Cümlede Anlam 4

1. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'azımsama' anlamı vardır?

• A) Senin o yarım yamalak bilginle mi bu projeyi bitireceğiz?
• B) Sabahtan beri uğraşıp sadece iki soru mu çözebildin? ✓
• C) Bu derme çatma arabayla mı uzun yola çıkmayı düşünüyorsunuz?
• D) Daha kendi odasını toplayamayan biri şirketi yönetecekmiş.

Azımsama, bir şeyin sayısını veya miktarını yetersiz bulma durumudur. 'Sadece iki soru' ifadesinde çözülen soru adedi sayısal olarak az bulunduğu için net bir azımsama yapılmıştır. Adayların en çok karıştırdığı 'küçümseme' durumu ise nitelikle ilgilidir ve bir kişiye, nesneye veya duruma değer vermeme, hor görme anlamı taşır. A, C ve D seçeneklerinde miktar değil nitelik hedef alındığı için bu cümlelerde azımsama değil, küçümseme yapılmıştır.

2. Romancı, öykücü, ozan ya da denemeci öncelikle bir dil işçisidir ve onların yapıtlarını birbirinden ayıran, dilin kullanılma biçimidir. Bu cümleyle anlatılmak istenen aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Sanatçıların, dili tüm incelikleriyle kullandığı
• B) Her sanatçının, dili çok güzel kullanması gerektiği
• C) Yazınsal ürünlerin, birbirinden anlatımlarıyla ayrıldığı ✓
• D) Dili en çok, sanatçıların geliştirdiği

Yapıtlar arasındaki temel farkın 'dilin kullanılma biçimi' (anlatım/üslup) olduğu ifade edilmektedir.

3. Aşağıdaki cümlelerden hangisi bir _öneri_ içermektedir?

• A) Bence o elbiseyi değil, bunu almalısın. ✓
• B) O elbiseyi değil, bunu alacağını biliyordum.
• C) O elbiseyi değil, bunu aldığın için pişman oldun.
• D) O elbiseyi değil, bunu alman beni şaşırttı.

'...almalısın.' ifadesi, bir tavsiye veya tercih yönlendirmesi içerir, bu da bir öneridir.

4. Aşağıdaki cümlelerden hangisi _öznel_ bir yargıdır?

• A) Film, toplam üç saat sürdü.
• B) Filmin son sahnesi inanılmaz derecede etkileyiciydi. ✓
• C) Filmin yönetmeni ödül aldı.
• D) Film, gerçek bir hayat hikayesinden uyarlanmış.

'Filmin son sahnesi inanılmaz derecede etkileyiciydi.' cümlesi, kişisel bir beğeni ve yorum içermektedir, bu nedenle özneldir.

5. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'şaşırma' anlamı vardır?

• A) Bu soruyu çözebileceğini biliyordum.
• B) Lütfen biraz daha sessiz olun.
• C) Ne! Sen de mi buradaydın? ✓
• D) Yemeğin tadı tuzu yerindeydi.

Şaşırma, beklenmedik bir durum, olay veya haber karşısında duyulan hayret duygusudur. 'Ne!' ünlemi ve 'Sen de mi buradaydın?' sorusu, beklenmedik bir karşılaşma sonucu yaşanan şaşkınlığı ifade eder.

6. 'Kütüphanedeki tüm kitapları okumuş, _(I)_ bitirmediği tek bir eser kalmamıştı. _(II)_ Bu imkansız, _(III)_ kütüphanede on binlerce kitap var. _(IV)_ O, sadece çok okumuş olmakla övünüyor.' Bu diyalogda _çelişki_ nerede başlamaktadır?

• A) I
• B) II ✓
• C) III
• D) IV

İlk cümle (I) bir iddiada bulunur. İkinci cümle (II) 'Bu imkansız' diyerek bu iddiaya doğrudan karşı çıkar ve (III) ile neden çelişkili olduğunu (kitap sayısı) açıklar.

7. Sözcüklerin seçimine, kullanımına özen göstermeyen bir yazarın yazısı elbette ayakta kalamaz. Dahası, böyle birine yazar da denmez. İster öğretici boyutlu düşünsel yazılar, ister kurmaca yazılar yazsın, yazar, okuyucunun ilgisini çekemez; yazarlığın temel özelliği olan kendine özgü söyleyiş biçimine ulaşamaz. Bu parçada aşağıdaki kavramlardan hangisine değinilmemiştir?

• A) Evrensellik ✓
• B) Etkileyicilik
• C) Üslup
• D) Özgünlük

Metinde kalıcılık (ayakta kalamaz), etkileyicilik (ilgi çekemez), üslup (sözcük seçimi) ve özgünlük (kendine özgü söyleyiş) kavramlarına yer verilmiş ancak tüm insanlığı ilgilendiren 'evrensellik' konusuna değinilmemiştir.

8. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'tahmin' anlamı vardır?

• A) Dışarı çıkmak için benden izin istedi.
• B) Tut ki piyango sana çıktı, ne yaparsın?
• C) Şimdiye kadar İstanbul'a varmış olmalı. ✓
• D) Bu olayı ondan duymuş değilim.

Tahmin, eldeki verilere veya sezgilere dayanarak bir olayın nasıl sonuçlanacağı veya bir durumun ne olduğu hakkında fikir yürütmektir. Olasılıkla yakın anlamlıdır. '-mış olmalı' kalıbı, 'varmıştır diye tahmin ediyorum' anlamını taşır. (İkinci seçenek varsayımdır).

9. Aşağıdaki cümlelerden hangisi bir _çıkarım_ içerir?

• A) Arka arkaya iki gün yağmur yağdığına göre, dışarıda ıslaklık olabilir. ✓
• B) Bugün hava çok güzel.
• C) Sabah erkenden kalktım.
• D) Bu kitabı çok beğendim.

'Arka arkaya iki gün yağmur yağdığına göre, dışarıda ıslaklık olabilir.' cümlesinde, verilen bilgilerden sonuç çıkarılmıştır. Bu bir çıkarım örneğidir.

10. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'sitem' anlamı vardır?

• A) Tüm davetlilere teşekkür ederim.
• B) Neden böyle davrandığını anlamıyorum.
• C) Keşke o sözleri ona söylemeseydim.
• D) Beni de çağırsaydınız ne olurdu sanki? ✓

Sitem, bir yakınına, sevilen birine karşı duyulan kırgınlığı, kızgınlığı, alınganlığı yumuşak bir dille ifade etmektir. 'Beni de çağırsaydınız' ifadesi, çağırmayan kişilere (tanıdık, yakın) yönelik bir kırgınlık belirtir. 'Keşke' ile başlayan cümle ise genellikle 'pişmanlık' bildirir.

11. Bir yapıtı değerlendirirken, o yapıtın hangi koşullar altında yazıldığını dikkate almak; hatta --- gerekir. Bu cümlede boş bırakılan yere düşüncenin akışına göre aşağıdakilerden hangisi getirilemez?

• A) o dönemde yaşayan okurların gözüyle yapıta bakmak
• B) yazarı bütün yönleriyle tanımaya çalışmakla zaman kaybetmemek ✓
• C) sanatçının psikolojisini o günün gerçekleri içinde değerlendirmek
• D) o dönemin siyasi ve toplumsal özelliklerini göz önünde bulundurmak

Metindeki 'dikkate almak' ve 'hatta' ifadeleri, yazarı veya dönemi daha derinden tanımayı gerektirir. 'Zaman kaybetmemek' bu olumlu akışı bozmaktadır.

12. Şiir kadar amacı kendisi olan başka bir yazın türü yoktur. Aşağıdakilerin hangisi bu cümleye anlamca en yakındır?

• A) Şiirin kendine özgü kuralları vardır.
• B) Bir şiirde anlatılanlar düzyazıyla ifade edilmez.
• C) Şiir, birçok açıdan diğer yazın türlerinden üstün bir sanattır.
• D) Şiir, sanattan başka hiçbir kaygı taşımadan yazılması yönüyle diğer türlerden ayrılır. ✓

Şiirin sanat dışında bir amaç (öğreticilik, fayda vb.) gütmemesi, onun sanattan başka bir kaygı taşımadan yazıldığını gösterir.

13. Hangi cümlede _amaç-sonuç_ ilişkisi vardır?

• A) Yol kaygan olduğu için kaza yapmış.
• B) Gürültüden komşular rahatsız olmuş.
• C) Temiz hava almak üzere dışarı çıktı. ✓
• D) Sıkılınca film izlemeye karar verdi.

'Temiz hava almak üzere...' ifadesi, 'dışarı çıkma' eyleminin amacını belirtir. Diğer seçenekler neden-sonuç ilişkisi bildirir.

14. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'beğeni' anlamı vardır?

• A) Oda çok dağınıktı ve havasızdı.
• B) Böyle yetenekli bir sanatçıyı izlemek bir ayrıcalıktı. ✓
• C) Bu kitap hakkında farklı görüşler var.
• D) Sınav sonuçları henüz açıklanmadı.

Beğeni, bir şeyi veya durumu 'güzel, iyi, başarılı' bulma, takdir etme duygusudur. 'Yetenekli' ve 'ayrıcalık' sözcükleri, sanatçıya ve onu izlemeye yönelik olumlu duyguları, yani beğeniyi ifade eder.

15. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'pişmanlık' anlamı vardır?

• A) Sana bu sırrı verdiğime pişman oldum. ✓
• B) Bize yalan söylediğini biliyordum.
• C) Yarınki toplantı çok önemli.
• D) Sınavdan düşük alırsan üzülürsün.

Pişmanlık, kişinin geçmişte yaptığı bir eylemden veya hatadan dolayı duyduğu üzüntüdür. 'Keşke yapsaydım' veya 'keşke yapmasaydım' anlamı taşır. Cümlede zaten 'pişman oldum' ifadesiyle bu duygu net bir şekilde belirtilmiştir.

16. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'doğrudan anlatım' kullanılmıştır?

• A) Öğretmen, yarın sınav olacağını söyledi.
• B) Babam eve erken gelmemi tembihledi.
• C) Atatürk, 'Hayatta en hakiki mürşit ilimdir.' demiştir. ✓
• D) Doktor, ilaçlarımı düzenli almam gerektiğini belirtti.

Doğrudan anlatım, bir başkasının sözünü hiç değiştirmeden, olduğu gibi aktarmaktır. Genellikle tırnak işareti içinde veya 'dedi', 'diye' sözcükleriyle verilir. Bu cümlede Atatürk'ün sözü, değiştirilmeden tırnak içinde aktarılmıştır. Diğer seçenekler dolaylı anlatımdır.

17. 'Kalıcı olmak isteyen sanatçı, yapıtlarında .... işlemez.' cümlesi, düşüncenin akışına göre aşağıdakilerden hangisiyle tamamlanmalıdır?

• A) evrensel konuları
• B) sadece güncel olanı ✓
• C) insanlığın ortak duygularını
• D) zamanın eskitemediği temaları

Kalıcılık, bir eserin yaratıldığı dönemi aşarak gelecekte de değerli bulunmasıdır. 'Sadece güncel olan' (gündelik, popüler) konular ise o günün modası geçtiğinde değerini yitirir. Kalıcı olmak isteyen sanatçı, geçici olanı değil, evrensel ve zamansız olanı işlemelidir. Bu nedenle 'sadece güncel olanı işlemez'.

18. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'yadsıma' (inkâr) anlamı vardır?

• A) Evet, bu hatayı ben yaptım.
• B) Gördüklerime inanamıyorum.
• C) Size bu sözleri söylediğimi kim söyledi? ✓
• D) Onunla dün görüştüğümüz doğru.

Yadsıma (inkâr), kişinin yaptığı bir eylemi veya söylediği bir sözü 'yapmadım', 'söylemedim' diyerek reddetmesidir. C seçeneğindeki 'Size bu sözleri söylediğimi kim söyledi?' sorusu, sözde soru cümlesi olup aslında 'Ben bu sözleri söylemedim' anlamında net bir yadsıma (inkâr) içermektedir. B seçeneğinde ise kişi gördüğü şeyi inkâr etmemekte, gördüğü manzara karşısında yaşadığı 'şaşkınlık ve hayret' duygusunu dile getirmektedir. A seçeneği 'itiraf', D seçeneği ise 'onaylama' anlamı taşır.

19. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde üslupla (biçem) ilgili bir yargı vardır?

• A) Şiirleri akıcıydı; fakat romanlarında tekdüze bir anlatımı vardı. ✓
• B) Her şey dalgalar ve bulutlar gibi geçer, silinir ve onlardan biraz sis kalır.
• C) Aslında hâlâ onun kıymetinin pek bilinmediğini düşünüyorum.
• D) Bu yazıyı yazarken başımı kaldırıp fırtınanın hırçınlaştırdığı denize bakıyorum.

Şiirlerin akıcılığı ve romanlardaki tekdüze (monoton) anlatım, yazarın dili kullanma tercihlerini yani üslubunu ifade etmektedir.

20. Hangi cümlede _koşul (şart)_ anlamı vardır?

• A) Ödevini bitirirsen dışarı çıkabilirsin. ✓
• B) Ödevini bitirdiği için dışarı çıktı.
• C) Ödevini bitirmek için çok çalıştı.
• D) Ödevini bitirmeyi çok istiyordu.

'Ödevini bitirirsen dışarı çıkabilirsin.' cümlesinde, dışarı çıkma eylemi 'ödevini bitirme' koşuluna bağlanmıştır.

21. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'küçümseme' anlamı vardır?

• A) Ev ödevlerini bitirmek için sabaha kadar çalışmış.
• B) Bu minicik boyuyla basketbolcu olacakmış güya. ✓
• C) Bu kadar parayla ancak bir haftalık mutfak masrafı karşılanır.
• D) Dünkü maçta kaleci, üzerine gelen topları yakalamakta zorlandı.

Küçümseme, bir kişiyi veya bir durumu yetersiz, eksik veya değersiz görerek onu hafife almaktır. 'Basketbolcu olacakmış güya' ifadesi bir alay ve yetersiz bulma (küçümseme) içerir. Diğer seçeneklerden üçüncüsü ise bir miktar az bulma (azımsama) örneğidir.

22. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'ön yargı' (peşin hüküm) anlamı vardır?

• A) Filmi izledikten sonra yorum yapacağım.
• B) Maçın sonucu hakkında bir tahminim yok.
• C) Bu yazarın yeni kitabının da çok satacağına eminim. ✓
• D) Bence bu yemek çok lezzetli olmuş.

Ön yargı, bir kişi, durum veya olay hakkında, yeterli bilgi sahibi olmadan, genellikle olumlu veya (daha çok) olumsuz bir kanıya varmaktır. Kitap henüz çıkmamış veya yeni çıkmışken, içeriğini bilmeden 'çok satacağı' yönünde kesin bir fikir beyan etmek ön yargıdır.

23. 'Yere dökülen çayları görünce annemin kızacağını anladım.' cümlesi, aşağıdaki kavramlardan hangisine örnektir?

• A) Genelleme
• B) Çıkarım ✓
• C) Varsayım
• D) Öneri

Kişi, 'yere dökülen çaylar' (gözlem/bilgi) üzerinden 'annemin kızacağı' (sonuç) bilgisine ulaşmıştır. Bu bir çıkarım yapma eylemidir.

24. '(I) Bu film, yönetmenin en kişisel çalışması. (II) Filmde otobiyografik unsurlar ağır basıyor. (III) Sinematografisi ise adeta bir görsel şölen sunuyor. (IV) Ancak kurgudaki bazı kopukluklar filmin bütünlüğünü zedeliyor.' Numaralanmış cümlelerin hangisinde olumsuz bir eleştiri yapılmıştır?

• A) I
• B) II
• C) III
• D) IV ✓

Olumsuz eleştiri, bir eserin veya durumun beğenilmeyen, eksik veya hatalı yönlerini belirtmektir. (III) numaralı cümle olumlu bir değerlendirme ('görsel şölen') iken, (IV) numaralı cümle 'kurgudaki kopukluklar' ve 'bütünlüğü zedelemesi' ifadeleriyle olumsuz bir eleştiri içermektedir.

25. Hangi cümlede bir _tahmin_ anlamı vardır?

• A) Bana kalırsa bu işi o yapmıştır.
• B) Bu işi onun yaptığını biliyorum.
• C) Bu işi o yapmış olmalı. ✓
• D) Bu işi onun yapması gerekiyor.

'...yapmış olmalı.' ifadesi, kesin bir bilgiyi değil, mevcut verilere dayalı güçlü bir tahmini ifade eder. 'Bana kalırsa' öznel bir görüştür, 'biliyorum' kesinliktir, 'gerekiyor' zorunluluktur.