Anlatım Bozuklukları 6
Anlatım Bozuklukları 6
“Ona, buraya gelmeden önce mi sonra mı telefon ettin?” Bu cümledeki anlatım bozukluğu aşağıdaki değişikliklerden hangisiyle giderilebilir?
Bu testteki tüm sorular ve cevapları (25 soru)
1. “Ona, buraya gelmeden önce mi sonra mı telefon ettin?” Bu cümledeki anlatım bozukluğu aşağıdaki değişikliklerden hangisiyle giderilebilir?
- A) “ona” sözcüğü, “sonra mı” sözünün arkasına getirilerek
- B) “buraya” sözcüğü kaldırılarak
- C) “gelmeden” yerine “gelince” sözcüğü getirilerek
- D) “önce mi” den sonra “geldikten” sözcüğü getirilerek ✓
Cümlede zaman (zarf-fiil) uyumsuzluğu mevcuttur. 'Gelmeden önce mi sonra mı' yapısında 'sonra' kelimesi havada kalmaktadır. Cümle, 'buraya gelmeden önce mi geldikten sonra mı' şeklinde her iki zaman dilimini de belirgin kılan bir yapıya kavuşturulmalıdır.
2. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir anlatım bozukluğu vardır?
- A) Senin hoşuna gitmese bile kimsenin zevkine karışamazsın.
- B) Hepimizde ara sıra hatırlayacağımız tatlı bir anı kaldı.
- C) Kimse beni anlamak istemiyor, üzerime geliyordu. ✓
- D) Hepsi bir araya gelmiş, karar vermeye çalışıyordu.
Sirali cümlelerde özne-yüklem uyumu (olumluluk-olumsuzluk) kuralına aykırılık vardır. 'Kimse' öznesi olumsuz olduğu için 'istemiyor' yüklemiyle uyumludur. Ancak ikinci cümledeki 'üzerime geliyordu' olumlu bir yargıdır ve 'herkes' gibi olumlu bir özne gerektirir.
3. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde anlatım bozukluğu yoktur?
- A) Garip bir yerdi burası; yazları sıcak, kışları da pek yağışlı değildi.
- B) Kendini biraz toplamalı ve bir an önce çeki düzen vermelisin.
- C) Bu şehrin geceki ve gündüz sıcaklığı arasında çok fark var.
- D) Her yaza bu tatil kasabasına gelir, burada iki ay kalırdık. ✓
D seçeneği dil bilgisi ve anlam açısından kusursuzdur. Diğer seçeneklerdeki hatalar şöyledir: A'da ek-fiil eksikliği (sıcaktı), B'de dolaylı tümleç eksikliği (kendine çeki düzen vermelisin), C'de ise tamlama yanlışı (gece sıcaklığı ve gündüz sıcaklığı) mevcuttur.
4. Aşağıdaki cümlelerin hangisinden “onu” kelimesi çıkarılırsa cümlenin anlatımı bozulur?
- A) Çoğu zaman biçimsel özellikler üzerinde durur, az da olsa onu geliştirmeye çalışırız. ✓
- B) Bulunduğu çevreyi inceliyor, onu yazılarında gereç olarak kullanıyor.
- C) Fıkranın geleneksel anlamını değiştirmiş, onu daha da zenginleştirmiştir.
- D) Yazma sözünden ne anladığımı açıklamak, onu tanımlamak istiyorum.
Bu cümlede nesne eksikliğinden kaynaklanan bir anlatım bozukluğu vardır. 'Geliştirmeye çalışırız' fiilinin bir nesneye ihtiyacı vardır. 'Onu' (biçimi) kelimesi çıkarıldığında fiil nesnesiz kalır ve cümlenin anlamı bozulur.
5. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yerinde kullanılmamış bir sözcük anlatım bozukluğuna yol açmıştır?
- A) Başarı sözcüğünün anlamı kişiden kişiye değişir.
- B) Her insan, yaptığı işin beğenilmesinden hoşlanır.
- C) Sürekli ve düzenli bir çalışma kişiyi başarıya ulaştırır.
- D) Önemsenmeyen, gereksiz hatalar başarıyı engeller. ✓
Sözcüğün yanlış anlamda kullanılması veya mantık hatası söz konusudur. 'Hata' zaten istenmeyen ve yanlış olan bir durumdur; bu yüzden bir hatanın 'gereksiz' olarak nitelenmesi mantığa aykırıdır. Doğrusu sadece 'hatalar' diyerek durumu ifade etmektir.
6. “Enerji (l) çocuklar (II) ergenlik çağındakiler ve (III) hastalık sonrası güçlenme (IV) dönemindeki kişiler için (V) önemlidir.” Yukarıdaki cümlede numaralanmış yerlerden hangisine “özellikle” sözcüğü getirilemez?
- A) I
- B) II
- C) III
- D) IV ✓
Cümlede 'özellikle' sözcüğünün yeri anlamı doğrudan etkiler. IV numaralı konuma (dönemindeki özellikle kişiler) getirildiğinde, ifade mantıksız ve bozuk bir hal alır. Genellikle bu tür kelimeler vurgulanmak istenen ismin hemen önüne getirilmelidir.
7. “Beyin zarı iltihapları iyi tedavi edilmezse, ölüme hatta sara nöbetlerine yol açabilir.” Bu cümledeki anlatım bozukluğu aşağıdakilerin hangisiyle giderilebilir?
- A) “sara nöbetlerine” sözü ile ”ölüme” sözcüğü yer değiştirilerek ✓
- B) “yol açabilir” yerine “neden olabilir” sözü getirilerek
- C) “sara” sözcüğü kaldırılarak
- D) “zarı” yerine “zarının” sözcüğü getirilerek
Bu cümlede mantık ve sıralama hatası vardır. 'Hatta' bağlacı, bir durumu daha ileri bir noktaya taşımak için kullanılır. Sara nöbetleri, ölüme kıyasla daha hafif bir tıbbi durumdur. Doğrusu 'Sara nöbetlerine hatta ölüme yol açabilir' şeklinde önem sırasına göre dizilmelidir.
8. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir anlatım bozukluğu yapılmamıştır?
- A) Bu olay gözlerin kör, kulakların sağır, yüreklerin taşlaşmasına fırsat vermez artık.
- B) İlk resim sergimi İstanbul’da açmıştım, doğrusu sanatseverlerin ilgisi karşısında şaşırmıştım.
- C) Aracınızın yolda kalmasını istemiyorsanız her ay düzenli olarak kontrol ettirmelisiniz.
- D) Çocuklarına çok değer verir, onların üzülmemesi için elinden ne gelirse yapardı. ✓
D seçeneğinde herhangi bir anlatım bozukluğu yoktur. Diğerlerinde ise yapısal hatalar vardır: A'da yardımcı fiil eksikliği (kör olması), B'de anlam belirsizliği, C'de ise nesne eksikliği (aracınızı kontrol ettirmek) gibi kusurlar bulunmaktadır.
9. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde “fazla” kelimesine gerek yoktur?
- A) Güneşte fazla dolaşmayın.
- B) Fazla kaleminiz var mı?
- C) Buralara fazla yağmur yağmaz.
- D) Bundan böyle, daha fazla erken kalkmalısın. ✓
Cümlede gereksiz sözcük kullanımı mevcuttur. 'Daha erken' ifadesi yeterli bir miktar bildirirken, yanına 'fazla' kelimesini eklemek anlamda bir katman yaratmaz, sadece gereksiz bir fazlalık oluşturur.
10. “Bu ilaç, mide yanmasına sebep olmadığı gibi ne de asit – baz dengesi üzerinde herhangi bir olumsuz etkiye de yol açmaz.” Bu cümledeki anlatım bozukluğu aşağıdaki değişikliklerden hangisiyle giderilebilir?
- A) “ilaç” kelimesine “-m” eki getirilerek
- B) “ne de” kelimeleri atılarak ✓
- C) “yol açmaz” yerine “sebep olmaz” denilerek
- D) “olumsuz” kelimesi çıkarılarak
Cümlede düzeltme gerektiren gereksiz bağlaç kullanımı vardır. 'Sebep olmadığı gibi... yol açmaz' yapısı zaten anlamı tamamlamaktadır; aradaki 'ne de' bağlacının kullanımı anlatımı karmaşıklaştırır ve bozar.
11. “Shakespeare’in oyunları arasında en sık sahnelenen ve Türk seyircisi tarafından en çok benimsenenler arasında Hamlet ve Othello’dur.” Bu cümledeki anlatım bozukluğunu gidermek için hangisi yapılmalıdır?
- A) “en çok” sözü kaldırılmalı
- B) “en sık” sözü kaldırılmalı
- C) “oyunları” sözünden sonra gelen “arasında” kelimesi kaldırılmalı
- D) “Hamlet” sözünden önce gelen “arasında” kelimesi kaldırılmalı ✓
Bu cümlede gereksiz sözcük kullanımı (duruluk ilkesine aykırılık) mevcuttur. Cümlenin başında zaten 'benimsenenler arasında' denilmişken, sonunda tekrar 'arasındadır' denmesi anlatımı ağırlaştırır. İkinci 'arasında' ifadesi atılmalıdır.
12. Aşağıdaki cümlelerin hangisinden altı çizili sözcük çıkarılırsa cümlenin anlamında bir değişme olmaz?
- A) Buradaki gerçek, _kanımca_ sanat gerçeğidir.
- B) Her şey _sanki_ aynı anda olup bitiyor gibidir. ✓
- C) Bunun nereden kaynaklandığını kestirmek _oldukça_ zordur.
- D) Oyunda _ayrıca_, gülünç bulunabilecek mantıksızlıklara rastlanıyor.
Cümlede gereksiz sözcük kullanımı (anlamdaş kelimelerin bir arada kullanılması) mevcuttur. 'Sanki' ve 'gibidir' kelimeleri aynı benzetme ve olasılık anlamını taşır. Bu iki kelimenin aynı cümlede bulunması duruluk ilkesine aykırıdır; birinin çıkarılması anlamı bozmaz.
13. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir anlatım bozukluğu yapılmıştır?
- A) Televizyonun çocuklar üzerinde çok etkili olduğu herkesçe biliniyor.
- B) Televizyon ve radyo programlarının çocukların eğitimine katkıda bulunması gerekir.
- C) Her televizyonun, çocuk programlarına yer vermesi, bir vatandaşlık görevidir.
- D) Televizyonlarda tekrar tekrar gösterilen çizgi ya da çocuk filmleri çocukları saldırganlığa itiyor. ✓
Seçeneklerde tamlama yanlışlığından kaynaklanan kesin bir yapısal anlatım bozukluğu bulunmaktadır. Son seçenekteki 'çizgi ya da çocuk filmleri' ifadesinde 'filmleri' tamlananı her iki isme de ortak bağlanmıştır. 'Çocuk filmleri' kullanımı dil bilgisi kurallarına uygunken, 'çizgi filmleri' kullanımı yanlıştır. İfadenin doğrusu 'çizgi filmler ya da çocuk filmleri' şeklinde olmalıdır. Adayların sıklıkla hata sandığı üçüncü seçenekteki 'televizyon' sözcüğünün 'televizyon kanalı' anlamında kullanılması ise bir anlatım bozukluğu değil, ad aktarmasıdır (mecaz-ı mürsel).
14. “Ülkemizde başarıyla gerçekleştirilen bu tür ameliyatlarda, ölüm şansı, Amerika’da yapılanlardan ancak yüzde bir fazladır.” Bu cümledeki anlatım bozukluğu hangisiyle giderilebilir?
- A) “gerçekleştirilen” yerine “yapılabilen” sözcüğü getirilmeli
- B) “yapılanlardan” yerine “yapılan ameliyatlarda” getirilmeli
- C) “ancak” sözü atılarak
- D) “şansı” yerine “olasılığı” sözcüğü getirilerek ✓
Sözcüğün yanlış anlamda kullanılmasından kaynaklanan bir bozukluktur. 'Şans' kelimesi istenen, olumlu durumlar için kullanılır. Ölüm gibi istenmeyen durumlar için 'ulasılık', 'ihtimal' veya 'risk' kelimelerinin kullanılması dilin doğasına daha uygundur.
15. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir anlatım bozukluğu vardır?
- A) Bu kadar yorgunluktan sonra iyi bir tatili hak etmişti.
- B) Memur, dostça ve yumuşak başlılıkla cevap veriyordu.
- C) Fotoğafçılıkla ilgili incelikleri ve teknik bilgileri bu kitapta bulabilirsiniz.
- D) Durmadan gazoz ve çekirdek yenilen bu yerden hemen uzaklaştım. ✓
Cümlede yüklem ve eylem uyuşmazlığı vardır. 'Gazoz ve çekirdek yenilen' ifadesinde 'yenilen' eylemi her iki isme de bağlanmıştır. Çekirdek yenir ancak gazoz içilir. Doğrusu 'gazoz içilen ve çekirdek yenilen' şeklinde eylemlerin ayrıştırılmasıdır.
16. “Genç saçlarına ak düşmemiş, şiirimize, hikâyeciliğimize taptaze bir hava getiren isimlerdi bu saydıklarım.” Bu cümlede hangi sözcükden sonra virgül (,) konursa anlam karışıklığı giderilmiş olur?
- A) genç ✓
- B) saçlarına
- C) hikâyeciliğimize
- D) getiren
Cümlede anlam karışıklığını gidermek için noktalama işareti kullanımı gereklidir. 'Genç' sözcüğünden sonra virgül konmazsa 'genç saçlar' gibi bir tamlama oluşur; virgül konduğunda ise söz konusu olanın 'genç bir kişi' olduğu netleşir.
17. Aşağıdaki cümlelerin hangisinden “onun” kelimesi çıkarılabilir?
- A) Sözünü ettiğin o yazı onun değil ki…
- B) Bütün arkadaşlar konuştu şimdi sıra onun.
- C) Doğrusu bu kadar erken geleceğini beklemiyordum onun.
- D) Sanırım onun bugün düzenleyeceğimiz toplantıdan haberi yoktu. ✓
Gereksiz sözcük kullanımına bağlı anlatım bozukluğudur. 'Haberi' sözcüğündeki 3. tekil kişi iyelik eki (-i) zaten iyelik anlamını karşılamaktadır. Başına bir de 'onun' zamirini eklemek duruluk ilkesini bozar ve anlamda bir değişiklik yapmaz.
18. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir anlatım bozukluğu vardır?
- A) Arkadaşımız, çok çalışkan bir çocuktu.
- B) Dün akşam, rüzgâr ortalığı altüst etti.
- C) Birbirlerini çok iyi anlar, inanırlardı. ✓
- D) Dün gece çok garip bir rüya gördüm.
Sirali cümlelerde yer tamlayıcısı (dolaylı tümleç) eksikliği vardır. 'Birbirlerini iyi anlar' ifadesi nesneye bağlanmıştır ancak 'inanırlardı' fiili 'neyi/kimi' değil 'kime' sorusuna yanıt arar. Doğrusu 'birbirlerine inanırlardı' olmalıdır.
19. “Bu yasadan, özel ve kamu kuruluşlarında çalışanlar yararlanacak.” Bu cümledeki anlatım bozukluğu aşağıdakilerden hangisiyle giderilebilir?
- A) “yasadan” dan sonra “bütün” sözcüğü getirilerek
- B) “ve” sözcüğü kaldırılarak
- C) “ve” yerine, “kuruluşlarla” sözcüğü getirilerek ✓
- D) “yararlanacak” yerine “yararlanabilir” sözcüğü getirilerek
Bu cümlede tamlama hatası mevcuttur. 'Özel ve kamu kuruluşlarında' ifadesinde 'kuruluşlarında' tamlananı her iki isme bağlanmıştır. 'Kamu kuruluşlarında' doğruyken 'özel kuruluşlarında' yanlıştır. Doğrusu 'özel kuruluşlarla kamu kuruluşlarında' olmalıdır.
20. (l) Ankara’da bahar, kırkikindi yağmurlarıyla başlar. (II) Öğleden sonra birdenbire gökyüzü kararır şimşekler çakar, yağmur boşanır birden. (III) Sonra gökyüzü aydınlanır; ağaçlar daha yeşil, sokaklar daha temiz görünür. (IV) Havada taze bir esinti ve toprak kokusu kaplar ortalığı. (V) Çiçeğe duran tomurcuklar patlar, tepeden tırnağa baharı yaşamaya başlar ağaçlar. Bu parçadaki numaralanmış cümlelerin hangisinde bir anlatım bozukluğu vardır?
- A) I
- B) II
- C) III
- D) IV ✓
Bu cümlede yüklem eksikliği (ek-fiil uyuşmazlığı) söz konusudur. 'Havada taze bir esinti' yargısı yarım kalmıştır; anlatımı tamamlamak için araya 'olduğu' veya 'vardı' gibi bir yüklem/fiilimsi eklenerek iki yargı birbirinden ayrılmalıdır.
21. “İyi bir cümlede gereksiz sözcük bulunmaz.” Bu ölçüte göre, aşağıdakilerden hangisi iyi bir cümle değildir?
- A) Neşeli, sağlıklı, şen bu görünüşü vardı. ✓
- B) Yağmur, sabaha değin aralıksız yağdı.
- C) Bütün gün tarlada hiç ara vermeden çalıştık.
- D) Ormanların iklim üzerindeki etkisi anlatıldı.
Cümlede eş anlamlı kelimelerin bir arada kullanılması (gereksiz sözcük kullanımı) hatası vardır. 'Neşeli' ve 'şen' sözcükleri temelde aynı duygusal durumu ifade eder. Bu iki kelimenin birlikte kullanılması anlatımı güçlendirmek yerine duruluğu bozar.
22. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir anlatım bozukluğu vardır?
- A) Toprak kaymasının en çok nerelerde görüldüğünü saptayarak buna karşı hangi önlemlerin alınabileceğini tartışacağız.
- B) Araştırmamda, anaokuluna giden çocuklarla gitmeyenlerin dil gelişimini karşılaştırıp farkı belirleyeceğim.
- C) Bu toplantıda çeşitli hastalıklar ve bunların nedenleri konusunda ayrıntılı açıklamalar yapılacak.
- D) Neşeli ve güldürü unsurlarının çokça kullanıldığı bu filmi mutlaka görmelisiniz. ✓
Tamlama hatasından kaynaklanan bir anlatım bozukluğu vardır. 'Neşeli ve güldürü unsurlarının' ifadesinde 'unsurlarının' tamlananı her iki kelimeye bağlanmıştır. Ancak 'neşeli unsurlar' şeklinde sıfat tamlaması yapılması gerekirken isim tamlaması yapısına zorlanmıştır.
23. “Batı ve güney bölgeleri yağmurlu geçerken, öte yandan doğu ve kuzey bölgeleri soğuk geçer.” Bu cümledeki anlatım bozukluğunu gidermek için hangisi yapılmalıdır?
- A) “yağmurlu geçerken” yerine “ile” sözcüğü getirilmeli.
- B) “geçerken” yerine “geçip” sözcüğü getirilmeli.
- C) “öte yandan” sözü atılmalı. ✓
- D) “doğu ve kuzey” yerine “doğu ile kuzey” sözü getirilmeli.
Gereksiz sözcük kullanımına bağlı anlatım bozukluğudur. 'Yağmurlu geçerken' ifadesi zaten bir durumu karşılaştırmalı olarak sunduğundan, cümlenin devamındaki 'öte yandan' ifadesi aynı anlamı gereksiz yere pekiştirir.
24. “Hitit tabletlerinde orman kelimesinin adı sık sık geçmektedir.” Bu cümledeki anlatım bozukluğu aşağıdaki değişikliklerden hangisiyle giderilebilir?
- A) “sık sık” sözü atılarak
- B) “kelimesinin” yerine “kelimesi” sözcüğü getirilerek
- C) “geçmektedir” yerine “geçer” sözcüğü getirilerek
- D) “kelimesinin adı” yerine “kelimesi” sözcüğü getirilerek ✓
Bu cümlede mantık hatası ve gereksiz sözcük kullanımı mevcuttur. 'Orman' zaten bir ismin (kelimenin) kendisidir; dolayısıyla 'kelimesinin adı' ifadesi anlatımı bozmaktadır. Sadece 'orman kelimesi' demek yeterli ve doğrudur.
25. Aşağıdakilerden hangisinde “Onu gördükçe neşelenir, uzak kaldıkça kederlenirdi.” cümlesindekine benzer bir anlatım bozukluğu vardır?
- A) Birinci soruyu sen, ikinci soruyu ben çözerim.
- B) Sanat, insanları birbirine yaklaştırdığı gibi uzaklaştırabilir de. ✓
- C) Tabloya hayran kalmış ama satın alamamış.
- D) Çocuklara davranışlarımızla Örnek olmalıyız, iyi eğitmeliyiz.
Nesne eksikliğinden kaynaklanan bir anlatım bozukluğu vardır. 'Yaklaştırdığı gibi' fiili nesne alırken, devamındaki 'uzaklaştırabilir de' fiili nesnesiz bırakılmıştır. Anlam bütünselliği için 'onları uzaklaştırabilir' şeklinde nesne eklenmelidir.