Sıfat, Zamir, Zarf
(Niteleme-Belirtme Sıfatları, Zamir Çeşitleri, Zarf Çeşitleri)
1. Konunun Mantığı
Sıfat, zamir ve zarf; isim SOYLU sözcük türleridir (isim, isim gibi çekimlenebilir ama farklı görevler üstlenir). KPSS'de bu üç tür sıklıkla BİRBİRİYLE KARIŞTIRILARAK sorulur, özellikle "bu sözcük cümlede hangi görevdedir" tipi sorularla. ÖSYM burada seni, aynı sözcüğün farklı cümlelerde farklı türlerde (isim/sıfat/zamir/zarf) kullanılabildiğini fark etme becerinle sınar — bu, konunun en can alıcı noktasıdır.
Bir sözcüğün (örn. "bu, şu, o, iyi, hızlı") cümledeki göreve göre sıfat mı zamir mi zarf mı olduğunu ayırt etme, KPSS'nin en klasik ve en sık sorduğu soru tipidir.
2. Sıfrdan Tam Konu Anlatımı
A) SIFAT (Ön Ad)
İsimleri NİTELEYEN ya da BELİRTEN sözcüklerdir. Her zaman bir İSİMDEN ÖNCE gelir ve o ismi tamamlar.
1. Niteleme Sıfatları: Varlığın rengini, biçimini, durumunu bildirir: "kırmızı elma, güzel kız, yüksek dağ".
2. Belirtme Sıfatları: Dört alt türü vardır:
- İşaret sıfatı: "bu, şu, o, öteki, beriki, bu tür, şu kadar" + isim: "bu kitap, şu ev".
- Sayı sıfatı:
- Asıl sayı sıfatı: "beş kitap, on öğrenci"
- Sıra sayı sıfatı: "beşinci sıra, onuncu öğrenci"
- Üleştirme sayı sıfatı: "beşer kitap, onar öğrenci"
- Kesir sayı sıfatı: "yüzde beş vergi, üçte bir pay"
- Belgisiz sıfat: Belirsiz sayı/miktar bildirir: "birkaç kitap, bazı öğrenciler, birçok insan, her öğrenci, hiçbir çocuk".
- Soru sıfatı: İsme sorulan sıfat: "kaç kitap, hangi öğrenci, nasıl bir ev, ne renk".
B) ZAMİR (Adıl)
İsimlerin YERİNİ TUTAN sözcüklerdir. Sıfattan farkı: sıfat isimden ÖNCE gelip onu TAMAMLAR, zamir ise isim gibi TEK BAŞINA kullanılır, hiçbir ismi izlemez.
1. Kişi Zamirleri: ben, sen, o, biz, siz, onlar.
2. İşaret Zamirleri: bu, şu, o, bunlar, şunlar, onlar, öteki, beriki (isim yerine tek başına kullanıldığında): "Bunu al." (bu+nu, işaret zamiri, "kitap" gibi bir ismin yerini tutuyor)
3. Belgisiz Zamirler: Belirsiz bir varlığın yerini tutar: "biri, birkaçı, kimi, herkes, hiç kimse, bazıları, birçoğu".
4. Soru Zamirleri: "kim, ne, nere, hangisi, kaçı" — isim yerine soru sorar: "Bunu kim yaptı?"
5. Dönüşlülük Zamiri: "kendi" sözcüğü — öznenin kendisine döndüğünü bildirir: "Kendimi tebrik ettim."
6. İlgi Zamiri: "-ki" eki, isim tamlamasındaki tamlananın yerine geçer: "Benim kalemim kırmızı, seninki (=senin kalemin) mavi."
C) ZARF (Belirteç)
Fiilleri, sıfatları ya da başka zarfları çeşitli yönlerden (zaman, yer-yön, durum, azlık-çokluk, soru) etkileyen sözcüklerdir. Sıfattan farkı: sıfat İSMİ, zarf FİİLİ (ya da sıfat/zarfı) niteler.
- Zaman zarfı: "dün, bugün, yarın, şimdi, sonra, henüz, hemen": "Dün geldi."
- Yer-yön zarfı: "içeri, dışarı, ileri, geri, yukarı, aşağı" (yön bildiren ekler almadan kullanıldığında): "İçeri girdi."
- Durum (hâl) zarfı: Fiilin nasıl gerçekleştiğini bildirir: "yavaş yavaş yürüdü, güzel konuştu, hızlı koştu".
- Azlık-çokluk (miktar) zarfı: "çok, az, fazla, biraz, oldukça, pek": "Çok çalıştı."
- Soru zarfı: "nasıl, ne zaman, ne kadar, niçin, neden": "Ne zaman geleceksin?"
Sözcükten SONRA bir isim var mı? → Varsa ve o ismi nitelendiriyorsa SIFATTIR. Sözcük TEK BAŞINA, isim yerine mi kullanılmış? → ZAMİRDİR. Sözcük bir FİİLİ mi etkiliyor (nasıl, ne zaman, nerede yapıldığını mı bildiriyor)? → ZARFTIR.
3. İleri Düzey Ayrıntılar
- "Bu, şu, o" sözcükleri hem sıfat hem zamir olabilir: "Bu kitabı al." (sıfat, isimden önce) vs. "Bunu al." (zamir, isim yerine -"bu" hâl eki almış, "bunu" biçiminde). "Bu" tek başına kullanıldığında (hâl eki alarak) zamir, bir ismi nitelediğinde sıfattır.
- "İyi, güzel, hızlı" gibi sözcükler hem sıfat hem zarf olabilir: "İyi bir çocuktur." (sıfat, ismi nitelendiriyor) vs. "İyi çalışıyor." (zarf, fiili nitelendiriyor, "nasıl çalışıyor" sorusuna cevap veriyor).
- Sayı sıfatları çekim eki alıp isim/zamire dönüşebilir: "Beş kitap aldım." (sıfat) vs. "Beşi geldi." (zamir, "beş" sayısı iyelik/çekim eki alıp isim yerine geçmiştir).
4. Ezber Teknikleri
Niteleme, İşaret, Sayı, Belgisiz, Soru — beş sıfat türünü "Ninem İyi Sıcak Börek Sattı" gibi bir cümlede baş harflerle hatırlayabilirsin.
"Bu, şu, o" sözcüğü ÇEKİM EKİ (hâl eki, çoğul eki) alıyorsa ZAMİRDİR (bunu, şunlar, onun); ek almadan direkt isimden önce geliyorsa SIFATTIR (bu ev, şu araba).
Zaman, Yer-yön, Durum, Azlık-çokluk, Soru — beş zarf türü.
5. Karşılaştırma Tabloları
| Tür | Neyi Etkiler? | Konum | Örnek |
|---|---|---|---|
| Sıfat | İsmi niteler/belirtir | İsimden önce, isimle birlikte | kırmızı elma |
| Zamir | İsmin YERİNİ tutar | Tek başına, isim gibi kullanılır | onu gördüm |
| Zarf | Fiili/sıfatı/zarfı niteler | Fiilden önce, ismi değil eylemi etkiler | hızlı koştu |
6. Sınıflandırma Şeması
Sözcük türü belirleme sırası:
1) Sözcük bir İSMİ mi izliyor ve onu mu tamamlıyor? → SIFAT →
2) Sözcük TEK BAŞINA, bir ismin yerine mi kullanılmış? → ZAMİR →
3) Sözcük bir FİİLİ, SIFATI ya da başka bir ZARFI mı etkiliyor (nasıl, ne zaman, ne kadar sorularına mı cevap veriyor)? → ZARF →
4) Aynı sözcük farklı cümlelerde farklı türlerde olabilir; her cümlede BAĞIMSIZ analiz yap.
7. En Çok Karıştırılan Noktalar
"Bu ev güzel." (sıfat, "ev" ismini niteliyor) ile "Bu güzel." (zamir, "bu" tek başına isim yerine geçmiş) arasındaki farkı atlamak çok sık yapılan hatadır.
"Güzel bir ev" (sıfat, isim niteleniyor) ile "Güzel konuştu" (zarf, fiil niteleniyor) aynı sözcüğün ("güzel") farklı görevlerdeki kullanımlarıdır; sözcüğün HEMEN ARDINDAN isim mi fiil mi geldiğine bakılmalıdır.
Sayı sıfatları hâl/iyelik eki aldığında ZAMİRE dönüşür: "Beş öğrenci geldi." (sıfat) ile "Beşi geldi." (zamir, "beş" çekim eki almış, "öğrenci" ismi düşmüş).
"Kendi" sözcüğü hem dönüşlülük zamiri ("Kendimi tebrik ettim.") hem de pekiştirme amaçlı kullanılabilir ("Kendi kendine konuşuyor."); bağlama göre işlevi değişebilir ama her ikisinde de temelde dönüşlülük anlamı korunur.
8. ÖSYM Analizi
KPSS'de bu konudan en sık gelen soru tipi, aynı sözcüğün (bu, şu, o, iyi, hızlı, beş vb.) farklı cümlelerdeki türünü (sıfat mı zamir mi zarf mı) ayırt etmeyi ister. Ayrıca sıfat/zamir/zarf ALT TÜRLERİNİ (işaret sıfatı, belgisiz zamir, durum zarfı gibi) doğru sınıflandırma da sık sorulur.
9. Soru Çözüm Stratejileri
Şüpheli sözcüğün HEMEN ARDINDAN bir İSİM geliyorsa ve o ismi nitelendiriyorsa SIFATTIR. Sözcük TEK BAŞINA duruyor, bir eylemi (fiili) mi etkiliyorsa ZARFTIR. Sözcük isim yerine geçmiş, hâl eki almışsa ZAMİRDİR.
10. Çözümlü Örnek Sorular (30 Soru)
🟢 Kolay Düzey (1-10)
"Bu kitabı okudum." cümlesindeki "bu" sözcüğü için ne söylenebilir?
A) Zamirdir. B) Sıfattır (işaret sıfatı), çünkü "kitap" ismini niteliyor. C) Zarftır. D) Fiildir. E) Bağlaçtır.
Çözüm: "Bu" sözcüğü hemen ardından gelen "kitap" ismini nitelendirdiği için işaret sıfatıdır. Doğru cevap: B.
"Bunu okudum." cümlesindeki "bunu" sözcüğü için ne söylenebilir?
A) İşaret sıfatıdır. B) İşaret zamiridir, "kitap" gibi bir ismin yerini tutmaktadır. C) Zarftır. D) Belgisiz sıfattır. E) Soru zamiridir.
Çözüm: "Bu" sözcüğü burada tek başına, hâl eki (-nu) almış biçimde kullanılmış, bir ismin yerini tutmaktadır; işaret zamiridir. Doğru cevap: B.
"Hızlı koştu." cümlesindeki "hızlı" sözcüğü için ne söylenebilir?
A) Sıfattır. B) Zamirdir. C) Zarftır (durum zarfı), fiili nitelendirir. D) İsimdir. E) Bağlaçtır.
Çözüm: "Hızlı" burada "koştu" fiilini niteler, "nasıl koştu" sorusuna cevap verir; durum zarfıdır. Doğru cevap: C.
"Hızlı araba" ifadesindeki "hızlı" sözcüğü için ne söylenebilir?
A) Sıfattır (niteleme sıfatı), "araba" ismini niteler. B) Zamirdir. C) Zarftır. D) İsimdir. E) Bağlaçtır.
Çözüm: "Hızlı" burada "araba" ismini niteler; niteleme sıfatıdır. Doğru cevap: A.
"Dün geldi." cümlesindeki "dün" sözcüğü hangi zarf türüdür?
A) Durum zarfı B) Zaman zarfı C) Yer-yön zarfı D) Azlık-çokluk zarfı E) Soru zarfı
Çözüm: "Dün" ne zaman geldiğini bildirir; zaman zarfıdır. Doğru cevap: B.
"Beş kitap aldım." cümlesindeki "beş" sözcüğü için ne söylenebilir?
A) Asıl sayı sıfatıdır. B) Sıra sayı sıfatıdır. C) Üleştirme sayı sıfatıdır. D) Zamirdir. E) Zarftır.
Çözüm: "Beş", "kitap" ismini sayı bakımından belirtir; asıl sayı sıfatıdır. Doğru cevap: A.
"Beşinci sırada oturuyordu." cümlesindeki "beşinci" sözcüğü hangi sıfat türüdür?
A) Asıl sayı sıfatı B) Sıra sayı sıfatı C) Üleştirme sayı sıfatı D) Kesir sayı sıfatı E) Belgisiz sıfat
Çözüm: "Beşinci" sıra bildirir; sıra sayı sıfatıdır. Doğru cevap: B.
"Herkes geldi." cümlesindeki "herkes" sözcüğü için ne söylenebilir?
A) Kişi zamiridir. B) Belgisiz zamirdir. C) İşaret zamiridir. D) Soru zamiridir. E) Dönüşlülük zamiridir.
Çözüm: "Herkes" belirsiz bir kitleyi (tüm insanları) ifade eder; belgisiz zamirdir. Doğru cevap: B.
"Kendimi tebrik ettim." cümlesindeki "kendimi" sözcüğü için ne söylenebilir?
A) Kişi zamiridir. B) Dönüşlülük zamiridir. C) İşaret zamiridir. D) Belgisiz zamirdir. E) Soru zamiridir.
Çözüm: "Kendi" sözcüğü öznenin kendisine dönmesini bildirir; dönüşlülük zamiridir. Doğru cevap: B.
"Çok çalıştı." cümlesindeki "çok" sözcüğü hangi zarf türüdür?
A) Zaman zarfı B) Yer-yön zarfı C) Durum zarfı D) Azlık-çokluk (miktar) zarfı E) Soru zarfı
Çözüm: "Çok" fiilin ne kadar/ne ölçüde gerçekleştiğini bildirir; azlık-çokluk zarfıdır. Doğru cevap: D.
🟡 Orta Düzey (11-20)
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "iyi" sözcüğü ZARF olarak kullanılmıştır?
A) İyi bir çocuktur. B) İyi çalışıyor. C) İyi bir öğretmendi. D) İyi bir kitaptı. E) İyi bir arkadaştır.
Çözüm: B'de "iyi" fiili ("çalışıyor") nitelendirir, "nasıl çalışıyor" sorusuna cevap verir; zarftır. Diğerlerinde bir ismi niteler, sıfattır. Doğru cevap: B.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "beş" sözcüğü ZAMİR olarak kullanılmıştır?
A) Beş kitap aldım. B) Beşi geldi. C) Beş öğrenci sınıftaydı. D) Beş elma yedim. E) Beş kalem verdim.
Çözüm: B'de "beş" çekim eki (-i) almış, bir ismin (örn. öğrencilerin) yerini tutmuştur; zamirdir. Doğru cevap: B.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük soru zarfıdır?
A) Ne zaman geleceksin? B) Ne istiyorsun? C) Kim geldi? D) Hangi kitabı okudun? E) Kaç kişisiniz?
Çözüm: "Ne zaman", fiilin gerçekleşme zamanını sorar; soru zarfıdır. Diğerleri soru zamiri/sıfatıdır. Doğru cevap: A.
"Birkaç kitap aldım." cümlesindeki "birkaç" sözcüğü hangi sıfat türüdür?
A) Asıl sayı sıfatı B) Belgisiz sıfat C) İşaret sıfatı D) Soru sıfatı E) Sıra sayı sıfatı
Çözüm: "Birkaç" belirsiz bir miktar bildirir; belgisiz sıfattır. Doğru cevap: B.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "kendi" sözcüğü dönüşlülük zamiri olarak kullanılmıştır?
A) Kendi işini kendi yaptı. B) Kendisi hakkında konuştu. C) Kendi kendine güldü. D) Kendimden emin değilim. E) Hepsi doğru örnektir.
Çözüm: Tüm örneklerde "kendi" öznenin/varlığın kendisine yönelik bir eylemi/durumu bildirdiğinden dönüşlülük zamiri olarak kullanılmıştır. Doğru cevap: E.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "içeri" sözcüğü yer-yön zarfı olarak kullanılmıştır?
A) İçeri girdi. B) İçerideki oda büyüktü. C) İçeriye baktı. D) İçeride kimse yoktu. E) İçerisi çok sıcaktı.
Çözüm: A'da "içeri" ek almadan, doğrudan "girdi" fiilini yönelttiği için yer-yön zarfıdır. Doğru cevap: A.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "hangi" sözcüğü soru sıfatı olarak kullanılmıştır?
A) Hangi kitabı okudun? B) Hangisini istersin? C) Hangileri geldi? D) Bunlardan hangisi? E) Hangisi senin?
Çözüm: A'da "hangi" "kitap" ismini nitelendirdiği için soru sıfatıdır; diğerlerinde "hangisi/hangileri" tek başına kullanılmış, soru zamiridir. Doğru cevap: A.
"Üçte bir oranında azaldı." cümlesindeki "üçte bir" ifadesi hangi sıfat türüdür?
A) Asıl sayı sıfatı B) Sıra sayı sıfatı C) Üleştirme sayı sıfatı D) Kesir sayı sıfatı E) Belgisiz sıfat
Çözüm: "Üçte bir" bir kesir/oran bildirir; kesir sayı sıfatıdır. Doğru cevap: D.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük belgisiz zamirdir?
A) Bazıları geldi, bazıları gelmedi. B) Bazı öğrenciler geldi. C) Birkaç kitap aldı. D) Her öğrenci geldi. E) Hiçbir öğrenci gelmedi.
Çözüm: A'da "bazıları" tek başına, bir ismin (öğrencilerin) yerini tutarak kullanılmıştır; belgisiz zamirdir. Diğerlerinde bir ismi nitelendiren belgisiz sıfat kullanımı vardır. Doğru cevap: A.
"Yavaş yavaş yürüdü." cümlesindeki "yavaş yavaş" ifadesi hangi zarf türüdür?
A) Zaman zarfı B) Yer-yön zarfı C) Durum zarfı D) Azlık-çokluk zarfı E) Soru zarfı
Çözüm: "Yavaş yavaş" yürüme eyleminin NASIL gerçekleştiğini bildirir; durum zarfıdır. Doğru cevap: C.
🔴 Zor Düzey (21-30)
"Az çalıştı ama çok başardı." cümlesinde "az" ve "çok" sözcükleri için ne söylenebilir?
A) İkisi de sıfattır. B) İkisi de zamirdir. C) İkisi de azlık-çokluk zarfıdır, fiilleri nitelendirir. D) Biri sıfat biri zarf. E) İkisi de isimdir.
Çözüm: Her iki sözcük de kendinden sonraki fiili ("çalıştı", "başardı") ne ölçüde gerçekleştiğini bildirerek nitelendirir; ikisi de azlık-çokluk zarfıdır. Doğru cevap: C.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde aynı sözcük hem sıfat hem zarf görevinde KULLANILMAMIŞTIR (yani tek bir türde tutarlı kullanılmıştır)?
A) Güzel bir kızdı. / Güzel konuştu. B) İyi bir çocuktu. / İyi çalışıyor. C) Hızlı bir araba. / Hızlı koştu. D) Yavaş bir adam. / Yavaş yürüdü. E) Kırmızı bir kalem. / Kırmızı bir gömlek.
Çözüm: E'de "kırmızı" sözcüğü her iki cümlede de bir İSMİ (kalem, gömlek) nitelendirmektedir; tutarlı biçimde sadece sıfat olarak kullanılmıştır, zarf örneği yoktur. Doğru cevap: E.
"Onun kadar çalışkan biri yok." cümlesindeki "onun" sözcüğü için ne söylenebilir?
A) İşaret sıfatıdır. B) Kişi zamiridir, "-un" tamlayan/hâl eki almıştır. C) Belgisiz zamirdir. D) Soru zamiridir. E) Dönüşlülük zamiridir.
Çözüm: "O" kişi zamiri "-nun" ekini alarak burada bir karşılaştırma ölçütü olarak kullanılmıştır. Doğru cevap: B.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "her" sözcüğü, hemen ardından gelen isimle birlikte belgisiz sıfat olarak KULLANILMAMIŞTIR (farklı bir yapıdadır)?
A) Her öğrenci geldi. B) Her gün spor yapıyor. C) Herkes bunu biliyor. D) Her kitap farklıdır. E) Her çocuk oyun sever.
Çözüm: C'de "herkes" tek bir kaynaşmış sözcüktür (belgisiz zamir), "her" ayrı bir sıfat olarak bir ismi nitelemez; diğerlerinde "her" bağımsız bir belgisiz sıfattır. Doğru cevap: C.
"Seninki benimkinden daha güzeldi." cümlesindeki "seninki" ve "benimki" sözcükleri için ne söylenebilir?
A) İşaret zamiridir. B) İlgi zamiridir ("-ki" ekiyle kurulmuş, bir tamlananın yerini tutar). C) Belgisiz zamirdir. D) Soru zamiridir. E) Dönüşlülük zamiridir.
Çözüm: "-ki" eki burada "senin (kalemin/evin)" gibi bir tamlananın yerini tutarak ilgi zamiri işlevi görmektedir. Doğru cevap: B.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük hem NİCELİK hem de ZARF işlevini bir arada taşıyacak biçimde kullanılmıştır (yani miktar bildiren bir zarftır)?
A) Biraz yorgun görünüyordu. B) Beş kitap aldı. C) Bu kitabı okudu. D) Hızlı koştu. E) Dün geldi.
Çözüm: "Biraz" burada "yorgun" sıfatını NE ÖLÇÜDE olduğunu bildirerek niteler; azlık-çokluk (miktar) zarfıdır. Doğru cevap: A.
"Öğrencilerin çoğu sınavı geçti." cümlesindeki "çoğu" sözcüğü için ne söylenebilir?
A) Belgisiz sıfattır. B) Belgisiz zamirdir, "öğrencilerin" tamlayanıyla bir belirtili isim tamlaması kurmuştur. C) Zarftır. D) İşaret zamiridir. E) Soru zamiridir.
Çözüm: "Çoğu" tek başına, "öğrencilerin" tamlayanına bağlı olarak bir grubun (öğrencilerin bir kısmının) yerini tutar; belgisiz zamirdir. Doğru cevap: B.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "ne" sözcüğü zarf olarak (miktar/derece bildirir biçimde) kullanılmıştır?
A) Ne istiyorsun? B) Ne güzel bir manzara! (derece bildirir, "ne kadar" anlamında) C) Ne kitap ne defter getirdi. D) Bu ne? E) Ne oldu?
Çözüm: B'de "ne" bir sıfatın ("güzel") derecesini pekiştirir, "ne kadar güzel" anlamı taşır; zarf işlevindedir. Doğru cevap: B.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "tek" sözcüğü sayı sıfatı DEĞİL, niteleme sıfatı (biriciklik/yalnızlık anlamında) olarak kullanılmıştır?
A) Bir tek kalem aldım. B) Tek çocuktu ailede. (biricik, yalnız anlamı) C) Tek tek saydı. D) İki tek bir çift. E) Tek sayılar 1,3,5'tir.
Çözüm: B'de "tek" sayısal bir değer değil, "biricik, yalnız" anlamında niteleme sıfatı olarak kullanılmıştır. Doğru cevap: B.
"O, sınıfın en çalışkan öğrencisiydi." cümlesindeki "o" sözcüğü için ne söylenebilir?
A) İşaret sıfatıdır. B) Kişi zamiridir, cümlenin öznesidir. C) Belgisiz zamirdir. D) Zarftır. E) Soru zamiridir.
Çözüm: "O" burada bir kişinin (öğrencinin) yerini tutan, cümlenin öznesi olan bir kişi zamiridir. Doğru cevap: B.
11. Mini Deneme (20 Soru)
- "Şu kitabı okudum." cümlesindeki "şu" sözcüğü için ne söylenebilir?
A) İşaret sıfatı B) İşaret zamiri C) Zarf D) Belgisiz sıfat E) Soru zamiri - "Şunu okudum." cümlesindeki "şunu" için ne söylenebilir?
A) İşaret sıfatı B) İşaret zamiri C) Zarf D) Belgisiz sıfat E) Soru zamiri - "Yavaş yürüdü." cümlesindeki "yavaş" hangi türdür?
A) Sıfat B) Zamir C) Durum zarfı D) Zaman zarfı E) Bağlaç - "Yavaş adam" ifadesindeki "yavaş" hangi türdür?
A) Sıfat B) Zamir C) Zarf D) İsim E) Bağlaç - "Onuncu sırada oturdu." cümlesindeki "onuncu" hangi sıfat türüdür?
A) Asıl sayı B) Sıra sayı C) Üleştirme D) Kesir E) Belgisiz - "Onar kalem dağıttı." cümlesindeki "onar" hangi sıfat türüdür?
A) Asıl sayı B) Sıra sayı C) Üleştirme D) Kesir E) Belgisiz - "Bazı öğrenciler geldi." cümlesindeki "bazı" için ne söylenebilir?
A) Belgisiz sıfat B) Belgisiz zamir C) İşaret sıfatı D) Soru sıfatı E) Zarf - "Bazıları geldi." cümlesindeki "bazıları" için ne söylenebilir?
A) Belgisiz sıfat B) Belgisiz zamir C) İşaret sıfatı D) Soru sıfatı E) Zarf - "Hiç kimse gelmedi." cümlesindeki "hiç kimse" için ne söylenebilir?
A) Belgisiz sıfat B) Belgisiz zamir C) İşaret sıfatı D) Soru sıfatı E) Zarf - "Aşağı indi." cümlesindeki "aşağı" hangi zarf türüdür?
A) Zaman zarfı B) Yer-yön zarfı C) Durum zarfı D) Azlık-çokluk zarfı E) Soru zarfı - "Ne kadar çalıştın?" cümlesindeki "ne kadar" hangi zarf türüdür?
A) Zaman zarfı B) Yer-yön zarfı C) Durum zarfı D) Azlık-çokluk zarfı E) Soru zarfı - "Kaç kitap okudun?" cümlesindeki "kaç" için ne söylenebilir?
A) Soru sıfatı B) Soru zamiri C) Soru zarfı D) Belgisiz sıfat E) İşaret sıfatı - "Kaçı geldi?" cümlesindeki "kaçı" için ne söylenebilir?
A) Soru sıfatı B) Soru zamiri C) Soru zarfı D) Belgisiz sıfat E) İşaret sıfatı - "Kendine dikkat et." cümlesindeki "kendine" için ne söylenebilir?
A) Kişi zamiri B) Dönüşlülük zamiri C) İşaret zamiri D) Belgisiz zamir E) Soru zamiri - "Güzel bir tablo." ifadesindeki "güzel" için ne söylenebilir?
A) Sıfat B) Zamir C) Zarf D) İsim E) Bağlaç - "Güzel resim yaptı." cümlesindeki "güzel" için ne söylenebilir?
A) Sıfat B) Zamir C) Zarf (nasıl yaptığını bildirir) D) İsim E) Bağlaç - "Yüzde on indirim yapıldı." cümlesindeki "yüzde on" hangi sıfat türüdür?
A) Asıl sayı B) Sıra sayı C) Üleştirme D) Kesir E) Belgisiz - "Hangi kitabı istersin?" cümlesindeki "hangi" için ne söylenebilir?
A) Soru sıfatı B) Soru zamiri C) Soru zarfı D) Belgisiz sıfat E) İşaret sıfatı - "Niçin geldin?" cümlesindeki "niçin" hangi zarf türüdür?
A) Zaman zarfı B) Yer-yön zarfı C) Durum zarfı D) Azlık-çokluk zarfı E) Soru zarfı - "Benim kalemim kırmızı, seninki mavi." cümlesindeki "seninki" için ne söylenebilir?
A) İşaret zamiri B) İlgi zamiri C) Belgisiz zamir D) Soru zamiri E) Dönüşlülük zamiri
12. Cevap Anahtarı ve Ayrıntılı Açıklamalar
1. A — "Şu" hemen ardından gelen "kitap" ismini nitelendirir; işaret sıfatı.
2. B — "Şunu" tek başına, hâl eki almış, isim yerine geçmiş; işaret zamiri.
3. C — "Yavaş" fiili ("yürüdü") niteler, nasıl yürüdüğünü bildirir; durum zarfı.
4. A — "Yavaş" burada "adam" ismini niteler; sıfattır.
5. B — "Onuncu" sıra bildirir; sıra sayı sıfatı.
6. C — "Onar" eşit paylaştırma bildirir; üleştirme sayı sıfatı.
7. A — "Bazı" hemen ardından "öğrenciler" ismini nitelendirir; belgisiz sıfat.
8. B — "Bazıları" tek başına isim yerine geçmiştir; belgisiz zamir.
9. B — "Hiç kimse" tek başına bir kişinin yerini tutar; belgisiz zamir.
10. B — "Aşağı" yönü bildirir; yer-yön zarfı.
11. D — "Ne kadar" burada çalışma miktarını sorar; azlık-çokluk (miktar) sorusu bildiren soru zarfı.
12. A — "Kaç" hemen ardından "kitap" ismini nitelendirir; soru sıfatı.
13. B — "Kaçı" tek başına, isim yerine geçmiş; soru zamiri.
14. B — "Kendine" öznenin kendisine yönelik bir eylemi bildirir; dönüşlülük zamiri.
15. A — "Güzel" burada "tablo" ismini niteler; sıfattır.
16. C — "Güzel" burada "yaptı" fiilini niteler, nasıl yaptığını bildirir; zarftır.
17. D — "Yüzde on" bir oran/kesir bildirir; kesir sayı sıfatı.
18. A — "Hangi" hemen ardından "kitap" ismini nitelendirir; soru sıfatı.
19. E — "Niçin" gelme nedenini sorar; soru zarfı.
20. B — "Seninki", "senin kalemin" anlamına gelen, "-ki" ekiyle kurulmuş bir ilgi zamiridir.
13. Ultra Özet
SIFAT, ZAMİR, ZARF — TEK SAYFA ÖZET
1. Sıfat: isimden ÖNCE gelip onu NİTELER/BELİRTİR. Türleri: niteleme, işaret, sayı (asıl/sıra/üleştirme/kesir), belgisiz, soru.
2. Zamir: ismin YERİNİ TUTAR, tek başına kullanılır. Türleri: kişi, işaret, belgisiz, soru, dönüşlülük (kendi), ilgi (-ki).
3. Zarf: FİİLİ/SIFATI/ZARFI niteler. Türleri: zaman, yer-yön, durum, azlık-çokluk, soru.
4. Aynı sözcük (bu, şu, o, iyi, güzel, hızlı, beş) FARKLI CÜMLELERDE farklı türde olabilir; her cümlede bağımsız analiz yap.
5. Test: sözcük isimden önce mi (SIFAT), tek başına isim yerine mi (ZAMİR), fiili mi etkiliyor (ZARF)?
14. Son Gün Tekrarı
• Sıfat: isimden ÖNCE, ismi tamamlar.
• Zamir: TEK BAŞINA, ismin yerini tutar (çekim eki alabilir).
• Zarf: FİİLİ/sıfatı/zarfı niteler, "nasıl, ne zaman, ne kadar, nerede" sorularına cevap verir.
• "Bu, şu, o" ek alıp tek başınaysa zamir, isimden önceyse sıfat.
• "İyi, güzel, hızlı" fiili niteliyorsa zarf, ismi niteliyorsa sıfat.
• Sayı sıfatı çekim eki alırsa zamire dönüşür (beş → beşi).