Karma Test 31

1. Aşağıdakilerin hangisinde altı çizili söz, yargının nedeni durumundadır?

• A) _Bir araya gelmek için_ bahaneler uydururduk.
• B) Güzelliklerden konuşacak _dostlar bulmak_ artık zor.
• C) _Acılarımı dindirdiği için_ sarılırım bu şiirin dizelerine. ✓
• D) _Şehrin gürültüsünden uzaklaşmak_ bize iyi gelecek.

C seçeneğinde altı çizili olan '_Acılarımı dindirdiği için_' söz grubu, cümlenin yargısı olan 'sarılırım' eyleminin nedenini (sebebini) belirtmektedir. A seçeneğindeki '_Bir araya gelmek için_' ifadesi ise neden değil, henüz gerçekleşmemiş bir eylemi anlattığı için amaç bildirmektedir.

2. I. Akşam buluşup bu gösteriyi izlesek mi birlikte? II. Aceleyle çıkınca evin anahtarını almayı unuttu. III. Fabrikada verimi arttırmak için çalışmalar yapılıyor. IV. Heyecanlanmazsa bu görüşmeden mutlu ayrılır. V. Küçüklüğümde dedemle çok güzel vakit geçirirdik. Numaralanmış cümlelerin hangisinde “koşul’’ anlamı vardır?

• A) I.
• B) II.
• C) III.
• D) IV. ✓

'Heyecanlanmazsa' ifadesindeki '-sa' eki koşul (şart) anlamı katar. Mutlu ayrılmasının şartı heyecanlanmamasıdır.

3. (I) Onunla çocukluktan tanışıyorduk. (II) Ayrı şehirlerde yaşarken bile bağımızı koparmadık. (III) Gün geldi, büyüdük, iş güç sahibi olduk. (IV) Ben sakin bir hayat sürüyordum. (V) Onun yaşamı ise oldukça renkliydi. (VI) Anlayacağınız her günü başka bir maceraya gebeydi. Bu parçada numaralanmış cümlelerden hangisi kendinden önceki cümlenin açıklamasıdır?

• A) III.
• B) IV.
• C) V.
• D) VI. ✓

VI. cümledeki 'her günü başka bir maceraya gebeydi' ifadesi, V. cümledeki 'yaşamının renkli' olmasının ne anlama geldiğini açıklar.

4. Aşağıdakilerin hangisinde “üzere” sözcüğü, cümleye amaç anlamı katmıştır?

• A) Okula gitmek üzere yola çıktı. ✓
• B) Çıktığımda hava kararmak üzereydi.
• C) Geri vermek üzere aldı kitabı.
• D) Stat, şimdiden dolmak üzereymiş.

'Okula gitmek amacıyla' anlamı taşıdığı için amaç-sonuç ilgisi kurmuştur. Diğer seçeneklerde koşul veya yaklaşıklık (zaman) anlamı vardır.

5. (I) Yeşilçam’da bir dönem çok sayıda tarihî film çekildi. (II) Battal Gazi, Köroğlu, Malkoçoğlu bunlardan sadece birkaçı. (III) Epik ögelerin ağır bastığı bu filmler, birtakım olağanüstülükleri de barındırıyordu. (IV) Bazı aksaklıklarına rağmen filmler beğeni topluyordu. (V) Seyirciler, açık hava sinemalarını tıka basa dolduruyorlardı. (VI) Bu furya yaklaşık on beş yıl sürdü. Numaralanmış cümlelerden hangisi kendinden önceki yargıyı örneklemektedir?

• A) II. ✓
• B) III.
• C) IV.
• D) V.

I. cümlede 'tarihi filmler çekildi' denmiş, II. cümlede bu filmlere 'Battal Gazi, Köroğlu' gibi örnekler verilmiştir.

6. I. Ayağını burktuğu için dans ederken zorlanıyor. II. Mağazadaki seri sonu ürünler yoğun ilgi görüyordu. III. Küçük çocuğun ağlamaktan gözleri şişmiş. IV. Evin bakımsızlıktan dolayı her yeri dökülüyordu. V. Soğukta kaldıkları için hepsi hastalanmış. Numaralanmış cümlelerin hangisinde neden-sonuç ilişkisi yoktur?

• A) I.
• B) II. ✓
• C) III.
• D) IV.

II. cümlede bir durum tespiti yapılmıştır, herhangi bir neden-sonuç ilişkisi kurulmamıştır. Diğerlerinde eylemin gerçekleşme nedeni bellidir.

7. (I) Sanatçının son kitabı bugün raflardaki yerini aldı. (II) Ticari kaygı taşımadığı iddia edilen kitap, sanatçı için büyük önem taşıyormuş. (III) Sanatçı, bu kitabıyla gurbet anılarını yaşatmak istiyormuş. (IV) Okuyucu ne denli ilgi gösterir bilmiyorum ama ben sıcak buldum anlatıları. (V) Öykü tadında gerçek hayatın sunumu şeklinde yorumlayabilirim. Bu parçadaki numaralı cümlelerin hangisinde sanatçının amacından söz edilmiştir?

• A) I.
• B) II.
• C) III. ✓
• D) IV.

III. cümlede sanatçının kitabı yazarken 'gurbet anılarını yaşatmak' istediği (amacı) belirtilmiştir.

8. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde koşula bağlılık söz konusudur?

• A) Geçmişe ait olumsuzlukları zihnimden atmak istiyorum.
• B) Sevinç gülmek, üzüntü ise ağlamaktır bizim için.
• C) Bu coğrafyada balıkçılık, halkın temel geçim kaynağıdır.
• D) Ekonomik durumumuzu düzeltirsek eşyaları değiştireceğiz. ✓

Eşyaların değiştirilmesi eylemi, 'ekonomik durumun düzeltilmesi' koşuluna bağlanmıştır (-se/-sa eki).

9. I. Sevdiği için hatalarımızı görmüyor çoğu zaman. II. Her şeyi senden beklemesi doğru bir davranış değil. III. Şirket, çalışanlara bayram öncesi maaşlarını ödedi. IV. Mantar toplamak için meşeliklerin arkasına gittik. V. Güven eksikliğinden kaynaklanan sorunlar yaşadık. Numaralanmış cümlelerin hangisinde amaç-sonuç ilişkisi vardır?

• A) I.
• B) II.
• C) III.
• D) IV. ✓

IV. cümlede meşeliklerin arkasına gitme eylemi, 'mantar toplamak amacıyla' yapılmıştır. I. cümlede neden-sonuç vardır.

10. I. Fotoğrafları baskıya yetiştirmek için bütün gece uyumadım. (Neden) II. Doktorum biraz tuhaftır, yani anlaşılması güç bir adamdır. (Açıklama) III. Masa, kanepe, buzdolabı aldığı eşyalardan bazılarıydı. (Örnekleme) IV. Bu şiirleri ezberlerse amcası ona hediye alacakmış. (Koşul) V. Tarihi binayı onarmak için yazılı izin almalıyız. (Amaç) Numaralanmış cümlelerin hangisi ayraç içindeki ifadeyi karşılamamaktadır?

• A) I. ✓
• B) II.
• C) III.
• D) IV.

I. cümlede yer alan 'fotoğrafları baskıya yetiştirmek için' ifadesi bir neden değil, amaç belirtmektedir. Amaç-sonuç cümlelerinde hedeflenen ve henüz gerçekleşmemiş bir durum (yetiştirme isteği) varken, neden-sonuç cümlelerinde eylem gerçekleşmiş bir duruma dayanır (Örneğin: Fotoğrafları yetiştiremediğim için uyumadım). Bu yüzden I. cümlenin ayraç içindeki açıklaması yanlıştır ve sorunun doğru cevabı ilk cümledir.

11. Baharda her gün farklıdır buralar ---- Bu cümle aşağıdakilerin hangisiyle tamamlanırsa “açıklama” anlamı içerir?

• A) ama diğer mevsimler için aynı şeyi söylemek doğru olmaz.
• B) yani bir gün eğlenceliyken diğer gün sıkıcı geçebilir. ✓
• C) halbuki kışın sessiz sakindir.
• D) bu yüzden insanların uğrak yeri olmuştur belki de.

'Yani' bağlacı açıklama yapar. 'Farklıdır' diyerek bu farklılığın niteliği (bir gün öyle, bir gün böyle) açıklanmıştır.

12. I. Sürekli kuru gıdalar tükettiği için ev yemeklerini özlemiş. II. Bu soruları çözersen konuyla ilgili eksiklerini giderirsin. III. Yeni boyanan odasını havalandırmak için pencereyi açtı. IV. Arabanın bakımını yaptırmamış, bu yüzden yolda kalmışlar. V. Film çok etkileyici, uzun olmasına rağmen kimseyi sıkmıyor. Numaralanmış cümlelerle ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

• A) I. cümlede neden-sonuç ilişkisi vardır.
• B) II. cümlede koşul anlamı vardır.
• C) III.cümlede amaç-sonuç ilişkisi vardır.
• D) IV.cümlede virgülden sonraki bölüm gerekçedir. ✓

IV. cümlede virgülden sonraki bölüm (yolda kalmışlar) sonuçtur. Gerekçe virgülden önceki bölümdür (bakımını yaptırmamış).

13. I. Çocukların televizyon izleme süreleri aşağıya çekilmeli. II. O kadar cömertti ki cebindeki parayı bizle paylaşırdı. III. Buraya kadar anlatılanlar hiç kimseyi tatmin etmedi. IV. Öğrencilerin düzenli çalışmaları başarıyı artırdı. V. Sıcaktan bunalınca dev çınarın gölgesine sığındım. Numaralanmış cümlelerin hangisinde ünsüz yumuşamasına örnek vardır?

• A) I.
• B) II. ✓
• C) III.
• D) IV.

Doğru cevap B seçeneğidir. Dil bilgisi kurallarına göre, II. cümlede 'cep-i -> cebi' (p>b değişimi) ünsüz yumuşaması vardır. Bu durum, Türkçe'deki kelime türlerinin işlevlerini ve cümle içindeki anlamsal katkılarını kavramak açısından önemli bir kuraldır.

14. I. Bizim şartlarımız belli, kararı siz verin. II. Görevden affını istediğini genel müdüre iletti. III. Telaşlıca sağa sola gezinip duruyordu. IV. Dükkânı devrettikten sonra mahalleden taşındı. V. Umutsuz bir şekilde geleceğe yürünmez. Numaralanmış cümlelerin hangisinde ünsüz türemesini örnekleyen bir sözcük kullanılmıştır?

• A) I.
• B) II. ✓
• C) III.
• D) IV.

II. cümlede 'af' kelimesine ünlüyle başlayan ek geldiğinde 'af-ı -> affı' şeklinde f ünsüzü türemiştir.

15. I. Horozu çok olan köyün sabahı geç olur. II. Adamın iyisi iş başında belli olur. III. Yalancının evi yanmış, kimse inanmamış. IV. Al malın iyisini, çekme kaygısını. V. Komşunun tavuğu komşuya kaz görünür. Yukarıdaki atasözlerinin hangisinde “ulama” yoktur?

• A) II.
• B) III.
• C) IV.
• D) V. ✓

Ulama, ünsüzle biten kelimeden sonra ünlüyle başlayan kelime gelmesidir. V. cümlede kelime geçişlerinde ünsüz-ünlü dizilimi yoktur. Diğerlerinde: köyün_sabahı (yok), adamın_iyisi (var), yalancının_evi (var), malın_iyisini (var).

16. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ünlü türemesi örneklenmiştir?

• A) Başarılarıyla bu gencecik insanlar bizi onurlandırdı. ✓
• B) En değer verdiğim insanları kaybettim bu yıl.
• C) Bu binanın olduğu yerde eskiden misket oynardık.
• D) Hızla ilerliyorduk özlediğimiz geçmiş günlere.

'Genç-cik -> Gencecik' kelimesinde 'e' ünlüsü türemiştir. Bu sözcük hem yumuşama (ç>c) hem ünlü türemesi örneğidir.

17. I. anlıyorum II. vapurda III. görevliler IV. saatçinin V. cevapladı Yukarıdaki numaralanmış sözcüklerin hangisi hem büyük hem de küçük ünlü uyumuna uyar?

• A) I.
• B) II.
• C) III. ✓
• D) IV.

III. 'görevliler' (ö-e-i-e) hepsi ince (Büyük Uyumuna uyar), düzden sonra düz gelmiş (Küçük Uyumuna uyar). Diğerleri uymaz: I (a-ı-o, o bozuyor), II (a-u, a-u küçük uyumunu bozar), IV (a-i, büyük uyumu bozar).

18. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde kaynaştırma harfi kullanılmamıştır?

• A) Kütüphaneden ödünç aldığı kitapları teslim etti. ✓
• B) Pencere kenarına oturmuş, dışarıyı izliyordu.
• C) Kimse toplamayınca meyveler dallarda çürümüş.
• D) Annesinin yaptığı keki, arkadaşları çok beğenirdi.

A şıkkında 'kitap-lar-ı' kelimesindeki -ı belirtme hal ekidir, araya harf girmemiştir. B (kenarı-n-a, dışarı-y-ı), C (toplama-y-ınca), D (Anne-s-i-n-in) kaynaştırma vardır.

19. Biraz dalacak olsam ta içimden bir şeyin Çıkıp dolaştığını duyuyorum denizde Cmd Ama öyle bitirmiş ki kum beni Ardından bir türlü gidemiyorum işte Bu dörtlükte aşağıdaki ses olaylarından hangisi yoktur?

• A) Ulama
• B) Ünlü daralması
• C) Ünsüz değişmesi
• D) Ünlü düşmesi ✓

Dörtlükte ünlü düşmesi yoktur. Ulama (bir şeyin_ardından), Daralma (duy-u-yor), Ünsüz değişmesi (dolaştık-ı -> dolaştığı, art-ı -> ardı) mevcuttur.

20. Türkçede “b” sesinden önce gelen “n” sesi “m” sesine dönüşür. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bu kurala örnek vardır?

• A) Ambulanslara yol vermeleri konusunda şoförler uyarıldı.
• B) Kar, bembeyaz bir tabloya dönüştürdü şehrimizi.
• C) Safranbolu, tarihî ve doğal güzellikleriyle bizi etkiledi.
• D) Bazen pembe hayallerle avunmak istediğini söylerdi. ✓

'Pembe' sözcüğü aslında 'Penbe'dir ancak b etkisiyle m'ye dönüşmüştür. Özel isimler (İstanbul, Safranbolu) bu kurala uymaz.

21. Süreksiz sert ünsüzle (p,ç,t,k) biten bir sözcüğe, ünlüyle başlayan bir ek geldiğinde bu sert ünsüz yumuşar. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bu açıklamaya uymayan bir örnek vardır?

• A) Toplumlar için sanatın çok önemli olduğunu düşünüyorum. ✓
• B) Bir yudum su içtikten sonra konuşmaya devam etti.
• C) Orada gördüklerini sıcağı sıcağına defterine yazıyordu.
• D) Yakınlarda yemek yiyeceğimiz güzel bir yer aradık.

'Sanat' sözcüğü ünlü ile başlayan ek (-ın) almasına rağmen 't' yumuşamamıştır (Sanadın olmaz). Bu bir istisnadır (yabancı kökenli kelime).

22. Ölürsem yazıktır sana kanmadan Kollarım boynunda halkalanmadan Bir günüm geçmiyor seni anmadan Derdine katlandım hiç usanmadan Diyorlar: “Kül olmaz ateş yanmadan Denizler durulmaz dalgalanmadan” Bu dizelerde aşağıdaki ses olaylarından hangisi yoktur?

• A) Ünsüz değişmesi
• B) Ünlü düşmesi
• C) Ünlü daralması
• D) Ünsüz düşmesi ✓

Ünsüz düşmesine örnek yoktur. Değişme (Dert-i -> Derdi), Ünlü düşmesi (Boyun-u -> Boynu), Daralma (Diyor - De-yor) vardır.

23. Seni düşündükçe Gül dikiyorum ellerimin değdiği yere Atlara su veriyorum Daha bir seviyorum dağları Bu dizelerle ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi doğrudur?

• A) Ünlü daralmasına örnek vardır.
• B) Ünsüz değişmesi birden çok kez örneklenmiştir.
• C) Ünlü düşmesi görülen sözcük vardır.
• D) Ünsüz benzeşmesinin örneği vardır. ✓

'Düşündükçe' kelimesinde 'dık-ca' eki sertleşerek 'k-ç' (dük-çe) olmuştur yani ünsüz benzeşmesi vardır.

24. Şimdiki zaman eki (-yor), düz-geniş ünlüyle (a,e) biten bir fiile getirildiğinde ünlü daralması gerçekleşir. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bu açıklamanın dışında bir ünlü daralması vardır?

• A) Öğrencilik yıllarımı çok özlüyorum.
• B) Kendisine söylenenleri pek umursamıyor.
• C) Beni niye aramadığınızı merak ediyorum. ✓
• D) Dostlarımın kusurlarını çoğu zaman görmüyorum.

'Niye' sözcüğü 'kalıplaşmış daralma' örneğidir. Fiil köküne -yor gelmesiyle oluşmamış, 'ne-y-e -> niye' şeklinde y kaynaştırmasının etkisiyle daralmıştır.

25. I. Böyle hüzünlü bir gecede çıktı yola. II. Rüzgâr yine böyle esiyordu. III. Yüreğim böyle duygularla çalkalanıyordu. IV. Böyle ağır bir ayrılık acısı sinmişti her yere. V. Böyle ukalaca bir bakış çiğnemişti yüreğimi. Numaralı cümlelerin hangisinde “böyle” sözcüğü sözcük türü bakımından diğerlerinden farklıdır?

• A) I.
• B) II.
• C) III. ✓
• D) IV.

III. cümlede 'böyle' sözcüğü 'duygular' ismini nitelediği için sıfattır. Diğerlerinde sıfatı veya fiili nitelediği için zarf görevindedir.