Karma Test 50

1. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir 'varsayım' anlamı vardır?

• A) Bu sınavı kazanacağına eminim.
• B) Bu sınavı kazanması çok zor görünüyor.
• C) Keşke bu sınavı kazansam.
• D) Tut ki bu sınavı kazandın, ne yapacaksın? ✓

'Tut ki' ifadesi, 'öyle farz edelim ki', 'olmamış bir şeyi olmuş gibi düşünelim' anlamı katarak bir varsayım cümlesi oluşturmuştur.

2. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ikileme diğerlerinden farklı bir görevde kullanılmıştır?

• A) Bana olayı uzun uzadıya anlatmalıydın.
• B) Biz otururken yanımızdan hızlı hızlı geçti.
• C) Dedem her zaman tane tane konuşurdu.
• D) Diktiğim fidanda kocaman kocaman kirazlar olmuş. ✓

D şıkkında 'Kocaman kocaman' ikilemesi 'kiraz' ismini nitelediği için sıfattır. Diğer şıklarda fiili niteledikleri için zarftır.

3. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde _birleşik yapılı sıfat_ kullanılmıştır?

• A) Yazarın son romanı çok beğenildi.
• B) Dar görüşlü insanlarla tartışmak zordur. ✓
• C) Kıpkırmızı bir elbise giymişti.
• D) Yeni evleri oldukça genişti.

_'Dar görüşlü'_ sözcüğü _'dar'_ ve _'görüşlü'_ kelimelerinin birleşmesiyle oluşmuş, kendinden sonraki ismi niteleyen _birleşik yapılı bir sıfattır_.

4. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde _birleşik fiil_ (yardımcı eylemle, deyimle veya kurallı) kullanılmıştır?

• A) Çocuk annesini görünce hemen koştu.
• B) Soruları çözemeyince bizden yardım istedi. ✓
• C) Hafta sonu evi temizledi.
• D) Bahçedeki çiçekler susuzluktan solmuş.

Birleşik fiiller birden fazla kelimeden oluşur. 'Yardım istedi' (isim + yardımcı fiil) ve 'çözemeyince' (çöz-ebilmek fiilinin olumsuzu - kurallı birleşik fiil) birleşik fiillerdir. Bu cümlede iki adet birleşik fiil vardır. Diğer seçeneklerdeki fiiller (koştu, temizledi, solmuş) türemiş veya basittir.

5. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'yalnız' sözcüğü, 'ama, fakat' anlamında (bağlaç) kullanılmıştır?

• A) Evde yalnız kaldığı zamanlarda çok korkardı.
• B) Bu işi yalnız sen başarabilirsin.
• C) Sizinle gelirim yalnız biraz işim var. ✓
• D) Dağ başında yalnız bir ağaç duruyordu.

'Sizinle gelirim yalnız biraz işim var.' cümlesinde 'yalnız' kelimesi yerine 'ama' veya 'fakat' getirilebilir ('...gelirim ama biraz işim var'). Diğer seçeneklerde zarf ('yalnız kaldı'), edat ('sadece sen') veya sıfat ('yalnız ağaç') görevindedir.

6. '(I) Kış mevsimi, bazıları için hüzün demektir. (II) Ağaçlar yapraklarını döker, doğa sessizliğe bürünür. (III) Lapa lapa yağan kar ise en çok çocukları sevindirir. (IV) Kış sporları da bu mevsimde oldukça popülerdir. (V) Bembeyaz bir örtüyle kaplanan sokaklar, insana huzur verir.' Bu parçada numaralanmış cümlelerden hangisi düşüncenin akışını bozmaktadır?

• A) II
• B) III
• C) IV ✓
• D) V

Parçanın genelinde (I, II, III, V) kış mevsiminin doğa ve insanlar üzerindeki duygusal etkileri (hüzün, sessizlik, sevinç, huzur) anlatılırken; (IV) numaralı cümlede konuyla ilgisiz bir şekilde 'kış sporları'ndan bahsedilerek akış bozulmuştur.

7. Aşağıdaki kelimelerden hangisi hem _gerçek hem mecaz anlamda_ kullanılabilir?

• A) Gözlük
• B) Taş
• C) Yıldız ✓
• D) Uçak

_Yıldız_ kelimesi hem gökyüzündeki gök cismi (gerçek) hem de çok başarılı, ünlü kişi (mecaz) anlamında kullanılabilir.

8. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'amaç' anlamı vardır?

• A) Çok konuştuğundan sesi kısıldı.
• B) Yağmur yağınca maç iptal oldu.
• C) Sınavı kazanmak için kursa gidiyor. ✓
• D) Hasta olduğu için gelemedi.

Doğru cevap C seçeneğidir. Metnin anlam bütünlüğü ve iletisi göz önüne alındığında, Kursa gitme amacı sınavı kazanmaktır. Bu doğrultuda paragrafta veya cümlede vurgulanan temel düşünceyi doğrudan yansıtan seçenek doğru cevaptır.

9. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'koşul' anlamı sağlayan ek farklıdır?

• A) Okudukça öğrenirsin. ✓
• B) Gelsen de gitsek.
• C) Çalışırsan yaparsın.
• D) Bilsen anlatırsın.

A şıkkında '-dıkça' zarf-fiil ekiyle koşul sağlanmıştır. Diğerlerinde '-se/-sa' şart kipiyle sağlanmıştır.

10. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde _nesnel-yüklem_ ilişkisi yönünden _geçişsiz_ bir fiil kullanılmıştır?

• A) Polisi görünce hızla kaçtı. ✓
• B) Dün akşam güzel bir film izledim.
• C) Konuyu arkadaşına uzun uzun anlattı.
• D) Kardeşim bardağı kırdı.

Geçişsiz fiiller, 'Neyi, Kimi?' sorularına (nesne) cevap veremeyen fiillerdir. 'Onu kaçtı' diyemeyiz. Bu nedenle 'kaçmak' fiili geçişsizdir. Diğerleri: 'Onu izledim' (filmi - geçişli), 'Onu anlattı' (konuyu - geçişli), 'Onu kırdı' (bardağı - geçişli).

11. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde _ünlü daralması_ vardır?

• A) Her sabah sütünü mutlaka içer.
• B) Beni neden dinlemiyorsun? ✓
• C) Bana neden yalan söyledin?
• D) Bu konuda sana güveniyorum.

'Dinlemiyorsun' kelimesi 'dinle-me-yor' şeklinde oluşmuştur. '-yor' eki, kendinden önceki 'e' geniş ünlüsünü 'i' dar ünlüsüne çevirmiştir (daralma). 'Dinlemiyor' şeklinde yazılır. Diğer seçeneklerde daralma bulunmamaktadır.

12. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde _ünsüz türemesi_ yoktur?

• A) Zannetmek, TDK'ye göre doğru yazılıştır.
• B) Bu sabah erkenden uyandı. ✓
• C) Affetmek en büyük erdemdir.
• D) Hakkımı helal etmiyorum.

A, C ve D seçeneklerinde (zan-n-etmek, af-f-etmek, hak-k-ım) birleşme veya ek alma sırasında ünsüz türemesi vardır. B seçeneğinde herhangi bir ünsüz türemesi bulunmamaktadır.

13. Aşağıdaki cümlelerin hangisi _öznel_ bir yargı içermektedir?

• A) Film, dün akşam saat 20.00'de başladı.
• B) Yazarın son romanı 300 sayfadan oluşuyor.
• C) Bu harika manzara karşısında büyülenmemek elde değil. ✓
• D) Türkiye'nin başkenti Ankara'dır.

'Bu harika manzara karşısında büyülenmemek elde değil.' cümlesi, söyleyenin kişisel duygularını (beğeni, hayranlık) içermektedir. Kanıtlanamaz, kişiden kişiye değişir. Bu nedenle özneldir. Diğer seçenekler kanıtlanabilir, nesnel yargılardır.

14. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde _de'nin yazımıyla_ ilgili bir yanlışlık vardır?

• A) Sen de mi geleceksin bizimle?
• B) Evde kimse yoktu.
• C) Gel de gör ne kadar değişmiş.
• D) Gözden gönüldende ırak oldu. ✓

Bağlaç olan _de/da_ ayrı, hal eki olan _-de/-da_ bitişik yazılır. _'Gönüldende'_ kelimesinde hem bulunma (hal eki) hem de bağlaç anlamı vardır. Hal eki olan _-den_ ayrılma hal eki olduğu için _-de_ bağlacı ayrı yazılmalıydı (_gönülden de_).

15. Onun şiirlerinde hepimizin bildiği sözcükler hiçbirimizin bilmediği sözcüklere dönüşür. Çünkü usta şairin şiirlerinde sözcükler, _sözlüğün tutsaklığından kurtulmuş_ olarak çıkar okurun karşısına. Bu parçadaki altı çizili sözle, sözcüklere yönelik olarak anlatılmak istenen aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Çağrışımlara açık biçimde kullanılmamak
• B) Okura duygusal yoğunluk yaşatmak
• C) Günlük konuşma diline yaklaşmak
• D) Bilinen anlamlarının dışında anlamlar yüklenmek ✓

'Sözlüğün tutsaklığından kurtulmak', sözcüklerin alışılmış (sözlükteki) anlamlarından sıyrılıp, yeni ve farklı, **bilinenin dışındaki anlamlarda** kullanılmasıdır.

16. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'geniş zamanın hikayesi' ile çekimlenmiş bir fiil vardır?

• A) Her gün buraya gelirdi. ✓
• B) Yarın gidecekmiş.
• C) Dersi dinliyordu.
• D) Soruları çözmeliydi.

Gel-ir-di. (-ir: Geniş zaman, -di: Hikaye). B (Gelecek zaman rivayeti), C (Şimdiki zaman hikayesi), D (Gereklilik kipi hikayesi).

17. 'Bu bölgedeki tarihi evler ( ) restore edilmeyi bekliyor.' cümlesi aşağıdakilerden hangisiyle tamamlanırsa cümle 'öznel' bir nitelik kazanır?

• A) uzun zamandır
• B) tek tek
• C) çaresizce ✓
• D) yetkililerce

'Uzun zamandır', 'tek tek' ve 'yetkililerce' ifadeleri nesnel, kanıtlanabilir durumları ifade eder. 'Çaresizce' ise evlere insani bir duygu (çaresizlik) yükler; bu bir yorumdur ve cümleye öznellik (kişisel görüş) katar.

18. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'eksiltili cümle' vardır?

• A) Sabah erken kalktı, işe gitti.
• B) Kim geldi?
• C) Ben kitap okumayı, sen televizyon izlemeyi seversin. ✓
• D) Hava çok sıcak.

C seçeneğinde 'Ben kitap okumayı severim, sen televizyon izlemeyi seversin.' cümlesinde 'severim' yüklemi eksiktir (eksiltili cümle).

19. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'ünlü değişimi' (kökte ünlü değişimi) vardır?

• A) Bana bak.
• B) Sana dedim.
• C) Ona ver.
• D) A ve B. ✓

Doğru cevap D seçeneğidir. Sorunun doğru cevabına ve çözüm mantığına bakıldığında, Ben-e -> Bana. Sen-e -> Sana. Sadece bu iki kelimede görülür. Bu kural ve açıklamalar, ALES/KPSS Türkçe sınavındaki benzer soru tiplerini çözebilmek için temel bir rehber niteliğindedir.

20. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir 'varsayım' anlamı vardır?

• A) Diyelim ki bu yıl tatile gidemedin, üzülür müsün? ✓
• B) Bu yıl tatile gidemeyeceğini söyledi.
• C) Bu yıl tatile gitmeyi çok istiyor.
• D) Bu yıl tatile gitmediği için üzgün.

'Diyelim ki' ifadesi, 'öyle farz edelim ki', 'olmamış bir şeyi olmuş gibi düşünelim' anlamı katarak bir varsayım cümlesi oluşturmuştur.

21. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde nesne-yüklem ilişkisi (çatı) bakımından diğerlerinden farklıdır?

• A) Evin tüm duvarları bayram için süslendi.
• B) Sınav sonuçları dün panoya asıldı.
• C) Kaybolan kedi, dün akşam bulundu.
• D) Arkadaşını görünce hızla merdivenlerden indi. ✓

'Süslendi', 'asıldı' ve 'bulundu' yüklemleri edilgen çatılıdır (işi yapan belli değil, L/N eki almış). 'İndi' yüklemi ise etkendir (işi yapan 'o' bellidir).

22. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'üç nokta' (...) kullanımı yanlıştır?

• A) Pazardan neler almadık ki: Elma, armut, muz...
• B) Karşımızda uçsuz bucaksız bir deniz...
• C) Ali: ... Geliyorum, dedi.
• D) Bugün hava çok güzel... ✓

'Bugün hava çok güzel.' cümlesi yüklemi (güzel) olan tamamlanmış bir cümledir. Sonuna nokta konmalıdır. Üç nokta, tamamlanmamış (eksiltili) cümlelerin sonuna konur.

23. Aşağıdaki cümlelerin hangisi _yapısı bakımından_ diğerlerinden farklıdır?

• A) Sınavı kazandı ve çok sevindi.
• B) Koşarak eve geldi. ✓
• C) Ne seni ne de onu dinlerim.
• D) Çok yorgundu ama işini bitirdi.

_'Koşarak eve geldi.'_ cümlesi içinde fiilimsi bulunduğu için _birleşik_ cümledir. Diğerleri ise en az iki ayrı yargıyı bağlayan _sıralı_ veya _bağlı_ cümlelerdir.

24. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'dolaylı anlatım'a başvurulmuştur?

• A) Öğretmen, "Yarın hepiniz ödevlerinizi getirin." dedi.
• B) Atatürk, "Hayatta en hakiki mürşit ilimdir." sözüyle bilimi yüceltmiştir.
• C) Yolcu, memura "Otobüs ne zaman kalkacak?" diye sordu.
• D) Doktor, babama ilaçlarını düzenli kullanması gerektiğini söyledi. ✓

Diğer seçeneklerde bir kişinin sözü (tırnak içinde veya virgülle ayrılarak) değiştirilmeden, olduğu gibi aktarılmıştır (Doğrudan Anlatım). 'Doktor, babama ... gerektiğini söyledi.' cümlesinde ise doktorun sözü aktaran kişinin ifadesiyle değiştirilerek aktarılmıştır (Dolaylı Anlatım).

25. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'olasılık' (ihtimal) anlamı vardır?

• A) Belki yarın toplantıya katılabilirim. ✓
• B) Yarın toplantıya mutlaka katılacağım.
• C) Dün toplantıya katılmıştım.
• D) Toplantıya katılmayı hiç istemiyorum.

'Belki' sözcüğü ve '-ebilmek' fiili, eylemin gerçekleşme ihtimalinin bulunduğunu, ancak kesin olmadığını belirterek olasılık anlamı katmıştır.