Cümle Bilgisi 1
Cümle Bilgisi 1
Aşağıdaki cümlelerden hangisi bir isim cümlesidir?
Bu testteki tüm sorular ve cevapları (25 soru)
1. Aşağıdaki cümlelerden hangisi bir isim cümlesidir?
- A) Bugün hava çok güzel. ✓
- B) Kitap okumayı seviyorum.
- C) Sabah erkenden kalktım.
- D) Çocuklar bahçede oynuyor.
İsim cümleleri yükleminde fiil bulunmayan ve ek-fiil ile oluşturulan cümlelerdir. 'Bugün hava çok güzel.' cümlesinde yüklem 'güzel' bir sıfattır ve ek-fiil ile yüklem yapılmıştır. Bu nedenle isim cümlesidir.
2. Hangi cümlede özne dolaylı tümleçten sonra gelmiştir?
- A) Eve geldiğinde biz dışarı çıkmıştık.
- B) Öğretmene sorular sorduk.
- C) Kitapları rafa dizdim.
- D) Bahçeye çiçekler dikildi. ✓
Dolaylı tümleç (yer tamlayıcısı) cümlede genellikle özne ve yüklem arasında bulunur. 'Bahçeye çiçekler dikildi.' cümlesinde 'Bahçeye' dolaylı tümleçtir ve özne olan 'çiçekler' dolaylı tümleçten sonra gelmiştir.
3. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde zarf tümleci kullanılmıştır?
- A) Çocuklar bahçede koştu.
- B) Kitap okumayı seviyorum.
- C) Sabah erkenden kalktım. ✓
- D) Kardeşim odasında uyuyor.
Zarf tümleçleri yüklemi durum, zaman, miktar, yer-yön veya sebep bakımından niteler. C seçeneğinde yer alan 'Sabah erkenden' ifadesi eylemin ne zaman yapıldığını bildirdiği için zarf tümlecidir. Diğer seçeneklerin öge dizilişi şöyledir: A) Özne - Dolaylı Tümleç - Yüklem, B) Belirtili Nesne - Yüklem, D) Özne - Dolaylı Tümleç - Yüklem.
4. Hangi cümlede birden fazla yüklem kullanılmıştır?
- A) Kitapları yerine koydum ve odadan çıktım. ✓
- B) Bugün hava çok güzel.
- C) Çocuklar parka gitti.
- D) Sabah erkenden kalktım.
Bir cümlede birden fazla yüklem varsa bu tür cümlelere bağlı cümle denir. 'Kitapları yerine koydum ve odadan çıktım.' cümlesinde 'koydum' ve 'çıktım' olmak üzere iki yüklem bulunmaktadır.
5. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde özne gizli özne olarak kullanılmıştır?
- A) O, kitap okumayı seviyor.
- B) Çocuklar bahçede oynuyor.
- C) Sabah erkenden kalktım. ✓
- D) Bugün hava çok güzel.
Gizli özne, cümlede açıkça belirtilmeyen ancak yüklemden anlaşılan öznedir. 'Sabah erkenden kalktım.' cümlesinde özne belirtilmemiştir ancak yüklemden 'ben' olduğu anlaşılmaktadır. 'O seviyor' (A) cümlesinde özne 'O'dur.
6. Hangi cümle yapı bakımından birleşik cümledir?
- A) Bugün hava çok güzel.
- B) Öğretmen sınıfa girdiğinde öğrenciler ayağa kalktı. ✓
- C) Kitapları rafa koydum.
- D) Sabah kahvaltı yaptım.
Birleşik cümleler, (girişik birleşik) temel bir yargının yanında fiilimsi içeren yan cümlecik barındıran cümlelerdir. 'Öğretmen sınıfa girdiğinde' ifadesi zarf-fiil (fiilimsi) içerdiği için bu cümle birleşik bir cümledir.
7. Aşağıdaki cümlelerden hangisi olumsuz bir cümledir?
- A) Sabah erkenden kalkmadım. ✓
- B) Kitap okumayı seviyorum.
- C) Bugün hava çok güzel.
- D) Çocuklar bahçede oynuyor.
Olumsuz cümleler yüklemde olumsuzluk eki alır. 'Sabah erkenden kalkmadım.' cümlesinde yükleme eklenen '-ma' eki olumsuzluk ifade etmektedir.
8. Hangi cümlede şart eki kullanılmıştır?
- A) Bugün hava çok güzel.
- B) Sabah erkenden kalktım.
- C) Çocuklar bahçede oynuyor.
- D) Kitapları yerleştirirsen çok mutlu olurum. ✓
Şart eki, '-se/-sa' ekidir ve yükleme eklenerek bir koşul ifade eder. 'Kitapları yerleştirirsen çok mutlu olurum.' cümlesinde 'yerleştirirsen' kelimesinde şart eki '-se' kullanılmıştır.
9. Aşağıdaki cümlelerden hangisi devrik bir cümledir?
- A) Çok güzeldi bu manzara. ✓
- B) Çocuklar bahçede oynuyor.
- C) Sabah erkenden kalktım.
- D) Bugün hava çok güzel.
Türkçe'de yüklemin sonda olmadığı cümleler devrik cümle olarak adlandırılır. 'Çok güzeldi bu manzara.' cümlesi yüklemi sonda olmadığı için devrik bir cümledir.
10. Hangi cümlede dolaylı tümleç kullanılmamıştır?
- A) Kitapları rafa koydum.
- B) Çocuklar bahçede oynuyor.
- C) Öğretmen sınıfa girdi.
- D) Sabah erkenden kalktım. ✓
Dolaylı tümleç, genellikle yer-yön bildiren '-e', '-de', '-den' eklerini alır. 'Sabah erkenden kalktım.' cümlesinde dolaylı tümleç bulunmamaktadır, diğer cümlelerde ise dolaylı tümleç vardır.
11. Aşağıdaki cümlelerden hangisi basit yapılı bir cümledir?
- A) Bugün hava çok güzel. ✓
- B) Eve gelip ders çalıştım.
- C) Kitapları yerine koydum ve odadan çıktım.
- D) Çocuklar bahçede oynuyor, öğretmen onları izliyor.
Basit yapılı cümlede sadece bir yargı bulunur. 'Bugün hava çok güzel.' cümlesi tek bir yargı içermektedir.
12. Hangi cümlede yüklem bir sıfattır?
- A) Kitap okumayı seviyorum.
- B) Çocuklar bahçede oynuyor.
- C) Bu ev çok güzel. ✓
- D) Sabah erkenden kalktım.
Doğru cevap C seçeneğidir. Dil bilgisi kurallarına göre, 'Bu ev çok güzel.' cümlesinde yüklem 'güzel' bir sıfattır. Bu durum, Türkçe'deki kelime türlerinin işlevlerini ve cümle içindeki anlamsal katkılarını kavramak açısından önemli bir kuraldır.
13. Aşağıdaki cümlelerden hangisinde bağlaç kullanılmıştır?
- A) Bu kitabı çok beğendim.
- B) Çocuklar bahçede oynuyor.
- C) Bugün hava çok güzel.
- D) Sabah erkenden kalktım ve kahvaltı yaptım. ✓
Doğru cevap D seçeneğidir. Dil bilgisi kurallarına göre, 'Ve' kelimesi iki cümleciği birbirine bağlayan bir bağlaçtır. Bu durum, Türkçe'deki kelime türlerinin işlevlerini ve cümle içindeki anlamsal katkılarını kavramak açısından önemli bir kuraldır.
14. Hangi cümlede bir ünlem vardır?
- A) Bu kitabı çok beğendim.
- B) Sabah erkenden kalktım.
- C) Çocuklar bahçede oynuyor.
- D) Ah, ne güzel bir gün! ✓
Doğru cevap D seçeneğidir. Sorunun doğru cevabına ve çözüm mantığına bakıldığında, 'Ah' kelimesi bir ünlemdir ve duyguyu ifade etmek için kullanılmıştır. Bu kural ve açıklamalar, ALES/KPSS Türkçe sınavındaki benzer soru tiplerini çözebilmek için temel bir rehber niteliğindedir.
15. Hangi cümlede yapısına göre birleşik bir fiil vardır?
- A) Çocuklar bahçede oynuyor.
- B) Bugün hava çok güzel.
- C) Sabah erkenden kalktım.
- D) Bana yardım etti. ✓
'Yardım etti' ifadesi, 'yardım' ismi ve 'etmek' yardımcı fiilinin birleşmesiyle oluşmuş birleşik yapılı bir fiildir.
16. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde neden-sonuç ilişkisi vardır?
- A) Çocuklar bahçede oynuyor.
- B) Sabah erkenden kalktım.
- C) Bugün çok mutluyum.
- D) Yağmur yağdığı için dışarı çıkamadık. ✓
'Yağmur yağdığı için dışarı çıkamadık.' cümlesinde yağmur yağması sonucu dışarı çıkılamadığı belirtilmiştir.
17. Hangi cümlede yüklem bir isimdir?
- A) Sabah erkenden kalktım.
- B) Kitap okumayı seviyorum.
- C) En sevdiği şey kitaptı. ✓
- D) Çocuklar bahçede oynuyor.
'En sevdiği şey kitaptı.' cümlesinde yüklem (kitaptı) bir isimdir. 'Güzel' (id: 12) ise bir sıfattır.
18. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'öznel yargı' vardır?
- A) Çocuklar bahçede oynuyor.
- B) Bahçedeki çiçekler solmuştu.
- C) Sabah erkenden kalktım.
- D) Bu kitap çok güzel. ✓
Öznel yargılar kişisel görüşe dayanır. 'Bu kitap çok güzel.' cümlesi buna örnektir.
19. Hangi cümlede yüklem bir fiildir?
- A) Sabah erkenden kalktım. ✓
- B) Çocuklar bahçede.
- C) Bugün hava çok güzel.
- D) Bu kitap çok güzel.
Doğru cevap A seçeneğidir. Dil bilgisi kurallarına göre, 'Sabah erkenden kalktım.' cümlesinde yüklem bir fiildir. Bu durum, Türkçe'deki kelime türlerinin işlevlerini ve cümle içindeki anlamsal katkılarını kavramak açısından önemli bir kuraldır.
20. Hangi cümlede bir sıfat tamlaması vardır?
- A) Küçük çocuk bahçede oynuyordu. ✓
- B) Bugün hava çok güzel.
- C) Bu kitabı çok beğendim.
- D) Sabah erkenden kalktım.
Doğru cevap A seçeneğidir. Dil bilgisi kurallarına göre, 'Küçük çocuk' ifadesi bir sıfat tamlamasıdır. Bu durum, Türkçe'deki kelime türlerinin işlevlerini ve cümle içindeki anlamsal katkılarını kavramak açısından önemli bir kuraldır.
21. Aşağıdaki cümlelerin hangisi sadece 'temel öğelerden' (özne ve yüklem) oluşmuştur?
- A) Sessizce odaya girdi.
- B) Gökyüzü bugün masmaviydi.
- C) Bilim, en iyi yol göstericidir. ✓
- D) Kardeşine yeni bir kitap aldı.
Bu cümlede 'Bilim' öznedir. 'en iyi yol göstericidir' bir sıfat tamlamasıdır ve bölünemez, cümlenin yüklemidir. Diğer seçeneklerde zarf tümleci (bugün), dolaylı tümleç (odaya, kardeşine) gibi öğeler de bulunmaktadır.
22. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'belirtili nesne' vardır?
- A) Annem bize kek yaptı.
- B) Kapıyı yavaşça kapattı. ✓
- C) Çocuklar bahçede koşuyor.
- D) Hava birden soğudu.
Yükleme sorulan 'Neyi?' veya 'Kimi?' sorularına cevap veren öğe belirtili nesnedir. 'Neyi kapattı?' -> 'Kapıyı'. Bu sözcük belirtili nesnedir. 'Kek yaptı' cümlesindeki 'kek' ise belirtisiz nesnedir.
23. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'dolaylı tümleç' (yer tamlayıcısı) vardır?
- A) Seni bahçede bekliyorum. ✓
- B) Konuyu hiç anlamadım.
- C) Dün akşam çok yoruldum.
- D) Kitap okumayı severim.
Yükleme sorulan '-e, -de, -den' eklerini alan (Nereye? Nerede? Nereden? Kime? Kimde? Kimden?) sorularına cevap veren öğe dolaylı tümleçtir. 'Nerede bekliyorum?' -> 'bahçede'.
24. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'zarf tümleci' vardır?
- A) Çocuklar neşeyle koşuşuyordu. ✓
- B) Çantası çok ağırdı.
- C) Bu, onun kalemiydi.
- D) Sınavı kazanmak onun hedefidir.
Yükleme sorulan 'Nasıl? Ne zaman? Neden? Ne kadar?' sorularına cevap veren öğe zarf tümlecidir. 'Nasıl koşuşuyordu?' -> 'neşeyle'.
25. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'sözde özne' kullanılmıştır?
- A) Ali, camı kırdı.
- B) Cam kırıldı. ✓
- C) Rüzgâr sert esiyordu.
- D) Yağmur aniden başladı.
Yüklemi edilgen çatılı (-l, -n) olan fiillerde, işi yapan belli değildir. İşi yapan değil, işten etkilenen varlık (cam) özne görevindedir. Buna 'sözde özne' denir. Diğer seçeneklerde işi yapan (Ali, Rüzgâr, Yağmur) bellidir (Gerçek Özne).