Karma Test 17

1. (I) Geniş caddenin köşesindeki trafik ışıklarında durduklarında, kirli yüzlü bir çocuk kalabalığı sardı arabayı. (II) Yoksulluktan arsızlaşmış gözleriyle bulanık bir su gibi dalgalanarak arabanın çevresinde dönüyor, ellerindeki paçavralarla camları silmeye çalışıyorlardı. (III) Bir yandan da verileceğini sandıkları parayı kapabilmek için kemikli, sıska dirsekleriyle birbirlerini itiyorlardı. (IV) Hayata yenik başlamış, asla üstesinden gelemeyecekleri o yenilginin içinde çocukluklarını bile yitirmişlerdi. (V) Onların bu yoksullukları da, arsızlıkları da iç acıtıcıydı. Bu parçadaki numaralanmış cümlelerin hangisinde belirtili veya belirtisiz ad tamlaması yoktur?

• A) I.
• B) II.
• C) III. ✓
• D) IV.

III. cümlede ad tamlaması bulunmamaktadır. I. cümlede 'caddenin köşesi', 'trafik ışıkları'; II. cümlede 'arabanın çevresi'; IV. cümlede 'yenilginin içi'; V. cümlede 'onların yoksullukları' tamlamaları vardır.

2. Sevgiden, sevinçten böyle pek uzak Yaşamak bilsen ah ne acı anne Yılların saçında yaktığı her ak Ah şu ıssız gönlümün son tacı anne Bu dizelerde aşağıdakilerden hangisi yoktur?

• A) İyelik ekiyle birlikte ad durum eki almış sözcük
• B) Niteleme sıfatı
• C) Hem tamlayanı hem de tamlananı sıfat almış ad tamlaması
• D) Durum ilgisi kuran ilgeç ✓

Dizelerde ilgeç (edat) bulunmamaktadır. 'Saçında' (iyelik+hal eki), 'ıssız' (niteleme sıfatı), 'gönlümün son tacı' (araya sıfat girmiş tamlama) mevcuttur.

3. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde soru anlamı belirteçle (zarfla) sağlanmıştır?

• A) TÜYAP'tan kaç kitap aldın?
• B) Bu paketlerden hangisi senin?
• C) Akşamki filmi nasıl buldun? ✓
• D) Zeynep'i ne zaman getireceğini söyler misin?

C seçeneğinde 'nasıl buldun' ifadesindeki 'nasıl' sözcüğü eylemi niteleyen soru belirtecidir (zarf). (A: sıfat, B: zamir, D: soru eki 'mı').

4. (I) Bilimsel anlaşmazlıkların nedenlerinden biri de öncelik sorunudur. (II) Bu sorun, iki veya daha fazla bilim adamı aynı düşünceyi ortaya attığı zaman kendini gösterir. (III) Fen ve matematikte aynı buluşu aynı anda yapmak şaşırtıcı görünse de aslında oldukça sıktır. (IV) Örnekler arasında Newton ve Leibniz (kalkülüs), Faraday ve Henry (elektromanyetik indükleme), Adams ve Laverrier (Neptün'ün keşfi) akla ilk gelenlerdir. (V) Bunlara Darwin ile Wallace (evrim kuramı) ve Heisenberg ile Schrodinger (kuantum mekaniği) de eklenebilir. Bu parçadaki numaralanmış cümlelerin hangisinde zincirleme ad tamlaması vardır?

• A) I. ✓
• B) II.
• C) III.
• D) IV.

Doğru cevap A seçeneğidir. Metnin anlam bütünlüğü ve iletisi göz önüne alındığında, I. cümlede 'anlaşmazlıkların nedenlerinden biri' zincirleme ad tamlamasıdır. Bu doğrultuda paragrafta veya cümlede vurgulanan temel düşünceyi doğrudan yansıtan seçenek doğru cevaptır.

5. Deneyden sonuç çıkarmak için akıl gerekir. Sıcak bir sobaya dokunan bir kedi, bir daha dokunmaz; ama soğuk bir sobaya da dokunmaz. Bu parçada, aşağıdaki sözcük türlerinden hangisi yoktur?

• A) Soyut ad
• B) İlgeç
• C) Bağlaç
• D) Bağ-fiil ✓

Parçada eylemi zamanca veya durumca niteleyen Bağ-fiil (zarf-fiil) bulunmamaktadır. ('akıl': soyut ad, 'için': ilgeç, 'ama/da': bağlaç).

6. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde adıl (zamir) yoktur?

• A) Ben gülersem kahkahayla gülerim.
• B) Bu arkadaşla hiçbir şekilde anlaşamadım. ✓
• C) Arkadaşlarımın çoğu sınavı kazandı.
• D) Bunları sana kim anlattı?

Doğru cevap B seçeneğidir. Dil bilgisi kurallarına göre, B seçeneğinde zamir yoktur. 'Bu' ve 'hiçbir' sözcükleri sıfat görevindedir. Bu durum, Türkçe'deki kelime türlerinin işlevlerini ve cümle içindeki anlamsal katkılarını kavramak açısından önemli bir kuraldır.

7. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ad tamlaması yoktur?

• A) Doğum gününde ablama altın bir saat aldım.
• B) Dolabı dar kapıdan geçirmek çok zor oldu. ✓
• C) Bu yaştan sonra en iyisi deniz kıyısında yaşamak.
• D) Akşam bir yorgunluk kahvesi içelim.

B seçeneğinde 'dar kapı' sıfat tamlamasıdır, ad tamlaması yoktur. Diğerlerinde 'Doğum günü', 'deniz kıyısı', 'yorgunluk kahvesi' ad tamlamalarıdır.

8. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir sıfat tamlaması, bir başka adın sıfatı görevinde kullanılmıştır?

• A) Günümüzde eğitimli insanlara daha çok ihtiyaç var.
• B) Sıkıntılı saatler geride kalmıştı.
• C) Bu konuyu adamakıllı gözden geçirmelisiniz.
• D) Bana iki odalı bir ev yeter, diyordu. ✓

D seçeneğinde 'iki odalı' sıfat tamlaması, 'ev' adının niteleme sıfatı olarak kullanılmıştır (Kurallı Birleşik Sıfat).

9. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde, soyut addan türeyip somut varlığı niteleyen bir sıfat kullanılmıştır?

• A) Çocuklar yağmurlu havada dolaşıyordu.
• B) Korkak insanlar, başarısız olur.
• C) Güzel anlar hiçbir zaman unutulmuyor.
• D) O, akıllı bir yöneticidir. ✓

D seçeneğinde 'akıl' (soyut ad) kökünden türeyen 'akıllı' sıfatı, somut bir varlık olan 'yönetici'yi nitelemiştir.

10. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde tamlayanı düşmüş bir ad tamlaması vardır?

• A) Denizlerin hırçın çocuğudur dalgalar.
• B) Sabahki toplantıda oldukça neşeliydi.
• C) Gümüş tepsi içinde fincanlar diziliydi.
• D) Babası, buralarda çok seviliyormuş. ✓

D seçeneğinde 'Babası' sözcüğü, '(Onun) babası' anlamında olup tamlayanı düşmüş belirtili ad tamlamasıdır.

11. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde adlaşmış sıfat kullanılmıştır?

• A) Yazıyı daima böyle yazmalısın.
• B) O, ne gamsız bir insandır, bilirsin.
• C) Her zaman uzaklara gitmeyi düşlüyordu. ✓
• D) Bu ülkeyi genç beyinlere emanet etmeliyiz.

C seçeneğinde 'uzaklara' sözcüğü 'uzak yerlere' anlamında kullanılarak adlaşmış sıfat olmuştur.

12. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde, tamlayanı zamir olan bir ad tamlaması vardır?

• A) Acaba bunların boyu daha ne kadar uzayacak? ✓
• B) Şehrin gürültüsü insanı olumsuz etkiliyor.
• C) Çocukların birkaçı bizimle konuşmak istiyormuş.
• D) Sorunların tümünü aynı anda çözmek mümkün olmaz.

A seçeneğinde 'Bunların boyu' tamlamasında tamlayan 'Bunların' (işaret zamiri) zamirdir.

13. Aşağıdaki altı çizili sözcüklerden hangisi ötekilerden farklı görevde kullanılmıştır?

• A) **Yaşlı** kadın nasırlı ellerini çocuğa doğru uzattı.
• B) Arkadaşım, **ateşli** bir hastalık geçiriyormuş.
• C) **Kolejli** kızlar gibi partiden partiye koşuyorsun.
• D) Böyle **sinirli** davranarak bizi üzüyorsun. ✓

D seçeneğindeki 'sinirli' sözcüğü 'davranarak' eylemsisini nitelediği için zarf görevindedir. Diğerleri sıfat görevindedir.

14. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde soru anlamı bir zamirle sağlanmıştır?

• A) Nereye gittiğini nasıl öğrendin?
• B) Oyundaki başrolü kimin oynayacağı belli mi?
• C) Almanya'ya gittiğinde nerede kalacaksın? ✓
• D) Törene bizim sınıftan kaç kişi katılacak?

C seçeneğinde 'nerede' sözcüğü soru zamiridir. A (Zarf), B (Edat/Mı), D (Sıfat).

15. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ikileme ötekilerden farklı görevde kullanılmıştır?

• A) Bu konuyu biz bize tartışmalıyız.
• B) İmza toplamak için kapı kapı dolaştık.
• C) O, hep dura dura konuşur.
• D) Öğrenciler törende renk renk giysiler içindeydi. ✓

D seçeneğinde 'renk renk' ikilemesi 'giysi' ismini nitelediği için sıfattır. Diğerleri zarf (veya A şıkkında kişi zamiri öbeği/zarf) görevindedir.

16. Birinci mevki ve yanları açık bir tramvay Duruyor kuşdili çayırında bir müzede Gider gibi Fenerbahçe plajına İçinde unutulmuş İstanbul yüzleriyle Bu dizelerde aşağıdakilerden hangisi yoktur?

• A) Birleşik sıfat
• B) Belirtisiz ad tamlaması
• C) İlgeç
• D) Belgisiz zamir ✓

Dizelerde belgisiz zamir yoktur. 'Yanları açık' (birleşik sıfat), 'Kuşdili çayırı' (belirtisiz ad tamlaması), 'Gibi' (ilgeç) vardır.

17. Gözyaşı ile yıkanandan daha temiz bir yüz olamaz. Bu cümlede aşağıdakilerden hangisi yoktur?

• A) Bağlaç ✓
• B) Belgisiz sıfat
• C) Adlaşmış ortaç
• D) Derecelendirme belirteci

Cümlede 'ile' ilgeç (edat) görevindedir, bağlaç yoktur. 'Bir' (belgisiz sıfat), 'Yıkanan' (adlaşmış ortaç), 'Daha' (derecelendirme belirteci).

18. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük belirteçtir?

• A) **Yarın** bizim en büyük güvencemizdir.
• B) **Soğuk** havalarda sıkı giyinmelisin.
• C) **İyi** insanlarla karşılaşmak büyük şans.
• D) Ismarladığınız eşyalar **dün** elinize ulaşmış olmalıydı. ✓

D seçeneğindeki 'dün' sözcüğü eylemi zaman yönünden niteleyen zaman zarfıdır. A seçeneğinde 'Yarın' isim, B ve C seçeneklerinde 'Soğuk' ve 'İyi' sözcükleri sıfat görevindedir.

19. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "gibi" edatıyla kurulan söz grubu, ötekilerden farklı görevde kullanılmıştır?

• A) Bu fırın gibi odada ders çalışamayız. ✓
• B) Boğaz, gümüş bir mangal gibi görünüyor.
• C) Baksana hepsi karınca gibi çalışıyor.
• D) Sen, cahil bir adam gibi davranamazsın.

A seçeneğinde 'fırın gibi' sözü 'oda' ismini nitelediği için sıfattır. Diğerleri eylemi niteleyen zarftır.

20. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde zarf kullanılmamıştır?

• A) Onunla her şeyi açıkça konuş.
• B) Öğretmen sınıfa şimdi girdi.
• C) Konuşmalardan sıkılınca kendini dışarı attı.
• D) Bu ülkede herkes gelecek endişesi yaşıyor. ✓

D seçeneğinde (Bu ülkede herkes gelecek endişesi yaşıyor) zarf türünde bir sözcük yoktur. Diğerlerinde: 'açıkça' (durum), 'şimdi' (zaman), 'dışarı' (yer-yön) zarftır.

21. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde _altı çizili sözcük_, tamlayanı düşmüş ad tamlamasıdır?

• A) Dert gider, ama _yeri_ boş kalır. ✓
• B) Doğru _söyleyeni_ dokuz köyden kovarlar.
• C) Eskisi olmayanın _yenisi_ olmaz.
• D) Gören gözün _hakkı_ vardır.

A seçeneğinde _'yeri'_ sözcüğü, '(onun) yeri' anlamında olup _tamlayanı düşmüş belirtili ad tamlamasıdır_.

22. (I) Tuhaf bir oyun oynuyor sanki insanlar! (II) Birinin öyküsü sürüp giderken, bir hayat devam ederken yanından geçen, oralarda bir yerde gezen bir başkasına, 'öteki' hayatlara ilişiyor gözümüz. (III) Bu hayatlar, derin, gizli öykülerden oluşuyor çoğu kez. (IV) Öykülerde sesler, görüntüler, hareketler, insanlık halleri çoğalıyor. (V) Hiçbir ses, hiçbir görüntü bir diğerini örtmüyor, boğmuyor, birbirine ilişmiyor. Bu parçadaki numaralanmış cümlelerin hangisinde sıfat yoktur?

• A) I.
• B) II.
• C) III.
• D) IV. ✓

IV. cümlede sıfat bulunmamaktadır. I (tuhaf, bir), II (bir, öteki), III (bu, derin, gizli).

23. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "ile" sözcüğü, "Durumu bir dilekçeyle bize bildirin." cümlesindekiyle aynı görevde kullanılmıştır?

• A) Geçmişle gelecek arasında savrulmayın, günü yaşayın.
• B) İhtiyacınız olduğunu düşündüğünüz şeyle ihtiyacınız olan şey farklı olabilir.
• C) Hayallerinle gerçekler arasındaki cam bölmeyi bir an önce kaldırmaya bak.
• D) Başarıyı yapabildiklerinizle ölçün, yapamadıklarınızla değil. ✓

Örnek cümlede '-le' araç ilgisi kuran edattır. D seçeneğinde de 'yapabildiklerinizle' araç ilgisi kuran edattır. Diğerlerinde 've' anlamına gelen bağlaçtır.

24. Aşağıdakilerin hangisinde altı çizili sözcük, "Sinemaya git, **yalnız** eve erken dön." cümlesindeki altı çizili sözcükle aynı türde kullanılmamıştır?

• A) Çabuk gel, **yoksa** otobüsü kaçıracağız.
• B) Dersleri iyi değil, **üstelik** eline bir tek kitap almıyor.
• C) Bu bilgiyi, **ancak** ansiklopedilerde bulabilirsin. ✓
• D) İşten erken çıkmış, **çünkü** annesi rahatsızlanmış.

Örnek cümlede 'yalnız' bağlaçtır (ama). C seçeneğindeki 'ancak' sözcüğü 'sadece' anlamında kullanıldığı için edattır. Diğerleri bağlaçtır.

25. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde soyut bir ad, soyut bir sıfatla nitelenmiştir?

• A) Birkaç iyi insanın çabasıyla gelindi bu noktaya.
• B) Korkulu rüya görmektense uyanık yatmalı. ✓
• C) Onun bu cesaretini hiç unutmayacağız.
• D) Susuz bir yaz, karabasan gibidir.

B seçeneğinde 'korkulu' (soyut sıfat), 'rüya' (soyut ad) sözcüğünü nitelemiştir.