| Belirtili | -in/-ın eki alır | -i/-ı eki alır | öğrencinin kalemi |
| Belirtisiz | Ek almaz | -i/-ı eki alır | öğrenci kalemi |
| Takısız | Ek almaz | Ek almaz | altın yüzük |
6. Sınıflandırma Şeması
İsim tamlaması analiz sırası:
1) İki isim var mı, aralarında aitlik/tür/madde ilişkisi mi var? →
2) Birinci isimde (tamlayan) "-in/-ın" eki var mı? → Varsa BELİRTİLİ →
3) Yoksa, ikinci isim (tamlanan) "-i/-ı" (iyelik) eki alıyor mu? → Alıyorsa BELİRTİSİZ →
4) Hiçbiri ek almıyorsa ve tamlayan MADDE bildiriyorsa → TAKISIZ →
5) Üç veya daha fazla isim art arda tamlama kuruyorsa → ZİNCİRLEME, sondan başa çöz.
7. En Çok Karıştırılan Noktalar
"Öğrenci kalemi" (isim+isim, belirtisiz tamlama) ile "kırmızı kalem" (sıfat+isim, sıfat tamlaması) farklı yapılardır. İlk unsurun İSİM mi SIFAT mı olduğuna bakmak gerekir.
"Altın yüzük" (takısız, madde bildirir, TAMLANAN da ek almaz) ile "kadın çantası" (belirtisiz, tür bildirir, TAMLANAN iyelik eki alır: "çantası") farkını atlamak sık yapılan hatadır.
Zincirleme tamlamalarda tamlayan-tamlanan ilişkisini SONDAN BAŞA doğru çözmek gerekir: "Türkiye'nin başkenti Ankara'nın nüfusu" ifadesinde önce "Ankara'nın nüfusu" (belirtili tamlama) çözülür, sonra bu bütün "Türkiye'nin başkenti" ile ilişkilendirilir.
Bazı belirtisiz isim tamlamaları zamanla KALIPLAŞIP birleşik sözcük hâline gelmiştir: "hanımeli, aslanağzı" gibi örnekler artık bitişik yazılır ve tek sözcük gibi algılanır.
8. ÖSYM Analizi
KPSS'de bu konudan en sık gelen soru tipi "hangi seçenekte belirtili/belirtisiz/takısız isim tamlaması vardır" ya da "hangi seçenekteki tamlama türü diğerlerinden farklıdır" şeklindedir. Ayrıca zincirleme tamlamalarda "kaç tane tamlama vardır" sorusu da sık çıkar.
9. Soru Çözüm Stratejileri
Tamlamadaki her iki ismi de incele: tamlayanda ek var mı (1 ek = belirtili, 0 ek = belirtisiz/takısız)? Tamlananda ek var mı (varsa belirtili/belirtisiz, yoksa takısız)? Bu iki soruyu sırayla sorarak tamlama türünü hızla belirle.
10. Çözümlü Örnek Sorular (30 Soru)
🟢 Kolay Düzey (1-10)
"Öğrencinin kalemi" tamlaması hangi türdür?
A) Belirtili isim tamlaması B) Belirtisiz isim tamlaması C) Takısız isim tamlaması D) Sıfat tamlaması E) Zincirleme tamlama
Çözüm: Tamlayan "-in" ekini, tamlanan "-i" ekini almıştır; belirtili isim tamlamasıdır. Doğru cevap: A.
"Öğrenci kalemi" tamlaması hangi türdür?
A) Belirtili isim tamlaması B) Belirtisiz isim tamlaması C) Takısız isim tamlaması D) Sıfat tamlaması E) Zincirleme tamlama
Çözüm: Tamlayan ek almamış, tamlanan "-i" almış; belirtisiz isim tamlamasıdır (öğrencilere özgü bir tür kalem). Doğru cevap: B.
"Altın yüzük" tamlaması hangi türdür?
A) Belirtili isim tamlaması B) Belirtisiz isim tamlaması C) Takısız isim tamlaması D) Sıfat tamlaması E) Zincirleme tamlama
Çözüm: Ne tamlayan ne tamlanan ek almış; yüzüğün maddesi (altın) bildirilmiş; takısız isim tamlamasıdır. Doğru cevap: C.
Aşağıdaki isimlerden hangisi özel isimdir?
A) şehir B) ülke C) İstanbul D) kitap E) öğrenci
Çözüm: "İstanbul" tek bir varlığa ait, benzerlerinden ayıran bir özel isimdir. Doğru cevap: C.
Aşağıdaki isimlerden hangisi topluluk ismidir?
A) asker B) ordu C) ev D) kalem E) sevgi
Çözüm: "Ordu" tekil biçimde olduğu hâlde birden fazla varlığı (askerler topluluğunu) ifade eder; topluluk ismidir. Doğru cevap: B.
Aşağıdaki isimlerden hangisi soyut isimdir?
A) masa B) koku C) mutluluk D) ses E) ışık
Çözüm: "Mutluluk" duyularla algılanamaz, zihinsel/kavramsal bir isimdir; soyuttur. Doğru cevap: C.
"Kadının çantası" tamlamasında tamlayan hangisidir?
A) çanta B) kadının C) çantası D) kadın E) hiçbiri
Çözüm: Tamlamanın ilk ögesi olan "kadının" tamlayandır. Doğru cevap: B.
"Yün kazak" tamlaması hangi türdür?
A) Belirtili B) Belirtisiz C) Takısız D) Zincirleme E) Sıfat tamlaması
Çözüm: Kazağın maddesi (yün) bildirilmiş, her iki öge de eksizdir; takısız isim tamlamasıdır. Doğru cevap: C.
Aşağıdaki isimlerden hangisi cins (tür) isimdir?
A) Ahmet B) Türkiye C) insan D) Nutuk E) İzmir
Çözüm: "İnsan" aynı türden tüm varlıkları kapsayan genel bir isimdir; cins isimdir. Doğru cevap: C.
"Ahmet'in kitabı" tamlamasında tamlanan hangisidir?
A) Ahmet B) Ahmet'in C) kitabı D) kitap E) hiçbiri
Çözüm: Tamlamanın ikinci ögesi olan "kitabı" (iyelik eki almış) tamlanandır. Doğru cevap: C.
🟡 Orta Düzey (11-20)
Aşağıdaki tamlamalardan hangisi diğerlerinden farklı türdedir?
A) demir kapı B) tahta masa C) cam bardak D) öğrenci kalemi E) yün halı
Çözüm: A, B, C, E takısız isim tamlamasıdır (madde bildirir, her iki öge de eksiz). D'de tamlanan "kalemi" iyelik eki almıştır; belirtisiz isim tamlamasıdır, diğerlerinden farklıdır. Doğru cevap: D.
"Türkiye'nin başkenti Ankara'nın nüfusu 5 milyonu aşmıştır." cümlesindeki zincirleme tamlamada kaç isim tamlaması vardır?
A) 1 B) 2 C) 3 D) 4 E) 0
Çözüm: "Türkiye'nin başkenti" (1. tamlama) ve "Ankara'nın nüfusu" (2. tamlama) olmak üzere 2 tamlama vardır; "Ankara" hem birincinin tamlananı hem ikincinin tamlayanıdır. Doğru cevap: B.
"Benimki daha güzeldi." cümlesindeki "benimki" sözcüğü için ne söylenebilir?
A) Eksiltili bir isim tamlamasıdır, tamlanan düşmüştür. B) Bir sıfat tamlamasıdır. C) Takısız bir tamlamadır. D) Zincirleme tamlamadır. E) Hiçbir tamlama değildir.
Çözüm: "Benimki" aslında "benim (kalemim/evim vb.)" anlamına gelir; tamlanan (isim) düşmüş, sadece "-ki" ekiyle işaret edilmiştir; eksiltili tamlamadır. Doğru cevap: A.
Aşağıdaki tamlamalardan hangisi belirtili isim tamlamasıdır?
A) kapı kolu B) kapının kolu C) demir kapı D) bahçe kapısı E) tahta kapı
Çözüm: "Kapının kolu" tamlayan "-ın" ekini, tamlanan "-u" ekini almıştır; belirtili isim tamlamasıdır. Doğru cevap: B.
Aşağıdaki tamlamalardan hangisi "sıfat tamlaması"dır, isim tamlaması DEĞİLDİR?
A) demir kapı B) öğrenci kalemi C) kırmızı kalem D) kapının kolu E) bahçe kapısı
Çözüm: "Kırmızı" bir sıfattır (nitelik bildirir), isim değildir; bu yüzden "kırmızı kalem" bir sıfat tamlamasıdır, isim tamlaması değildir. Doğru cevap: C.
"Sınıfın en çalışkan öğrencisinin defteri" ifadesinde kaç isim tamlaması vardır?
A) 1 B) 2 C) 3 D) 4 E) 0
Çözüm: "Sınıfın öğrencisi" (1. tamlama, "en çalışkan" sıfatı araya girmiştir) ve "öğrencisinin defteri" (2. tamlama) olmak üzere 2 isim tamlaması vardır. Doğru cevap: B.
Aşağıdaki isimlerden hangisi hem somut hem çoğul bir isimdir?
A) sevgiler B) kalemler C) mutluluk D) adalet E) hüzün
Çözüm: "Kalemler" hem somut (elle tutulur) hem çoğuldur (-ler eki almış). Doğru cevap: B.
Aşağıdaki tamlamalardan hangisi diğerlerinden farklı bir hâl eki içerir?
A) okulun bahçesi B) evin kapısı C) öğrenci kalemi D) kitabın sayfası E) arabanın rengi
Çözüm: A, B, D, E belirtili isim tamlamasıdır ve tamlayanları "-in/-ın" (tamlayan hâl eki) alır. C'de tamlayan hiçbir hâl eki almamıştır (belirtisiz tamlama); diğerlerinden farklıdır. Doğru cevap: C.
"Gümüş bilezik" ile "annemin bileziği" tamlamaları arasındaki fark nedir?
A) İkisi de aynı türdür. B) Birincisi takısız (madde), ikincisi belirtili (aitlik) isim tamlamasıdır. C) İkisi de belirtisizdir. D) İkisi de sıfat tamlamasıdır. E) İkisi de zincirleme tamlamadır.
Çözüm: "Gümüş bilezik" maddeyi (takısız), "annemin bileziği" aitliği (belirtili, tamlayan+tamlanan ek almış) bildirir. Doğru cevap: B.
Aşağıdaki cümlelerdeki altı çizili sözcüklerden hangisi bir belirtisiz isim tamlamasının parçasıdır?
A) Okulun bahçesinde oynadık. B) Çocuk arabası çok pahalıydı. C) Altın yüzüğünü kaybetti. D) Ahmet'in evi büyüktü. E) Bu, senin kitabın mı?
Çözüm: "Çocuk arabası" (çocuklara özgü bir tür araba) belirtisiz isim tamlamasıdır; tamlayan "çocuk" ek almamış, tamlanan "arabası" iyelik eki almıştır. Doğru cevap: B.
🔴 Zor Düzey (21-30)
"Öğretmenler odasının kapısı" ifadesinde tamlama yapısı için ne söylenebilir?
A) Tek bir belirtili tamlamadır. B) Zincirleme bir tamlamadır: önce "öğretmenler odası" (belirtisiz), sonra "odasının kapısı" (belirtili) kurulmuştur. C) Sadece takısız tamlamadır. D) Hiç tamlama yoktur. E) Sadece sıfat tamlamasıdır.
Çözüm: "Öğretmenler odası" (belirtisiz: öğretmenlere özgü oda) ile "odasının kapısı" (belirtili) iç içe geçerek zincirleme bir tamlama oluşturmuştur. Doğru cevap: B.
Aşağıdaki tamlamalardan hangisinde tamlayan ile tamlanan arasındaki ilişki "MADDE" değil "AİTLİK/SAHİPLİK" bildirir?
A) tahta sandalye B) demir kapı C) öğretmenin çantası D) altın bilezik E) cam bardak
Çözüm: "Öğretmenin çantası" belirtili isim tamlamasıdır ve AİTLİK/SAHİPLİK bildirir (belirli bir öğretmene ait çanta); diğerleri madde bildiren takısız tamlamalardır. Doğru cevap: C.
"Bu, senin defterin mi yoksa öğretmeninki mi?" cümlesindeki "öğretmeninki" sözcüğü hangi yapıyı içerir?
A) Basit bir isimdir. B) Eksiltili (tamlananı düşmüş) bir belirtili isim tamlamasıdır: öğretmenin (defteri). C) Takısız bir tamlamadır. D) Bir sıfat tamlamasıdır. E) Hiçbir ek almamıştır.
Çözüm: "Öğretmeninki" = "öğretmenin defteri" anlamındadır; tamlanan (defter) düşmüş, "-ki" ekiyle işaret edilmiştir; eksiltili belirtili tamlamadır. Doğru cevap: B.
Aşağıdaki tamlamalardan hangisi hem topluluk ismi HEM belirtisiz isim tamlaması içerir?
A) öğrenci ordusu (mecazi, çokluk bildiren bir kullanım) B) kalemler kutusu C) annemin çantası D) altın yüzük E) kapının kolu
Çözüm: "Öğrenci ordusu" hem "ordu" (topluluk ismi) hem de belirtisiz isim tamlaması (tamlayan "öğrenci" ek almamış, tamlanan "ordusu" iyelik eki almış) özelliklerini bir arada taşır. Doğru cevap: A.
"Ankara'nın Çankaya ilçesinin nüfusu" ifadesinde kaç tamlama vardır ve "Çankaya" hangi görevdedir?
A) 1 tamlama, Çankaya tamlayandır. B) 2 tamlama, Çankaya hem tamlanan hem tamlayandır. C) 3 tamlama, Çankaya sadece tamlanandır. D) Hiç tamlama yoktur. E) Çankaya bir sıfattır.
Çözüm: "Ankara'nın Çankaya ilçesi" (1. tamlama, Çankaya burada TAMLANANIN bir parçası/niteleyicisi konumunda) ve "ilçesinin nüfusu" (2. tamlama) zincirlenir; Çankaya hem bir önceki yapının parçası hem sonraki yapıya bağlanan bir ögedir. Doğru cevap: B.
Aşağıdaki tamlamalardan hangisinde tamlayan bir ÖZEL İSİMDİR ve belirtili isim tamlaması kurulmuştur?
A) İstanbul'un tarihi B) tarihi eser C) öğrenci kalemi D) altın bilezik E) kırmızı gül
Çözüm: "İstanbul'un tarihi" tamlamasında tamlayan "İstanbul" özel isimdir ve "-un" ekini almıştır; belirtili isim tamlamasıdır. Doğru cevap: A.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir takısız isim tamlaması, mecazi bir anlam kazanarak kalıplaşmıştır (birleşik sözcük hâline gelmiştir)?
A) tahta masa B) demir leblebi (çok zor bir iş anlamında) C) cam bardak D) altın yüzük E) yün kazak
Çözüm: "Demir leblebi" gerçek anlamından uzaklaşarak "çok zor, uzun süren bir iş" anlamı kazanmış, deyimleşmiş bir kullanımdır. Doğru cevap: B.
"Kitabın sayfalarının kenarları yırtılmıştı." cümlesindeki zincirleme tamlamada kaç isim tamlaması vardır?
A) 1 B) 2 C) 3 D) 4 E) 0
Çözüm: "Kitabın sayfaları" (1. tamlama) ve "sayfalarının kenarları" (2. tamlama) olmak üzere 2 tamlama vardır. Doğru cevap: B.
Aşağıdaki tamlamalardan hangisinde tamlayan bir SIFAT DEĞİL, İSİMDİR (bu yüzden isim tamlaması sayılır)?
A) güzel çiçek B) büyük ev C) çiçek bahçesi D) küçük çocuk E) yeşil yaprak
Çözüm: "Çiçek bahçesi" tamlamasında "çiçek" bir isimdir (nitelik değil, tür/içerik bildirir); belirtisiz isim tamlamasıdır. Diğerleri sıfat tamlamasıdır (güzel, büyük, küçük, yeşil sıfattır). Doğru cevap: C.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde eksiltili (tamlananı düşmüş) bir isim tamlaması vardır?
A) Ali'nin arabası kırmızı, benimki mavi. B) Ali'nin arabası kırmızıdır. C) Araba çok hızlıydı. D) Kırmızı araba geldi. E) Arabanın rengi kırmızıydı.
Çözüm: "Benimki" = "benim (arabam)" anlamındadır; tamlanan (araba) düşmüştür, eksiltili tamlamadır. Doğru cevap: A.
11. Mini Deneme (20 Soru)
- "Kadının çantası" tamlaması hangi türdür?
A) Belirtili B) Belirtisiz C) Takısız D) Sıfat tamlaması E) Zincirleme - "Kadın çantası" tamlaması hangi türdür?
A) Belirtili B) Belirtisiz C) Takısız D) Sıfat tamlaması E) Zincirleme - "Demir kapı" tamlaması hangi türdür?
A) Belirtili B) Belirtisiz C) Takısız D) Sıfat tamlaması E) Zincirleme - Aşağıdakilerden hangisi özel isimdir?
A) şehir B) Ankara C) ülke D) millet E) insan - Aşağıdakilerden hangisi topluluk ismidir?
A) kalem B) sürü C) ev D) kitap E) sevgi - Aşağıdakilerden hangisi soyut isimdir?
A) masa B) adalet C) ses D) koku E) ışık - "Öğretmenin kitabı" tamlamasında tamlayan hangisidir?
A) kitap B) öğretmenin C) kitabı D) öğretmen E) hiçbiri - "Yün halı" tamlaması hangi türdür?
A) Belirtili B) Belirtisiz C) Takısız D) Zincirleme E) Sıfat tamlaması - Aşağıdakilerden hangisi cins isimdir?
A) Ahmet B) Türkiye C) kitap D) İzmir E) Nutuk - "Ali'nin kalemi" tamlamasında tamlanan hangisidir?
A) Ali B) Ali'nin C) kalemi D) kalem E) hiçbiri - "Kırmızı çanta" ifadesi için ne söylenebilir?
A) Belirtili isim tamlamasıdır. B) Sıfat tamlamasıdır, isim tamlaması değildir. C) Takısız isim tamlamasıdır. D) Zincirleme tamlamadır. E) Belirtisiz isim tamlamasıdır. - "Okulun bahçesinin duvarı" ifadesinde kaç tamlama vardır?
A) 1 B) 2 C) 3 D) 4 E) 0 - "Benimki seninkinden güzel." cümlesindeki tamlamalar için ne söylenebilir?
A) Tam, eksiksiz tamlamalardır. B) Eksiltili tamlamalardır, tamlanan düşmüştür. C) Takısız tamlamalardır. D) Hiç tamlama yoktur. E) Sıfat tamlamasıdır. - Aşağıdaki tamlamalardan hangisi diğerlerinden farklıdır?
A) tahta masa B) demir kapı C) öğretmenin çantası D) cam bardak E) altın yüzük - "Cam bardak" tamlaması hangi türdür?
A) Belirtili B) Belirtisiz C) Takısız D) Zincirleme E) Sıfat tamlaması - Aşağıdakilerden hangisi somut isimdir?
A) mutluluk B) adalet C) kalem D) hüzün E) sevgi - "Çocuk kitabı" tamlaması hangi türdür?
A) Belirtili B) Belirtisiz C) Takısız D) Zincirleme E) Sıfat tamlaması - Aşağıdakilerden hangisinde tamlayan bir özel isimdir?
A) İzmir'in havası B) güzel hava C) sıcak hava D) yazın havası (genel anlamda) E) soğuk hava - "Demir leblebi" ifadesi için ne söylenebilir?
A) Gerçek anlamıyla kullanılmış bir takısız tamlamadır. B) Mecazi anlam kazanarak deyimleşmiş bir takısız tamlamadır. C) Belirtili tamlamadır. D) Sıfat tamlamasıdır. E) Hiçbir tamlama değildir. - Aşağıdaki tamlamalardan hangisinde tamlanan iyelik eki ALMAMIŞTIR?
A) öğretmenin çantası B) altın yüzük C) öğrenci kalemi D) kapının kolu E) evin bahçesi
12. Cevap Anahtarı ve Ayrıntılı Açıklamalar
1. A — Tamlayan "-ın" ekini, tamlanan "-ı" ekini almıştır; belirtili.
2. B — Tamlayan ek almamış, tamlanan "-sı" almış; belirtisiz (tür bildirir).
3. C — Her iki öge de eksiz, madde bildirir; takısız.
4. B — "Ankara" tek bir varlığa ait özel isimdir.
5. B — "Sürü" tekil biçimde birden fazla varlığı ifade eder; topluluk ismi.
6. B — "Adalet" duyularla algılanamaz, soyuttur.
7. B — Tamlamanın ilk ögesi "öğretmenin" tamlayandır.
8. C — Madde bildirir, her iki öge de eksiz; takısız.
9. C — "Kitap" aynı türden tüm varlıkları kapsayan cins isimdir.
10. C — Tamlamanın ikinci ögesi "kalemi" (iyelik eki almış) tamlanandır.
11. B — "Kırmızı" bir sıfattır, isim değildir; bu yüzden sıfat tamlamasıdır.
12. B — "Okulun bahçesi" (1. tamlama) ve "bahçesinin duvarı" (2. tamlama); 2 tamlama.
13. B — "Benimki, seninkinden" ifadelerinde tamlanan (örn. "arabam") düşmüştür; eksiltili tamlamalardır.
14. C — A, B, D, E takısız tamlamadır (madde bildirir); C belirtili tamlamadır (aitlik bildirir, her iki öge de ek almıştır).
15. C — Bardağın maddesi (cam) bildirilmiş; takısız.
16. C — "Kalem" elle tutulur, somuttur.
17. B — Tamlayan ("çocuk") ek almamış, tamlanan ("kitabı") iyelik eki almıştır; belirtisiz (çocuklara özgü tür kitap).
18. A — "İzmir" özel bir isimdir ve "-in" ekini almıştır.
19. B — "Demir leblebi" mecazi anlam kazanarak (çok zor iş) deyimleşmiş bir kullanımdır.
20. B — "Altın yüzük" takısız tamlamadır; tamlanan ("yüzük") hiçbir ek almamıştır.
13. Ultra Özet
İSİM VE İSİM TAMLAMALARI — TEK SAYFA ÖZET
1. İsimler: özel/cins, tekil/çoğul/topluluk, somut/soyut, basit/türemiş/birleşik olarak sınıflandırılır.
2. Belirtili: tamlayan +EK (-in/-ın), tamlanan +EK (-i/-ı). Aitlik BELLİDİR.
3. Belirtisiz: tamlayan EKSİZ, tamlanan +EK. TÜR/CİNS bildirir, aitlik belirsizdir.
4. Takısız: her ikisi de EKSİZ. MADDE bildirir.
5. Zincirleme: 3+ isim art arda tamlama kurar; sondan başa çözülür, ara ögeler hem tamlanan hem tamlayan olabilir.
6. Sıfat tamlaması ile belirtisiz isim tamlamasını karıştırma: birinci ögenin İSİM mi SIFAT mı olduğuna bak.
7. Bazı tamlanan düşer (eksiltili tamlama): "benimki" = "benim (X'im)".
14. Son Gün Tekrarı
• Belirtili: tamlayan+ek, tamlanan+ek (öğrencinin kalemi).
• Belirtisiz: tamlayan eksiz, tamlanan+ek (öğrenci kalemi).
• Takısız: ikisi de eksiz, madde bildirir (altın yüzük).
• Sıfat tamlamasında ilk öge SIFATTIR, isim tamlamasında ilk öge İSİMDİR.
• Zincirleme tamlamada sondan başa çöz, ara ögeler çift görevli olabilir.
• Eksiltili tamlama: "-ki" ekiyle tamlanan gizlenmiş olabilir (benimki, seninki).