Vatandaşlık Hap Bilgiler - Hızlı Tekrar

1. Sosyal Hayatı Düzenleyen Kurallar

• Din, ahlak, görgü ve hukuk kuralları sosyal hayatı düzenler.
• Hukuk kurallarını diğerlerinden ayıran EN ÖNEMLİ fark, devlet gücüyle (maddi yaptırımla) desteklenmiş olmasıdır.
• Din, ahlak ve görgü kurallarının yaptırımı manevidir (dışlama, günah, ayıplama vb.).

2. Hukukun Kaynakları ve Normlar Hiyerarşisi (Güncel)

• Normlar hiyerarşisi (üstünlük sıralaması): Anayasa > Kanun = Milletlerarası Antlaşmalar = OHAL CBK > Olağan CBK > Yönetmelik > Adsız Düzenleyici İşlemler.
• 2017 Değişikliği ile Kanun Hükmünde Kararname (KHK) ve Tüzük tamamen KALDIRILMIŞTIR.
• Yazısız Kaynak: Örf ve Adet Hukukudur. (Sürekli olmalı, toplum inanmalı ve devlet desteği/maddi yaptırımı olmalıdır).
• Yardımcı Kaynaklar: Doktrin (Bilimsel görüşler) ve İçtihatlardır (Mahkeme kararları). Yardımcı kaynaklar bağlayıcı DEĞİLDİR (Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kararları hariç).

3. Boşluk Türleri ve Hakimin Durumu (Çok Önemli)

• Kanun Boşluğu: Sadece 'yazılı' kaynaklarda (Kanun, CBK vb.) o olayla ilgili bir kural bulunmamasıdır. Hakim bu durumda örf ve adet hukukuna bakar.
• Hukuk Boşluğu: Hem yazılı hem de yazısız kaynaklarda kural bulunmamasıdır. Hakim bu durumda 'Hukuk Yaratır'.
• Kural İçi Boşluk: Kanun koyucunun bilerek ve isteyerek bıraktığı boşluktur. Hakim bu boşluğu 'Takdir Yetkisi' ile doldurur.
• KPSS İpucu: Hakim, ceza hukukunda 'hukuk yaratamaz' (Suç ve ceza sadece kanunla konur).

4. Yaptırım (Müeyyide) Türleri

• Ceza: Kanunun suç saydığı fiilleri işleyenlere uygulanan yaptırımdır (Hapis, adli para cezası). Genel müsadere yasaktır.
• Cebri İcra: Hukuki yükümlülüklerini yerine getirmeyen kişinin 'devlet zoruyla' yükümlülüğünü yerine getirmesidir.
• Tazminat: Hukuka aykırı bir işlemle başkasına verilen maddi veya manevi zararın ödetilmesidir.
• İptal: İdare (devlet) tarafından yapılan hukuka aykırı bir işlemin, idari yargı kararıyla ortadan kaldırılmasıdır.
• Hükümsüzlük: Bir hukuki işlemin kanunun öngördüğü şekil şartlarına uymamasıdır (Kendi içinde 3'e ayrılır).

5. Hükümsüzlük Türleri (ÖSYM'nin Favorisi)

• Yokluk: İşlemin kurucu unsurlarından birinin hiç olmamasıdır. (Örn: Resmi memur önünde yapılmayan evlilik, imam nikahı).
• Mutlak Butlan: İşlem kurulmuştur ama emredici hükümlere, ahlaka veya kamu düzenine aykırıdır. (Örn: Amca/Teyze ile evlenmek, akıl hastası ile evlenmek).
• Nispi Butlan (İptal Edilebilirlik): İşlemde irade sakatlığı olmasıdır. (Örn: Sarhoşken evlenmek, silah zoruyla veya kandırılarak sözleşme imzalamak).
• Tek Taraflı Bağlamazlık (Askıda Geçersizlik): Sözleşme yapan taraflardan birinin fiil ehliyetinin olmaması (Örn: 15 yaşındaki çocuğun telefon satması). Velisi onay verirse geçerli olur.

6. Hukukun Dalları

• Kamu Hukuku Dalları: Anayasa, İdare, Ceza, Vergi, İcra-İflas, Yargılama ve Devletler Umumi (Genel) Hukuku.
• Özel Hukuk Dalları: Medeni Hukuk, Borçlar Hukuku, Ticaret Hukuku ve Devletler Hususi (Özel) Hukuku.
• Karma Hukuk Dalları: İş Hukuku, Fikir ve Sanat Eserleri, Bankacılık, Çevre Hukuku.
• KPSS İpucu: 'Vergi' ve 'İcra-İflas' özel hukuk değil, Kamu Hukuku dalıdır.

7. Medeni Hukuk ve Kişilik

• Gerçek kişilik, 'Tam ve Sağ doğum' ile başlar.
• Hak Ehliyeti: Hak sahibi olabilme yeteneğidir. Ana rahmine düşüldüğü an başlar (Tam ve sağ doğmak koşuluyla). Herkesin hak ehliyeti vardır.
• Fiil Ehliyeti: Kişinin kendi işlemleriyle hak edinebilmesi ve borç altına girebilmesidir.
• Fiil ehliyetinin 3 şartı vardır: 1. Ergin olmak (Kural olarak 18 yaş), 2. Ayırt etme gücüne sahip olmak (Mümeyyiz), 3. Kısıtlı olmamak.

8. Haklar ve Sınıflandırılması

• Mutlak Haklar: Herkese karşı ileri sürülebilen haklardır (Mülkiyet hakkı, Telif hakkı, Velayet/Vesayet).
• Nispi Haklar: Sadece belirli bir kişiye veya sözleşmenin tarafına karşı ileri sürülebilen haklardır (Alacak hakkı).
• Devredilemeyen Haklar: Kişiye sıkı sıkıya bağlı olan, mirasla geçmeyen haklardır (Yaşama hakkı, evlenme, boşanma, nafaka).

9. Hukuk Sistemleri

• Kıta Avrupası Sistemi: Roma hukukuna dayanır, yazılıdır, içtihatlar yardımcıdır. Türkiye bu sistemi kullanır.
• Anglo-Sakson Sistemi: İngiltere ve ABD'de uygulanır. İçtihat (mahkeme kararları) ve yazısız gelenekler asıl kaynaktır.
• İslam Hukuku (Fıkıh): Kuran, Sünnet, İcma ve Kıyas'a dayanan dini hukuk sistemidir.

10. KPSS İçin Stratejik Taktikler

• Hiyerarşi Tuzağı: KHK ve Tüzük artık yok. CBK ve Yönetmelik var.
• Boşluk Tuzağı: Hakim yazılı kaynakta kural bulamazsa örf adete (Kanun boşluğu), hiçbir yerde bulamazsa kendi yaratacağı hukuka (Hukuk boşluğu) başvurur.
• Yaptırım Tuzağı: Devletin yaptığı hukuka aykırı işleme uygulanan yaptırım 'İptal'dir. Bireylerin yaptığı hatalı işlemlere 'Hükümsüzlük' uygulanır.
• Hükümsüzlük Tuzağı: Akıl hastasının yaptığı evlilik Mutlak Butlan, Sarhoşun yaptığı evlilik Nispi Butlan'dır.
• Ehliyet Tuzağı: Ana rahmine düşüldüğü an 'Hak ehliyeti' başlar, 'Gerçek kişilik' değil (Kişilik tam ve sağ doğumla başlar).

1. Devlet Kavramı ve Kurucu Unsurları

• Devletin kurulabilmesi için 3 asli unsur şarttır: Millet (İnsan), Ülke (Toprak) ve Egemenlik (Siyasi İktidar).
• Bu üç unsurdan biri eksikse devlet oluşmaz. Uluslararası arenada 'tanınma' kurucu değil, sadece bildirici (açıklayıcı) bir unsurdur.
• Egemenlik, devletin kendi sınırları içindeki en üstün, devredilemez ve bölünemez gücüdür.

2. Devlet Biçimleri (Yapısına ve Egemenliğe Göre)

• Üniter Devlet: Tek anayasa, tek yasama organı ve tek yargı sistemi olan devlettir (Örn: Türkiye).
• Federal Devlet: İçişlerinde serbest (kendi yasaları olan), dışişlerinde merkeze bağlı eyaletlerden oluşan devlettir.
• Monarşi: Egemenliğin tek bir kişiye ait olduğu sistemdir. Mutlak ve Meşruti (Kral + Meclis) olarak ikiye ayrılır.
• Oligarşi: Egemenliğin belirli bir zümrenin, sınıfın veya grubun elinde olduğu devlet biçimidir.
• Teokrasi: Egemenliğin ilahi bir güce dayandırıldığı, dini kurallarla yönetilen devlet biçimidir.

3. Demokrasinin Türleri (ÖSYM'nin Favorisi)

• Doğrudan Demokrasi: Halkın hiçbir temsilci olmadan kanunları bizzat yaptığı sistemdir.
• Temsili Demokrasi: Halkın kendi seçtiği temsilciler aracılığıyla egemenliğini kullandığı sistemdir (Türkiye'nin temel sistemi).
• Yarı Doğrudan Demokrasi: Temsili demokrasi ile doğrudan demokrasinin birleşimidir. Temel kararları temsilciler alır ancak halk da 4 farklı araçla yönetime katılır.

4. Yarı Doğrudan Demokrasi Araçları (Çok Önemli)

• 1. Referandum (Halkoylaması): Meclisin kabul ettiği yasanın halkın onayına sunulmasıdır (Türkiye'de uygulanan TEK araçtır).
• 2. Halk Vetosu: Meclisin çıkardığı yasanın, halkın topladığı imzalarla yürürlüğe girmesinin engellenmesidir.
• 3. Halk Girişimi (Teşebbüsü): Belli sayıda seçmenin imza toplayarak meclise yeni bir yasa teklifi sunmasıdır.
• 4. Temsilcinin Azli: Halkın, memnun kalmadığı temsilcisini (milletvekilini) görev süresi dolmadan imza toplayarak görevden almasıdır.

5. Kuvvetler Birliği ve Ayrılığı Sistemleri

• Kuvvetler Ayrılığı ilk kez Montesquieu tarafından 'Kanunların Ruhu' adlı eserde sistemleştirilmiştir.
• Kuvvetlerin Yürütmede Birleşmesi: Mutlak Monarşi veya Diktatörlük.
• Kuvvetlerin Yasamada Birleşmesi: Meclis Hükümeti Sistemi (1921 Anayasası dönemi).
• Yumuşak Kuvvetler Ayrılığı: Parlamenter Sistem (Yürütme yasamadan doğar ve ona karşı sorumludur).
• Sert Kuvvetler Ayrılığı: Başkanlık Sistemi (Yasama ve yürütme birbirinden kesin çizgilerle ayrılır, başkan halk tarafından seçilir).

6. Yasama Organı (TBMM)

• Yasama yetkisi Türk Milleti adına TBMM'nindir ve bu yetki devredilemez.
• TBMM; kanun koyar, değiştirir, kaldırır, para basılmasına karar verir ve genel/özel af ilan eder.
• 2017 Değişikliği ile TBMM'nin 'Bakanlar Kurulunu denetlemek' ve 'Gensoru' yetkileri KALDIRILMIŞTIR.

7. Yürütme Organı (Sadece Cumhurbaşkanı)

• 2017 Değişikliği ile yürütme yetkisi ve görevi SADECE Cumhurbaşkanına aittir (Tekçi/Monist yapı).
• Başbakanlık ve Bakanlar Kurulu tamamen kaldırılmıştır.
• Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlar yürütme hiyerarşisinde yer alır, ancak yürütme yetkisi Cumhurbaşkanı'ndadır.

8. Yargı Organı

• Yargı yetkisi, Türk Milleti adına bağımsız ve 'TARAFSIZ' mahkemelerce kullanılır ('Tarafsız' kelimesi 2017'de anayasaya eklenmiştir).
• Türkiye'deki Yüksek Mahkemeler 4 tanedir: Anayasa Mahkemesi, Yargıtay, Danıştay ve Uyuşmazlık Mahkemesi.
• Sayıştay, YSK ve HSK birer 'Yüksek Mahkeme' DEĞİLDİR.

9. KPSS İçin Stratejik Taktikler

• Demokrasi Tuzağı: Türkiye'de 'Halk Vetosu', 'Halk Girişimi' veya 'Temsilcinin Azli' YOKTUR; sadece Referandum vardır.
• Yürütme Tuzağı: Yürütme artık 'Cumhurbaşkanı ve Bakanlar Kurulu' DEĞİL, sadece Cumhurbaşkanıdır.
• Yargı Tuzağı: Yargının özelliğine 2017'de eklenen 'tarafsız' kelimesi sınavlarda sıkça vurgulanır.
• Sistem Tuzağı: Başkanlık sisteminde 'Sert', Parlamenter sistemde 'Yumuşak' kuvvetler ayrılığı vardır.

1. Anayasa Türleri (ÖSYM'nin Favori Kavramları)

• Sert (Katı) Anayasa: Değiştirilmesi normal kanunlardan daha zor olan (nitelikli çoğunluk, referandum veya değiştirilemez madde şartı arayan) anayasalardır.
• Yumuşak Anayasa: Değiştirilmesi için özel bir usul gerekmeyen, normal kanunlar gibi kolayca değiştirilebilen anayasalardır.
• Kazuistik Anayasa: Her konuyu en ince ayrıntısına kadar, madde madde ve uzunca düzenleyen anayasalardır (1924, 1961, 1982).
• Çerçeve Anayasa: Sadece temel devlet teşkilatını düzenleyen, kısa ve detaysız anayasalardır.

2. 1876 Kanun-i Esasi ve 1909 Değişiklikleri

• Türk tarihinin İLK yazılı anayasasıdır.
• Meşruti monarşi (Padişah + Meclis) rejimine geçilmiştir.
• Çift meclisli bir yapı vardır: Heyet-i Ayan (Padişah atar) ve Heyet-i Mebusan (Halk seçer).
• 1909 Değişiklikleri ile padişahın yetkileri daraltılmış (Meclisi kapatma ve sürgün yetkileri zorlaştırılmış), meclis üstünlüğü sağlanmıştır.

3. 1921 Teşkilat-ı Esasiye (Savaş Dönemi Anayasası)

• Türk anayasa tarihinin TEK 'Yumuşak' ve TEK 'Çerçeve' anayasasıdır.
• Kısa ve detaysız olduğu için Temel Hak ve Hürriyetlere YER VERMEMİŞTİR.
• Egemenliğin kayıtsız şartsız millete ait olduğu İLK KEZ bu anayasada belirtilmiştir.
• Meclis Hükümeti Sistemi benimsenmiş ve 'Kuvvetler Birliği' (Yasama ve Yürütme TBMM'de) ilkesi uygulanmıştır.
• 1923 yılında yapılan değişiklikle 'Devletin şekli Cumhuriyettir' maddesi eklenmiştir.

4. 1924 Anayasası

• Cumhuriyet döneminin İLK anayasasıdır.
• Sert (Katı) ve Kazuistik bir anayasadır. (Devletin şeklinin Cumhuriyet olduğu değiştirilemez madde yapılmıştır).
• Meclis Hükümeti ile Parlamenter sistem arasında 'Karma Hükümet Sistemi'ni benimsemiştir.
• 1928 yılında 'Devletin dini İslamdır' maddesi anayasadan çıkarılmış, 1937'de Laiklik ilkesi anayasaya eklenmiştir.

5. 1961 Anayasası (En Özgürlükçü)

• Türk tarihinin ilk defa halkoylaması (referandum) ile kabul edilen anayasasıdır.
• Güçler ayrılığı (Kuvvetler ayrılığı) ilkesi ilk kez benimsenmiştir.
• Azınlıkların da yönetime katılmasını savunan 'ÇOĞULCU' demokrasiyi benimsemiştir.
• Anayasa Mahkemesi (AYM), Milli Güvenlik Kurulu (MGK) ve Diyanet İşleri Başkanlığı bu anayasayla kurulmuştur.

6. 1982 Anayasası (Günümüz)

• Türk tarihinin EN SERT ve EN KAZUİSTİK (ayrıntılı) anayasasıdır.
• 1961'deki çoğulcu model yerine, seçimi kazananın hakimiyetini vurgulayan 'ÇOĞUNLUKÇU' demokrasi modeline geçilmiştir.
• Hakimler ve Savcılar Kurulu (HSK) ve Yükseköğretim Kurulu (YÖK) bu anayasayla kurulmuştur.

7. Tarihi Anayasa Değişiklikleri (Önemli Kilometre Taşları)

• 2007 Değişikliği: Cumhurbaşkanının doğrudan 'Halk' tarafından seçilmesi kabul edilmiştir.
• 2010 Değişikliği: Anayasa Mahkemesine 'Bireysel Başvuru' hakkı ve Kamu Başdenetçiliği (Ombudsmanlık) kurumu getirilmiştir.
• 2017 Değişikliği: Parlamenter sistem kaldırılarak 'Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi'ne geçilmiş, Başbakanlık ve Askeri Yargı tamamen kaldırılmıştır.

8. KPSS İçin Stratejik Taktikler

• Cumhuriyet Tuzağı: 1921 Anayasası Cumhuriyet'in anayasası değildir, Cumhuriyet 1923'te ilan edilmiştir. Cumhuriyet döneminin ilk anayasası 1924'tür.
• Sertlik Tuzağı: En sert ve kazuistik anayasa 1982, TEK yumuşak ve çerçeve anayasa 1921'dir.
• Demokrasi Tuzağı: 1961 Anayasası Çoğulcu, 1982 Anayasası Çoğunlukçudur. ÖSYM bu ikisini çok sık yer değiştirerek sorar.
• AYM Tuzağı: Anayasa Mahkemesi 1982'de değil, 1961 Anayasası ile kurulmuştur.

1. 1982 Anayasasının Genel Özellikleri

• 1961 Anayasasına kıyasla daha SERT (Katı) ve daha KAZUİSTİK (Ayrıntılı) bir anayasadır.
• Yürütme organını güçlendiren ve 'Otorite-Hürriyet' dengesinde otoriteyi ağır bastıran bir yapıya sahiptir.
• Siyasetten arındırma (depolitizasyon) amacı gütmüştür (Ancak 1995 değişiklikleri ile bu özellik büyük oranda yumuşatılmıştır).
• Bir 'Tepki Anayasası'dır (1961'in getirdiği geniş özgürlüklere ve istikrarsızlıklara tepki olarak doğmuştur).
• Halkoylaması (Referandum) ile kabul edilirken, aynı zamanda Kenan Evren'in Cumhurbaşkanlığı da halkoyuna sunulmuştur.

2. Değiştirilemez Maddeler ve Cumhuriyet İlkesi

• 1. Madde (Devletin Şekli): 'Türkiye Devleti bir Cumhuriyettir.'
• 2. Madde (Cumhuriyetin Nitelikleri): İnsan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, demokratik, laik ve sosyal bir hukuk devletidir.
• 3. Madde (Bütünlük ve Semboller): Devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğü, dili (Türkçe), bayrağı, milli marşı (İstiklal Marşı) ve başkenti (Ankara).
• 4. Madde: İlk 3 maddenin değiştirilemeyeceği ve değiştirilmesinin teklif dahi edilemeyeceği kuralıdır.

3. İnsan Haklarına 'Saygılı' Devlet ve Atatürk Milliyetçiliği

• 1982 Anayasası, 1961'deki insan haklarına 'Dayalı' ifadesi yerine, devleti daha üstün tutan 'İnsan Haklarına SAYGILI' devlet ifadesini kullanmıştır.
• Atatürk Milliyetçiliği: Irk, din veya dil birliğine değil; ortak geçmiş, amaç ve 'Vatandaşlık Bağına' dayanan sübjektif (birleştirici) milliyetçiliktir.

4. Demokratik Devlet İlkesi

• Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir.
• Seçimler; serbest, eşit, gizli oy, açık sayım ve döküm (1950'de geldi), tek dereceli (1946'da geldi) esaslarına göre yapılır.
• Siyasi partiler demokratik siyasi hayatın vazgeçilmez unsurlarıdır (Ancak önceden izin almadan kurulurlar).
• Çoğulculuk değil, 'Çoğunlukçu' (seçimi kazananın hakim olduğu) bir demokrasi anlayışı daha belirgindir.

5. Laik Devlet İlkesi

• Devletin resmi bir dini yoktur ve devlet tüm inançlara karşı eşit mesafededir.
• Din ve vicdan hürriyeti MUTLAKTIR (Hiçbir şekilde, OHAL'de bile dokunulamaz, kimse inancını açıklamaya zorlanamaz).
• İbadet hürriyeti mutlak DEĞİLDİR (Kamu düzeni, genel ahlak gibi sebeplerle sınırlanabilir).
• Laiklik ilkesi anayasamıza ilk kez 1937 yılında (1924 Anayasası döneminde) girmiştir.

6. Sosyal Devlet İlkesi ve Araçları

• Devletin fırsat eşitliğini, sosyal barışı ve adaleti sağlamayı amaçlamasıdır.
• Vergi Adaleti: Herkesten 'mali gücüne göre' vergi alınması sosyal devletin gereğidir.
• Kamulaştırma ve Devletleştirme yetkileri sosyal devletin mülkiyete müdahale araçlarıdır.
• Planlama (Kalkınma Planları yapmak) ve sosyal/ekonomik haklar sunmak (Eğitim, sağlık, sendika hakkı) sosyal devletin sonucudur.

7. Hukuk Devleti İlkesi ve Araçları

• Yönetenlerin ve idarenin hukuk kurallarına bağlı olması, eylemlerinin yargı denetimine açık olmasıdır.
• Kanuni Hakim Güvencesi: Kimsenin kanunen tabi olduğu mahkemeden başka bir merci önüne çıkarılamamasıdır (Olağanüstü mahkeme kurulamaz).
• İdarenin Mali Sorumluluğu: İdarenin kendi işlem ve eylemlerinden doğan zararı ödemekle (Tazminat) yükümlü olmasıdır.
• Cezaların geriye yürümezliği ve suç/cezaların kanuniliği esastır.

8. Hukuk Devletinin İstisnaları (Yargı Yolu KAPALI İşlemler)

• Kural olarak idarenin her işlemine yargı yolu açıktır ancak anayasada sayılan şu işlemlere karşı mahkemeye GİDİLEMEZ:
• 1. Yüksek Seçim Kurulu (YSK) kararları.
• 2. Yüksek Hakem Kurulu ve Kamu Görevlileri Hakem Kurulu kararları.
• 3. Spor Tahkim Kurulu kararları.
• 4. Hakimler ve Savcılar Kurulu'nun (HSK) 'Meslekten Çıkarma' HARİCİNDEKİ kararları (Sadece ihraç kararına yargı yolu açıktır).
• 5. Yüksek Askeri Şura'nın (YAŞ) 'Terfi ve Kadrosuzluk nedeniyle emekliye ayırma' kararları (Sadece ihraç kararlarına yargı yolu açıktır).

9. KPSS İçin Stratejik Taktikler

• SAYGILI/DAYALI Tuzağı: 1961 İnsan haklarına 'Dayalı', 1982 İnsan haklarına 'Saygılı' devlettir.
• Sosyal/Hukuk Tuzağı: 'Vergi Adaleti' Sosyal Devletin, 'Vergide Kanunilik' Hukuk Devletinin ilkesidir.
• Yargı Yolu Tuzağı: ÖSYM, HSK ve YAŞ kararlarını çok sorar. Unutmayın; her ikisinin de SADECE 'İhraç (meslekten çıkarma)' kararlarına yargı yolu açıktır, diğer kararlarına (terfi, atama, uyarı) kapalıdır.
• Başlangıç Metni Tuzağı: Başlangıç metni anayasa metnine DAHİLDİR ancak kenar başlıkları dahil DEĞİLDİR.

1. Yasama Yetkisinin Özellikleri

• Yasama yetkisi Türk Milleti adına Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne aittir ve devredilemez.
• Yasamanın Genelliği: TBMM'nin anayasaya aykırı olmamak şartıyla her konuyu dilediği kadar ayrıntılı düzenleyebilmesidir.
• Yasamanın Asliliği (İlkelliği): TBMM'nin bir konuyu araya başka bir işlem girmeden doğrudan doğruya kanunla düzenleyebilmesidir.
• Yasamanın Sürekliliği: Yasama yetkisinin kesintiye uğramamasıdır (Meclis tatildeyken bile olağanüstü toplanabilir).

2. TBMM'nin Yapısı ve Seçimler

• TBMM, genel oyla seçilen 600 milletvekilinden oluşur.
• Milletvekili seçilme yaşı 18'dir.
• TBMM seçimleri Cumhurbaşkanlığı seçimleri ile birlikte 5 yılda bir aynı gün yapılır.
• Seçimler genel, eşit, gizli, tek dereceli, serbest oy ve açık sayım/döküm esasına göre yapılır.

3. Kanun Yapma Süreci ve İstisnası

• Kural olarak Kanun teklif etme yetkisi SADECE milletvekillerine aittir.
• İSTİSNA: Bütçe Kanunu ve Kesin Hesap Kanunu teklifini CUMHURBAŞKANI sunar.
• Kanun teklifleri TBMM komisyonlarında incelenir ve Genel Kurul'da kabul edilerek Cumhurbaşkanı'nın onayına sunulur.
• Aksi bir tarih belirtilmemişse kanunlar, Resmî Gazete'de yayımlandıkları gün yürürlüğe girer.

4. Cumhurbaşkanının Veto Yetkisi (301 Kuralı)

• Cumhurbaşkanı, yayımlanmasını uygun bulmadığı kanunları bir kez daha görüşülmek üzere 15 gün içinde TBMM'ye geri gönderebilir (Veto).
• Bütçe Kanunu'nu Cumhurbaşkanı VETO EDEMEZ (Geri gönderemez).
• 2017 Değişikliği (Çok Önemli): TBMM'nin, Cumhurbaşkanı tarafından geri gönderilen (veto edilen) bir kanunu aynen kabul edebilmesi için 'Üye Tamsayısının Salt Çoğunluğu' (En az 301 kabul oyu) gerekir.

5. TBMM'nin Görev ve Yetkileri

• Kanun koymak, değiştirmek ve kaldırmak.
• Para basılmasına ve savaş ilanına karar vermek.
• Milletlerarası antlaşmaların onaylanmasını uygun bulmak.
• Genel ve özel af ilanına karar vermek (Üye tamsayısının 3/5'i yani 360 oy gerekir).
• Kamu Başdenetçisini (Ombudsman) seçmek, Anayasa Mahkemesi'ne (3 üye) ve HSK'ya (7 üye) üye seçmek.
• Kalkınma planlarını onaylamak.

6. 2017 Değişikliği ile Kaldırılan Yetkiler (KPSS Tuzakları)

• Bakanlar Kurulu'nu denetlemek ve Bakanlara 'Gensoru' vermek KALDIRILMIŞTIR.
• Hükümete Kanun Hükmünde Kararname (KHK) çıkarma yetkisi vermek KALDIRILMIŞTIR.
• Hükümet programını okumak ve 'Güvenoyu' vermek KALDIRILMIŞTIR.
• Sıkıyönetim ilanını onaylamak KALDIRILMIŞTIR.

7. KPSS İçin Stratejik Taktikler

• Teklif İstisnası Tuzağı: Sadece milletvekili kanun teklif edebilir ancak 'Bütçe Kanunu'nu' Cumhurbaşkanı teklif eder.
• Veto Aşma Tuzağı: Veto edilen yasanın eskiden basit çoğunlukla geçmesi yeterliydi, 2017'den beri '301 milletvekili' (salt çoğunluk) şartı aranmaktadır.
• Af Tuzağı: Genel ve özel af ilanı için TBMM'de basit çoğunluk yetmez, mutlaka 3/5 (360) nitelikli çoğunluk gerekir.
• Yürürlük Tuzağı: Kanunlar Resmî Gazete'de yayımlandıktan 45 gün sonra değil, aksi belirtilmedikçe 'Yayımlandığı Gün' yürürlüğe girer.

1. Yürütme Organı (Tekçi/Monist Yapı)

• 2017 Anayasa değişikliğiyle Başbakanlık ve Bakanlar Kurulu tamamen kaldırılmıştır.
• Yürütme yetkisi ve görevi SADECE Cumhurbaşkanına aittir.
• Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlar, yürütme yetkisine ortak DEĞİLDİR; sadece Cumhurbaşkanına bağlı olarak görev yapan üst düzey yöneticilerdir.

2. Cumhurbaşkanı Seçilme Şartları ve Süresi

• 40 yaşını doldurmuş olmak.
• YÜKSEKÖĞRENİM (Lisans) mezunu olmak (ÖSYM çok sorar, lise veya önlisans yetmez).
• Milletvekili seçilme yeterliliğine sahip Türk vatandaşı olmak.
• Halk tarafından 5 yıllığına seçilir. Bir kimse kural olarak en fazla 2 defa Cumhurbaşkanı seçilebilir.
• İstisna: Cumhurbaşkanının ikinci döneminde TBMM tarafından (360 oyla) erken seçim kararı alınırsa, mevcut Cumhurbaşkanı 3. kez aday olabilir.

3. Cumhurbaşkanının Görev ve Yetkileri

• Devletin başıdır, yürütme yetkisini tek başına kullanır ve Başkomutanlığı temsil eder.
• Kanunları yayımlar veya tekrar görüşülmek üzere (Bütçe kanunu hariç) TBMM'ye geri gönderir (Veto).
• Yüksek mahkeme üyelerinin bir kısmını (AYM'ye 12, HSK'ya 4, Danıştay'ın 1/4'ü) atar.
• Üniversite rektörlerini atar (YÖK önermez, doğrudan Cumhurbaşkanı atar).
• Yurdu ilgilendiren konularda 6 ayı geçmemek üzere Olağanüstü Hal (OHAL) ilan edebilir.

4. Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi (CBK) vs. Cumhurbaşkanı Kararı

• Bakanlıkların KURULMASI, kaldırılması ve görevleri Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi (CBK) ile düzenlenir.
• Bakanların veya üst kademe yöneticilerin (Vali, Büyükelçi vb.) ATANMASI ise Cumhurbaşkanı KARARI ile yapılır.
• Olağan dönem CBK'ları ile sadece 'Sosyal ve Ekonomik' haklar düzenlenebilir; kişisel ve siyasi haklara dokunulamaz.
• OHAL CBK'sı ile 'Çekirdek Haklar' hariç tüm haklar düzenlenebilir. Olağan CBK yargı denetimine tabi iken (AYM bakar), OHAL CBK'sına yargı yolu KAPALIDIR.

5. Devlet Denetleme Kurulu (DDK)

• Doğrudan Cumhurbaşkanlığına bağlıdır. Başkan ve üyelerini Cumhurbaşkanı atar.
• İdarenin hukuka uygunluğunu, düzenli ve verimli çalışmasını denetler.
• Silahlı Kuvvetler, 2017 değişikliği ile DDK'nın denetim alanına ALINMIŞTIR.
• Yargı organları DDK'nın denetim alanı DIŞINDADIR.

6. Cumhurbaşkanının Cezai Sorumluluğu (Yüce Divan)

• Cumhurbaşkanı, yardımcıları ve bakanlar; görevleriyle ilgili suçlardan dolayı TBMM tarafından 'Meclis Soruşturması' ile Yüce Divan'a sevk edilebilir.
• Soruşturma açılması teklifi için: En az 301 milletvekili (Üye tamsayısının salt çoğunluğu).
• Soruşturma açılması kararı için: En az 360 milletvekili (3/5 oranında gizli oy).
• Yüce Divan'a sevk kararı için: En az 400 milletvekili (2/3 oranında gizli oy) gerekir.

7. KPSS İçin Stratejik Taktikler

• Yürütme Yapısı Tuzağı: 'Yürütme, Cumhurbaşkanı ve Bakanlar Kurulundan oluşur' ifadesi YANLIŞTIR. Yürütme sadece Cumhurbaşkanıdır.
• Seçilme Tuzağı: Milletvekili seçilmek için en az ilkokul mezunu olmak yeterliyken, Cumhurbaşkanı olmak için 'Yükseköğrenim' şarttır.
• Atama Tuzağı: Sınavda 'Bakanlar CBK ile atanır' derse yanlıştır, 'Cumhurbaşkanı Kararı' ile atanırlar.
• DDK Tuzağı: DDK her yeri (TSK, Sendikalar, Dernekler dahil) denetler ama 'Yargı Organlarını' ASLA denetleyemez.

1. Yargı Yetkisi ve Hakimlik Teminatı

• Yargı yetkisi, Türk Milleti adına bağımsız ve 'TARAFSIZ' mahkemelerce kullanılır ('Tarafsız' kelimesi 2017'de anayasaya eklenmiştir).
• Hakimler ve savcılar azlolunamaz, kendileri istemedikçe Anayasa'da gösterilen yaştan (65 yaş) önce emekliye ayrılamazlar.
• Bir mahkemenin veya kadronun kaldırılması sebebiyle de olsa, hakim ve savcılar aylık ve ödeneklerinden yoksun bırakılamaz.

2. Yüksek Mahkemeler (Kritik 4'lü)

• Anayasa'da açıkça sayılan SADECE 4 adet Yüksek Mahkeme vardır: 1. Anayasa Mahkemesi, 2. Yargıtay, 3. Danıştay, 4. Uyuşmazlık Mahkemesi.
• Sayıştay, Yüksek Seçim Kurulu (YSK) ve Hakimler ve Savcılar Kurulu (HSK) birer 'Yüksek Mahkeme' DEĞİLDİR.
• Bölge Adliye Mahkemeleri (İstinaf) ve Bölge İdare Mahkemeleri yüksek mahkeme değil, ikinci derece (ara) mahkemelerdir.

3. Anayasa Mahkemesi (AYM)

• 15 üyeden oluşur. Üyelerin 12'sini Cumhurbaşkanı, 3'ünü TBMM seçer.
• Üyeler 12 yıl için seçilir. Bir kişi iki defa AYM üyesi SEÇİLEMEZ.
• Cumhurbaşkanı, Bakanlar ve Yüksek Mahkeme Üyelerini görev suçlarından dolayı 'Yüce Divan' sıfatıyla yargılar.
• Siyasi partilerin mali denetimini (Sayıştay yardımıyla) yapar ve kapatılma davalarına (Yargıtay C. Başsavcısının davası üzerine) bakar.
• Kanunların, CBK'ların ve TBMM İçtüzüğünün iptal davalarına bakar (Bireysel başvuruları da karara bağlar).

4. Yargıtay ve Danıştay (Üye Seçimi Farkları)

• Yargıtay: Adli yargının en üst (temyiz) mahkemesidir. Üyelerinin TAMAMINI Hakimler ve Savcılar Kurulu (HSK) seçer.
• Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısını, Yargıtay Genel Kurulunun göstereceği 5 aday arasından CUMHURBAŞKANI seçer.
• Danıştay: İdari yargının en üst (temyiz) mahkemesidir.
• Danıştay üyelerinin dörtte üçünü (3/4) HSK, dörtte birini (1/4) CUMHURBAŞKANI seçer.

5. Uyuşmazlık Mahkemesi

• Adli ve idari yargı mercileri arasındaki görev ve hüküm (karar) uyuşmazlıklarını kesin olarak çözer.
• Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanını, Anayasa Mahkemesi kendi üyeleri arasından seçer.
• Diğer mahkemelerle Anayasa Mahkemesi arasındaki uyuşmazlıklarda Anayasa Mahkemesi kararı esas alınır.

6. Hakimler ve Savcılar Kurulu (HSK)

• Bir mahkeme DEĞİLDİR. Adli ve idari yargıdaki hakim ve savcıların atama, nakil, terfi ve ihraç işlemlerini yapan idari bir kuruldur.
• 13 üyeden oluşur. Kurulun Başkanı Adalet Bakanı'dır. Adalet Bakanı Yardımcısı ise 'doğal(tabii) üye'dir.
• Kalan 11 üyenin 4'ünü Cumhurbaşkanı, 7'sini TBMM seçer.
• HSK'nın 'Meslekten çıkarma (İhraç)' cezası DIŞINDAKİ kararlarına karşı yargı yolu KAPALIDIR.

7. Sayıştay ve Yüksek Seçim Kurulu (YSK)

• Sayıştay: TBMM adına kamu idarelerinin mali denetimini yapar. Üyelerini TBMM seçer. Kararları KESİNDİR (İdari yargıya gidilemez) ancak Yüksek Mahkeme değildir.
• YSK: Seçimlerin dürüst yönetiminden sorumludur. 7 asıl 4 yedek (6 Yargıtay, 5 Danıştay'dan) üyeden oluşur. Kararları KESİNDİR (AYM dahil hiçbir yere gidilemez) ancak Yüksek Mahkeme değildir.

8. 2017 Değişikliği ve Askeri Yargı

• 2017 Anayasa değişikliği ile Askeri Yargı (Askeri Yargıtay, AYİM vb.) tamamen KALDIRILMIŞTIR.
• Disiplin mahkemeleri dışında askeri mahkeme kurulamaz. Sadece savaş halinde asker kişilerin görev suçları için kurulabilir.

9. KPSS İçin Stratejik Taktikler

• Yüksek Mahkeme Tuzağı: Şıklarda Sayıştay, YSK, HSK veya Bölge İdare Mahkemesi varsa bunlar Yüksek Mahkeme DEĞİLDİR.
• Üye Seçimi Tuzağı: Yargıtay üyelerinin TAMAMINI HSK seçer (Cumhurbaşkanı üye SEÇMEZ, sadece Başsavcıyı seçer).
• Danıştay Tuzağı: Danıştay'a TBMM veya AYM üye seçmez. (Sadece CB ve HSK seçer).
• Yüce Divan Tuzağı: Yüce Divan yargılamasını Yargıtay değil, Anayasa Mahkemesi yapar.
• HSK Başkanı Tuzağı: HSK'nın başkanı Cumhurbaşkanı değil, Adalet Bakanıdır.

1. Hakların Jellinek Sınıflandırması

• 1. Kişi Hak ve Hürriyetleri (Negatif Statü / Koruyucu Haklar): Devletin karışamayacağı, kişiyi devlete ve topluma karşı koruyan haklardır.
• 2. Sosyal ve Ekonomik Haklar (Pozitif Statü / İsteme Hakları): Devletten olumlu bir hizmet (eğitim, sağlık, iş vb.) talep edilen haklardır.
• 3. Siyasi Haklar ve Ödevler (Aktif Statü / Katılma Hakları): Vatandaşın devlet yönetimine katılmasını sağlayan haklardır.

2. Kişi Hakları (Negatif Statü) - En Çok Karıştırılanlar

• Yaşama hakkı, Kişi hürriyeti ve güvenliği, Özel hayatın gizliliği, Din ve vicdan hürriyeti.
• Mülkiyet Hakkı (DİKKAT: Sosyal/Ekonomik bir hak DEĞİLDİR, Kişi hakkıdır).
• Konut Dokunulmazlığı (DİKKAT: Konut Hakkı ile karıştırma. Dokunulmazlık Kişi hakkı, Konut Hakkı Sosyal haktır).
• Dernek kurma hürriyeti ve Toplantı/Gösteri yürüyüşü düzenleme hakkı (Siyasi hak DEĞİLDİR, Kişi hakkıdır).

3. Sosyal ve Ekonomik Haklar (Pozitif Statü)

• Ailenin korunması ve çocuk hakları.
• Eğitim ve öğrenim hakkı ve ödevi.
• Çalışma ve sözleşme hürriyeti, Sendika kurma hakkı, Grev ve Lokavt hakkı.
• Sağlık, çevre ve konut hakkı.
• Sosyal güvenlik hakkı.

4. Siyasi Haklar (Aktif Statü) ve Yabancıların Durumu

• Türk Vatandaşlığı, Seçme ve Seçilme hakkı, Siyasi parti kurma/üye olma hakkı, Vatan hizmeti.
• Kamu hizmetine girme hakkı ve Mal bildirimi.
• İSTİSNA (Yabancıların da yararlandığı siyasi haklar): Vergi ödevi, Dilekçe hakkı, Bilgi edinme hakkı ve Kamu Denetçisine (Ombudsman) başvuru hakkı. (Dilekçe ve Bilgi Edinme için karşılıklılık ve Türkiye'de ikamet şartı aranır).

5. Hakların Sınırlandırılması (2001 Değişikliği Kuralları)

• Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaksızın YALNIZCA KANUNLA sınırlanabilir (Olağan CBK ile sınırlanamaz).
• Sınırlama, yalnızca Anayasanın ilgili maddesinde belirtilen ÖZEL SEBEPLERE bağlı olarak yapılabilir (2001 değişikliği ile Genel Sınırlama Sebepleri KALDIRILMIŞTIR).
• Sınırlama; Anayasanın sözüne ve ruhuna, Demokratik toplum düzenine, Laik Cumhuriyetin gereklerine ve Ölçülülük ilkesine aykırı olamaz.

6. Hakların Durdurulması ve Çekirdek Haklar (Dokunulamaz Alan)

• Temel haklar yalnızca Savaş, Seferberlik ve Olağanüstü Hal (OHAL) durumlarında KISMEN veya TAMAMEN durdurulabilir. (Sıkıyönetim 2017'de KALDIRILMIŞTIR).
• Durdurma anında bile 'Çekirdek Haklara' ASLA dokunulamaz.
• ÇEKİRDEK HAKLAR ŞUNLARDIR: 1. Yaşama hakkı ve maddi/manevi varlığın bütünlüğü (istisnalar hariç). 2. Din, vicdan, düşünce ve kanaatleri açıklamaya zorlanamama ve bunlardan dolayı suçlanamama. 3. Suç ve cezaların geçmişe yürütülememesi. 4. Masumiyet karinesi (Mahkeme kararı olmaksızın kimsenin suçlu sayılamaması).

7. Temel Hakların Korunması (Bireysel Başvuru)

• Anayasada güvence altına alınmış temel hak ve özgürlüklerinden, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi (AİHS) kapsamına giren herhangi birinin kamu gücü tarafından ihlal edildiği iddiasıyla Anayasa Mahkemesi'ne (AYM) başvurulabilir.
• Bireysel başvuru hakkı 2010 Anayasa değişikliği ile getirilmiştir.
• Başvuru için olağan kanun yollarının (iç hukuk yollarının) tamamen tüketilmiş olması şarttır.
• İç hukuk yolları tüketildikten sonra 30 gün içinde başvuru yapılmalıdır.

8. KPSS İçin Stratejik Taktikler

• Sınıflandırma Tuzağı: Mülkiyet, Dernek Kurma ve İspat Hakkı SOSYAL VEYA SİYASİ hak değildir, KİŞİ (Negatif) hakkıdır.
• Sınırlandırma Tuzağı: Genel Sınırlama Nedeni diye bir şey YOKTUR. Haklar sadece o hakka özel uyarılara (Özel sınırlama nedeni) göre sınırlanır.
• Çekirdek Hak Tuzağı: 'Mülkiyet hakkı' veya 'Haberleşme hürriyeti' çekirdek hak değildir, savaş veya OHAL durumunda durdurulabilir.
• Yabancı Tuzağı: 'Siyasi hakların tamamından sadece Türk vatandaşları yararlanır' ibaresi YANLIŞTIR. Yabancılar da vergi öder ve dilekçe/bilgi edinme haklarını kullanabilir.

1. İdare Hukukunun Temel Özellikleri

• Genç bir hukuk dalıdır (Kökleri Fransa'ya dayanır).
• Tedvin EDİLMEMİŞTİR (Kuralları tek bir kanun kitabında toplanmamıştır, dağınıktır).
• İçtihatlara (Mahkeme kararlarına) dayanan bir hukuk dalıdır.
• Taraflar arası eşitlik yoktur; İdare, kamu gücü ayrıcalıkları sayesinde üstün konumdadır.
• Uyuşmazlıklar kural olarak İdari Yargı'da (İdare Mahkemesi, Danıştay vb.) çözülür.

2. İdarenin Bütünlüğü: Hiyerarşi ve İdari Vesayet

• İdarenin bütünlüğünü sağlayan iki temel hukuki araç vardır: Hiyerarşi ve İdari Vesayet.
• HİYERARŞİ: Aynı tüzel kişilik içindeki ast-üst ilişkisidir. Üst, astın işlemini iptal edebilir veya düzeltebilir. (Örn: Bakanın Genel Müdürü denetlemesi, Valinin Kaymakamı denetlemesi).
• İDARİ VESAYET: Merkezden yönetimin (Devlet Tüzel Kişiliği), Yerinden yönetim kuruluşları (Kamu Tüzel Kişiliği) üzerindeki denetimidir. (Örn: İçişleri Bakanının Belediye Başkanını denetlemesi, Valinin Muhtarı denetlemesi).
• KPSS İpucu: Denetleyen ve denetlenen FARKLI tüzel kişiliklere sahipse cevap İdari Vesayettir. Aynı tüzel kişilik içindelerse cevap Hiyerarşidir.

3. Türkiye'nin İdari Teşkilatı (Genel Yapı)

• İdari teşkilat iki ana bölüme ayrılır: Merkezden Yönetim ve Yerinden Yönetim.
• Merkezden Yönetim (Devlet Tüzel Kişiliği vardır): Başkent Teşkilatı (Cumhurbaşkanı, Bakanlıklar) ve Taşra Teşkilatı (İl Genel, İlçe İdaresi) olarak ikiye ayrılır.
• Yerinden Yönetim (Kamu Tüzel Kişiliği vardır): Mahalli İdareler (İl Özel, Belediye, Köy) ve Hizmet Yerinden Yönetim (Üniversite, TRT, SGK, YÖK vb.) olarak ikiye ayrılır.

4. Merkezden Yönetim ve Yetki Genişliği İlkesi

• Yetki Genişliği: Merkezden yönetimin sakıncalarını azaltmak için, taşradaki bir yöneticinin merkeze danışmadan, merkez adına karar alabilmesidir.
• Yetki genişliği ilkesi Türkiye'de SADECE 'Vali'ye tanınmıştır (Kaymakamda yetki genişliği YOKTUR).
• Merkezden yönetimin yararları: Hizmetler tek tiptir (yeknesak), mali denetim kolaydır, partizanca uygulamalar azdır.
• Merkezden yönetimin zararları: Bürokrasi ve kırtasiyecilik fazladır, yerel ihtiyaçlara geç cevap verilir.

5. Yerinden Yönetim ve Mahalli İdareler

• Mahalli İdareler 3 tanedir: İl Özel İdaresi, Belediye ve Köy.
• İl Özel İdaresinin başı olan Vali 'Atama' ile gelir; Belediye Başkanı ve Köy Muhtarı ise 'Halk Seçimi' ile göreve gelir.
• BÜYÜKŞEHİR İSTİSNASI (Çok Önemli): Büyükşehir belediyesi kurulan illerde (Örn: İstanbul, İzmir, Ankara) 'Köy' ve 'İl Özel İdaresi' KALDIRILMIŞTIR.
• Belediye kurulabilmesi için nüfusun en az 5.000 (Cumhurbaşkanı Kararı ile), Büyükşehir için ise en az 750.000 (Kanun ile) olması gerekir.

6. İdarenin Mal Edinme Yöntemleri (Kamu Gücü)

• Kamulaştırma (İstimlak): Devletin, kamu yararı için 'Özel mülkiyetteki bir taşınmaza (arsa, tarla vb.)' bedelini peşin ödeyerek el koymasıdır.
• İstimval: Olağanüstü durumlarda (savaş, afet) idarenin özel mülkiyetteki 'Taşınır' mallara el koymasıdır.
• Geçici İşgal: Bayındırlık hizmeti (yol, köprü yapımı) sırasında, idarenin şahsa ait boş araziye geçici olarak el atmasıdır.
• Devletleştirme: Kamu hizmeti niteliği taşıyan özel bir 'işletmenin/şirketin' kamu yararı zorunlu kıldığında devlet mülkiyetine geçirilmesidir.

7. Memurluğun Temel İlkeleri

• Sınıflandırma: Memurların yaptıkları işin niteliğine göre gruplara (Eğitim, Sağlık, Emniyet vb.) ayrılmasıdır.
• Kariyer: Memurun bilgi ve yeteneğine göre hiyerarşide en üst derecelere kadar yükselebilmesidir.
• Liyakat: Memurluğa girişte ve ilerlemede sadece yetenek ve başarının (sınavın) temel alınmasıdır.

8. KPSS İçin Stratejik Taktikler

• Denetim Tuzağı: Vali ile Kaymakam arasında hiyerarşi, Vali ile Belediye Başkanı arasında idari vesayet vardır.
• Teşkilat Tuzağı: Bakanlıkların ayrı bir Kamu Tüzel Kişiliği YOKTUR (Devlet tüzel kişiliği içindedirler). Ancak Belediyelerin, Üniversitelerin, TRT'nin kendi Kamu Tüzel Kişiliği VARDİR.
• Uzaklaştırma Tuzağı: Bir belediye başkanını soruşturma sebebiyle geçici olarak görevden uzaklaştıran İçişleri Bakanıdır, ancak temelli görevden düşüren Danıştay'dır.
• Kanun/CBK Tuzağı: Büyükşehir Belediyesi kanunla, normal Belediye Cumhurbaşkanı Kararı ile kurulur.

1. Birleşmiş Milletler (BM) ve Veto Tuzağı

• 1945'te uluslararası barışı korumak için kurulmuştur, merkezi New York'tur. Türkiye KURUCU üyedir.
• BM'nin 6 ana organı vardır: Genel Kurul, Güvenlik Konseyi, Ekonomik ve Sosyal Konsey, Vesayet Konseyi, Uluslararası Adalet Divanı (Lahey) ve Sekreterlik.
• Güvenlik Konseyi 15 üyeden oluşur. Bunların 5'i DAİMİ üyedir ve 'Veto Hakkına' sahiptir.
• Veto Hakkı Olanlar (FİRÇA): Fransa, İngiltere, Rusya, Çin, ABD. (DİKKAT: Almanya, Japonya veya İtalya'nın veto hakkı YOKTUR).

2. NATO (Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü)

• 1949'da kurulan askeri bir ittifaktır, merkezi Brüksel'dir.
• Türkiye kurucu üye DEĞİLDİR. 1952 yılında (Kore Savaşı'na asker göndermesi sonrasında) Yunanistan ile birlikte üye olmuştur.
• 2025 itibarıyla NATO'nun üye sayısı 32'dir. En son katılan üye İsveç'tir (31. üye Finlandiya idi).
• 2024 NATO Zirvesi Washington'da yapılmıştır, 2025 NATO Zirvesi ise Lahey'de (Hollanda) düzenlenmektedir.

3. Avrupa Birliği (AB) ve Avrupa Konseyi Ayrımı

• Avrupa Birliği (AB): Merkezi Brüksel'dir. 27 üyesi vardır. Türkiye AB'ye üye DEĞİLDİR (Aday ülkedir).
• 2025 yılı AB Dönem Başkanlıkları: Polonya (Ocak-Haziran) ve Danimarka (Temmuz-Aralık).
• Avrupa Konseyi: Merkezi Strazburg'dur. Türkiye 1949'da bu konseye KURUCU üye olmuştur. (AİHM bu konseye bağlıdır).

4. Diğer Önemli Uluslararası Kuruluşlar

• İslam İşbirliği Teşkilatı (İİT): 1969'da kuruldu, merkezi Cidde'dir. Türkiye kurucu üyedir.
• OECD (Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü): Merkezi Paris'tir. Türkiye kurucu üyedir.
• Türk Devletleri Teşkilatı: 2009 Nahçıvan Anlaşması ile kuruldu. Türkiye, Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan ve Özbekistan tam üyedir.
• Türkiye'nin Üye OLMADIĞI Örgütler (Tuzaklar): G-7, OPEC (Petrol İhraç Edenler) ve NAFTA.

5. Uluslararası Antlaşmaların Onay Süreci (Çok Önemli!)

• Uluslararası antlaşmaları 'Uygun Bulma Kanunu' ile kabul eden makam TBMM'dir.
• Bu antlaşmaları 'ONAYLAYAN ve YAYIMLAYAN' makam ise CUMHURBAŞKANI'DIR.
• KPSS İpucu: 'Antlaşmaları TBMM onaylar' ifadesi YANLIŞTIR. TBMM uygun bulur, Cumhurbaşkanı onaylar.
• Usulüne göre yürürlüğe konulmuş temel hak ve hürriyetlere ilişkin uluslararası antlaşmalar kanunlarla çelişirse, antlaşma hükümleri esas alınır (2004 Değişikliği).

6. Nokta Atışı 2025 Güncel Bilgiler

• G20 Zirveleri: 2024 yılında Brezilya'da (Rio de Janeiro) yapıldı, 2025 yılında Güney Afrika'da yapılacaktır.
• COP30 İklim Zirvesi: 2025 yılı Kasım ayında Brezilya'nın Belém kentinde düzenlenecektir.
• EXPO 2025: Japonya'nın Osaka kentinde düzenlenmektedir.
• Türkiye'nin uzay misyonu: 2024'te ilk astronotumuz Alper Gezeravcı (Ax-3 misyonu) ile uzaya gitmiş, ardından Tuva Cihangir Atasever yörünge altı araştırma uçuşunu tamamlamıştır.

7. KPSS İçin Stratejik Taktikler

• Üyelik Tuzağı: Türkiye BM'ye, Avrupa Konseyi'ne ve OECD'ye 'Kurucu' üyedir. Ancak NATO'ya 'Sonradan (1952)' katılmıştır.
• Veto Tuzağı: BM Güvenlik Konseyinde Almanya'nın veya Japonya'nın veto hakkı kesinlikle yoktur (Sadece FİRÇA ülkeleri).
• Kurum Tuzağı: Uluslararası Adalet Divanı'nın (Lahey) BM'nin bir organı olduğunu ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'nin (Strazburg) AB'ye değil Avrupa Konseyine bağlı olduğunu unutmayın.
• Onay Tuzağı: Antlaşmaları TBMM onaylamaz; TBMM sadece 'uygun bulur', onayı Cumhurbaşkanı yapar.

Konu Özeti

• 📌 Hukuk kuralları; bireylerin birbirleriyle ve devletle olan ilişkilerini düzenleyen, uyulması zorunlu, yaptırıma bağlı kurallardır. Devlet bu kuralların uygulanmasını güvence altına alır.
• 📎 Hukuk iki ana dala ayrılır: Kamu hukuku (Anayasa, İdare, Ceza, Vergi, Uluslararası Kamu Hukuku) ve Özel hukuk (Medeni, Borçlar, Ticaret). Kamu hukukunda taraflardan biri her zaman devlettir.
• 📎 Yaptırım türleri: Ceza (hapis, para), cebri icra (zorla yerine getirme), tazminat, iptal ve butlan (hükümsüzlük). Hukuki yaptırım, hukuku diğer sosyal kurallardan ayıran en temel özelliktir.
• 📌 Hukukun kaynakları asli (bağlayıcı, doğrudan hüküm içeren: Anayasa, kanun, Cumhurbaşkanlığı kararnamesi, tüzük, yönetmelik) ve yardımcı kaynaklar (doktrin/bilimsel görüş, yargı içtihatları) olmak üzere ikiye ayrılır. Türk Medeni Kanunu'nun 1. maddesine göre hâkim, önündeki uyuşmazlıkta uygulanacak yazılı bir hüküm bulamazsa önce örf ve adet hukukuna bakar, orada da hüküm yoksa kendisi kanun koyucu gibi hareket ederek boşluğu doldurur.
• 📎 Kamu hukukunun başlıca dalları: Anayasa hukuku (devletin temel yapısı ve organları arası ilişkiler), idare hukuku (idarenin işleyiş ve denetimi), ceza hukuku (suç-ceza ilişkisi), vergi hukuku (kamu gelirleri), yargılama (usul) hukukları ve milletlerarası kamu hukuku (devletler arası ilişkiler). Özel hukukun başlıca dalları ise medeni hukuk, borçlar hukuku, ticaret hukuku ve devletler özel hukukudur; iş hukuku ve fikri-sınai haklar hukuku ise her iki alanın izlerini taşıdığından karma nitelikli kabul edilir.
• 📎 Hak ehliyeti (medeni haklardan yararlanma ehliyeti) her insanda sağ doğumla başlar, ölümle sona erer ve sınırlandırılamaz; fiil ehliyeti (medeni hakları bizzat kullanma ehliyeti) ise ayırt etme gücüne sahip, ergin ve kısıtlı olmayan kişilerde bulunur. Hukuka aykırılığın ağırlığına göre işlemler yokluk (bir unsurun hiç oluşmaması, en ağır), butlan/kesin hükümsüzlük (emredici kurala aykırılık nedeniyle başından itibaren geçersizlik) ve nispi butlan/iptal edilebilirlik (iradesi sakatlanan tarafın istemiyle geçersiz sayılma) olarak derecelendirilir.
• 📌 Osmanlı'da 1868-1876 yılları arasında hazırlanan Mecelle-i Ahkâm-ı Adliye, İslam hukuku esaslarına dayalı ilk kanunlaştırılmış medeni hukuk metnidir. Cumhuriyet'in ilanından sonra 1926'da İsviçre Medeni Kanunu esas alınarak hazırlanan Türk Kanunu Medenisi ile Mecelle yürürlükten kaldırılmış, laik ve çağdaş bir özel hukuk sistemine geçilmiştir.

Anahtar Noktalar

• 🔑 Hukuk kurallarının yaptırımı devlet tarafından uygulanır; ahlak kurallarının yaptırımı vicdani kınamadır.
• 💡 Kamu hukukunda kamu yararı, özel hukukta bireysel irade esastır.
• 🔑 Medeni Kanun → özel hukuk; Anayasa ve Ceza Kanunu → kamu hukuku.
• 💡 Hukukun kaynakları hiyerarşisi: Anayasa > Kanun > CB Kararnamesi > Yönetmelik.
• 🔑 Türkiye'de yazılı hukukun en üst kaynağı Anayasa'dır; hiçbir kanun Anayasa'ya aykırı olamaz.
• 💡 Hâkim, hukuki boşlukta önce örf-adet hukukuna bakar, sonra kendisi kanun koyucu gibi hareket ederek boşluğu doldurur (TMK m.1).
• 🔑 Fiil ehliyetinin tam olması için ayırt etme gücü, erginlik (18 yaş) ve kısıtlı olmama şartları birlikte aranır.
• 💡 Hükümsüzlük ağırlık sırasına göre: yokluk > mutlak butlan > nispi butlan/iptal edilebilirlik.
• 🔑 Mecelle, Osmanlı'da hazırlanan ilk kanunlaştırılmış medeni hukuk metnidir; 1926'da yerini İsviçre kökenli Türk Medeni Kanunu'na bırakmıştır.

Konu Özeti

• 📌 1921 Anayasası (Teşkilat-ı Esasiye Kanunu): Kurtuluş Savaşı döneminde hazırlandı. Güçler birliği ilkesine dayanır; TBMM hem yasama hem yürütme yetkisini kullanırdı. En kısa Türk anayasasıdır (23 madde).
• 📎 1924 Anayasası: Cumhuriyet'in ilanından sonra hazırlandı. 1937'de laiklik ilkesi eklendi. Tek parti döneminin anayasasıdır. 1961'e kadar yürürlükte kaldı.
• 📎 1961 Anayasası: 27 Mayıs 1960 darbesi sonrası hazırlandı. Çift meclis (TBMM + Cumhuriyet Senatosu), Anayasa Mahkemesi ve Milli Güvenlik Kurulu ilk kez bu anayasayla kuruldu.
• 📎 1982 Anayasası: 12 Eylül 1980 darbesi sonrasında hazırlandı; 7 Kasım 1982'de halkoylamasıyla kabul edildi. 2017 değişiklikleriyle Cumhurbaşkanlığı hükümet sistemine geçildi.
• 📌 1982 Anayasası yapısal olarak başlangıç bölümü, madde metinleri ve geçici maddelerden oluşur; yedi kısma ayrılır: Genel Esaslar, Temel Hak ve Ödevler, Cumhuriyetin Temel Organları, Mali ve Ekonomik Hükümler, Çeşitli Hükümler, Geçici Hükümler ve Son Hükümler.
• 📎 Anayasa 'katı (sert) anayasa' niteliğindedir; değiştirilmesi olağan kanun yapımından daha zor bir usule (m.175) bağlıdır. Değişiklik teklifi TBMM üye tam sayısının en az 1/3'ü tarafından yazıyla yapılabilir; kabul için üye tam sayısının en az 3/5'i (360 oy) gerekir. 3/5-2/3 arasındaki oyla kabul edilen değişiklik Cumhurbaşkanı'nın takdirine göre halkoyuna sunulabilir; üye tam sayısının 2/3'ünü (400 oy) aşan kabullerde halkoylaması zorunlu değildir, ancak Cumhurbaşkanı yine de isterse halkoyuna sunabilir.
• 📎 2017 değişiklikleriyle yalnızca Bakanlar Kurulu ve Başbakanlık kaldırılmamış; TBMM'nin hükümeti güvenoyuyla denetleme aracı da kaldırılmış, Cumhurbaşkanlığı ile TBMM genel seçimlerinin eş zamanlı (5 yılda bir) yapılması esası getirilmiş ve Cumhurbaşkanı'nın bir siyasi partiyle ilişkisini sürdürebilmesinin önü açılmıştır.
• 📌 1961 ile 1982 anayasaları arasındaki temel eksen özgürlükçü-otoriter karşıtlığıdır: 1961 Anayasası özgürlükleri genişletici ve çoğulcu bir yaklaşım benimserken, 12 Eylül 1980 darbesi sonrası hazırlanan 1982 Anayasası ilk halinde devlet otoritesini önceleyen, temel hak ve özgürlükleri daha sınırlayıcı hükümlere yer vermiştir. Zaman içinde 1995, 2001, 2004, 2010 ve 2017 değişiklikleriyle 1982 Anayasası büyük ölçüde özgürlükçü yönde revize edilmiştir.

Anahtar Noktalar

• 🔑 1921 Anayasası en kısa (23 madde), 1982 Anayasası en uzundur.
• 💡 Anayasa Mahkemesi ilk kez 1961 Anayasası ile kuruldu.
• 🔑 Değiştirilmesi teklif dahi edilemeyen maddeler: 1. (Cumhuriyet), 2. (Nitelikleri), 3. (Bütünlüğü, dili, bayrağı, marşı, başkenti).
• 💡 2017 referandumuyla Bakanlar Kurulu kaldırıldı; yürütme Cumhurbaşkanı'nda toplandı.
• 🔑 Anayasa'nın başlangıç kısmı da anayasal norm olarak bağlayıcıdır.
• 💡 Anayasa değişiklik teklifi TBMM üye tam sayısının en az 1/3'ü ile yapılır; kabul için en az 3/5 (360 oy) gerekir.
• 🔑 2/3 (400 oy) üzeri kabul edilen değişiklikte halkoylaması zorunlu değildir; 3/5-2/3 arası kabulde ise Cumhurbaşkanı'nın takdirine bağlıdır.
• 💡 1982 Anayasası 7 kısımdan oluşur: Genel Esaslar, Temel Hak ve Ödevler, Cumhuriyetin Temel Organları, Mali-Ekonomik Hükümler, Çeşitli Hükümler, Geçici ve Son Hükümler.
• 🔑 1982 Anayasası 'katı anayasa' örneğidir; değişikliği olağan kanun yapımından daha zor bir usule tabidir.

Konu Özeti

• 📌 TBMM yapısı: 600 milletvekili, 5 yılda bir seçim, nispi temsil sistemi (ülke genelinde %7 seçim barajı — 2022'den itibaren). Milletvekili seçilme yaşı 18'dir (2017 değişikliği ile 25'ten indirildi).
• 📎 Milletvekili dokunulmazlığı: Yasama sorumsuzluğu (söyledikleri için hesap sorulamamaz — mutlak) ve yasama dokunulmazlığı (görev süresince tutuklanamaz — görece, meclis kaldırabilir) olmak üzere iki türdür.
• 📎 Kanun yapım süreci: Teklif (milletvekili) veya tasarı (Cumhurbaşkanı) → Komisyon incelemesi → Genel Kurul görüşmeleri → Oylamayla kabul → Cumhurbaşkanı'na gönderim (15 gün) → Yayım veya veto.
• 📎 Önemli görevler: Kanun yapmak, bütçeyi onaylamak, savaş ilanı, uluslararası anlaşmaları onaylamak, Cumhurbaşkanlığı kararnamesini geçersiz kılmak, gensoru, meclis soruşturması.
• 📌 TBMM'nin yürütmeyi denetleme yolları çeşitlidir: Soru (yazılı, Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlara yöneltilir), meclis araştırması (belirli bir konuda bilgi edinmek için inceleme), meclis soruşturması (Cumhurbaşkanı, yardımcıları ve bakanlar hakkında; açılması üye tam sayısının salt çoğunluğuyla, Yüce Divan'a sevki üye tam sayısının 2/3'ü ile kararlaştırılır) ve gensoru (yalnızca Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlar hakkında işletilebilir).
• 📎 Yasama dokunulmazlığının kaldırılması, ilgili milletvekilinin de üyesi olduğu Genel Kurul'da gizli oyla kararlaştırılır; ağır cezayı gerektiren suçüstü hali ile seçimden önce soruşturmasına başlanmış bazı suçlar bu dokunulmazlığın istisnasıdır. TBMM İçtüzüğü ise meclisin çalışma usul ve esaslarını (komisyonlar, gündem, oturum düzeni) belirleyen, meclisin kendi kendine koyduğu ve doğrudan uygulanan kendine özgü (sui generis) bir normdur.
• 📌 1921 Anayasası'nda TBMM hem yasama hem yürütme yetkisini kendinde toplarken (meclis hükümeti sistemi), 1924 ve 1961 anayasalarında parlamenter sisteme geçilmiş ve TBMM, hükümeti (Bakanlar Kurulu'nu) güvenoyuyla denetlemiştir. 2017 sonrası Cumhurbaşkanlığı hükümet sisteminde TBMM ile yürütme arasındaki güven ilişkisi (güvenoyu-gensoru) kaldırılmış; TBMM'nin yürütme üzerindeki denetimi soru, meclis araştırması, meclis soruşturması ve kanun yoluyla sınırlı biçimde sürdürülmektedir.

Anahtar Noktalar

• 🔑 Milletvekili seçilme yaşı: 18 (2017'de 25'ten düşürüldü).
• 💡 Seçim barajı: %7 (2022 öncesi %10 idi).
• 🔑 TBMM, Cumhurbaşkanı'nın vetosuna rağmen kanunu salt çoğunlukla (301 oy) yeniden kabul edebilir.
• 💡 Yasama yetkisi TBMM'ye aittir ve devredilemez.
• 🔑 TBMM Başkanı, Genel Kurul tarafından gizli oyla seçilir.
• 💡 Meclis soruşturmasının açılması üye tam sayısının salt çoğunluğu (301), Yüce Divan'a sevki üye tam sayısının 2/3'ü (400 oy) ile kararlaştırılır.
• 🔑 Yasama dokunulmazlığının kaldırılması Genel Kurul'da gizli oyla yapılır; ağır cezayı gerektiren suçüstü hali istisnadır.
• 💡 2017 öncesinde TBMM hükümeti güvenoyuyla denetlerdi; 2017 sonrası bu ilişki kaldırılmış, denetim soru/araştırma/soruşturma ile sürdürülmektedir.

Konu Özeti

• 📌 Cumhurbaşkanı: Halk tarafından doğrudan seçilir, görev süresi 5 yıl (en fazla 2 dönem). Seçilebilmek için: Türk vatandaşı olmak, 40 yaşını doldurmuş olmak, yükseköğrenim görmüş olmak, milletvekili seçilme yeterliliğine sahip olmak.
• 📎 Cumhurbaşkanı'nın başlıca yetkileri: Kanunları yayımlamak veya geri göndermek; Cumhurbaşkanlığı kararnamesi çıkarmak; üst kademe kamu yöneticilerini atamak ve görevden almak; TBMM'yi olağanüstü toplantıya çağırmak; olağanüstü hal ilan etmek.
• 📎 Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlar: Cumhurbaşkanı tarafından atanır ve görevden alınır. TBMM üyeliğiyle bağdaşmaz. Gensoru ile denetlenebilirler.
• 📎 Cumhurbaşkanlığı kararnameleri: Yürütme alanını düzenler; Anayasa'da münhasıran kanunla düzenlenmesi gereken konularda çıkarılamaz; kanunla çelişirse kanun uygulanır.
• 📌 Cumhurbaşkanı'nın seçilmesi Anayasa m.101'e göre halk tarafından genel, eşit ve gizli oy ile gerçekleşir; adaylık siyasi parti grupları veya en az 100.000 seçmenin imzasıyla gösterilebilir. 2017 öncesinde seçilen Cumhurbaşkanı'nın varsa partisiyle ilişiği kesilirdi; 2017 değişikliğiyle Cumhurbaşkanı'nın parti genel başkanlığını sürdürebilmesinin önü açılmıştır.
• 📎 Cumhurbaşkanı yardımcıları, TBMM üyesi olan veya milletvekili seçilme yeterliliğine sahip kişiler arasından doğrudan Cumhurbaşkanı tarafından atanır; sayıları kanunla değil Cumhurbaşkanı'nın takdiriyle belirlenir. Cumhurbaşkanı'nın ölümü, istifası, kesin engelliliği hâlinde Cumhurbaşkanı yardımcısı, yeni seçim yapılana kadar Cumhurbaşkanlığı'na vekâlet eder.
• 📎 Cumhurbaşkanlığı kararnamesi kanuna karşı hep ikincil (tali) niteliktedir: Aynı konuda kararname ile kanun çatışırsa kanun hükümleri uygulanır; TBMM aynı konuda sonradan kanun çıkarırsa kararname kendiliğinden hükümsüz kalır. Ayrıca temel haklara, siyasi haklara ve ödevlere ilişkin konularda hiçbir şekilde kararname çıkarılamaz.
• 📌 Parlamenter sistemde (1924, 1961 ve 1982'nin ilk hâli) yürütme; tarafsız/sembolik Cumhurbaşkanı ile TBMM'ye karşı siyaseten sorumlu Bakanlar Kurulu arasında ikili (düalist) bir yapıya sahipti. 2017 sonrası Cumhurbaşkanlığı hükümet sisteminde yürütme tek elde (monist) toplanmış, doğrudan halkoyuyla seçilen Cumhurbaşkanı'nda birleşmiştir; hesap verebilirlik klasik güvenoyu yerine seçimler yoluyla sağlanır.
• 📎 Cumhurbaşkanı'nın seçimlerin yenilenmesine (fesih benzeri bir yetki) karar verme hakkı vardır; TBMM de üye tam sayısının 3/5 çoğunluğuyla seçimlerin yenilenmesine karar verebilir. Seçimlerin yenilenmesine karar verilmesi hâlinde görevdeki Cumhurbaşkanı, iki dönem sınırına bakılmaksızın yeniden aday olabilir.

Anahtar Noktalar

• 🔑 Cumhurbaşkanı seçilme yaşı: 40.
• 💡 Bakanları atama ve görevden alma yetkisi Cumhurbaşkanı'na aittir.
• 🔑 Cumhurbaşkanlığı kararnamesi kanunla çelişirse kanun üstün gelir.
• 💡 Olağanüstü hal ilan edilirse TBMM her seferinde en fazla 4 ay uzatabilir.
• 🔑 Cumhurbaşkanı'nın yargılanması: Yüce Divan (Anayasa Mahkemesi) yoluyla gerçekleşir.
• 💡 Cumhurbaşkanı adaylığı: siyasi parti grupları veya en az 100.000 seçmenin imzasıyla gösterilebilir.
• 🔑 Cumhurbaşkanlığı kararnamesi, temel hak ve ödevlere ilişkin konularda hiçbir şekilde çıkarılamaz.
• 💡 TBMM üye tam sayısının 3/5'i ile seçimlerin yenilenmesine karar verebilir; bu durumda görevdeki Cumhurbaşkanı yeniden aday olabilir.

Konu Özeti

• 📌 Yargı organları: Anayasa Mahkemesi (anayasaya uygunluk + Yüce Divan), Yargıtay (adli yargı temyiz), Danıştay (idari yargı temyiz), Uyuşmazlık Mahkemesi, Hâkimler ve Savcılar Kurulu (HSK).
• 📎 Anayasa Mahkemesi: 12 asıl üyeden oluşur; görev süresi 12 yıl, yeniden seçilemez. Bireysel başvuru hakkı 2010'dan bu yana mevcuttur.
• 📎 Yerel yönetimler: İl özel idaresi (il genel meclisi + il encümeni + vali), belediye (belediye meclisi + belediye encümeni + belediye başkanı), köy (köy derneği + ihtiyar kurulu + muhtar).
• 📎 Belediye organları: Belediye meclisi (karar organı), belediye encümeni (danışma-yürütme), belediye başkanı (yürütme başı). Üçü de 5 yıllık dönemler için görev yapar.
• 📌 Anayasa Mahkemesi'nin denetim yolları ikiye ayrılır: soyut norm denetimi (iptal davası — kanunun Resmî Gazete'de yayımlanmasından itibaren belirli sürede Cumhurbaşkanı, iktidar veya anamuhalefet partisi grupları ya da TBMM üye tam sayısının en az 1/5'i tarafından açılabilir) ve somut norm denetimi (itiraz yolu — bir davaya bakan mahkemenin, uygulayacağı kanun hükmünü Anayasa'ya aykırı bularak Anayasa Mahkemesi'ne başvurması).
• 📎 Yargıtay, Danıştay ve Anayasa Mahkemesi sık karıştırılır: Yargıtay adli yargının (hukuk ve ceza davaları) son inceleme merciidir; Danıştay idari yargının son inceleme merciidir, ayrıca bazı davalara ilk derece mahkemesi sıfatıyla bakar ve idareye danışmanlık yapar; Anayasa Mahkemesi ise kanunların anayasaya uygunluğunu denetleyen ve bireysel başvuruları inceleyen ayrı bir yüksek mahkemedir. Üçü de kendi alanında nihai karar verir; birbirlerine hiyerarşik olarak bağlı değildirler.
• 📎 Hâkimler ve Savcılar Kurulu (HSK) 13 üyeden oluşur: Adalet Bakanı (Kurul Başkanı), Adalet Bakanlığı Müsteşarı (doğal üye), Cumhurbaşkanı'nca seçilen 4 üye ve TBMM'ce seçilen 7 üye. 2017 değişikliğiyle önceki Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu (HSYK), yapısı sadeleştirilerek bugünkü HSK'ya dönüştürülmüştür.
• 📌 Anayasa yargısı Türkiye'ye ilk kez 1961 Anayasası ile girmiştir; ancak idari yargının kökeni çok daha eskidir. Danıştay'ın atası olan Şûrâ-yı Devlet, 1868'de Fransız Conseil d'État örnek alınarak kurulmuştur. Yargıtay'ın kökeni ise aynı yıl (1868) kurulan Divan-ı Ahkâm-ı Adliye'ye dayanır; bu kurum 1926'da bugünkü adıyla Yargıtay'a dönüşmüştür.

Anahtar Noktalar

• 🔑 Anayasa Mahkemesi 12 asıl üye; üyelik süresi 12 yıl, yeniden seçilme yasağı var.
• 💡 Yargıtay adli yargının, Danıştay idari yargının en yüksek mahkemesidir.
• 🔑 Belediyenin karar organı belediye meclisi; yürütme organı belediye başkanıdır.
• 💡 İl özel idaresinin karar organı il genel meclisi; yürütme organı başı validir.
• 🔑 Uyuşmazlık Mahkemesi: adli ve idari yargı arasındaki yetki uyuşmazlıklarını çözer.
• 💡 Soyut norm denetimi (iptal davası) ile somut norm denetimi (itiraz yolu), Anayasa Mahkemesi'nin iki temel denetim yoludur.
• 🔑 HSK 13 üyeden oluşur: Adalet Bakanı (başkan) + Müsteşar (doğal üye) + CB'nin seçtiği 4 + TBMM'nin seçtiği 7 üye.
• 💡 Danıştay'ın kökeni 1868 Şûrâ-yı Devlet'e, Yargıtay'ın kökeni 1868 Divan-ı Ahkâm-ı Adliye'ye dayanır.

Konu Özeti

• 📌 Temel haklar üç ana gruba ayrılır: (1) Kişi hakları ve ödevleri: yaşam hakkı, kişi dokunulmazlığı, din-vicdan özgürlüğü, düşünce özgürlüğü, haberleşme özgürlüğü, konut dokunulmazlığı. (2) Siyasi haklar ve ödevler: seçme-seçilme hakkı, siyasi parti kurma, kamu hizmetine girme, dilekçe hakkı, vatan hizmeti. (3) Sosyal ve ekonomik haklar: eğitim hakkı, sağlık hakkı, çalışma hakkı, sosyal güvenlik hakkı, konut hakkı.
• 📎 Hakların sınırlandırılması: 1982 Anayasası'nın 13. maddesine göre temel hak ve özgürlükler; ancak kanunla, Anayasa'nın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplerle ve özlerine dokunulmaksızın sınırlandırılabilir. Ayrıca sınırlama, demokratik toplum düzeninin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz.
• 📎 Mutlak yasaklar: Anayasa'nın 17. maddesine göre 'işkence', 'insan onuruyla bağdaşmayan muamele' hiçbir koşulda uygulanamaz. Yaşam hakkı, savaş hukuku dışında dokunulamaz haklardan biridir. Temel hakların, sırf anayasa değişikliği yoluyla bile özlerine dokunmak mümkün değildir.
• 📎 Pozitif ve negatif statü hakları: Negatif statü hakları devletin bireye müdahale etmemesini, dokunmamasını gerektirir (yaşam hakkı, düşünce özgürlüğü). Pozitif statü hakları devletten aktif bir edim, hizmet sunması taleplerini içerir (sağlık hakkı, eğitim hakkı). Aktif statü hakları ise bireyin devlet yönetimine katılmasını ifade eder (seçme hakkı).
• 📌 Anayasa m.90'a göre usulüne uygun yürürlüğe konulmuş milletlerarası antlaşmalar kanun hükmündedir; ancak temel hak ve özgürlüklere ilişkin milletlerarası antlaşmalar ile kanunların aynı konuda farklı hükümler içermesi hâlinde milletlerarası antlaşma hükümleri esas alınır. Bu düzenleme sayesinde Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi gibi insan hakları antlaşmaları Türk hukukunda kanunlara karşı üstün bir konuma sahiptir.
• 📎 Anayasa Mahkemesi'ne bireysel başvuru, ikincil (subsidiary) bir yoldur: başvurucunun önce olağan kanun yollarını (itiraz, istinaf, temyiz gibi iç hukuk yollarını) tüketmiş olması gerekir. Başvuru, kesin karara ilişkin ihlalin öğrenilmesinden itibaren 30 gün içinde yapılmalıdır.
• 📎 Kişi hakları ile siyasi haklar arasındaki temel fark: kişi hakları vatandaş-yabancı ayrımı gözetilmeksizin doğuştan herkese tanınırken, siyasi haklardan bir kısmı (seçme-seçilme, kamu hizmetine girme, vatan hizmeti) yalnızca Türk vatandaşlarına tanınmıştır. Anayasa m.16 uyarınca yabancıların temel hak ve hürriyetleri, milletlerarası hukuka uygun olarak kanunla sınırlandırılabilir.
• 📌 Temel haklar alanındaki en köklü değişimlerden biri 2001 anayasa değişikliğiyle olmuştur; sınırlama sebepleri daraltılmış ve işkence yasağına ilişkin güvenceler artırılmıştır. 2004 değişikliğiyle uluslararası insan hakları antlaşmalarının kanunlar karşısındaki üstünlüğü (m.90/son) netleştirilmiş, 2010 değişikliğiyle Anayasa Mahkemesi'ne bireysel başvuru hakkı getirilmiştir.

Anahtar Noktalar

• 🔑 Sınırlandırma yalnızca kanunla ve 'özlerine dokunulmaksızın' yapılabilir.
• 💡 Yaşam hakkı ve işkence yasağı mutlak korunan haklardandır.
• 🔑 Negatif statü = devlet elini çeksin; Pozitif statü = devlet hizmet sunsun.
• 💡 Temel haklar anayasa değişikliğiyle de özlerine dokunacak biçimde kısıtlanamaz.
• 🔑 13. madde: sınırlandırma koşulları; ölçülülük ve demokratik toplum gereklerine uygunluk.
• 💡 Anayasa m.90: usulüne uygun yürürlüğe giren insan hakları antlaşmaları ile kanun çatışırsa antlaşma hükmü esas alınır.
• 🔑 Bireysel başvuru, iç hukuk yollarının tüketilmesinden sonra kullanılabilen ikincil bir yoldur; süresi ihlalin öğrenilmesinden itibaren 30 gündür.
• 💡 Seçme-seçilme ve kamu hizmetine girme yalnızca Türk vatandaşlarına tanınmıştır; kişi hakları ise herkese tanınır.

Konu Özeti

• 📌 Seçimin temel ilkeleri: Genel oy — yeterlilik koşullarını taşıyan herkes oy kullanabilir; mülkiyet, eğitim, vergi ödeme gibi şartlar aranmaz. Eşit oy — her seçmenin bir oyu vardır, oylar eşit ağırlıktadır. Gizli oy — seçmen oy tercihini kimseye açıklamak zorunda değildir. Açık sayım-döküm — oylar açık olarak sayılır ve sonuçlar kamuoyuyla paylaşılır. Serbest oy — seçmen serbestçe tercih yapabilir; baskı ve zorlama yasaktır.
• 📎 Seçmen ve aday olma koşulları: Seçmen olma için 18 yaşını doldurmak, Türk vatandaşı olmak yeterlidir; kısıtlılar ve mahkûmlar (kasten işlenen suçlardan) oy kullanamaz. Milletvekili adaylığı için 18 yaş, Türk vatandaşlığı, ilköğretim mezunu olmak, kısıtlı olmamak ve belirli suçlardan mahkûm olmamak gereklidir.
• 📎 Siyasi partiler: Demokratik ve laik Cumhuriyet ilkelerine aykırı faaliyet yürüten partiler Anayasa Mahkemesi kararıyla kapatılabilir. Siyasi partiler; kurucu sayısı en az 30 Türk vatandaşı tarafından kurulabilir, Hazine yardımından yararlanmak için seçimlerde %3 oy almak gerekir (eski şart %7 idi). Partiler, üye aidatları ve Hazine yardımıyla finanse edilir.
• 📎 Seçim sistemi: Türkiye'de milletvekili seçiminde d'Hondt yöntemiyle uygulanan 'nispi temsil sistemi' kullanılır. Seçim barajı %7'dir (2022 sonrası). Cumhurbaşkanlığı seçimi ise iki turlu çoğunluk sistemiyle yapılır: birinci turda salt çoğunluk (>%50) sağlanamazsa en fazla oy alan iki aday arasında ikinci tur yapılır.
• 📌 Seçim çevreleri illerdir; her ilin çıkaracağı milletvekili sayısı, ilin nüfusuna göre Yüksek Seçim Kurulu (YSK) tarafından belirlenir ve nüfus sayımı sonuçlarına göre güncellenir. Büyükşehir olan illerde de seçim çevresi il bütünüdür; ilçe bazında ayrı bir seçim çevresi uygulaması yoktur.
• 📎 Siyasi partilerin TBMM'de grup kurabilmesi için en az 20 milletvekiline sahip olması gerekir; grubu bulunan partiler meclis komisyonlarında ve Danışma Kurulu'nda temsil hakkı kazanır, gensoru ve meclis soruşturması önergesi verebilir.
• 📎 Yüksek Seçim Kurulu (YSK) 7 asıl ve 4 yedek üyeden oluşur; üyelerin çoğunluğu Yargıtay, kalanı Danıştay üyeleri arasından seçilir. YSK; seçim işlemlerini baştan sona yönetme ve denetleme, sonuçları ilan etme ve itirazları kesin karara bağlama yetkisine sahiptir; YSK kararlarına karşı başka bir yargı merciine başvurulamaz.
• 📌 Türk kadınına seçme hakkı 1930'da yerel (belediye) seçimlerde, seçilme hakkı ise 1934 anayasa değişikliğiyle milletvekili seçimlerinde tanınmıştır; Türkiye bu konuda birçok Avrupa ülkesinden önce davranmıştır. Çok partili hayata geçiş 1946'da gerçekleşmiş, ilk serbest ve çok partili genel seçim ise 1950'de yapılmıştır.

Anahtar Noktalar

• 🔑 5 temel seçim ilkesi: genel, eşit, gizli, serbest, tek dereceli oy.
• 💡 Milletvekili seçilme yaşı: 18 (2017 değişikliği). Cumhurbaşkanı: 40.
• 🔑 Seçim barajı: %7 (2022 öncesi %10 idi).
• 💡 Parti kapatma: Anayasa Mahkemesi kararıyla; laik/demokratik ilkelere aykırı faaliyetler için.
• 🔑 Cumhurbaşkanlığı seçimi iki turlu; milletvekili seçimi nispi temsil (d'Hondt).
• 💡 Seçim çevresi ildir; milletvekili sayısı il nüfusuna göre YSK tarafından belirlenir.
• 🔑 Meclis grubu kurmak için asgari 20 milletvekili gereklidir.
• 💡 YSK 7 asıl + 4 yedek üyeden oluşur; kararları kesindir, başka bir yargı merciine başvurulamaz.
• 🔑 Türk kadınına seçme hakkı 1930 (yerel), seçilme hakkı 1934 (genel seçim) yılında tanınmıştır.

Konu Özeti

• Türk idari teşkilatı temelde ikiye ayrılır: merkezi idare ve yerinden yönetim. Merkezi idare, merkez teşkilatı (Cumhurbaşkanlığı ve bakanlıklar) ile taşra teşkilatından (il, ilçe, bucak) oluşur. İllerin idaresi Anayasa'nın 126. maddesi gereğince 'yetki genişliği' esasına dayanır; yani merkezi idare bazı yetkilerini il ve ilçe düzeyindeki mülki idare amirlerine (vali, kaymakam) devreder ve bu amirler merkez adına karar alabilir.
• Vali, ilin en büyük mülki idare amiri olup hem devletin/hükümetin ildeki temsilcisi hem de il özel idaresinin yürütme organıdır; bu nedenle 'çifte sıfat' taşıdığı söylenir. Kaymakam ise ilçenin en büyük mülki idare amiridir ve hiyerarşik olarak valiye bağlıdır; kaymakamlar seçilmez, İçişleri Bakanlığı bünyesinde yetişen atanmış memurlardır. Bucak ise ilçeden küçük, taşra teşkilatının en alt biriminde yer alır.
• Yerinden yönetim (mahalli idareler), Anayasa'nın 127. maddesine göre il, belediye veya köy halkının mahallî müşterek ihtiyaçlarını karşılamak üzere kurulan, karar organları seçimle oluşan kamu tüzel kişileridir. İl özel idaresinin karar organı il genel meclisi, yürütme organı validir; danışma ve bazı konularda karar organı ise il encümenidir. Belediyenin karar organı belediye meclisi, yürütme organı belediye başkanıdır; belediye encümeni ise yürütmeye yardımcı ve danışma niteliğindedir. Köyde en geniş karar organı köy derneği, günlük işleri yürüten organ ihtiyar meclisi, yürütme ve temsil organı ise muhtardır.
• Merkezi idare ile mahalli idareler arasındaki ilişki hiyerarşi değil 'idari vesayet'tir. Hiyerarşi, aynı tüzel kişilik içindeki üst-ast ilişkisidir ve genel/doğal bir yetkidir; idari vesayet ise ancak kanunun açıkça öngördüğü konularda ve ölçüde kullanılabilen, kıyas yoluyla genişletilemeyen istisnai bir denetim yetkisidir. Vesayetin amacı idarenin bütünlüğünü ve mahalli idare işlemlerinin hukuka uygunluğunu sağlamaktır; mahalli idare organlarının kararları ancak yargı kararlarıyla iptal edilebilir veya yürürlüğü durdurulabilir.
• Hizmet (fonksiyonel) yerinden yönetim kuruluşları, belirli bir kamu hizmetini yürütmek üzere kurulan ve coğrafi sınırla değil hizmet konusuyla sınırlı kamu tüzel kişileridir. Üniversiteler (Anayasa m.130 gereği bilimsel özerkliğe sahiptir), Kamu İktisadi Teşebbüsleri (KİT'ler), Sosyal Güvenlik Kurumu, TRT ve RTÜK, BDDK, SPK gibi düzenleyici-denetleyici kurumlar bu gruba girer. Barolar, Türk Tabipleri Birliği gibi kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları da (Anayasa m.135) bu kategoride değerlendirilir ve idari ve mali özerkliğe sahiptir.
• İdari işlem, idarenin tek yanlı irade açıklamasıyla hukuki sonuç doğuran işlemdir ve beş unsurdan oluşur: yetki (işlemi yapan makamın kanunen o işlemi yapmaya yetkili olması), şekil (işlemin yazılı olma başta olmak üzere yapılış usulü), sebep (işlemden önce var olan ve idareyi işlemi yapmaya sevk eden hukuki/fiili durum), konu (işlemin doğurduğu hukuki sonuç) ve maksat (işlemin kamu yararına yönelik olma zorunluluğu). Bu beş unsurdan birinin sakat olması işlemi hukuka aykırı kılar. Maksat unsuru ise idarenin niyetine bağlı olduğundan sübjektif unsur kabul edilir; diğerleri objektif unsurlardır.
• Yetki unsurundaki ağır sakatlıklardan biri 'yetki gaspı'dır: bir idari makamın yasama veya yargı organına ait ya da hiçbir kamu organına ait olmayan bir yetkiyi kullanmasıdır ve işlemi yok hükmünde kılar. Daha hafif olan 'yetki tecavüzü'nde ise bir idari makam başka bir idari makamın yetki alanına girer; bu fahiş (açık) ise işlem yok hükmünde, adi (basit) ise iptal edilebilir sayılır. Maksat unsurundaki sakatlık 'yetki saptırması' (détournement de pouvoir) olarak adlandırılır ve idarenin kamu yararı dışında kişisel/siyasi bir amaçla hareket etmesi halinde ortaya çıkar; tespiti en zor sakatlık türüdür. İdari işlemler 'hukuka uygunluk karinesi' taşır: yetkili yargı mercince iptal edilinceye kadar hukuka uygun kabul edilir ve doğrudan uygulanır (icrailik); istisnai hallerde idare, kanunun izin verdiği ölçüde 'resen icra' yoluyla işlemini zor kullanarak da yerine getirebilir.
• İdari işlemler çeşitli ölçülere göre sınıflandırılır: tek yanlı iradeyle oluşan 'birel' işlemler ile karşı tarafın rıza/onayını da gerektiren 'çift yanlı (karma)' işlemler; genel-soyut-kişilik dışı kurallar koyan 'düzenleyici' işlemler (tüzük, yönetmelik) ile belirli kişiye yönelik 'birel' işlemler; hukuki sonuç doğurup doğurmamasına göre 'icrai' (kesin ve yürütülmesi zorunlu, dava konusu edilebilir) işlemler ile hazırlık işlemi, görüş, iç yazışma gibi 'icrai olmayan' işlemler. İdari Yargılama Usulü Kanunu'na göre iptal davasına konu olabilmesi için işlemin kesin ve yürütülmesi zorunlu nitelikte olması şarttır.
• İdari yargı teşkilatı; ilk derecede idare mahkemeleri ve vergi mahkemelerinden, istinaf aşamasında bölge idare mahkemelerinden, en üst derecede ise hem temyiz hem ilk derece hem danışma görevini yürüten Danıştay'dan oluşur. İptal davası, menfaati ihlal edilen kişinin işlemin hukuka aykırılığı iddiasıyla açtığı ve iptal kararının geçmişe etkili (ex tunc) sonuç doğurduğu bir dava türüdür; idare mahkemelerinde süre kural olarak 60, vergi mahkemelerinde 30 gündür. Tam yargı davası ise idarenin işlem veya eylemi nedeniyle sübjektif hakkı doğrudan ihlal edilen kişinin açtığı tazminat davasıdır. İşlemin açıkça hukuka aykırı olması ve uygulanması halinde telafisi güç/imkânsız zarar doğması birlikte gerçekleştiğinde 'yürütmenin durdurulması' kararı verilebilir. Adli ve idari yargı arasındaki görev uyuşmazlıklarını Uyuşmazlık Mahkemesi çözer.
• İdari sözleşmeler, idarenin kamu hizmetinin yürütülmesiyle ilgili olarak ve kendisine kamu gücüne dayanan üstün yetkiler (tek yanlı değiştirme, fesih, denetim ve yaptırım yetkisi) tanınmış şekilde taraf olduğu sözleşmelerdir; imtiyaz sözleşmesi bunun en tipik örneğidir. Bu sözleşmelerden doğan uyuşmazlıklar idari yargıda çözülür. Kolluk yetkisi ise kamu düzenini (genel güvenlik, genel sağlık, genel ahlak, genel esenlik) korumak amacıyla idarenin önleyici nitelikte yürüttüğü faaliyettir; suç işlendikten sonra devreye giren bastırıcı nitelikteki adli kolluktan farklıdır. Polis ve jandarma genel kolluk, belediye zabıtası ve orman muhafaza gibi birimler ise belirli bir alanla sınırlı özel kolluk niteliğindedir. Kolluk yetkisinin kullanımında idare, elverişlilik, gereklilik ve orantılılık alt ilkelerinden oluşan 'ölçülülük' ilkesine uymak zorundadır.
• İdari sözleşmelerin başlıca türleri arasında imtiyaz sözleşmesi (kamu hizmetinin bütün risk ve masrafı yükleniciye ait olmak üzere uzun süreyle bir özel kişiye gördürülmesi), yap-işlet-devret sözleşmeleri ve kamu ihale sözleşmeleri sayılabilir. Kamu ihale sözleşmeleri Kamu İhale Kanunu'na tabidir ve genellikle özel hukuk sözleşmesi niteliğindedir; bir sözleşmenin idari sözleşme sayılabilmesi için kamu hizmetiyle doğrudan ilgili olması ve idareye üstün/kamu gücüne dayanan yetkiler tanıması gerekir.
• Kamu görevlileri hukuku bakımından memurlar 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'na tabidir; liyakat ilkesi, sınavla göreve girme, kariyer ve sınıflandırma esaslarına göre istihdam edilirler. Memurların disiplin cezaları uyarmadan kınamaya, aylıktan kesmeye, kademe ilerlemesinin durdurulmasına ve devlet memurluğundan çıkarmaya kadar kademeli bir sistemle düzenlenmiştir; disiplin cezalarına karşı idari yargı yolu açıktır.
• Sayıştay, TBMM adına merkezi yönetim bütçesi kapsamındaki kamu idarelerinin gelir, gider ve mallarını denetleyen ve kamu görevlilerinin hesap ve işlemlerini kesin hükme bağlayan anayasal bir denetim organıdır (Anayasa m.160); hem düzenlilik/performans denetimi hem de yargısal nitelikte hesap yargılaması işlevi görür. Sayıştay'ın hesap yargılaması kararlarına karşı yalnızca Sayıştay Temyiz Kurulu'na başvurulabilir; bu kararlar genel idari yargı denetimine değil kendi iç temyiz sistemine tabidir.

Anahtar Noktalar

• Vali hem merkezi idarenin ildeki temsilcisi hem de il özel idaresinin yürütme organıdır (çifte sıfat).
• Merkez-taşra ilişkisi hiyerarşi, merkez-mahalli idare ilişkisi ise idari vesayettir; vesayet ancak kanunla verilen ölçüde kullanılır.
• İl özel idaresi: karar organı il genel meclisi, yürütme organı vali. Belediye: karar organı belediye meclisi, yürütme organı belediye başkanı. Köy: karar organı köy derneği, yürütme organı muhtar.
• Hizmet yerinden yönetim kuruluşları (üniversite, KİT, SGK, TRT, düzenleyici kurumlar) coğrafi değil hizmet/fonksiyon sınırına tabidir.
• İdari işlemin 5 unsuru: yetki, şekil, sebep, konu, maksat; hepsi hukuka uygun olmalıdır.
• Yetki gaspı → işlem yok hükmünde; maksat unsurundaki sakatlık → yetki saptırması (détournement de pouvoir).
• İptal davasında menfaat ihlali yeterlidir, dava süresi kural olarak idare mahkemesinde 60 gün, vergi mahkemesinde 30 gündür; tam yargı davasında sübjektif hak ihlali aranır.
• Yürütmenin durdurulması için açık hukuka aykırılık + telafisi güç/imkânsız zarar şartları birlikte aranır.
• Danıştay hem ilk derece hem temyiz hem danışma mercidir; bölge idare mahkemeleri istinaf, Uyuşmazlık Mahkemesi görev uyuşmazlığı çözen mercidir.
• İdari kolluk önleyici, adli kolluk bastırıcıdır; kolluk yetkisi ölçülülük ilkesiyle sınırlıdır.
• İdari sözleşmenin idareye üstün yetkiler (tek yanlı fesih, değiştirme, denetim) tanıması onu özel hukuk sözleşmesinden ayırır; en tipik örneği imtiyaz sözleşmesidir.
• Memurlar 657 sayılı Kanuna tabidir; disiplin cezaları uyarmadan devlet memurluğundan çıkarmaya kadar kademelidir ve idari yargı denetimine açıktır.
• Sayıştay, TBMM adına kamu mallarını ve hesaplarını denetleyen anayasal organdır (m.160); hesap yargılaması kararlarına karşı yalnızca kendi Temyiz Kurulu'na başvurulabilir.