Türkiye'nin Fiziki Özellikleri 1

1. Türkiye genelinde ortalama yükselti ve genel rakım değerlerinin en fazla olduğu, morfolojik basamakların en dikleştiği coğrafi bölgemiz hangisidir?

• A) İç Anadolu Bölgesi
• B) Doğu Anadolu Bölgesi ✓
• C) Karadeniz Bölgesi
• D) Akdeniz Bölgesi

Doğu Anadolu Bölgesi, Türkiye'nin ortalama rakımı en yüksek bölgesidir. Bölge genelinde dağlık kütleler geniş yer kaplar ve ülkenin çatısı kabul edilen 5137 metrelik Ağrı Dağı bu bölge sınırlarında yer alır.

2. Akarsuların taşıdığı alüvyal malzemeleri sığ kıyı denizlerinde biriktirmesiyle oluşan kıyı ovalarından, yüzölçümü büyüklüğü bakımından ilk sırada gelen delta ovamız hangisidir?

• A) Çukurova ✓
• B) Harran Ovası
• C) Bafra Ovası
• D) Konya Ovası

Seyhan ve Ceyhan nehirlerinin Akdeniz'e taşıdığı devasa çamur ve alüvyon depolarının birikmesiyle şekillenen Çukurova, Türkiye'nin en büyük delta ovasıdır. Konya Ovası ise karstik-tektonik kökenli en büyük iç ovamızdır.

3. Metrekareye düşen yıllık ortalama yağış miktarı ve nem kararlılığı baz alındığında, Türkiye'nin en çok yağış alan istasyonu ve şehri hangisidir?

• A) Artvin
• B) Zonguldak
• C) Rize ✓
• D) Trabzon

Rize, nemli hava kütlelerinin Kaçkar dağ yamaçlarına çarpıp yükselmesi sonucu (orografik yağışlar) Türkiye'nin en fazla yağış alan noktasıdır. Şehirde yıllık yağış ortalaması 2000 mm baremini aşmaktadır.

4. Akarsu havzaları incelendiğinde; kaynağını tamamen ülke topraklarından alıp yine ülke sınırları içerisinden deniz dökülen en uzun nehrimiz hangisidir?

• A) Kızılırmak ✓
• B) Fırat Nehri
• C) Dicle Nehri
• D) Sakarya Nehri

Kızılırmak, doğduğu yer ile denize döküldüğü delta sahası arasında tamamen Türkiye sınırlarında akan en uzun nehrimizdir. Fırat ve Dicle nehirlerinin toplam uzunluğu daha fazla olsa da Türkiye dışındaki ülkelerden denize dökülürler.

5. Aşağıda verilen dağ kütlelerinden hangisi, oluşum kökeni yönüyle Ege Bölgesi'ndeki yan basınçlarla kırılmış sert kütleleri (horst) temsil eden dağlardan biridir?

• A) Canik Dağları
• B) Aydın Dağları ✓
• C) Küre Dağları
• D) Yıldız Dağları

Aydın Dağları, Ege'deki kırıklı yer yapısının (horst-graben sistemi) tipik bir horst (yüksekte kalan blok) örneğidir. Canik, Küre ve Yıldız dağları ise tortul tabakaların bükülmesiyle oluşan kıvrım dağ sıralarımızdandır.

6. Türkiye topografyasında batı kıyılarından doğu sınırlarına doğru gidildikçe dağların ve ovaların yükselti basamaklarının radikal biçimde tırmanmasının temel jeolojik nedeni hangisidir?

• A) Doğu Anadolu'nun tektonik yapısı ve sıkışması ✓
• B) Dağların uzanış yönü
• C) Karadeniz ve Akdeniz'in etkisi
• D) Jeolojik yapı farklılıkları

Günün jeolojik dönemlerinde (özellikle Üçüncü Zaman sonu ve Dördüncü Zaman başında) Arap levhasının Anadolu'yu kuzeye doğru itmesi ve Doğu Anadolu bloklarını sıkıştırarak dikey yönde yükseltmesi, bu doğu-batı yükselti basamağını doğurmuştur.

7. Kuzey Anadolu Dağları'nın Karadeniz kıyı şeridine göre konumu düşünüldüğünde, bu bölgenin en karakteristik ve belirgin fiziki morfolojisi hangisidir?

• A) Geniş düzlükler
• B) Yüksek sıcaklık farkları
• C) Dağların kıyıya paralel uzanması ✓
• D) Kurak iklim koşulları

Karadeniz kıyısı boyunca dağ sıralarının sahile paralel uzanması (boyuna kıyı yapısı), bölgenin ulaşım ağlarını, iklimin iç kesimlere yayılışını ve kıyı morfolojisini belirleyen en baskın fiziki özelliktir.

8. Lav örtüleri, volkan konileri ve tüf katmanları gibi volkanik kökenli arazilerin toplam yüzey alanı bakımından en geniş yer kapladığı coğrafi bölgemiz hangisidir?

• A) Ege Bölgesi
• B) İç Anadolu Bölgesi
• C) Akdeniz Bölgesi
• D) Doğu Anadolu Bölgesi ✓

Türkiye'de volkanik arazilerin en yaygın ve geniş platolar oluşturduğu bölge Doğu Anadolu Bölgesi'dir. Erzurum-Kars ve Ardahan platolarındaki kalın lav tabakaları ile Ağrı, Tendürek, Süphan ve Nemrut gibi devasa volkan konileri bunun en net kanıtıdır.

9. Çevresine göre yüksekte kalan, akarsular tarafından derince yarılmış geniş düzlükler (platolar), kapladığı toplam alan yönüyle en çok hangi bölgemizde yoğunlaşmıştır?

• A) İç Anadolu Bölgesi ✓
• B) Doğu Anadolu Bölgesi
• C) Güneydoğu Anadolu Bölgesi
• D) Marmara Bölgesi

İç Anadolu Bölgesi, geniş aşınım düzlüklerinin dikey yükselmesiyle oluşan Haymana, Cihanbeyli, Bozok ve Obruk gibi devasa yatay duruşlu platoların en yoğun ve geniş yer kapladığı sahadır.

10. Su derinliğinin sığ olması ve yaz aylarında yaşanan aşırı buharlaşma döngüsü nedeniyle, mevsimler arasında su yüzey alanı (yüzölçümü) en fazla daralıp genişleyen gölümüz hangisidir?

• A) Van Gölü
• B) Beyşehir Gölü
• C) Tuz Gölü ✓
• D) Eğirdir Gölü

Tuz Gölü, ortalama derinliğinin çok az olması (1-2 metre) sebebiyle yaz kuraklığında sularının büyük kısmını kaybeder ve neredeyse tamamen kuruyarak tuz tabakasına dönüşür. Bu yüzden mevsimlik yüzölçümü değişimi en ekstrem olan göldür.

11. Kıyı morfolojisindeki girinti, çıkıntı, koy ve körfezlerin oluşturduğu gerçek kıyı uzunluğu baz alındığında, Türkiye'nin en uzun kıyı şeridine sahip denizi hangisidir?

• A) Akdeniz
• B) Karadeniz
• C) Marmara Denizi
• D) Ege Denizi ✓

Ege Denizi'nde dağların sahile dik uzanması, kıyıda sayısız yarımada, körfez, koy ve girinti oluşturmuştur. Bu girintili çıkıntılı yapı (kuş uçuşu mesafe az olsa da) gerçek kıyı şeridi uzunluğunda Ege'yi ilk sıraya taşır.

12. Coğrafi konumu, yer şekillerinin koridor oluşturma özellikleri ve rüzgâr hızı ortalamaları bir bütün olarak değerlendirildiğinde, Türkiye'nin rüzgâr enerjisi doğal potansiyeli en yüksek bölgesi hangisidir?

• A) Ege Bölgesi
• B) Karadeniz Bölgesi
• C) Akdeniz Bölgesi
• D) Marmara Bölgesi ✓

Marmara Bölgesi, İstanbul ve Çanakkale Boğazları'nın oluşturduğu doğal huni koridorları ve Trakya'nın kuzey rüzgarlarına açık topoğrafyası sayesinde rüzgâr gücü potansiyeli en yüksek bölgedir. Kurulu güç (RES sayısı) yönüyle Ege önde olsa da doğal potansiyelde Marmara ilktir.

13. Yeraltı sularının kireç taşlarını eritmesi sonucu oluşan mağara tavanlarının çökmesiyle meydana gelen derin dikey çukurların (obrukların) yaygın olduğu 'Obruk Platosu' hangi bölgemizdedir?

• A) Ege Bölgesi
• B) İç Anadolu Bölgesi ✓
• C) Güneydoğu Anadolu Bölgesi
• D) Akdeniz Bölgesi

Obruk Platosu, İç Anadolu Bölgesi'nde Konya-Karapınar havzasında yer alır. Yaygın inanışın aksine karstik erime şekilleri sadece Akdeniz'de değil, kalın kalker tabakalarının bulunduğu Konya çevresinde de yaygındır ve derin obruk kuyularının asıl mimarı bu jeolojik altyapıdır.

14. Kıyı kordonlarının bir körfezin önünü kapatarak denizden ayırması sonucu oluşan kıyı set göllerinden (lagün/deniz kulağı), Marmara Bölgesi'nde yer alan ve yüzölçümü yönüyle bu türün en belirgin örneklerinden biri olan gölümüz hangisidir?

• A) Durusu (Terkos) Gölü
• B) Küçükçekmece Gölü
• C) Büyükçekmece Gölü ✓
• D) Bafa (Çamiçi) Gölü

Marmara Bölgesi'nde İstanbul sınırlarında yer alan Büyükçekmece Gölü, dalga biriktirmesi sonucu eski bir koyun önünün kıyı kordonuyla kapanmasıyla oluşmuş ülkemizin en tipik lagün (kıyı set) göllerinden biridir. Durusu ve Küçükçekmece de lagündür ancak Büyükçekmece yüzölçümü olarak bu grupta öne çıkar. Bafa ise alüvyal set gölüdür.

15. Eriyebilen karstik kayaçların (kalker, jips) bulunduğu sahalarda gelişen ve 'Polye' adı verilen en geniş kapalı çözünme ovalarından (karstik ova) biri aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Çarşamba Ovası
• B) Elmalı Ovası ✓
• C) Harran Ovası
• D) Iğdır Ovası

Teke Yarımadası ve çevresinde (Antalya-Burdur-Denizli hattı) yer alan Elmalı, Acıpayam, Tefenni gibi ovalar çözünmeyle oluşmuş karstik ovalardır (polye). Seçeneklerde verilen diğer ovalar (Çarşamba delta; Harran ve Iğdır tektonik) karstik kökenli değildir. Bu yüzden doğru cevap B seçeneğidir.

16. Eğim, killi litolojik yapı ve aşırı su doygunluğu gibi faktörler bir araya geldiğinde, kütle hareketlerinin (heyelan/toprak kayması) en sık afete dönüştüğü bölgemiz hangisidir?

• A) Doğu Anadolu Bölgesi
• B) Ege Bölgesi
• C) Karadeniz Bölgesi ✓
• D) Akdeniz Bölgesi

Karadeniz Bölgesi; sarp yamaç eğimleri, suyu emerek kayganlaşan killi toprak yapısı ve özellikle ilkbahardaki kar erimeleri ile bol yağışlar nedeniyle heyelan olaylarının en fazla yaşandığı yerdir.

17. Bir nehir yatağındaki ani seviye farkından dolayı suların dikey olarak döküldüğü çağlayanlar arasında, 48 metrelik düşüş yüksekliğiyle Türkiye'nin en büyük şelalesi hangisidir?

• A) Erfelek Şelalesi
• B) Manavgat Şelalesi
• C) Tortum Şelalesi ✓
• D) Muradiye Şelalesi

Erzurum'un Uzundere ilçesinde yer alan Tortum Şelalesi, Tortum Çayı üzerindeki heyelan setinin aşılmasıyla dökülen, 48 metre yüksekliğiyle Türkiye'nin en görkemli ve en yüksek şelalesidir.

18. Doğal yaşamı koruma, ekolojik çeşitlilik ve kapladığı arazi büyüklüğü (yüzölçümü) yönüyle Türkiye'nin en büyük milli parkı aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Köprülü Kanyon Milli Parkı
• B) Kaçkar Dağları Milli Parkı
• C) Ağrı Dağı Milli Parkı ✓
• D) Yedigöller Milli Parkı

Iğdır ve Ağrı illerinin kesişiminde yer alan Ağrı Dağı Milli Parkı, barındırdığı devasa dağ kütlesi, lav akıntıları ve sulak alan habitatlarıyla yüzölçümü en büyük olan milli park alanımızdır.

19. Akarsular üzerine kurulan yapay setlerin arkasında biriken rezervuar alanları içinde, su yüzey alanı ve su depolama hacmi bakımından en büyük yapay baraj gölümüz hangisidir?

• A) Keban Barajı Gölü
• B) Atatürk Barajı Gölü ✓
• C) Karacaören Barajı Gölü
• D) Hasan Uğurlu Barajı Gölü

Fırat Nehri üzerinde konumlandırılan Atatürk Barajı, arkasında topladığı devasa su kütlesi ve göl alanı büyüklüğüyle Türkiye'nin en büyük suni (yapay) göl sahasını oluşturur.

20. Rüzgâr türbinlerinin sayısı ve işletmedeki rüzgâr enerjisi santrallerinin (RES) toplam kurulu güç kapasitesi yönüyle birinci sırada yer alan coğrafi bölgemiz hangisidir?

• A) Karadeniz Bölgesi
• B) Marmara Bölgesi ✓
• C) Akdeniz Bölgesi
• D) Ege Bölgesi

TÜREB (Türkiye Rüzgar Enerjisi Birliği) ve EPDK güncel verilerine göre, COĞRAFİ BÖLGE bazında rüzgâr enerjisi kurulu güç kapasitesinde Marmara Bölgesi (Balıkesir, Çanakkale, İstanbul, Tekirdağ vb.) %40'a yakın pay ile 1. SIRADADIR. 💡 ÖSYM Püf Noktası (Adayların Sıkça Karıştırdığı Ayrım): • İl Bazında 1. Sıradaki Şehir: İzmir • Coğrafi Bölge Bazında 1. Sıradaki Bölge: Marmara Bölgesi

21. Akdeniz Bölgesi kıyı kuşağının hemen arkasında yükselen, kıyıya paralel uzanarak iç kesimlerle kıyı arasındaki fiziki bağı koparan en önemli Alp kökenli dağ silsilesi hangisidir?

• A) Kuzey Anadolu Dağları
• B) Toros Dağları ✓
• C) Yıldız Dağları
• D) Kaçkar Dağları

Toros Dağları (Batı, Orta ve Güneydoğu Toroslar), Akdeniz kıyı şeridini baştan başa kuşatan, bölgenin iklimini, morfolojisini ve hidrografyasını şekillendiren asli kıvrım dağ kuşağıdır.

22. Dağ kütlelerinin kıyı çizgisine dik uzandığı kıyılarda görülen; çok sayıda koy, körfez ve doğal limanın oluşmasına zemin hazırlayan 'Enine Kıyı Tipi'nin ülkemizdeki en net örneği neresidir?

• A) Doğu Karadeniz Kıyıları
• B) Teke Yarımadası Kıyıları
• C) Ege Bölgesi Kıyıları ✓
• D) İstanbul ve Çanakkale Boğazı Kıyıları

Dağların kıyıya dik uzandığı alanlarda enine kıyı tipi gelişir. Türkiye'de özellikle Edremit ile Kuşadası arasındaki Ege Bölgesi kıyıları, bu girintili çıkıntılı enine kıyı modelinin en karakteristik örneğidir. Karadeniz'de boyuna, Teke'de (Kaş) Dalmaçya, boğazlarda ise ria kıyı tipi görülür.

23. Deniz seviyesinin yükselmesiyle kıyıya paralel uzanan dağ vadilerinin sular altında kalması sonucu oluşan, kıyının önünde çok sayıda irili ufaklı adanın paralel dizildiği kıyı tipi hangisidir?

• A) Boyuna Kıyı Tipi
• B) Ria Kıyı Tipi
• C) Fiyort Kıyı Tipi
• D) Dalmaçya Kıyı Tipi ✓

Kıyıya paralel uzanan sıradağların çöküntü alanlarının deniz sularıyla dolması ve dağ zirvelerinin adalar zinciri şeklinde su üstünde kalmasıyla Dalmaçya kıyı tipi oluşur. Ülkemizde Finike-Kaş kıyı şeridi bu kıyı yapısının tek ve en net temsilcisidir.

24. Geniş ovaların, peneplen alanlarının ve alçak tepelerin yer kaplaması nedeniyle, Türkiye'nin ortalama yükseltisi en az (en alçak) olan coğrafi bölgesi hangisidir?

• A) Ege Bölgesi
• B) Marmara Bölgesi ✓
• C) İç Anadolu Bölgesi
• D) Güneydoğu Anadolu Bölgesi

Marmara Bölgesi, ortalama yükseltisi 200-300 metreleri geçmeyen Çatalca-Kocaeli gibi alçak plato sahaları ve geniş düzlükleri nedeniyle Türkiye'nin fiziki haritasında yeşil rengin en çok kullanıldığı, yükseltisi en az bölgesidir.

25. Orta Karadeniz bölümünde Yeşilırmak nehrinin taşıdığı zengin malzemeleri denize boşalttığı alanda inşa ettiği verimli delta ovası hangisidir?

• A) Çukurova
• B) Silifke Ovası
• C) Çarşamba Ovası ✓
• D) Bafra Ovası

Yeşilırmak'ın taşıdığı alüvyonları Karadeniz kıyısında biriktirmesiyle Çarşamba Delta Ovası oluşmuştur. Kızılırmak ise Samsun'un batısında Bafra Delta Ovası'nı oluşturur; bu iki nehir ve ova ikiz delta olarak bilinir.