Karma Test 30

1. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'somutlama' yapılmıştır?

• A) Bu düşünceler zihnimi kemiriyor. ✓
• B) Hava bugün çok soğuk.
• C) Kitabı masaya bıraktı.
• D) Ağacın dalları kırıldı.

Soyut bir kavram olan 'düşünce', 'kemirmek' (bir hayvanın/canlının yaptığı fiziksel eylem) sözcüğüyle anlatılarak somutlaştırılmıştır.

2. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'biçimce olumlu, anlamca olumsuz' bir cümle vardır?

• A) Seni sevmiyor değilim.
• B) Ne aradı ne sordu. ✓
• C) Bu yemek yenmez.
• D) Hava hiç güzel değil.

'Ne aradı ne sordu' cümlesinin yüklemleri olumlu görünse de (aradı, sordu), 'ne...ne' bağlacı cümleye 'aramadı ve sormadı' anlamı katarak olumsuzluk sağlar.

3. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'oldurgan' çatılı fiil vardır?

• A) Bebeği uyuttu. ✓
• B) Mektubu yazdırdı.
• C) Evi temizletti.
• D) Arabayı yıkattı.

Geçişsiz bir fiilin (uyumak - neyi uyumak? olmaz), ek alarak geçişli hale gelmesine (-t ekiyle uyutmak - neyi uyutmak? bebeği) oldurgan çatı denir. Diğerleri (yazdırdı, temizletti, yıkattı) zaten geçişli olan fiillerin derecesinin artırılmasıyla oluşan 'ettirgen' çatıdır.

4. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'yazım yanlışı' vardır?

• A) Türk Silahlı Kuvvetleri'ne katıldı.
• B) Boğaz Köprüsü'nün manzarası harika.
• C) Van Gölü'nün suyu sodalıdır.
• D) Amik ovası çok bereketlidir. ✓

Yer adlarında ilk isimden sonra gelen deniz, nehir, göl, dağ, boğaz vb. tür bildiren ikinci isimler büyük harfle başlar. 'Amik Ovası' şeklinde yazılmalıdır.

5. Bu parçada 'boş bırakılan yere' düşüncenin akışına göre hangisi getirilmelidir? 'Eleştiri, bir eseri yermek ya da göklere çıkarmak değildir. ....... . Yani eserin iyi ve kötü yanlarını tarafsızca ortaya koymaktır.'

• A) Eleştiri, eserin sadece eksiklerini bulmaktır.
• B) Gerçek eleştiri, esere ayna tutmaktır. ✓
• C) Yazarın kişiliğini hedef almaktır.
• D) Okuyucuyu yönlendirmekten kaçınmaktır.

Boşluktan sonra gelen 'tarafsızca ortaya koymak' ifadesi, 'ayna tutmak' (olduğu gibi yansıtmak) deyimiyle örtüşür.

6. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'ünlü daralması'na aykırı bir kullanım vardır?

• A) Beni beklemiyor.
• B) Sana demiyor.
• C) Ona veriyor. ✓
• D) Ağlıyor.

'Ver-iyor' sözcüğünde fiil kökü ünsüzle (r) bittiği için daralma olmaz. Ancak 'Bekle-me-yor' (beklemiyor), 'De-me-yor' (demiyor), 'Ağla-yor' (ağlıyor) sözcüklerinde ünlü ile biten kök/ek -yor ekiyle daralmıştır. Soru kökü 'daralma yoktur' şeklinde anlaşılmalıdır.

7. Sözel Mantık: Bir sınıfta Ali, Burak, Cem, Deniz ve Efe sınav olmuştur. 1. Ali, Burak'tan yüksek almıştır. 2. En yüksek notu Deniz almamıştır. 3. Cem, Efe'den düşük, Burak'tan yüksek almıştır. 4. Deniz, Ali'den yüksek almıştır. Buna göre en yüksek notu kim almıştır?

• A) Ali
• B) Deniz
• C) Efe ✓
• D) Cem

Verilen koşullara göre sıralama yapıldığında: 1. Deniz > Ali > Burak (4. ve 1. maddelerden) 2. Efe > Cem > Burak (3. maddeden) 3. En yüksek Deniz olmadığına göre (2. madde) ve Deniz; Ali ve Burak'tan yüksek olduğuna göre, en yüksek notu Efe almıştır. Çünkü Efe, Cem'den; Cem de Burak'tan yüksektir ve Deniz'in birinci olamadığı durumda tepedeki diğer aday Efe'dir.

8. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'zarf tümleci' vurgulanmıştır?

• A) Yarın Ankara'ya otobüsle gideceğim.
• B) Otobüsle Ankara'ya yarın gideceğim. ✓
• C) Ben yarın otobüsle Ankara'ya gideceğim.
• D) Ankara'ya otobüsle gideceğim.

Yüklemden önceki öge vurgulanır. B şıkkında 'Yarın' (Zaman Zarfı) yüklemden önce olduğu için vurgulanmıştır. D şıkkında 'otobüsle' (Edat/Zarf T.), C'de 'Ankara'ya' (Dolaylı T.), A'da 'otobüsle' (Edat/Zarf T.) vurgulanmıştır. En net zaman zarfı vurgusu B seçeneğindedir.

9. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'zaman zarfı' vurgulanmıştır?

• A) Yarın Ankara'ya gideceğim.
• B) Ankara'ya otobüsle gideceğim.
• C) Otobüsle Ankara'ya yarın gideceğim. ✓
• D) Ben gideceğim yarın.

Doğru cevap C seçeneğidir. Dil bilgisi kurallarına göre, Yüklemden önceki öge 'Yarın' sözcüğüdür ve zaman zarfıdır. Bu durum, Türkçe'deki kelime türlerinin işlevlerini ve cümle içindeki anlamsal katkılarını kavramak açısından önemli bir kuraldır.

10. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'sıfat-fiil' (ortaç) kullanılmamıştır?

• A) Görünmez kaza.
• B) Koşar adım.
• C) Gelecek yıl.
• D) Yazar kasa. ✓

A, B ve C seçeneklerindeki sözcükler fiilimsi özelliğini koruyarak sıfat tamlaması kurmuştur. D seçeneğindeki 'Yazar' sözcüğü ise kalıcı isim olmuştur (Bir meslek adı veya alet adı).

11. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'bağlaç' farklı bir görevde kullanılmıştır?

• A) Ali ve Veli geldi.
• B) Elma ve armut aldım.
• C) Okudum ve anladım. ✓
• D) Masa ve sandalye kırık.

A'da özneleri, B'de nesneleri, D'de özneleri bağlamıştır (İsim soylu kelimeleri). C'de ise yüklemleri (cümleleri) bağlamıştır.

12. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'ikileme' isim görevinde kullanılmıştır?

• A) İri iri elmalar topladık.
• B) Hızlı hızlı yürüyordu.
• C) Çoluk çocuk pikniğe gittiler. ✓
• D) Sarı sarı yapraklar döküldü.

'Çoluk çocuk' ikilemesi bu cümlede isim görevindedir ve özne olarak kullanılmıştır. Diğer seçeneklerde: 'İri iri' (sıfat), 'Hızlı hızlı' (zarf), 'Sarı sarı' (sıfat) görevindedir.

13. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'ikileme' zarf görevindedir?

• A) Yavaş yavaş yürüyordu. ✓
• B) Güzel güzel evler yapıldı.
• C) İri iri taşlar topladık.
• D) Yeşil yeşil gözleri vardı.

'Nasıl yürüyordu? -> Yavaş yavaş'. Fiili nitelediği için zarftır. Diğerleri ismi nitelediği için sıfattır.

14. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'üleştirme sayı sıfatı' doğru yazılmıştır?

• A) 6'şar kişilik gruplar.
• B) Onikişer kalem.
• C) Yedişer gün ara ile. ✓
• D) 3'er elma.

Üleştirme sayıları rakamla yazılmaz, her zaman yazıyla yazılır. 'Yedişer' doğru, '6'şar' yanlıştır. B şıkkında 'On ikişer' (ayrı yazılmalıydı) hatası vardır.

15. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'anlam kayması' (kip kayması) vardır?

• A) Yarın Ankara'ya gidiyorum. ✓
• B) Dün akşam sinemaya gittim.
• C) Her sabah spor yaparım.
• D) Keşke o da gelse.

'Gidiyorum' (Şimdiki zaman) kipi kullanılmış ancak 'Yarın' (Gelecek zaman) kastedilmiştir. Kip kayması vardır.

16. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'dolaylama' yoktur?

• A) Bacasız sanayi (turizm) gelişiyor.
• B) Yavru vatan (Kıbrıs) bizi bekler.
• C) Beyaz perde (sinema) yıldızları geldi.
• D) Kara kedi uğursuzluk getirir. ✓

D şıkkında 'Kara kedi' gerçek anlamıyla veya batıl inanç bağlamında kullanılmıştır, bir kelimenin yerine geçen süslü bir anlatım (dolaylama) değildir.

17. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'ünsüz düşmesi'ne uğramış bir kelime vardır?

• A) Sıcacık çorba içtim. ✓
• B) Daracık sokaklar.
• C) Biricik annem.
• D) Azıcık yemek.

Sıcak-cık -> Sıcacık. 'k' ünsüzü düşmüştür. Diğerlerinde (Dar-a-cık, Bir-i-cik, Az-ı-cık) ünlü türemesi vardır.

18. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'zamir' ek eylem alarak yüklem olmuştur?

• A) Bu kitap güzeldir.
• B) Aradığım kişi oymuş. ✓
• C) Soruların hepsi zordu.
• D) En sevdiği şey kitaptır.

'O' (kişi zamiri) '-muş' ek eylemini alarak 'oymuş' şeklinde yüklem olmuştur. A'da 'güzeldir' (Sıfat/Adlaşmış), C'de 'zordu' (Sıfat/Adlaşmış), D'de 'kitaptır' (İsim) yüklemdir.

19. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'zamir' ek eylem alarak yüklem olmuştur?

• A) Bu kitap çok kalındır.
• B) Aradığım kişi sendin. ✓
• C) Evimiz çok uzaktaydı.
• D) Hava bugün yağmurluydu.

Doğru cevap B seçeneğidir. Dil bilgisi kurallarına göre, 'Sen' (kişi zamiri) '-di' ek eylemini alarak 'sendin' şeklinde yüklem olmuştur. Bu durum, Türkçe'deki kelime türlerinin işlevlerini ve cümle içindeki anlamsal katkılarını kavramak açısından önemli bir kuraldır.

20. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'ünlem' cümleye 'bıkkınlık' anlamı katmıştır?

• A) Of, hep aynı şeyler! ✓
• B) Vah vah, çok üzüldüm!
• C) Oh, dünya varmış!
• D) Aman, dikkat et!

Doğru cevap A seçeneğidir. Metnin anlam bütünlüğü ve iletisi göz önüne alındığında, 'Of' ünlemi burada tekrar eden durumlardan duyulan bıkkınlığı ifade eder. Bu doğrultuda paragrafta veya cümlede vurgulanan temel düşünceyi doğrudan yansıtan seçenek doğru cevaptır.

21. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'virgül' (,) kaldırılırsa anlam değişir?

• A) O, bu konuda çok hassas.
• B) Genç, doktora bir şeyler sordu. ✓
• C) Yarın, Ankara'ya gideceğim.
• D) Kitabı, masaya bıraktı.

Virgül kalkarsa 'Genç doktor' tamlaması oluşur ve soruyu soran kişi belirsizleşir. Virgül varken 'Genç' (bir kişi) doktora sormuş olur.

22. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'kurallı birleşik sıfat' -lik ekiyle yapılmıştır?

• A) Geniş bahçeli ev.
• B) Üç günlük yol. ✓
• C) Kırık camlı pencere.
• D) Yarım kollu gömlek.

'Üç gün' (Sıfat tamlaması) + 'lük' eki = Üç günlük yol. Diğerleri -li ekiyle yapılmıştır.

23. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'nesnel' bir tanım cümlesi vardır?

• A) Şiir, ruhun gıdasıdır.
• B) Üçgen, üç kenarı olan geometrik şekildir. ✓
• C) Roman, hayatı anlamlandırma çabasıdır.
• D) Müzik, evrensel bir dildir.

B seçeneği kanıtlanabilir, bilimsel ve nesnel bir tanımdır. Diğerleri öznel tanımlardır.

24. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'gövdeden türemiş' (en az iki yapım eki almış veya bir yapım eki almış gövdeye gelmiş) sözcük vardır?

• A) Gözlükçü ✓
• B) Kitapçı
• C) Yolcu
• D) Evli

Göz (Kök) -> Göz-lük (Gövde) -> Gözlük-çü (Gövdeden türemiş). İki yapım eki almıştır. Diğerleri bir yapım eki almıştır.

25. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'S-Ş' değişimi (Ünsüz benzeşmesi) yoktur?

• A) Çalışkan
• B) Seçkin
• C) Bitkin
• D) Üçgen ✓

'Üçgen' kelimesinde 'gen' eki sertleşerek 'ken' olmaz. Bu bir istisnadır veya matematiksel terim olduğu için korunmuştur. Diğerlerinde (Çalış-gan -> Çalışkan, Seç-gin -> Seçkin, Bit-gin -> Bitkin) benzeşme vardır.