Karma Test 11

1. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde _sıfat tamlaması_ kullanılmıştır?

• A) Okulun bahçesi çok genişti.
• B) Mavi gökyüzünde bulutlar vardı. ✓
• C) Çocukların oyuncakları kaybolmuş.
• D) Evin kapısı açık kalmış.

'Mavi gökyüzünde' ifadesinde 'mavi' sıfatı 'gökyüzü' ismini nitelediği için sıfat tamlamasıdır. Diğer seçeneklerde isim tamlamaları vardır (Okulun bahçesi, Çocukların oyuncakları, Evin kapısı).

2. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde _fiilimsi (eylemsi)_ kullanılmıştır?

• A) Kitap okumak en güzel alışkanlıktır. ✓
• B) Yarın sabah erkenden kalkacağım.
• C) Çocuklar bahçede neşeyle oynuyor.
• D) Bu konuyu daha önce konuşmuştuk.

'Okumak' kelimesi fiil kökünden türemiş ancak cümlede isim görevinde kullanılmıştır (isim-fiil). Diğer seçeneklerdeki fiiller (kalkacağım, oynuyor, konuşmuştuk) yüklem görevindedir, fiilimsi değildir.

3. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde belirtisiz nesne kullanılmıştır?

• A) Bahçedeki ağaçların kurumuş dallarını budadı.
• B) Sınavdan yüksek not alınca babası ona bisiklet aldı. ✓
• C) Kardeşim sabah erkenden kütüphaneye gitti.
• D) Dün akşam televizyondaki o harika filmi izledik.

B seçeneğindeki 'aldı' yüklem; 'babası' özne; 'ona' dolaylı tümleç; babasının aldığı şey yani ne aldığı ise 'bisiklet' (belirtisiz nesne) kelimesidir. Diğer seçeneklerdeki 'kurumuş dallarını' ve 'o harika filmi' ifadeleri ismin belirtme (-i) hal ekini aldıkları için 'belirtili' nesnedir. C seçeneğinde ise nesne yoktur.

4. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde _ünlü düşmesi_ vardır?

• A) Aklını başına almalısın. ✓
• B) Çocuklar parkta oynuyor.
• C) Deniz kenarında yürüdük.
• D) Kitapları masaya bıraktı.

'Akıl' sözcüğü ünlüyle başlayan ek aldığında 'Aklı' şeklinde ünlü düşmesi gerçekleşmiştir. Diğer seçeneklerde ünlü düşmesi bulunmamaktadır.

5. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde _ünsüz benzeşmesi (sertleşmesi)_ vardır?

• A) Eve doğru yürüdü.
• B) Kalemi bana verdi.
• C) Çiçekçi dükkanı kapattı. ✓
• D) Camı sildi.

'Çiçek' sözcüğüne gelen '-ci' eki sertleşerek '-çi' olmuştur. Çiçek + ci > Çiçekçi (k-c > k-ç sertleşmesi). Diğer seçeneklerde ünsüz benzeşmesi bulunmamaktadır.

6. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde büyük harflerin kullanımıyla ilgili bir yanlışlık yapılmıştır?

• A) Ahmet Bey, yarın bizimle gelecek mi?
• B) TDK'nin son yayınlarını takip ediyorum.
• C) Bu olay sadece Kuzey Anadolu'yu etkiledi.
• D) Yarın akşam ay, dünyaya en yakın konumda olacak. ✓

Gezegen ve yıldız adları (Dünya, Güneş, Ay vb.) astronomi veya coğrafya terimi olarak kullanıldıklarında kural gereği büyük harfle başlamalı ve kendilerine gelen ekler kesme işaretiyle ayrılmalıdır. Bu cümlede astronomik bir olay anlatıldığı için doğru yazım 'Ay, Dünya'ya' şeklinde olmalıdır. Küçük harfle yazıldıkları için D seçeneğinde yazım yanlışı yapılmıştır.

7. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde _ünsüz yumuşaması_ vardır?

• A) Bu millet, vatanına her zaman düşkündür.
• B) Hukukun kurallarına her zaman uymalıyız.
• C) Sepetin içinde kırmızı elmalar vardı.
• D) Yurdun dört bir yanı düşmanla çevriliydi. ✓

'Yurdun' kelimesinin kökü 'yurt'tur. Ünlüyle başlayan ek aldığında 't' (sert) ünsüzü 'd' (yumuşak) ünsüzüne dönüşmüştür (ünsüz yumuşaması). 'Millet', 'hukuk', 'sepet' kelimeleri ise sonlarında sert ünsüz bulunmasına rağmen ünlüyle başlayan ek aldıklarında yumuşamaya uğramayan istisna kelimelerdir.

8. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde _kesme işaretinin (')_ kullanımı yanlıştır?

• A) TBMM'nin aldığı kararlar herkesi bağlar.
• B) Bu akşam Ay'ın doğuşunu izleyeceğiz.
• C) Ankara'lı arkadaşlarım ziyaretime geldi. ✓
• D) Türk Dil Kurumunun sözlüğünü aldım.

Özel isimlere gelen yapım ekleri (-lı, -li, -cı, -ci vb.) kesme işaretiyle ayrılmaz. Bu nedenle C seçeneğindeki 'Ankaralı' sözcüğünün bitişik yazılması gerekirdi ve kesme işaretinin kullanımı yanlıştır. Türk Dil Kurumu yazım kurallarına göre kurum, kuruluş, kurul, birleşim, oturum ve iş yeri adlarına gelen ekler de kesme işaretiyle ayrılmaz. Bu kurala uygun olarak D seçeneğinde kesme işareti kullanılmamıştır. A ve B seçeneklerindeki kullanımlar (kısaltmalar ve gök bilimi terimi olan gezegen/uydu adları) ise doğrudur.

9. Bu parçada düşünceyi geliştirme yollarından hangisi ağır basmaktadır? 'Birçok insan, yapay zekanın yaratıcılık gerektiren işleri yapamayacağına inanır. Oysa bugün yapay zeka, resim yapabiliyor, beste üretebiliyor ve hatta şiir yazabiliyor. Örneğin, 'DeepMind' tarafından geliştirilen bir yapay zeka, Beethoven'ın bitmemiş 10. Senfonisi'ni tamamladı. Bu durum, yaratıcılığın sadece insana özgü bir yetenek olup olmadığını sorgulatıyor.'

• A) Tanımlama
• B) Tanık Gösterme
• C) Örneklendirme ✓
• D) Benzetme

Parçada, yapay zekanın yaratıcılık gerektiren işleri yapabildiğini savunmak amacıyla 'DeepMind'ın Beethoven'ın bitmemiş 10. Senfonisi'ni tamamlaması durumu somut bir kanıt olarak sunulmuştur. Bu durum düşünceyi geliştirme yollarından 'Örneklendirme'ye girer. Metinde her ne kadar fikirsel bir kıyas bulunsa da ana geliştirme yolu ve en belirgin vurgu örneklendirme üzerinedir.

10. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde _özne_ bir sıfat tamlamasından oluşmaktadır?

• A) Masanın üzerindeki vazo kırıldı.
• B) Çalışkan öğrenciler her zaman başarılı olur. ✓
• C) Evin kapısı sonuna kadar açıktı.
• D) Yolculuk yarın sabah başlayacak.

'Başarılı olur' yüklem. Kim? 'Çalışkan öğrenciler' (Özne). 'Çalışkan öğrenciler' bir sıfat ('çalışkan') ve bir isimden ('öğrenciler') oluşan 'sıfat tamlaması'dır. Diğer özneler: 'Masanın üzerindeki vazo' (sıfat tamlaması, ancak 'kırıldı' yüklem), 'Evin kapısı' (isim tamlaması), 'Yolculuk' (basit isim).

11. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde _yüklem_ bir isim tamlamasından oluşmaktadır?

• A) Bu ev, çocukluğumun geçtiği yerdi.
• B) Bahar gelince ağaçlar çiçek açtı.
• C) Sınav sonuçları beklediğimden iyiydi.
• D) Burası, şehrin en güzel manzarasıdır. ✓

'Şehrin en güzel manzarasıdır' yüklemdir. 'Şehrin manzarası' bir belirtili isim tamlamasıdır (araya sıfat 'en güzel' girmiş). Bu nedenle yüklem bir isim tamlamasıdır. Diğerleri: 'geçtiği yerdi' (sıfat-fiil grubu), 'çiçek açtı' (birleşik fiil), 'iyiydi' (isim).

12. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde _dolaylı tümleç (yer tamlayıcısı)_ vardır?

• A) Bu sabah erkenden uyandım.
• B) Yaşlı adam torununa masal anlattı. ✓
• C) Polis, hırsızı hemen yakaladı.
• D) Bütün gün durmadan çalıştı.

'Anlattı' yüklem. Kim? 'Yaşlı adam' (Özne). Kime? 'Torununa' (Dolaylı Tümleç). Dolaylı tümleç, yükleme sorulan '-e, -de, -den' eklerini alan (kime, neye, nereye; kimde, neyde, nerede; kimden, neden, nereden) sorularına cevap verir. Diğer seçeneklerde zarf tümleci (Bu sabah, hemen, Bütün gün) veya belirtili nesne (hırsızı) vardır.

13. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ulama vardır?

• A) Sabah saatlerinde çok yoruldu.
• B) Dün akşam bize geldiler. ✓
• C) Bahçedeki yavru kedi uyudu.
• D) Elindeki çantayı masaya bıraktı.

Ulama, ünsüzle biten bir kelimeden sonra ünlüyle başlayan bir kelime gelmesi ve bu iki kelimenin birlikte okunması kuralıdır. B seçeneğinde 'Dün akşam' (n-a) sözcükleri arasında ulama vardır. Diğer seçeneklerde ünsüzle bitip ünlüyle başlayan ardışık kelime grubu bulunmamaktadır.

14. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde _kişileştirme_ (teşhis) sanatı yapılmıştır?

• A) Ay, bulutların arkasına saklanmıştı o gece. ✓
• B) Kar gibi beyaz çamaşırlar astı.
• C) Adamın tilki gibi kurnaz gözleri vardı.
• D) Güneşin doğuşu muhteşem bir manzaraydı.

'Ay, bulutların arkasına saklanmıştı...' cümlesinde 'Ay'a insana ait bir özellik olan 'saklanmak' eylemi yüklenerek kişileştirme (teşhis) sanatı yapılmıştır. B ve C seçeneklerinde benzetme (teşbih) vardır.

15. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde benzetme (teşbih) sanatı yapılmıştır?

• A) Bulutlar, pamuk tarlalarını andırıyordu. ✓
• B) Rüzgar, öfkeyle uluyordu pencerenin önünde.
• C) Bütün çiçekler baharın gelişini neşeyle kutluyordu.
• D) Ağaçlar sessizce ölümü bekliyordu.

A seçeneğinde 'bulutlar' (benzeyen), 'pamuk tarlalarına' (benzetilen) benzetilmiştir ('andırıyordu' kelimesi benzetme ilgisi kurmuştur). B, C ve D seçeneklerinde ise insana ait özellikler insan dışı varlıklara aktarılarak sadece kişileştirme (teşhis) sanatı yapılmıştır.

16. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde _büyük harflerin kullanımıyla_ ilgili bir yanlışlık yapılmıştır?

• A) 15 Mart 2024 Cuma günü toplandık.
• B) Toplantı Salı günü yapılacakmış. ✓
• C) Türkiye'nin Doğusu bu kış çok soğuk geçti.
• D) Ali dayım yarın bize gelecek.

Belirli bir tarihi (15 Mart 2024) belirten gün ve ay adları (Mart, Cuma) büyük harfle başlar (A seçeneği doğru). Ancak belirli bir tarih belirtmeyen gün ve ay adları küçük harfle başlar. 'Salı günü' ifadesinde 'Salı'nın küçük yazılması gerekirdi. C (Yön adları), D (Akrabalık adları) doğrudur.

17. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde _çatı uyuşmazlığından_ kaynaklanan bir anlatım bozukluğu vardır?

• A) Bütün ödevler bitirilip, tatile çıkıldı.
• B) Ev güzelce temizlendi ve misafirler ağırlandı.
• C) Sabah erken kalkıp, yürüyüşe çıktı.
• D) Tüm hazırlıklar tamamlanarak, yola çıktılar. ✓

Bir cümlede fiilimsiler ve yüklem çatı bakımından uyumlu olmalıdır. 'Tüm hazırlıklar tamamlanarak, yola çıktılar.' cümlesinde 'tamamlanarak' (tamam-la-n-mak) edilgen çatılı bir zarf-fiildir. Ancak 'yola çıktılar' (çık-mak) etken çatılı bir yüklemdir. Cümle 'Tüm hazırlıkları tamamlayıp, yola çıktılar.' (Etken-Etken) veya 'Tüm hazırlıklar tamamlanıp, yola çıkıldı.' (Edilgen-Edilgen) şeklinde düzeltilmelidir.

18. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde _dolaylı anlatıma_ örnek vardır?

• A) Babam: 'Akşam eve erken gelin.' dedi.
• B) Öğretmen, yarın sınav yapılacağını söyledi. ✓
• C) Atatürk, 'Hayatta en hakiki mürşit ilimdir.' demiştir.
• D) Doktor, 'Bu ilacı mutlaka kullanmalısın.' diye uyardı.

Dolaylı anlatım, başkasına ait bir sözün anlamını bozmadan, kendi cümlemiz içinde aktarmaktır (genellikle '-dığını söyledi', '-eceğini belirtti'). 'Öğretmen, yarın sınav yapılacağını söyledi.' cümlesi dolaylı anlatımdır. Diğer seçenekler (A, C, D) ise sözü tırnak içinde veya 'dedi/demiştir' ile verdiği için 'doğrudan anlatım'dır.

19. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde hem yapım hem çekim eki almış bir sözcük vardır?

• A) Kitapları masanın üzerine bıraktı.
• B) Evinin duvarları bembeyazdı.
• C) Kitapçıdan yeni bir roman aldım. ✓
• D) Yarın sabah Ankara'ya gideceğiz.

C seçeneğindeki 'Kitapçıdan' kelimesi sırasıyla isimden isim yapım eki olan '-çı' ve ayrılma durum eki (çekim eki) olan '-dan' eklerini alarak hem yapım hem de çekim eki barındıran bir sözcük olmuştur. Diğer seçeneklerdeki sözcükler ya sadece çekim eki almış ya da ek almamıştır.

20. Aşağıdaki cümlelerin hangisi _bağımsız sıralı_ bir cümledir?

• A) Adam kapıyı açtı, içeri girdi.
• B) Çocuk ağlıyor, annesi onu teselli ediyordu.
• C) Güneş doğdu, kuşlar ötmeye başladı.
• D) Kardeşim ders çalışıyor, ben müzik dinliyorum. ✓

Bağımsız sıralı cümle, aralarında virgül veya noktalı virgül bulunan ancak hiçbir ortak öğesi (özne, nesne, tümleç) olmayan cümlelerdir. 'Kardeşim ders çalışıyor' (Yüklem: çalışıyor, Özne: Kardeşim) 'Ben müzik dinliyorum' (Yüklem: dinliyorum, Özne: Ben) İki cümlenin de özneleri ve diğer öğeleri farklıdır. Diğer seçeneklerde ('Adam', 'Çocuk', 'Güneş') ortak özneler vardır (bağımlı sıralı).

21. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde _ad aktarması (mecaz-ı mürsel)_ vardır?

• A) Bütün gün başımı dinledim.
• B) Sobayı yaktıktan sonra ısındık. ✓
• C) Oyunun perdesi kapandı.
• D) Pencereyi açınca odaya hava doldu.

_'Sobayı yaktıktan sonra ısındık.'_ cümlesinde _soba_ sözcüğü aslında sobanın içindeki _yakıtı/ateşi_ kastetmektedir. Bu, iç-dış ilişkisiyle kurulan bir _ad aktarmasıdır_.

22. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde _belirtisiz ad tamlaması_ kullanılmıştır?

• A) Denizin sesi hepimizi sakinleştirdi.
• B) Okul yolu çok kalabalıktı. ✓
• C) Çocukların oyuncakları kaybolmuş.
• D) Evin çatısı onarılacak.

_'Okul yolu'_ tamlamasında tamlayan (_okul_) ek almamış, tamlanan (_yolu_) ek almıştır. Bu, _belirtisiz ad tamlamasıdır_.

23. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde _edat (ilgeç)_ kullanılmamıştır?

• A) Tatile gitmek üzere yola çıktı.
• B) Sanki beni dinlemiyor.
• C) Onun kadar başarılı değildi.
• D) Kitaplar ve defterler masanın üzerindeydi. ✓

Diğer seçeneklerde edatlar vardır (_üzere, sanki, kadar_). Dördüncü seçenekteki _'ve'_ sözcüğü _bağlaçtır_.

24. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde _virgül (,) eş görevli kelimeleri_ ayırma görevinde kullanılmıştır?

• A) Genç, doktora ne olduğunu sordu.
• B) Çantasında kitap, defter, kalem vardı. ✓
• C) Kapıyı açtı, içeri girdi ve oturdu.
• D) O, bu konuda çok bilgilidir.

_'Kitap, defter, kalem'_ sözcükleri cümlede aynı görevde (nesne) kullanıldığı için virgül eş görevli sözcükleri ayırma görevindedir.

25. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ünsüz sertleşmesine (benzeşmesine) örnek vardır?

• A) Kitabın kapağı yırtılmış.
• B) Yolcular terminalde uyuyordu.
• C) Çiçekleri sulamak için bahçeye çıktı. ✓
• D) Dışarıdan gelen sesler beni yordu.

C seçeneğindeki 'çıktı' kelimesinde sertleşme vardır. 'Çık-' fiil kökü sert ünsüzle (k) bitmiştir. Buna gelen '-dı' geçmiş zaman ekinin başındaki 'd' yumuşak ünsüzü sertleşerek 't'ye dönüşmüştür (çık-dı > çık-tı).