Karma Test 3

1. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'sert' sözcüğü, 'sert bir yatakta yatmak istemem' cümlesindeki anlamıyla kullanılmıştır?

• A) Babam, sert bir mizaca sahip olsa da yufka yüreklidir.
• B) Bu kış, sert geçecek gibi görünüyor.
• C) Sert bir cisimle cama vurmuşlar. ✓
• D) Söylediği sert sözler hepimizi kırdı.

Örnek cümlede 'sert' (yatak) sözcüğü, 'esnek ve yumuşak olmayan, katı' anlamında (temel anlam) kullanılmıştır. 'Sert bir cisimle cama vurmuşlar' cümlesindeki 'sert' de aynı temel anlamdadır. Diğer seçenekler 'otoriter' (mizaç), 'şiddetli' (kış) ve 'kırıcı' (söz) gibi mecaz anlamlardadır.

2. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir _yazım yanlışı_ yapılmıştır?

• A) Herhangi bir sorunla karşılaşırsanız bizi arayın.
• B) Bu işin üstesinden gelemeyeceğini o da farketmiş. ✓
• C) TDK'nin son yayımladığı sözlüğü aldım.
• D) Yurt dışı gezisi için vize başvurusu yaptı.

'Fark etmek' birleşik fiili, ses düşmesi veya türemesi olmadığı için ayrı yazılmalıdır ('fark etmiş'). Bitişik yazılması yanlıştır.

3. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'gibi' edatı cümleye 'benzetme' anlamı katmamıştır?

• A) Cennet gibi vatanımız var.
• B) Aslan gibi güçlü bir iradesi vardı.
• C) Saat 10 gibi buluşalım. ✓
• D) Kardeşi de onun gibi çok çalışkandı.

'Saat 10 gibi' ifadesinde 'gibi' edatı cümleye 'yaklaşıklık, civarında' anlamı katmıştır. Diğer seçeneklerde (cennet gibi, aslan gibi, onun gibi) benzetme anlamı vardır.

4. 'Sanatçı ( ) eserlerinde toplumsal sorunlara değinir ( ) okurunu düşünmeye sevk ederdi.' cümlesinde ayraçla belirtilen yerlere sırasıyla hangi noktalama işaretleri getirilmelidir?

• A) (,) (.)
• B) (;) (,)
• C) (,) (,) ✓
• D) (:) (;)

Cümle, iki yüklemi olan ('değinir' ve 'sevk ederdi') sıralı bir cümledir. Sıralı cümleleri ayırmak için virgül (,) kullanılır.

5. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'göz boyamak' deyimi, 'kötü bir durumu iyi gibi göstererek aldatmak' anlamında kullanılmıştır?

• A) Yaptığı makyajla herkesin gözünü boyadı.
• B) Vitrindeki indirimli ürünlerle müşterilerin gözünü boyuyorlar. ✓
• C) Ressamın kullandığı renkler adeta göz boyuyordu.
• D) Bu manzaradaki güzellik göz boyayacak cinstendi.

'Müşterilerin gözünü boyuyorlar' ifadesi, ürünlerin kalitesizliğini veya fiyatını gizleyerek müşteriyi kandırmak anlamında mecaz olarak kullanılmıştır.

6. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'de'nin yazımıyla ilgili bir yanlışlık yapılmıştır?

• A) Evde unuttuğu anahtarları almak için geri döndü.
• B) O da bu konuyu bildiğini iddia edecektir.
• C) Bende seninle aynı fikirdeyim. ✓
• D) Toplantıda alınan kararlara uymak zorundayız.

'Ben de' olmalı. Cümleden çıkarıldığında ('Ben seninle aynı fikirdeyim.') anlam bozulmadığı için bağlaçtır ve ayrı yazılmalıdır. Bitişik (bulunma hâl eki gibi) yazılması hatadır.

7. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük, türü bakımından diğerlerinden farklıdır?

• A) Öğretmen, konuyu _güzel_ anlattı.
• B) Lütfen içeride _sessizce_ bekleyin.
• C) Akşam bize _mutlaka_ uğramalısın.
• D) _Hızlı_ adımlarla yanımızdan uzaklaştı. ✓

'Güzel' (anlattı), 'sessizce' (bekleyin) ve 'mutlaka' (uğramalısın) sözcükleri fiilleri niteleyen 'zarf'lardır. 'Hızlı' sözcüğü ise 'adım' ismini nitelediği için 'sıfat'tır.

8. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'tekillik-çoğulluk' (özne-yüklem uyumsuzluğu) bakımından bir anlatım bozukluğu vardır?

• A) Ağaçlar rüzgarda sallanıyorlar. ✓
• B) Çocuklar bahçede top oynuyor.
• C) Öğretmenler odada toplantı yapıyorlar.
• D) İnsanlar sokaklara döküldü.

İnsan dışı çoğul öznelerin (bitkiler, hayvanlar, cansız nesneler, soyut kavramlar vb.) yüklemi her zaman tekil olmalıdır. 'Ağaçlar rüzgarda sallanıyorlar.' cümlesinde özne 'Ağaçlar' (insan dışı çoğul) olduğu için yüklem 'sallanıyor' şeklinde tekil olmalıdır. Bu yüzden özne-yüklem uyumsuzluğundan kaynaklanan anlatım bozukluğu vardır. İnsan çoğul öznelerde ise yüklem tekil de çoğul da olabilir.

9. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde çatı özelliği aranmaz?

• A) Güneş, bulutların arasından yavaşça yükseldi.
• B) O, bu mahallenin en çalışkan öğrencisiydi. ✓
• C) Bütün gün evde oturup kitap okudu.
• D) Sınıfın penceresi dün gece kırılmış.

Fiil çatısı, sadece fiil cümlelerinde (yüklemi çekimli fiil olan) aranır. 'En çalışkan öğrencisiydi' cümlesinin yüklemi ('öğrenci' ismi) bir isimdir (ek fiil almış isim soylu sözcük). İsim cümlelerinde çatı özelliği aranmaz.

10. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde büyük harflerin kullanımıyla ilgili bir yanlışlık yapılmıştır?

• A) Bu yıl 29 Ekim Cumhuriyet Bayramı coşkuyla kutlandı.
• B) Yarışmayı okulumuzun Türkçe öğretmeni Ayşe hanım kazandı. ✓
• C) Türkiye'nin güneyi, yaz aylarında çok sıcak olur.
• D) Bu akşam Ahmetler bize gelecek.

'Ayşe hanım' yazımı yanlıştır (doğrusu: Ayşe Hanım). Kişi adlarından sonra gelen unvanlar büyük harfle yazılır. Diğer cümlelerde yazım doğrudur: • 'Cumhuriyet Bayramı' (özel isim) • 'Türkiye'nin güneyi' (yön bildiren sözcükler özel yer adından sonra küçük harfle yazılır) • 'Ahmetler' (özel isimlere gelen çoğul ekleri kesmeyle ayrılmaz)

11. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük, bir varlığın kime ait olduğunu bildiren bir ek almıştır?

• A) Bu _kitabın_ sayfaları yırtılmış.
• B) Sınav _sonuçları_ yarın açıklanacakmış.
• C) _Yolcular_ otobüse binmek için bekliyordu.
• D) _Evimiz_, okula oldukça yakındı. ✓

'Evimiz' sözcüğündeki '-imiz' eki, 'bizim evimiz' anlamında 1. çoğul şahıs iyelik (aitlik) ekidir.

12. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'koşul' (şart) anlamı vardır?

• A) Yağmur yağdığı için pikniği iptal ettik.
• B) Sınavı kazanmak için çok çalıştı.
• C) Beni dinlersen bu hatayı yapmazsın. ✓
• D) Hava kararmadan eve dönmeliyiz.

'Hata yapmamasının' koşulu 'beni dinlemesi' eylemine bağlanmıştır. '-se, -sa' eki cümleye koşul anlamı katmıştır.

13. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük, türü bakımından diğerlerinden farklıdır?

• A) Bu _zor_ soruyu kimse çözemedi.
• B) Sınavdaki sorular oldukça _zordu_. ✓
• C) Hayatın _zor_ yanlarıyla yüzleşmek gerekir.
• D) Babasını kaybettikten sonra _zor_ günler geçirdi.

'Zor soru', 'zor yan' ve 'zor günler' ifadelerinde 'zor' sözcüğü; 'soru', 'yan' ve 'gün' isimlerini niteleyen bir 'sıfat'tır. 'Sınavdaki sorular oldukça zordu' cümlesinde ise 'zordu' (zor idi) ek fiil alarak cümlenin yüklemi olmuş bir 'isim'dir.

14. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'mi' soru ekinin yazımı yanlıştır?

• A) Sen de mi bizimle geliyorsun?
• B) Güzel mi güzel bir elbise almış.
• C) Yağmur yağdı mı dışarı çıkmam.
• D) Beni neden aramadınmı? ✓

Soru eki 'mi', kendinden önceki kelimeden her zaman ayrı yazılır. 'Aramadın mı?' şeklinde olmalıydı. Bitişik yazılması yanlıştır.

15. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir anlatım bozukluğu vardır?

• A) Ekonomik ve sağlık sorunları yaşıyoruz. ✓
• B) Kardeşimin boyu benimkinden uzundur.
• C) Bu konuda herkesin fikrini almalıyız.
• D) Dün okula gidemedim çünkü çok hastaydım.

'Ekonomik sorunlar' (sıfat+isim) ve 'sağlık sorunları' (isim+isim) farklı tamlamalardır. 'Ekonomik' sıfatı 'sağlık' ismine bağlanamaz. Cümle 'Ekonomik sorunlar ve sağlık sorunları...' veya 'Ekonomi ve sağlık sorunları...' şeklinde olmalıydı. Tamlama yanlışlığı vardır.

16. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'dokunmak' sözcüğü, 'değmek, temas etmek' anlamının dışında kullanılmıştır?

• A) Elindeki ıslak bezle masaya dokundu.
• B) Bu sıcak çay, boğazıma dokundu. ✓
• C) Çocuğun saçlarına şefkatle dokundu.
• D) Kedi patisiyle yavaşça bardağa dokundu.

'Bu sıcak çay, boğazıma dokundu.' cümlesinde 'dokunmak', 'rahatsız etmek, zarar vermek' (mecaz) anlamında kullanılmıştır. Diğer seçeneklerde 'temas etmek' anlamı vardır.

17. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde kesme işareti (') yanlış kullanılmıştır?

• A) Bu kararı 15'inci maddede bulabilirsiniz.
• B) Türkçe'nin zenginliklerini keşfetmeliyiz. ✓
• C) TBMM'nin aldığı kararlar herkesi bağlar.
• D) Ahmet'in dün kaybolan kalemi bulundu.

Özel isimlere gelen yapım ekleri ('-ce', '-li', '-siz' vb.) kesme işaretiyle ayrılmaz. Yapım ekinden sonra gelen çekim ekleri de (Türk-çe-nin) ayrılmaz. 'Türkçenin' şeklinde bitişik yazılmalıydı.

18. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük, 'belgisiz zamir' görevinde kullanılmıştır?

• A) _Bazı_ insanlar bu konuda çok duyarsız.
• B) _Herkes_ kendi kaderini kendi çizer. ✓
• C) _Hangi_ soruyu anlayamadın?
• D) _Bu_ ev, geçen yıl inşa edildi.

'Herkes' sözcüğü, bir ismin yerini belirsiz bir şekilde tutan 'belgisiz zamir'dir. 'Bazı insanlar' (sıfat), 'Hangi soru' (soru sıfatı) ve 'Bu ev' (işaret sıfatı) ifadelerinde altı çizili sözcükler sıfattır.

19. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ögelerin dizilişi 'Özne - Belirtisiz Nesne - Yüklem' şeklindedir?

• A) Adam, elindeki bastonu yere fırlattı.
• B) Sınav stresi, öğrencilere zor anlar yaşattı.
• C) Yaşlı kadın, pazar torbası taşıyordu. ✓
• D) Küçük çocuk, annesine kocaman bir gül verdi.

'Taşıyordu' (Yüklem). Taşıyan kim? 'Yaşlı kadın' (Özne). Ne taşıyordu? 'pazar torbası' (Belirtisiz Nesne). Diziliş: Özne - Belirtisiz Nesne - Yüklem.

20. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'düşmek' sözcüğü 'değeri azalmak, itibar kaybetmek' anlamında kullanılmıştır?

• A) Ağaçtaki elmalar bir bir yere düştü.
• B) Bu yıl enflasyon oranı yeniden düştü.
• C) Çocuğun ateşi sabaha karşı düştü.
• D) Yaptığı hatadan sonra patronun gözünden düştü. ✓

'Gözden düşmek' bir deyimdir ve 'sahip olunan değeri, itibarı kaybetmek' anlamına gelir. Diğer seçenekler 'seviyenin azalması' veya 'yere inmek' (gerçek anlam) anlamlarındadır.

21. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir 'benzetme' (teşbih) sanatı vardır?

• A) Güneş, bugün bizi selamlıyor.
• B) Aslan gibi güçlü bir adamdı. ✓
• C) Dağlar, bu ayrılığa ağlıyordu.
• D) Adamın kurnazlığı tilkileri bile şaşırtır.

'Adam', 'güç' yönünden 'aslan'a benzetilmiştir. 'Gibi' edatı benzetme olduğunu açıkça gösterir. 'Güneşin selamlaması' ve 'dağların ağlaması' kişileştirme, 'tilkileri şaşırtmak' abartmadır.

22. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'amaç-sonuç' ilişkisi yoktur?

• A) Sınavı geçmek için sabahlara kadar çalıştı.
• B) Kilo vermek amacıyla her gün spor yapıyor.
• C) Seni görmek üzere ta oralardan geldim.
• D) Çok yorulduğu için koltukta uyuya kalmış. ✓

'Çok yorulduğu için koltukta uyuya kalmış.' cümlesinde 'uyuya kalmasının' nedeni 'çok yorulmuş olmasıdır' (Neden-Sonuç). Diğer seçeneklerde ise eylemin yapılma 'amacı' (henüz gerçekleşmemiş bir hedef) belirtilmiştir.

23. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'yalnız' sözcüğü, 'ama, fakat' anlamında (bağlaç) kullanılmıştır?

• A) Evde yalnız kaldığı zamanlarda çok korkardı.
• B) Bu işi yalnız sen başarabilirsin.
• C) Sizinle gelirim yalnız biraz işim var. ✓
• D) Dağ başında yalnız bir ağaç duruyordu.

'Sizinle gelirim yalnız biraz işim var.' cümlesinde 'yalnız' kelimesi yerine 'ama' veya 'fakat' getirilebilir ('...gelirim ama biraz işim var'). Diğer seçeneklerde zarf ('yalnız kaldı'), edat ('sadece sen') veya sıfat ('yalnız ağaç') görevindedir.

24. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde virgül (,) yanlış kullanılmıştır?

• A) Genç, doktora şikayetlerini anlattı.
• B) Bahçedeki çiçekleri, ağaçları suladı.
• C) Sen de, bizimle gelirsen mutlu oluruz. ✓
• D) Peki, yarın sabah görüşürüz.

Bağlaçlardan (ve, veya, yahut, da/de vb.) sonra virgül konulmaz. C seçeneğinde 'da' bağlacından sonra virgül kullanılması yanlıştır. Diğer seçeneklerde anlam karışıklığını önleme (A), eş görevli sözcükleri ayırma (B) ve onay bildirme (D) görevlerinde doğru kullanılmıştır.

25. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir anlatım bozukluğu vardır?

• A) Kazada yaralananlara hemen müdahale edildi.
• B) Yeni açılan bu mağazada birçok ucuz ürünler satılıyor. ✓
• C) Kışın bu bölgeye çok fazla kar yağar.
• D) Okulun son günü herkes büyük bir hüzün yaşadı.

'Birçok' sözcüğü zaten çokluk (belgisizlik) ifade eder. Ondan sonra gelen 'ürünler' ismine çoğul eki '-ler' getirmek gereksiz ek kullanımıdır ve anlatım bozukluğudur. Doğrusu 'Birçok ucuz ürün' olmalıydı.