Karma Test 42

1. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'şaşırma' anlamı vardır?

• A) Sınavdan yüksek not alacağını biliyordum.
• B) Sınavdan düşük not alması beni üzdü.
• C) Sınavdan bu kadar yüksek not alacağını beklemiyordum! ✓
• D) Sınava çok iyi hazırlanmıştı.

Beklenmeyen bir durum (çok yüksek not alması) karşısında duyulan hayreti, şaşkınlığı ifade etmektedir.

2. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'ki' ekinin yazımı yanlıştır?

• A) Oysaki ben sana güvenmiştim.
• B) Evde ki hesap çarşıya uymadı. ✓
• C) Anladım ki bu iş böyle yürümeyecek.
• D) Sanki bahçedeki çiçekler solmuş gibiydi.

'Evdeki hesap' bir sıfat türeten '-ki' ekidir ve bitişik yazılmalıdır. Cümlede ayrı yazılması bir _yazım yanlışı_dır.

3. Romancı, kişilerini önce tespit eden, sonra tasarlayan ve onları istediği gibi yöneten ve yaşatan adamdır. Yani romanda kişiler, romancının buyruğundan kurtulmuş değillerdir. Aksine romancının buyruğuna tam bir itaatle boyun eğmiş, böylece her yerde gezip dolaşmış, konuşup şarkı söylemişlerdir. Hiç şüphe yok ki kişiler hayatta olduğu gibi romanlarda da kendi kaderlerini yaşarlar. Ama bu, onların arzuladıkları gibi yaşadıkları anlamına gelmez. Çünkü onların yaşamlarının nasıl gelişeceğini belirleyen romancıdır, kendileri değil. Bu sözleri söyleyen kişi, roman kişileriyle ilgili olarak özellikle aşağıdakilerin hangisini belirtmek istemektedir?

• A) Gerçek yaşamdan seçilmeleri gerektiğini
• B) Bütünüyle romancının kontrolünde olduğunu ✓
• C) İnandırıcılıktan yoksun olduğunu
• D) Yaşamlarının yazarlarının yaşamıyla örtüştüğünü

Parçada, roman kişilerinin 'romancının buyruğundan kurtulmuş değillerdir' ve 'yaşamlarının nasıl gelişeceğini belirleyen romancıdır' ifadeleriyle, karakterlerin yazarın mutlak kontrolünde olduğu vurgulanmıştır.

4. Aşağıdakilerden hangisi, bir paragrafın giriş cümlesi olabilir?

• A) Bu sözlerle sanatçının baskı altında tutulması gerektiğini savunmuyorum.
• B) Sanatın bu noktada bilimle bir karşıtlığı olduğunu sanmıyorum.
• C) Söz konusu olan sanatçının geleceğidir, bunu unutmamalıyız.
• D) Şiirin her zaman bir gizlilik olduğunu düşünmüşümdür. ✓

Giriş cümleleri, 'bu sözlerle', 'bu noktada', 'söz konusu olan' gibi kendinden önceki cümleye atıf yapan ifadeler içermemelidir. D seçeneği bağımsız bir yargı ile başlayabilir. Cevap Anahtarı: D

5. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'de' bağlacının yazımıyla ilgili bir yanlışlık yapılmıştır?

• A) Sen de bizimle aynı fikirde değil misin?
• B) Toplantıda söz almak için parmağını kaldırdı.
• C) Çantasın da ne olduğunu kimse bilmiyordu. ✓
• D) O kadar çok çalıştı da sınavı kazandı.

'Çantasında' olmalıydı. Cümleden çıkarıldığında ('Çantası ne olduğunu...') anlam bozulur. Bu, bulunma hâl eki olduğunu ve bitişik yazılması gerektiğini gösterir. Ayrı yazılması yanlıştır.

6. Modern edebiyat incelemelerinin temel belgesi, edebiyat metinlerinin kendisidir. Böyle olmakla birlikte, edebiyat metninin yalnızca kendisiyle açıklanması her zaman mümkün olmaz. Edebiyat metnini edebiyat araştırmalarında tek kaynak olarak kullanmada büyük titizlik gösteren araştırmacıların çalışmalarında bile zaman zaman bir noktanın açıklanabilmesi için başka verilerden yararlanıldığı görülür. Kaldı ki toplumsal yapı, düşünce hareketleri, bilimler ve sanatlardaki gelişmelerin dikkatten uzak tutulmaması, edebiyat incelemelerini zenginleştirip güçlendirir. Bu parçada vurgulanmak istenen düşünce aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Bir eser incelenirken onun doğru kavranmasını sağlayacak her türlü kaynaktan yararlanılmalıdır. ✓
• B) Her eser özgün bir yapıda oluşturulduğundan değerlendirmesi de genel kurallarla yapılamaz.
• C) Bir edebiyat ürünü, ait olduğu çağı tüm yönleriyle yansıtır.
• D) Edebiyat incelemesi, edebiyatın devamlılığını ve gelişmesini sağlayan en önemli uğraşı alanıdır.

Metinde edebiyat metninin yanında 'başka verilerden' (toplumsal yapı, bilimler, sanatlar) yararlanılması gerektiği vurgulanmıştır. Bu da, eseri doğru kavrayabilmek için **her türlü kaynaktan** yararlanılması gerektiğini gösterir.

7. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'abartma' (mübalağa) yapılmıştır?

• A) O kadar çok yürüdüm ki ayaklarım koptu. ✓
• B) Çok yürüdüğüm için ayaklarım ağrıyor.
• C) Bugün yaklaşık on kilometre yürüdüm.
• D) Yürüyüş yapmayı çok seviyorum.

'Ayaklarım koptu' ifadesi, çok yürümenin etkisini vurgulamak için, bir durumu olduğundan çok daha fazla göstererek abartma sanatına başvurmuştur.

8. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde belgisiz zamir, cümlenin öznesi görevindedir?

• A) Bazı insanlar bu durumu kabullenemez.
• B) Öğrencilerden birkaçını dışarıda gördüm.
• C) Hiçbiri, sınavın zorluğundan şikayet etmedi. ✓
• D) Kimseye haber vermeden gitmiş.

'Hiçbiri' sözcüğü belgisiz zamirdir. 'Şikayet etmedi' (Yüklem). Şikayet etmeyen kim? 'Hiçbiri' (Özne). Diğer seçeneklerde 'Bazı insanlar' (sıfat), 'birkaçını' (nesne), 'Kimseye' (dolaylı tümleç) görevindedir.

9. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'hayıflanma' (geçmişe yönelik üzüntü) vardır?

• A) Gençken çok kitap okurdum.
• B) Gençken daha çok kitap okusaydım keşke. ✓
• C) Gençlerin kitap okuması gerekiyor.
• D) Gençler neden kitap okumuyor?

'Hayıflanma', geçmişte kaçırılan bir fırsat (gençken daha çok okumak) için duyulan üzüntüdür. Cümle bu anlamı tam olarak karşılamaktadır.

10. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde neden-sonuç ilişkisi vardır?

• A) İyi bir not almak için sabaha kadar çalıştı.
• B) Beni dikkatle dinlersen konuyu anlarsın.
• C) Yağmur şiddetli yağınca maç iptal edildi. ✓
• D) Bu kitabı okumayı çok seviyorum.

'Maç iptal edildi' (Sonuç). Maç neden iptal edildi? 'Yağmur şiddetli yağınca' (Neden). Eylem gerçekleşmiştir. 'İyi bir not almak için...' cümlesi amaç-sonuçtur.

11. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde _yansımadan türemiş_ bir sözcük vardır?

• A) Dere kenarında kurbağaların vıraklaması duyuluyordu. ✓
• B) Kuşlar neşeyle ötüşüyordu.
• C) Bebek mışıl mışıl uyuyordu.
• D) Adam sessizce içeri girdi.

Yansıma sözcükler, doğadaki seslerin taklididir. 'Vıraklama' kelimesinin kökü 'vırak' (kurbağa sesi) yansıma bir köktür ve 'vırak-la-ma' şeklinde türemiştir. 'Ötüşmek' (öt- yansıma değildir), 'mışıl mışıl' (yansıma değildir, ikilemedir), 'sessizce' (ses- yansıma değildir).

12. (I) Osmanlı ciltlerinin, ilk örnekleri Fatih döneminden kalmadır. (II) Bu örnekler, Anadolu Selçuklu cilt sanatından da oldukça belirgin izler taşımaktadır. (III) Önceki örneklerle hemen hemen aynı olup, süsleme motiflerinde birtakım yenilikler göze çarpmaktadır. (IV) Ciltçiler, sarayda lonca kurmuşlar; kendi aralarında kabiliyet, kıdem ve alanlarına göre değişik rütbeler kullanmışlardır. (V) Öyle ciltler yapmışlardır ki, tamamlanması için neredeyse, bir hanın hamamın inşaatına harcanan para kadar para harcamışlardır. Bu parçadaki numaralanmış cümlelerin hangilerindeki virgüller (,) yanlış kullanılmıştır?

• A) I. ve III. ✓
• B) I. ve V.
• C) II. ve III.
• D) II. ve IV.

I. cümlede özne-yüklem arası virgül, III. cümlede zarf-fiil sonrası virgül kullanımı yanlıştır. Ancak cevap anahtarı A'yı (I ve III) göstermektedir.

13. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'aşamalı durum' bildirilmektedir?

• A) Hastanın durumu günden güne iyiye gidiyor. ✓
• B) Hasta aniden fenalaştı.
• C) Hastanın durumu şu an stabil.
• D) Hasta, yarın taburcu olacak.

'Günden güne' ikilemesi, 'iyiye gitme' eyleminin bir anda olmadığını, belirli bir süreç içinde, adım adım (aşama aşama) gerçekleştiğini belirtir.

14. Bu parçada _düşünceyi geliştirme yollarından_ hangisi kullanılmıştır? 'Eğitim, toplumların gelişmesindeki en önemli faktördür. Gelişmiş ülkelere baktığımızda, örneğin Finlandiya ve Güney Kore'ye, eğitime ayırdıkları bütçenin ve verdikleri önemin ne kadar yüksek olduğunu görürüz. Bu ülkeler, başarılarını büyük ölçüde bu yatırıma borçludur.'

• A) Tanımlama
• B) Örneklendirme ✓
• C) Benzetme
• D) Tanık Gösterme

Parçada, eğitimin gelişmişlikteki rolü savunulurken, bu duruma kanıt olarak 'Finlandiya ve Güney Kore' gösterilmiştir. Belirli isimler (ülkeler) verilerek 'Örneklendirme' yapılmıştır.

15. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde cümlenin ögesi olmayan bir ara söz kullanılmıştır?

• A) İzmir'e, doğduğum kente, gidiyorum.
• B) Arkadaşım, can dostum, beni aradı.
• C) Bu konu, emin ol, seni zorlamaz. ✓
• D) Kitabı, o kalın olanı, okudum.

'Emin ol' ifadesi cümleden çıkarıldığında cümlenin öge yapısı bozulmaz ve bir ögenin açıklayıcısı değildir (Cümle dışı unsur).

16. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'belirtisiz isim tamlaması' vardır?

• A) Kapı kolu. ✓
• B) Evin kapısı.
• C) Benim kalemim.
• D) Ali'nin defteri.

Doğru cevap A seçeneğidir. Dil bilgisi kurallarına göre, 'Kapı' (ek almamış) 'kol-u' (iyelik eki almış). Belirtisiz isim tamlamasıdır. Bu durum, Türkçe'deki kelime türlerinin işlevlerini ve cümle içindeki anlamsal katkılarını kavramak açısından önemli bir kuraldır.

17. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde _birleşik yapılı bir ad_ kullanılmıştır?

• A) Tatilde kuş sesleriyle uyandı.
• B) Ayakkabısını bağlamayı unuttu. ✓
• C) Pek çok sorunu çözdük.
• D) Bugünlerde çok mutlusun.

_'Ayakkabısını'_ kelimesi _ayak_ ve _kabı_ kelimelerinin birleşmesiyle oluşmuş _birleşik_ bir addır.

18. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'zincirleme isim tamlaması' vardır?

• A) Türkiye'nin doğal güzellikleri.
• B) Okul müdürünün odası. ✓
• C) Çocuğun yeni oyuncağı.
• D) Eski demir kapı.

Doğru cevap B seçeneğidir. Dil bilgisi kurallarına göre, [Okul müdürü]nün odası üç isimden oluşur ve zincirleme isim tamlamasıdır. Diğer Seçenekler Neden Değil? - Türkiye'nin doğal güzellikleri: Belirtili isim tamlamasıdır. Araya "doğal" niteleme sıfatı girmiştir. - Çocuğun yeni oyuncağı: Belirtili isim tamlamasıdır. Araya "yeni" niteleme sıfatı girmiştir. - Eski demir kapı: "Demir kapı" tamlamasının başına "eski" sıfatı gelmiştir.

19. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'öznel' bir anlatım vardır?

• A) Bu roman, 300 sayfadan oluşmaktadır.
• B) Bu roman, yazarın en güzel eseridir. ✓
• C) Bu roman, geçen yıl yayımlandı.
• D) Bu roman, yazarın üçüncü kitabıdır.

'En güzel eser' ifadesi kişiden kişiye değişen, kanıtlanamayan, kişisel bir görüşü (beğeniyi) yansıttığı için özneldir.

20. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde _soyutlama_ (soyut anlam kazanma) vardır?

• A) Akıl, insana yol gösteren bir ışıktır.
• B) Bu soğuk havada dışarı çıkmak istemiyorum.
• C) Masanın üzerinde duran kitapları topladı.
• D) Bu işi yapacak yürek onda yok. ✓

Soyutlama, somut anlamlı bir sözcüğün mecazlaşarak soyut bir anlam kazanmasıdır. 'Yürek' normalde somut bir organdır. Ancak bu cümlede 'cesaret' (soyut) anlamında kullanılarak soyutlama yapılmıştır. A seçeneğinde ise 'akıl' (soyut) 'ışık'a (somut) benzetilerek 'somutlama' yapılmıştır.

21. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'isim cümlesi' kullanılmıştır?

• A) En sevdiğim mevsim sonbahardır. ✓
• B) Yarın sinemaya gideceğiz.
• C) Dersi dikkatle dinledi.
• D) Her gün yürüyüş yapar.

Yüklemi 'sonbahar' ismidir. Ek eylem (-dır) alarak yüklem olmuştur. Diğerleri fiil cümlesidir.

22. Aklını kurcalıyan (I) herşeyi (II) banada (III) sormalısın ki sana (IV) yol göstere bileyim. (V) Bu cümlede numaralanan yerlerin hangisinde yazım yanlışı yapılmamıştır?

• A) I.
• B) II.
• C) III.
• D) IV. ✓

I: kurcalıyan -> kurcalayan; II: herşeyi -> her şeyi; III: banada -> bana da; V: göstere bileyim -> gösterebileyim. Sadece IV. 'ki' bağlacının yazımı doğrudur.

23. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'dolaylı tümleç' (yer tamlayıcısı) yoktur?

• A) Yarın sabah erkenden buluşacağız. ✓
• B) Çocuklar, bahçede neşeyle oynuyordu.
• C) Öğretmen, öğrencilerine ödev verdi.
• D) Kitabı dün akşam masaya bırakmıştı.

'Yarın sabah erkenden buluşacağız.' cümlesinde 'yarın sabah erkenden' (Zarf Tümleci), 'buluşacağız' (Yüklem). Dolaylı tümleç (nereye, nerede, nereden) sorusuna yanıt yoktur. Diğer cümlelerde 'bahçede' (nerede), 'öğrencilerine' (kime), 'masaya' (nereye) dolaylı tümleçtir.

24. 'Okumak, sadece bilgi edinmek değildir. İyi bir kitap, okuyucusuna farklı dünyaların kapılarını açar, onun empati yeteneğini geliştirir ve hayal gücünü zenginleştirir. İnsan, okudukça kendi düşünce dünyasının sınırlarını zorlar ve daha derin bir anlayışa kavuşur.' Bu parçada asıl anlatılmak istenen aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Kitap okumak bilgi edinmenin tek yoludur.
• B) Okumak, bireyin zihinsel ve duygusal gelişimine çok yönlü katkı sağlar. ✓
• C) Empati yeteneği sadece kitap okuyarak geliştirilebilir.
• D) Hayal gücü zengin olan insanlar daha fazla kitap okur.

Paragraf, okumanın 'sadece bilgi edinmek' olmadığını belirterek birden fazla faydasını (empati, hayal gücü, düşünce dünyası) sıralıyor. Bu da okumanın zihinsel ve duygusal gelişime 'çok yönlü' katkı sağladığı anlamına gelir.

25. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'içerik' (konu) belirtilmiştir?

• A) Yazarın bu romanı çok akıcı bir dille yazılmış.
• B) Yazarın bu romanı beş yüz sayfadır.
• C) Yazarın bu romanı en çok satanlar listesine girdi.
• D) Yazar, bu romanında bir köy ailesinin dramını anlatıyor. ✓

Cümle, 'Roman neyi anlatıyor?' sorusuna cevap vererek, eserin içeriği (konusu) hakkında bilgi vermektedir.