Altın Test 39

1. Kış uykusunu düşürüyor yapraklara Dili ağır bir kâhin gibi geçiyor zaman Aramızda güller, aramızda küllerle Her tarafı kızıl büyüsüne bırakıyor Bu dörtlükte aşağıdaki belirteç türlerinden hangisi vardır?

• A) Durum ✓
• B) Zaman
• C) Soru
• D) Yer-yön
• E) Miktar

Dörtlükte “ağır” sözcüğü “geçiyor” eyleminin nasıl gerçekleştiğini belirterek durum belirteci görevindedir. Zaman, yer-yön, soru ya da miktar belirteci yoktur. Doğru cevap A seçeneğidir.

2. I. Laboratuvar ortamında geliştirilen ve bilinçli şekilde kullanılan nanoparçacıkların pek çok yönden faydalı olduğu belirtiliyor. II. Buna karşın insan sağlığına ve doğaya olumsuz etkilerinin de araştırılması ve göz önünde bulundurulması gerekmektedir. Yukarıda verilen II numaralı cümleyle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

• A) I. cümlede ifade edilen konuyla örtüşen bir durumdan söz edilmektedir.
• B) I. cümlede anlatılan durumun farklı bir yönüne dikkat çekilmektedir. ✓
• C) I. cümledeki durumun nedenleri açıklanmaktadır.
• D) I. cümlede belirtilen durumun her zaman gerçekleşmediği örneklenmektedir.
• E) I. cümlede değinilen düşüncenin bilimsellikle çeliştiği gösterilmektedir.

I. cümlede nanoparçacıkların faydalarından (olumlu yönünden) bahsedilirken, II. cümlede ise bunun aksine doğaya ve insan sağlığına olası zararlarına (olumsuz/farklı bir yönüne) dikkat çekilmektedir. Dolayısıyla doğru cevap B seçeneğidir.

3. Aşağıdaki dizelerin hangisinde sıfat-fiil, sıfat görevinde kullanılmamıştır?

• A) Her garipsi ayak izi kar içinde Dönmeyen âşığın serptiği çiçekler
• B) Bak her sabah bağıran yeni sabaha Artık iklimler değişmiş, kuşlar da gitmiş
• C) Ellerin yine eskisi kadar güzel Çiçek açmış dokunduğun bütün kapılar
• D) Ya çağır şurada bal yapanlarını Ya kovansız bırakma Allah’ım ✓
• E) Aşklar uçup gitmiş olmalı bir yazla Halay çeken kızlar misali kol kola.

D seçeneğinde “yapanlarını” sözcüğü bir adı nitelemiyor; adın yerini tutarak adlaşmış sıfat-fiil görevinde kullanılıyor. Diğer seçeneklerde sıfat-fiiller bir adı nitelemektedir. Doğru cevap D seçeneğidir.

4. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir yazım yanlışı vardır?

• A) Şimdiye kadar sabah postasının çoktan işbaşı yapması, otobüslerin biletçileriyle birlikte seferde olmaları gerekirdi.
• B) Anlatımda tekdüzeliğin kırılması için devrik cümlelerden sıkça yararlanılmıştır.
• C) Yüzümü âdeta cama yapıştırarak dışarıdaki her hareketi ilgiyle izliyorum.
• D) Rüzgârların derin kanyonlarda ıslık çaldığı gün batımları insanın içine dokunurdu.
• E) Beylerbeyi, eski Boğaziçi'nin en kalburüstü bürokratlarını barındıran gün görmüşlüğünün simgesi olan şirin bir köşesidir. ✓

A seçeneğindeki 'gün görmüşlüğünün' sözcüğü, 'güngörmüşlük' (tecrübelilik/görgülülük) anlamında kalıplaştığı için birleşik yazılmalıdır ('güngörmüşlüğünün'). Doğru cevap E seçeneğidir.

5. “Elimde gördüğünüz bu eski kitap _babamındı._” Bu cümlede altı çizili sözcük tamlayandır ancak cümlede tamlanan ögesine yer verilmemiştir. Aşağıdakilerin hangisinde bu duruma benzer bir kullanım vardır?

• A) Bu konudaki görüşlerinizi makalenizin giriş kısmında açıklamıştınız.
• B) O dergiyi okura sunmadan önce ne kadar çok hazırlık yapmıştık.
• C) Ne zaman kitapçılarda yerini alacak senin yeni eserin?
• D) Onun en çok sevilen kitabı, ilk yazdığı şiir kitabıdır.
• E) Edebiyatımızdaki ilk psikolojik roman örneği bu yazarımızındır. ✓

B seçeneğindeki 'bu yazarımızındır' ifadesi, 'bu yazarımızın romanıdır / eseridir' anlamını taşımakta olup tamlayan eki almıştır ancak tamlanan düşmüştür. Tıpkı örnekteki 'babamındı' (babamın kitabıydı) ifadesinde olduğu gibi tamlanan kullanılmamıştır. Doğru cevap E seçeneğidir.

6. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde “ki”nin yazımı _yanlıştır_?

• A) O İstanbul ki tek taşına dünyalara değmez mi?
• B) Bu zamana kadar ki çalışmalarınız gerçekten çok başarılı. ✓
• C) Varsayalım ki bu yarışı kaybettik, ne olur o zaman?
• D) İnsan, elindeki cevizle yetinmez de daldaki cevize göz diker.
• E) Bu iş bitmeyecek meğerki siz de yardım edesiniz.

“Bu zamana kadarki” sözünde “-ki” bitişik yazılır. E seçeneğindeki “kadar ki” yazımı yanlıştır. Yeni sıralamada doğru cevap B seçeneğidir.

7. Gökyüzünün ışıl ışıl olduğu, yıldızların sessizce uyuduğu bir geceydi. Yaz akşamının tatlı esintisi ıhlamur ağacının kokusunu alıp çevreye yayıyor, kokuyu duyanların başını döndürüyordu. Sessizliğin hâkim olduğu bu güzel gecede yıldızlardan biri göğün yüzünden yavaşça kaydı. Öyle yavaş kaymıştı ki yeryüzünde kimse onun göğe düştüğünü fark edemedi. İşin tuhafı, yıldız da başına ne geldiğini anlayamamıştı. İçinde renk renk balıkların yüzdüğü bir ırmağa kocaman, parlak bir şey düşünce balıkların hepsi korktu. Daha önce ırmağın içinde böyle parlak bir şey görmemişlerdi. Önce uzaklaşan balıklar, sonra yavaş yavaş bu parlak şeyin çevresinde toplandı. Çok geçmeden bunun bir yıldız olduğunu anladılar ve ona merakla bakmaya başladılar. Bu parçanın anlatımı için aşağıdakilerden hangisi _söylenemez_?

• A) Görme, işitme ve tat alma duyularıyla algılanacak ayrıntılar vardır. ✓
• B) Sözcüklerin çağrışım gücünden yararlanılmıştır.
• C) Öyküleyici anlatım ağır basmaktadır.
• D) Kişileştirme yapılmıştır.
• E) Niteleyici sözcüklere yer verilmiştir.

Parçada görme ve işitme duyularıyla ilgili ayrıntılar vardır; kokudan da söz edilir. Ancak tat alma duyusuyla algılanabilecek bir ayrıntı verilmemiştir. Bu yüzden A seçeneği söylenemez. Doğru cevap A seçeneğidir.

8. Hat sanatına yön vermek için yapılan her dokunuş sürprizler ve yenilikler barındırır. Sonunda eserin nasıl bir görünüm kazanacağını, ortaya tam olarak ne çıkacağını önceden kestiremeyiz. 'Yazdığımız harflerin tam olarak nereye ulaşacağını değil neyi temsil edeceğini görebiliriz.' diyor bir hattat, tıpkı bizi bekleyen ömrün gizemli akışı gibi. Bu parçada aşağıdakilerden hangisi _yoktur_?

• A) Edat
• B) Soru sıfatı
• C) Soru zamiri
• D) I. çoğul şahıs eki
• E) Belgisiz zamir ✓

Parçada 'için' ve 'gibi' edattır (A var). 'nasıl bir görünüm' ifadesindeki 'nasıl' soru sıfatıdır (B var). 'ne çıkacağını' ve 'neyi' sözcükleri soru zamiridir (C var). 'kestiremeyiz' ve 'görebiliriz' fiillerindeki '-iz' I. çoğul şahıs ekidir (D var). Parçada belgisiz zamir bulunmamaktadır. Dolayısıyla doğru cevap E seçeneğidir.

9. Yer-yön bildiren sözcükler çekim eki aldığında zarf görevinden çıkıp adlaşır. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde buna örnek vardır?

• A) Buradan doğrudan aşağı inerseniz tarihî camiyi göreceksiniz.
• B) Ahmet Çavuş, bu sokağın ötesinde yaşıyor olmalıydı. ✓
• C) Balkona çıkıp dışarı bakınca güzel bir manzara ile karşılaştım.
• D) Arabayla geri çıkayım derken “küt” sesiyle irkildim.
• E) O an, hiç tereddüt etmeden bir adım ileri çıktım.

B seçeneğinde “öte” sözcüğü “-si” iyelik ve “-nde” bulunma eki alarak adlaşmıştır. Yer-yön anlamı taşısa da artık zarf değildir. Doğru cevap B seçeneğidir.

10. Aşağıdaki sözcüklerden hangisine ünlü ile başlayan bir ek getirildiğinde sözcüğün sonundaki sert ünsüz yumuşamaz?

• A) Renk
• B) Çok
• C) İp ✓
• D) Kurt
• E) Tat

Ünlüyle başlayan ek geldiğinde “çok” sözcüğünde k sesi ğ’ye, “tat” sözcüğünde t sesi d’ye, “renk” sözcüğünde k sesi g’ye, “kurt” sözcüğünde t sesi d’ye dönüşebilir. “İp” sözcüğü ise “ipi” biçiminde p sesini korur. Doğru cevap C seçeneğidir.

11. “Nöbetçi öğretmen bahçede, tören başlamadan önce öğrencilere sıraya girip girmediklerini sordu.” cümlesinde aşağıdaki soruların hangisinin cevabı _yoktur_?

• A) Ne zaman?
• B) Kim?
• C) Neyi?
• D) Niçin? ✓
• E) Kime?

Cümlede 'sordu' yüklemdir. Kim sordu? 'Nöbetçi öğretmen' (Özne - B var). Ne zaman sordu? 'tören başlamadan önce' (Zarf tümleci - A var). Kime sordu? 'öğrencilere' (Yer tamlayıcısı - E var). Neyi sordu? 'sıraya girip girmediklerini' (Belirtili nesne - C var). Ancak cümlede eylemin yapılma amacını veya nedenini belirten 'Niçin?' sorusunun cevabı _yoktur_. Doğru cevap D seçeneğidir.

12. Karşıda uzanan ve cetvel _ile_ (I) çizilmişçesine _dimdik_ (II) yükselen dağın adı Akdağ. Tepenin tam zirvesinde tarihi bir kale ve gözetleme kulesi bulunuyor. Şehrin en _büyük_ (III) yerleşimi de _burada_ (IV) kurulmuş. Bu parçada numaralanmış sözcüklerin türü aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru olarak verilmiştir?

• A) Bağlaç - Zarf - Zamir - Sıfat
• B) Edat - Zarf - Sıfat - Zamir ✓
• C) Bağlaç - İsim - Sıfat - Zamir
• D) Edat - Zamir - Sıfat - Zamir
• E) İsim - Zarf - Sıfat - Zamir

I. sözcük olan 'ile', yerine 've' getirilemediği için ilgeç (edat) görevindedir. II. sözcük olan 'dimdik', fiilimsinin önüne gelerek durum bildirdiği için zarf görevindedir. III. sözcük olan 'büyük', 'yerleşim' ismini nitelediği için sıfat görevindedir. IV. sözcük olan 'burada' ise yer isminin yerini tuttuğu için işaret zamiri görevindedir. Dolayısıyla doğru cevap B seçeneğidir.

13. Polisiye edebiyatının efsanevi kalemi Agatha Christie, dünyaca ünlü dedektifi Hercule Poirot’tan sonra okurlarının karşısına Ölüm Çığlığı romanıyla meraklı, hayat dolu, amatör kadın dedektif Miss Marple’ı çıkarır. Bu yapıt, yazarın takipçilerinin Jane Marple karakteriyle ilk kez tanıştıkları kitap olması sebebiyle tarihi bir öneme sahiptir. Jane Marple, sakin bir kasabada yaşayan ve gündelik hayatta her an rastlayabileceğimiz doğal bir karakterdir. Eserde yalnız yaşayan, yaşlı bir hanımefendi olarak tasvir edilir. Katilin kim olduğunun önceden tahmin edilebildiği bir anlatım yapısına sahip bu romanda yazar, Jane Marple ile anlatıcı konumundaki Rahip Len’i ortak bir çizgide buluşturur. Bu iki ismin arasındaki fikir alışverişleri, gizemli cinayetin çözülmesinde anahtar bir rol üstlenir. Bu parçada söz edilen Ölüm Çığlığı adlı eserle ilgili aşağıdakilerin hangisine _ulaşılamaz_?

• A) Polisiye kurgu türünde kaleme alınmış dikkate değer bir yapıt olduğuna
• B) Karşılıklı diyalogların olayların aydınlatılmasına hizmet için tasarlandığına
• C) Okuru şaşırtacak, beklenmedik bir sonla biten olay örgüsüne sahip olmadığına
• D) Başkarakterin, yazarın okuyucuyla buluştuğu ilk eser olmadığını gösterdiğine
• E) Deneyimsiz kadın dedektifin eserde hem başkahraman hem de asıl anlatıcı yapıldığına ✓

Parçada Jane Marple'ın amatör bir kadın dedektif olduğu ve Rahip Len ile birlikte çalıştığı belirtilmiştir. Ancak eserin anlatıcısının Rahip Len olduğu açıkça ifade edilmektedir ('eserin anlatıcısı Rahip Len'). Bu nedenle Miss Marple hem karakter hem de anlatıcı değildir. Dolayısıyla E seçeneğindeki yargıya ulaşılamaz. Doğru cevap E seçeneğidir.

14. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde mecazlı bir anlatıma örnek _yoktur_?

• A) Bu güzel haberler içimizdeki umutları yeniden yeşertti.
• B) Tanzimat dönemiyle birlikte sokağın dili eserlerimizde yer buldu.
• C) Sarsıntıdan sonra binanın dış duvarlarında çatlaklar oluştu. ✓
• D) Küçük bebek, o anlamlı bakışıyla hepimizi eziyordu.
• E) Çevrenize karşı kırıcı bir üslup kullanmaktan kaçınmalısınız.

A'da 'bakışıyla ezmek', B'de 'kırıcı bir üslup', D'de 'sokağın dili', E'de 'umutları yeşertmek' mecazlı söyleyişlerdir. C seçeneğindeki 'Sarsıntıdan sonra binanın dış duvarlarında çatlaklar oluştu' cümlesindeki sözcüklerin tamamı gerçek anlamlarında kullanılmıştır. Doğru cevap C seçeneğidir.

15. Aşağıdaki dizelerin hangisinde bağ-fiil kullanılmıştır?

• A) Geçince başlayacak bitmeyen sükunlu gece Guruba karşı bu son bahçelerde, keyfince ✓
• B) Dost bildiğin insanların yüzleri Aynalar gibi kapkara
• C) Avunmak istemeyiz öyle bir teselliyle Geniş kanatları boşlukta simsiyah açılan
• D) Yerin seni çektiği kadar ağırsın Kanatların çırpındığı kadar hafif
• E) Çaycı, getir, ilâç kokulu çaydan Dakika düşelim, senelik paydan

A seçeneğinde “geçince” sözcüğü bağ-fiildir. Diğer dizelerde fiilimsi olsa da bağ-fiil örneği bu biçimde belirgin değildir. Doğru cevap A seçeneğidir.

16. Aşağıdaki sorulardan hangisine verilen cevap _sıfat değildir_?

• A) Tiyatroya ne zaman gideriz? ‒ Üç gün sonra ✓
• B) Ne renk bir araba alacaksın? ‒ Mavi
• C) Hangi binada oturuyorsun? ‒ Şuradaki
• D) Sınıfınız kaç kişi? ‒ Yirmi
• E) Nasıl bir tatil planlıyorsunuz? ‒ Uzun ve dinlendirici

A seçeneğindeki “Üç gün sonra” cevabı zamanı bildiren zarf tümleci değerindedir, sıfat değildir. Diğer cevaplar bir adı niteleme ya da belirtme özelliği taşıyabilir. Doğru cevap A seçeneğidir.

17. Sanatçı; ortaya koyduğu yapıtı kendi yaşam öyküsünün, kişisel deneyimlerinin ve zihinsel dünyasını besleyen okumalarının renkleriyle harmanlar. Bu cümleyle anlatılmak istenen duruma; I. Bir romancının çocukluğunun geçtiği kasabayı ve oradaki insanları eserinin başkahramanı yapması, II. Bir bestecinin konserini dinleyen müzikseverlerin o melodilerde kendi hüzünlerini hissetmeleri, III. Bir sergideki tabloları inceleyen sanat eleştirmenlerinin her birinin eserden farklı yorumlar üretmesi ifadelerinden hangileri örnek olarak gösterilebilir?

• A) Yalnız I ✓
• B) Yalnız II
• C) I ve III
• D) II ve III
• E) I, II ve III

Öncül cümlede sanatçının eserini üretirken kendi öz geçmişinden, hayat tecrübelerinden ve okuduklarından etkilendiği, bunları eserine yansıttığı belirtilmiştir. I numaralı öncülde romancının büyüdüğü kasabayı kurguya taşıması bu duruma tam olarak örnektir. II ve III ise eserin alımlanmasıyla (okur/dinleyici/eleştirmen tepkileriyle) ilgilidir ve sanatçının yaşam öyküsüyle doğrudan bağıntılı değildir. Dolayısıyla doğru cevap A seçeneğidir.

18. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde, altı çizili söz nitelik bildirme amacıyla _kullanılmamıştır_?

• A) Burada kalabilmek adına _dudak uçuklatan_ bir bedel ödemiş, herkes gibi tatlı ve acı günler geçirmişti.
• B) Balıkçılar, _gittikçe moraran_ elleriyle rüzgarlı iskelenin birkaç adım ötesine kadar ilerlemişlerdi.
• C) Anlatmaya başladığı anısına odaklanmak için _yarım bıraktığı_ kahvesine geri döndü.
• D) Dar ve eski koridora inat, ışıklandırması _göz alıcı_ bir tasarımla yenilenmiş salonda kimseler yoktu.
• E) _Buradan ayrılır ayrılmaz_ o sakin adamı bulacağını çok iyi biliyordum. ✓

A, B, C ve D seçeneklerinde altı çizili kelime grupları ('dudak uçuklatan', 'gittikçe moraran', 'yarım bıraktığı', 'göz alıcı') niteleme sıfatı olup niteledikleri isimlerin niteliklerini bildirmektedir. E seçeneğindeki altı çizili olan 'Buradan ayrılır ayrılmaz' grubu ise zarf-fiil öbeği (zaman zarfı) olup eylemin zamanını belirtmektedir, nitelik bildirme amacı taşımamaktadır. Dolayısıyla doğru cevap E seçeneğidir.

19. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde dil, dil ötesi işlevinde kullanılmıştır?

• A) Sınav kitapçıklarını dikkatlice açınız ve yönergeleri okuyunuz.
• B) Önümüzdeki hafta sonu tarihî Safranbolu evlerini ziyaret edeceğiz.
• C) İsim kök veya gövdelerine gelerek onlardan yeni isimler türeten eklere isimden isim yapım eki denir. ✓
• D) Bu tarihî araştırma, Halil İnalcık’ın Osmanlı İmparatorluğu Klasik Çağ adlı ünlü eserinden derlenmiştir.
• E) Kütüphaneye gelen genç araştırmacı, elindeki listede bulunan kitapları sordu.

C seçeneğindeki cümlede ('İsim kök veya gövdelerine...') dil bilgisi kurallarına, eklerin yapısına ve tanımlarına dair açıklayıcı bir bilgi sunulmaktadır. Dilin, dilin kendi yapısı, kuralları ve işleyişi hakkında bilgi verdiği bu duruma 'dil ötesi işlev' denir. Doğru cevap C seçeneğidir.

20. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde sesteşi (eş seslisi) olabilecek herhangi bir sözcük _kullanılmamıştır_?

• A) Köyümüzün o yiğit insanı çok ama çok çalışırdı. ✓
• B) Ben masmavi denizi ve özgür kuşları çok severim.
• C) Yolun karşı tarafındaki apartmanın arkasında dar bir patika var.
• D) Geçen ay aldığı yeni ayakkabıyı hemen eskitmiş.
• E) Küçük çocukların kucağında sarı çiçekler var.

B'de 'ben/deniz', E'de 'sarı/var', D'de 'geç/ay', C'de 'yol/dar/var' kelimelerinin sesteşleri (eş seslileri) mevcuttur. A seçeneğinde geçen kelimelerin hiçbirinin sesteşi yoktur. Doğru cevap A seçeneğidir.