İslamiyet Öncesi Türk Tarihi-İlk ve Orta Çağda Türk Dünyası
1 soruluk gerçek sınav dağılımı
İslamiyet Öncesi Türk Tarihi-İlk ve Orta Çağda Türk Dünyası konusu, Tarih testleri içerisinde KPSS sınavlarında en çok belirleyici olan alanlardan biridir. Bu sayfada yer alan güncel sorular, çıkmış soru formatına uygun olarak uzman eğitmen kadromuz tarafından titizlikle hazırlanmıştır. Aşağıdaki konu anlatımlarını ve hap bilgileri okuduktan sonra sayfa altındaki konu testleriyle pratik yapabilir, KPSS sınav sayacı üzerinden hedefinize ne kadar kaldığını takip edebilir ve puan hesaplama motorumuz ile güncel performansınızı anında ölçebilirsiniz.
- Asya Hun Devleti
- Göktürkler
- Uygurlar
- Diğer Türk Devletleri ve Toplulukları
İslamiyet Öncesi Türk Tarihi
KPSS Tarih testinde İslamiyet öncesi Türk tarihi, özellikle Hunlar, Göktürkler, Uygurlar ve Türk kültürüne ait özellikler üzerinden sıkça sorulur. İşte hap bilgiler:
1. Orta Asya'da Kurulan İlk Türk Devletleri
- İlk Türk devletleri bozkır kültürüne dayalıdır, göçebe yaşam hâkimdir.
- Ordu-millet anlayışı gelişmiştir, kadınlar devlet yönetiminde söz sahibidir.
- Başlıca devletler: Asya Hunları, Göktürkler, Uygurlar, Avarlar, Kırgızlar, Peçenekler.
2. Asya Hun Devleti (MÖ 220 - MS 216)
- Bilinen ilk Türk devletidir.
- Kurucusu Teoman’dır.
- En güçlü dönemi Mete Han zamanında yaşanmıştır.
- Onluk sistemli düzenli orduyu Mete Han kurmuştur.
- Çin’e karşı en büyük tehdit olmuş, Çin Seddi bu yüzden yapılmıştır.
3. Kavimler Göçü ve Avrupa Hun Devleti (MS 375-469)
- 375’te Hunların batıya göçüyle Kavimler Göçü başlamıştır.
- Avrupa’nın siyasi, sosyal ve kültürel yapısı değişmiştir (Feodalite ortaya çıktı, Roma İmparatorluğu ikiye ayrıldı).
- Avrupa Hun Devleti’ni kuran Balamir’dir.
- En ünlü hükümdarı Attila’dır (Tanrının Kırbacı).
4. Göktürk Devleti (552-630)
- Türk adıyla kurulan ilk devlettir.
- Kurucusu Bumin Kağan’dır.
- Merkezi Ötüken’dir.
- İpek Yolu hâkimiyeti için Çin ve Sasani ile mücadele edilmiştir.
- Çin entrikaları sonucu ikiye ayrılmıştır (Doğu-Batı).
5. II. Göktürk Devleti (682-745)
- Kutluk (İlteriş) Kağan tarafından kurulmuştur.
- Bilge Kağan, Kültigin ve Vezir Tonyukuk dönemin önemli şahsiyetleridir.
- Orhun Abideleri dikilmiştir (Türk tarihinin ilk yazılı belgeleri).
- Devletin en parlak dönemi Bilge Kağan zamanıdır.
6. Uygur Devleti (744-840)
- Kutluk Bilge Kül Kağan tarafından kurulmuştur.
- Maniheizm ve Budizm dinlerini benimsediler.
- Yerleşik hayata geçen ilk Türk topluluğudur.
- Türk tarihinde ilk kez kâğıt, matbaa, resim, minyatür ve mimari gelişmiştir.
- Kültürel açıdan en gelişmiş Türk topluluğu olmuştur.
7. Diğer Türk Devletleri
- Avarlar: İstanbul’u kuşatan ilk Türk topluluğu.
- Kırgızlar: Manas Destanı’nı oluşturmuşlardır.
- Peçenekler: Bizans ordusunda paralı askerlik yapmışlardır.
- Hazarlar: Museviliği benimseyen ilk Türk devleti.
- Sibirler: Adını Sibirya’ya vermişlerdir.
8. İslamiyet Öncesi Türk Kültürü
- Toplumsal yapı: Oğuş (aile), Urug (boy), Bod (boylar birliği), Budun (millet).
- Devletin yönetim merkezi Ötüken’dir (kutlu merkez).
- Hükümdarlık sembolleri: Taht, tuğ, yay, kotuz.
- Din: Gök Tanrı inancı hâkimdir.
- Hukuk: Yazısız töre kuralları geçerlidir.
- Ordu: Onluk sistem, sürekli ordu, kadın-erkek eşitliği.
- Ekonomi: Hayvancılık, tarım ve İpek Yolu ticareti.
İslamiyet Öncesi Türk Tarihi
🏛️ Hunlar'dan Uygurlara uzanan köklü Türk devlet geleneği: bozkır, toy meclisi, kurultay ve göçebe kültürü.
Konu Özeti
- 📌 Asya Hun Devleti (MÖ 220 – MS 216), Mete Han tarafından kurulmuş ve Orta Asya'da ilk büyük Türk devletini oluşturmuştur. Mete Han'ın 'onluk sistem' adıyla bilinen ordu teşkilatı, tarihte ilk düzenli ordu örneklerinden sayılır.
- 📎 Göktürkler (552–744), Türk adının devlet adı olarak ilk kez kullanıldığı uygarlıktır. Bumin ve İstemi Kağanların liderliğinde kurulan devlet, Orhun Yazıtları ile Türkçenin ilk yazılı belgelerini bırakmıştır.
- 📌 Uygur Devleti (744–840), yerleşik yaşama geçen, Mani dinini benimseyen ve gelişmiş sanat-kültür anlayışıyla öne çıkan Türk devletidir. Minyatür sanatı, kitap sanatı ve mimari alanda önemli eserler vermişlerdir.
- 📌 Köktürk Devleti, Çin baskısı ve iç çekişmeler nedeniyle 630'da Çin'e (Tang Hanedanı) bağımlı hale gelmiş; bu yaklaşık 50 yıllık dönem 'Çin Esareti' olarak adlandırılır. Kutluk Kağan (İlteriş Kağan) 682'de bağımsızlığı yeniden kazanarak II. Göktürk (Kutluk) Devleti'ni kurmuş; kardeşi Kapgan Kağan ve veziri Tonyukuk devletin yeniden güçlenmesinde belirleyici rol oynamıştır.
- 📎 Göktürklerde ülke doğu (Şad) ve batı (Yabgu) olmak üzere ikili bir teşkilatla yönetilirdi; bu 'ikili teşkilat' sistemi sonraki pek çok Türk devletinde de sürdürülmüştür. Bilge Kağan, Kül Tigin ve Tonyukuk'un birlikte yürüttüğü yönetim anlayışı, Orhun Yazıtları'nda halkın tok ve huzurlu olmasının devletin bekası için şart olduğu vurgusuyla anlatılır.
- 📌 Asya Hunlarının MS 48'de Kuzey ve Güney Hun olmak üzere ikiye bölünmesinin ardından, batıya göç eden bir Hun kolu 4. yüzyılda Avrupa'ya ulaşarak Avrupa Hun Devleti'ni kurmuş; Attila liderliğinde (434–453) Roma İmparatorluğu'nu ağır vergilere bağlamış ve Batı kaynaklarında 'Tanrının Kırbacı' olarak anılmıştır. Bu göç dalgası, Kavimler Göçü'nü (375) tetikleyerek Avrupa'nın siyasi haritasını kökten değiştirmiştir.
- 📎 Uygurlar 840'ta Kırgızların baskısıyla yıkılınca bir bölümü Doğu Türkistan'a (Turfan-Beşbalık çevresi) göç ederek yeni bir yerleşik uygarlık kurmuş; burada kervan ticareti, hareketli harfle baskı tekniklerinin öncü örnekleri ve minyatür sanatı gelişmiştir. Uygurlar Soğd alfabesinden geliştirdikleri kendi alfabelerini kullanmış, bu alfabe sonradan Moğollara da geçmiştir.
Anahtar Noktalar
- 🔑 Mete Han onluk ordu sistemi kurdu (MÖ 209)
- 💡 Orhun Yazıtları ilk Türkçe yazılı belgedir (8. yy)
- ⚡ Uygurlar yerleşik yaşama geçen ilk büyük Türk topluluğudur
- 🔑 Göktürkler Türk adını kullanan ilk devlettir
- 💡 Kurultay (toy) Türklerde en yüksek karar organıdır
- 🎯 Göktürkler 630-682 arasında Çin (Tang) egemenliğinde kaldı; bu döneme 'Çin Esareti' denir
- 🔑 Kutluk (İlteriş) Kağan 682'de II. Göktürk Devleti'ni kurarak bağımsızlığı yeniden kazandı
- 💡 Attila (434-453) Avrupa Hunlarını yönetti, Roma'ya karşı 'Tanrının Kırbacı' olarak anıldı
- ⚡ Göktürklerde ikili teşkilat (doğuda Şad, batıda Yabgu) devlet yönetiminin temelidir
- 🔑 Uygurlar 840'ta Kırgız baskısıyla yıkılınca Turfan-Beşbalık bölgesine göç etti
Sınava Hazırlık Araçları
Sınav stratejinizi güçlendirmek için ücretsiz araçlarımızı keşfedin: