Karma Test 19

1. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ünsüz yumuşamasına aykırı bir sözcük kullanılmıştır?

• A) Kitabın kapağını yavaşça açtı.
• B) Hukukun üstünlüğü herkes için geçerlidir. ✓
• C) Ağacın dalları rüzgarda kırıldı.
• D) Çocuğun sesi çok gür çıkıyordu.

'Hukuk' kelimesi ünlü ile başlayan ek aldığında 'hukuğu' olmaz, 'hukuku' şeklinde kalır. Bu durum yumuşama kuralına aykırıdır.

2. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'ki' bağlacının yazımıyla ilgili bir yanlışlık yapılmıştır?

• A) Duydum ki unutmuşsun gözlerimin rengini.
• B) Evdeki hesap çarşıya uymadı.
• C) Öyle bir geçer zamanki anlayamazsın. ✓
• D) Mademki gelmeyecektin haber verseydin.

'Zaman' sözcüğünden sonra gelen 'ki' bağlaçtır ve ayrı yazılmalıdır: 'Öyle bir geçer zaman ki'.

3. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde nesne eksikliğinden kaynaklanan bir anlatım bozukluğu vardır?

• A) Ona güveniyor ve seviyorum. ✓
• B) Kitabı okudu ve arkadaşına verdi.
• C) Evi temizledi, boyadı ve kiraya verdi.
• D) Çiçekleri suladı, güneşe çıkardı.

Doğru cevap A seçeneğidir. Dil bilgisi kurallarına göre, 'Ona güveniyor ve (onu) seviyorum.' cümlesinde ikinci yüklem nesne almalıdır. Bu durum, Türkçe'deki kelime türlerinin işlevlerini ve cümle içindeki anlamsal katkılarını kavramak açısından önemli bir kuraldır.

4. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde virgül (,) diğerlerinden farklı bir görevde kullanılmıştır?

• A) Pazardan elma, armut, muz aldık.
• B) Sessiz, sakin, huzurlu bir yer arıyordu.
• C) Çalışkan, dürüst, terbiyeli bir çocuktu.
• D) Genç, doktora derdini anlatmaya çalışıyordu. ✓

A, B ve C seçeneklerinde eş görevli sözcükleri ayırmak için, D seçeneğinde ise özneyi belirtmek ve anlam karışıklığını önlemek için kullanılmıştır.

5. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük kökünün türü bakımından diğerlerinden farklıdır?

• A) _Yazlık_ elbiselerini kaldırdı.
• B) _Sulu_ şakaları hiç sevmezdi.
• C) _Bilgi_ yarışmasına katıldı. ✓
• D) _Gözlük_ camlarını sildi.

Doğru cevap C seçeneğidir. Dil bilgisi kurallarına göre, Yaz-lık (isim), Su-lu (isim), Göz-lük (isim) köklüdür. Bil-gi (fiil) köklüdür. Bu durum, Türkçe'deki kelime türlerinin işlevlerini ve cümle içindeki anlamsal katkılarını kavramak açısından önemli bir kuraldır.

6. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir yazım yanlışı vardır?

• A) Türk Dil Kurumuna dilekçe yazdım.
• B) 1975'de doğduğunu söyledi. ✓
• C) 2. kattaki daire satılmış.
• D) Ankara Kalesi'ne çıktık.

1975 'f, s, t, k, ç, ş, h, p' sert ünsüzlerinden biriyle (ş) bittiği için ek sertleşmeli ve '1975'te' olmalıdır.

7. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'hayıflanma' (yapılmayan bir işten duyulan üzüntü) anlamı vardır?

• A) Keşke o gün seni dinleseydim.
• B) Yazıklar olsun, emeklerimi boşa çıkardın!
• C) Bu sınavı da geçemeyeceğim galiba.
• D) Gençliğimde biraz daha çok gezseydim. ✓

Hayıflanma, kaçırılan bir fırsata veya yapılmayan bir eyleme üzülmektir ('Yapmadığıma üzülüyorum'). 'Gençliğimde biraz daha çok gezseydim' cümlesinde gezme eylemi yapılmadığı için hayıflanma vardır. 💡 Püf Noktası: Pişmanlık 'yapılan' bir eylemden duyulan üzüntüdür ('Keşke onu dinleseydim' -> dinlememe eylemi yapıldığı için pişmanlık). Hayıflanma ise 'yapılmayan/kaçan' fırsat için üzülmektir.

8. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde dolaylı tümleç (yer tamlayıcısı) _yoktur_?

• A) Çocuklar bahçede top oynuyor.
• B) Sana her şeyi anlatacağım.
• C) Dün akşam seni çok aradım. ✓
• D) Kitaplarını dolaba yerleştirdi.

'Dün akşam seni çok aradım' cümlesinde; Aradım (Yüklem), Ben (Gizli Özne), Seni (B.li Nesne), Dün akşam (Zarf T.), Çok (Zarf T.). Dolaylı tümleç yoktur.

9. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde adlaşmış sıfat kullanılmıştır?

• A) İhtiyar adam yavaşça yerinden kalktı.
• B) Küçük çocuk annesine koştu.
• C) Gelenler, gidenleri aratır. ✓
• D) Soğuk havalarda kalın giyinmelisin.

'Gelenler' (gelen insanlar) ve 'gidenleri' (giden insanları) sözcüklerinde isim düşmüş, sıfat adlaşmıştır.

10. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ünlü düşmesi _yoktur_?

• A) Aklını başına almalısın.
• B) Resmi duvara astı.
• C) Omuzum çok ağrıyor. ✓
• D) Oğlunu okuldan aldı.

C seçeneğinde 'Omuzum' değil, ünlü düşmesiyle 'Omzum' yazılması gerekirdi (Yazım yanlışı sorulsaydı). Ancak soru 'ünlü düşmesi yoktur' diyor. A'da (Akıl-ı -> Aklı), B'de (Resim-i -> Resmi), D'de (Oğul-u -> Oğlu) ünlü düşmesi olmuştur. C şıkkında düşme olması gerekirken yazılmamış veya kelime kök halinde bırakılmıştır. Doğru kullanım 'Omzum' olmalıydı. Soruyu 'Hangisinde ünlü düşmesi kuralına uyulmamıştır?' olarak düşünürsek cevap C olur.

11. Aşağıdaki ikilemelerden hangisi oluşum yolu bakımından diğerlerinden farklıdır?

• A) İleri geri konuşma.
• B) Aşağı yukarı üç saat sürdü.
• C) Az çok tahmin edebiliyorum.
• D) Eğri büğrü bir yoldan gittik. ✓

A, B ve C şıklarındaki ikilemeler 'zıt anlamlı' sözcüklerin bir araya gelmesiyle oluşmuştur. D şıkkındaki 'Eğri büğrü' ise biri anlamlı biri anlamsız sözcüklerden oluşmuştur.

12. Hangi cümlede 'de/da' bağlacının yazımı yanlıştır?

• A) Sen de gelmelisin.
• B) Evde kimse yok mu?
• C) Kitabın bende kalmış.
• D) Sınav da ki sorular zordu. ✓

'Sınavdaki' sözcüğündeki '-ki' sıfat yapan ki'dir ve bitişik yazılır; ayrıca buradaki 'da' bulunma hal ekidir ve o da bitişik yazılmalıdır: 'Sınavdaki'.

13. Aşağıdaki cümlelerin hangisi yüklemin türüne göre diğerlerinden farklıdır?

• A) En sevdiğim mevsim sonbahardır.
• B) Bugün hava çok güzeldi.
• C) Bütün gün ders çalıştı. ✓
• D) Masanın üzerindeki kitap benimdi.

A, B ve D seçeneklerinde yüklemler isim soyludur (İsim Cümlesi). C seçeneğinde 'çalıştı' fiildir (Fiil Cümlesi).

14. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde çatı özelliği aranmaz?

• A) Çocuklar bahçede koşuyor.
• B) Hava bugün çok sıcaktı. ✓
• C) Kitapları rafa dizdi.
• D) Toplantı iki saat sürdü.

Yüklemi isim olan cümlelerde çatı özelliği aranmaz. 'Hava bugün çok sıcaktı' cümlesinin yüklemi isimdir.

15. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'türetilirken ünlü düşmesine uğramış' bir sözcük vardır?

• A) Şehri gezmeye çıktık.
• B) Burnu kanıyordu.
• C) Sıyrıklar içinde kaldı. ✓
• D) Fikrini değiştirdi.

'Sıyrık' kelimesi 'sıyır-' fiilinden '-ık' YAPIM EKİ (türetilirken) alırken kökteki 'ı' düşmüştür (sıyır-ık -> sıyrık). Diğer şıklardaki sözcüklerde ise kelime türetilmemiş, ÇEKİM EKİ alırken ünlü düşmesi gerçekleşmiştir (Şehir-i -> şehri, burun-u -> burnu, fikir-i -> fikri). Soru kökü 'türetilirken' (yapım eki alırken) düşmeyi sorduğu için doğru cevap C seçeneğidir.

16. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde birleşik fiil bitişik yazılmalıdır?

• A) Bize yardım etti.
• B) Bunu fark etti.
• C) Teklifi red etti. ✓
• D) Onu terk etti.

Yardımcı eylemle kurulan birleşik fiillerde ses düşmesi veya türemesi varsa bitişik yazılır. 'Red + etmek' -> 'Reddetmek' (ünsüz türemesi). Diğerleri ayrı yazılır.

17. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde işaret zamiri kullanılmıştır?

• A) Bu kitabı okumalısın.
• B) O kalem benim değil.
• C) Şunları masaya bırak. ✓
• D) Öteki yol daha kısa.

A, B ve D seçeneklerinde 'bu, o, öteki' sözcükleri bir ismi nitelediği için işaret sıfatıdır. C seçeneğinde 'Şunları' ismin yerini tuttuğu için işaret zamiridir.

18. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'daha' sözcüğü farklı bir görevde kullanılmıştır?

• A) Daha güzel bir ev aldılar.
• B) Bu konu daha bitmedi. ✓
• C) Daha hızlı koşmalısın.
• D) Daha iyi bir sonuç bekliyordum.

A, C ve D seçeneklerinde 'daha' sözcüğü üstünlük zarfı (miktar zarfı) olarak kullanılmıştır. B seçeneğinde ise 'henüz' anlamında zaman zarfı olarak kullanılmıştır.

19. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde zincirleme isim tamlaması vardır?

• A) Okulun bahçe kapısı boyandı. ✓
• B) Telefonun şarjı bitmiş.
• C) Ali'nin yeni defteri kaybolmuş.
• D) Masanın mavi örtüsü kirlendi.

'Okulun bahçe kapısı' üç isimden oluşan (Okulun [bahçe kapısı]) zincirleme isim tamlamasıdır.

20. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde soru anlamı sıfatla sağlanmıştır?

• A) Nasıl bir ev arıyorsunuz? ✓
• B) Buraya nasıl geldiniz?
• C) Beni ne zaman arayacaksın?
• D) Toplantıda kim konuştu?

'Nasıl' sözcüğü 'ev' ismini etkilediği için soru sıfatıdır. B'de soru zarfı, C'de soru zarfı, D'de soru zamiridir.

21. Aşağıdakilerin hangisinde büyük harflerin kullanımıyla ilgili bir yanlışlık yapılmıştır?

• A) Kedimiz Minnoş çok yaramaz.
• B) Yarın Ayşe teyzem gelecek.
• C) İngilizce kursuna gidiyorum.
• D) Doğu anadolu bölgesi çok soğuk. ✓

Bölge, kıta, ülke adları büyük harfle başlar. 'Doğu Anadolu Bölgesi' şeklinde yazılmalıydı.

22. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde eylemsi (fiilimsi) _yoktur_?

• A) Koşan çocuk düştü.
• B) Eve gelince beni ara.
• C) Ders çalışmak çok önemlidir.
• D) Sabah erkenden kalktı ve gitti. ✓

A'da 'Koşan' (Sıfat-fiil), B'de 'Gelince' (Zarf-fiil), C'de 'Çalışmak' (İsim-fiil) vardır. D seçeneğinde fiilimsi yoktur, çekimli fiiller vardır.

23. Aşağıdaki cümlelerin hangisi yapısına göre 'sıralı cümle'dir?

• A) Kapıyı açtı, içeri girdi. ✓
• B) Eve gidip dinleneceğim.
• C) Çok çalışırsan başarılı olursun.
• D) Geldiğini görmedim.

Birden fazla yüklemi olan ve virgül ya da noktalı virgülle ayrılan cümlelere sıralı cümle denir. 'Kapıyı açtı' ve 'içeri girdi' iki ayrı cümledir.

24. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ögelere ayırmada bir yanlışlık yapılmıştır?

• A) O / her zaman / işine / sadıktır.
• B) Dün / seni / okulda / bekledim.
• C) Kitabı / masanın / üzerine / koydu. ✓
• D) En sevdiğim / arkadaşım / geldi.

C seçeneğinde 'Masanın üzerine' bir tamlama grubudur ve bölünemez. Doğrusu: Kitabı (Nesne) / masanın üzerine (Dolaylı T.) / koydu (Yüklem). C şıkkında 'masanın' ve 'üzerine' ayrılmıştır.

25. Hangi cümlede 'karşı' sözcüğü edat olarak kullanılmıştır?

• A) Karşı binada oturuyorlar.
• B) Denize karşı çay içtik. ✓
• C) Karşı takım çok güçlü.
• D) Yolun karşısına geçti.

'e karşı' kalıbıyla kullanıldığında edattır. A ve C'de sıfat, D'de isim görevindedir.