Karma Test 9

1. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde terim anlamlı bir sözcük kullanılmıştır?

• A) Oyunun ikinci perdesi daha heyecanlıydı. ✓
• B) Soğuk hava dalgası tüm yurdu etkisi altına aldı.
• C) Yazar, son kitabında köy hayatını anlatmış.
• D) Bu sabah çok erken uyandım.

'Oyunun ikinci perdesi daha heyecanlıydı.' cümlesindeki 'perde' sözcüğü, tiyatro alanına özgü bir anlamda (oyunun bölümlerinden her biri) kullanıldığı için terim anlamlıdır.

2. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde amaç-sonuç ilişkisi vardır?

• A) Yağmur yağdığı için şemsiyesini aldı.
• B) Kilo vermek için her gün spor yapıyor. ✓
• C) Sınavı kazandığından dolayı çok mutlu.
• D) Hava karardığından eve dönmek zorunda kaldık.

'Kilo vermek için her gün spor yapıyor.' cümlesinde 'spor yapma' eyleminin amacı 'kilo vermektir'. Bu nedenle amaç-sonuç ilişkisi vardır.

3. Bu parçada asıl anlatılmak istenen aşağıdakilerden hangisidir? 'Eleştiriye açık olmak, gelişimin temel anahtarlarından biridir. Hatalarımızı görmemizi sağlayan geri bildirimler, bizi daha iyiye taşır. Eleştiriden korkmak veya onu kişisel algılamak, kendimizi geliştirmemizin önündeki en büyük engeldir.'

• A) Her eleştirinin dikkate alınmaması gerektiği.
• B) Gelişim için eleştiriye açık olmanın önemi. ✓
• C) Eleştirinin sadece olumsuz yönlere odaklandığı.
• D) Başkalarının fikirlerine her zaman saygı duyulması gerektiği.

Parçada, eleştirinin hataları görmeyi sağlayarak gelişime katkıda bulunduğu ve eleştiriye kapalı olmanın gelişimi engellediği vurgulanmaktadır. Bu da asıl anlatılmak istenenin 'gelişim için eleştiriye açık olmanın önemi' olduğunu gösterir.

4. Aşağıdaki sözcüklerden hangisinde hem ünsüz yumuşaması hem de ünsüz benzeşmesi (sertleşmesi) vardır?

• A) Ağaçta
• B) Borcunu
• C) Basitçe
• D) Yaptığımdan ✓

_Yaptığımdan_ kelimesinin kökü yap- fiilidir. Önce sıfat-fiil eki -dık eki benzeşmeyle -tık'a (benzeşme/sertleşme) dönüşür. Ardından -tık'ın sonundaki k sesi, ünlü ile başlayan -ım eki geldiğinde ğ'ye dönüşür (yumuşama). (yap-dık > yap-tık-ım > yap-tığ-ım-dan)

5. Aşağıdaki sözcüklerden hangisi kökünün türü bakımından diğerlerinden farklıdır?

• A) Gözler
• B) Susuz
• C) Sözlük
• D) Kırıcı ✓

D seçeneğindeki 'kırıcı' sözcüğünün kökü 'kır-' (kırmak) fiilidir. Diğer kelimelerin kökleri ise isimdir: 'göz' (isim), 'su' (isim) ve 'söz' (isim).

6. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde sıfat tamlaması yoktur?

• A) Mavi gökyüzü içimizi açtı.
• B) Yazarın son romanını okudun mu?
• C) Evin bahçesinde çocuklar oynuyor. ✓
• D) Zor sorular öğrencileri terletti.

'Evin bahçesinde çocuklar oynuyor.' cümlesinde 'Evin bahçesi' belirtili isim tamlamasıdır, sıfat tamlaması yoktur. Diğer seçeneklerde 'Mavi gökyüzü', 'son roman', 'Zor sorular' sıfat tamlamalarıdır.

7. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde cümlenin yüklemi _(eğik yazıyla)_ yanlış gösterilmiştir?

• A) Bu sabah hava oldukça _serindi_.
• B) Kitap okumayı çok _severim_.
• C) Çocuklar parkta neşeyle _oynuyordu_.
• D) Güneş, doğanın en büyük enerji _kaynağıdır_. ✓

D seçeneğinde yüklem sadece '_kaynağıdır_' sözcüğü değildir. Cümlenin yüklemi, bölünemez bir tamlama olan '_doğanın en büyük enerji kaynağıdır_' ifadesinin tamamıdır. Diğer seçeneklerdeki tekil yüklemler (_serindi_, _severim_, _oynuyordu_) doğru gösterilmiştir.

8. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde birleşik zamanlı fiil kullanılmıştır?

• A) Her akşam mutlaka kitap okur.
• B) Bu konuyu daha önce konuşmuştuk. ✓
• C) Yarın sabah erkenden yola çıkacak.
• D) Dün sizi aradım ama ulaşamadım.

Birleşik zamanlı fiiller, iki kip eki almış fiillerdir (örn: -iyordu, -mişti, -ecekti, -irdi). _'Konuşmuştuk'_ fiili, öğrenilen geçmiş zamanın hikayesi (-miş + -ti) olduğu için birleşik zamanlıdır. Diğer fiiller basit zamanlıdır.

9. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde virgül (,) kaldırılırsa cümlenin anlamı değişir?

• A) İhtiyar, adama bir şeyler anlatmaya çalışıyordu. ✓
• B) Pazardan elma, armut, muz aldık.
• C) Çalışkan, dürüst ve yardımsever biriydi.
• D) Eve geldi, hemen yemeğe oturdu.

'İhtiyar, adama bir şeyler anlatmaya çalışıyordu.' cümlesinde virgül kaldırılırsa ('İhtiyar adama...') 'ihtiyar' sözcüğü 'adam' isminin sıfatı haline gelir ve özne değişir, dolayısıyla anlam değişir. (Virgül, özneyi belirtmek için kullanılmıştır.)

10. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde çatı uyumsuzluğundan kaynaklanan bir anlatım bozukluğu vardır?

• A) Pencereyi açıp odanın havalandırılması sağlandı.
• B) Salona girilerek herkesle selamlaşıldı.
• C) Kitaplar okuyuculara dağıtılıp tanıtıldı.
• D) Sınav bitirilerek salondan ayrıldık. ✓

_Sınav bitirilerek salondan ayrıldık._ cümlesinde yan cümlecik _'bitirilerek'_ (edilgen) çatılı iken, temel cümlenin yüklemi _'ayrıldık'_ (etken) çatılıdır. Bu durum çatı uyumsuzluğuna neden olur.

11. 'Açık' sözcüğü aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'Bütün gece pencere açık kalmış.' cümlesindeki anlamıyla kullanılmıştır?

• A) Konuyu daha açık anlatır mısın?
• B) Mağazanın önü akşama kadar açık. ✓
• C) Açık renkler bu yaz çok moda.
• D) Hava bugün açık, yağmur beklemiyoruz.

Verilen cümlede 'açık' sözcüğü _'kapalı olmayan, örtülü olmayan'_ anlamında kullanılmıştır. 'Mağazanın önü akşama kadar açık.' cümlesinde de 'açık' sözcüğü _'kapalı olmayan, işleyen'_ anlamındadır. Diğer seçeneklerde 'anlaşılır', 'koyu olmayan', 'bulutsuz' anlamları vardır.

12. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'için' edatı cümleye 'uğruna, yoluna' anlamı katmıştır?

• A) Sınavı kazanmak için çok çalıştı.
• B) Hasta olduğu için gelemedi.
• C) Bu hediyeyi senin için aldım.
• D) Vatan için canlarını feda ettiler. ✓

_Vatan için canlarını feda ettiler._ cümlesinde 'için' edatı _'vatan uğruna'_ anlamını katmıştır. Diğer seçeneklerde 'amacıyla', 'nedeniyle', '-e özgü' anlamları vardır.

13. Bu parçada düşünceyi geliştirme yollarından hangisi kullanılmıştır? 'Mutluluk, herkesin ulaşmak istediği bir hedeftir. Kimi için başarıda, kimi için parada, kimi içinse sevdikleriyle birlikte olmakta gizlidir. Tıpkı bir pusula gibi, mutluluk da kişiden kişiye farklı yönleri gösterir.'

• A) Tanık Gösterme
• B) Benzetme ✓
• C) Sayısal Verilerden Yararlanma
• D) Karşılaştırma

Parçada mutluluğun kişiden kişiye değişmesi durumu, yönleri farklı gösteren bir _'pusula'ya benzetilmiştir_ ('Tıpkı bir pusula gibi...'). Bu nedenle _benzetme_ kullanılmıştır.

14. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde fiilimsi (eylemsi) kullanılmamıştır?

• A) Gülerek yanımıza geldi.
• B) Okunacak kitapların listesini yaptı.
• C) Yemek yemek için restorana gittik.
• D) Bu habere çok sevindim. ✓

_Bu habere çok sevindim._ cümlesinde fiilimsi yoktur. Diğer cümlelerde 'gülerek' (zarf-fiil), 'okunacak' (sıfat-fiil), 'yemek yemek' (isim-fiil) fiilimsileri kullanılmıştır.

15. Aşağıdaki sözcüklerden hangisi _hem yapım hem çekim eki_ almıştır?

• A) Gözcüler ✓
• B) Kitaplar
• C) Sessizlik
• D) Odunluk

_Gözcüler_ kelimesi _Göz_ (isim kök), _-cü_ (yapım eki), _-ler_ (çekim eki) almıştır. Diğerleri sadece bir tür eki almıştır.

16. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde _zincirleme isim tamlaması_ vardır?

• A) Okulun bahçe kapısı açıktı. ✓
• B) Masanın üzerindeki kitaplar dağılmış.
• C) Çocukların neşesi hepimizi mutlu etti.
• D) Deniz kenarında yürüyüş yaptık.

_Okulun bahçe kapısı_ tamlamasında üç isim (Okul-bahçe-kapı) tamlayan-tamlanan ilişkisiyle birbirine bağlanmıştır, bu da zincirleme isim tamlamasıdır.

17. Aşağıdaki cümlelerden hangisi _anlamca olumsuzdur_?

• A) Seni hiç anlamıyor değilim.
• B) Bu konuda ne aradı ne sordu. ✓
• C) Bu kadar parayla o araba alınmaz.
• D) Odada kimse yok değildi.

_Bu konuda ne aradı ne sordu._ cümlesi biçimce olumlu görünse de _'aramadı ve sormadı'_ anlamını taşıdığı için anlamca olumsuzdur.

18. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde _yön adlarının yazımıyla_ ilgili bir yanlışlık yapılmıştır?

• A) Yarın Doğu Anadolu'da kar bekleniyor.
• B) Rüzgar güneyden kuvvetli esecek.
• C) Batı medeniyetinin etkileri görülüyor.
• D) Evin Kuzey cephesi daha soğuk olur. ✓

Yön adları, özel isimden sonra kullanıldığında küçük harfle başlar. _'Evin Kuzey cephesi'_ ifadesinde 'Kuzey'in küçük harfle (_evin kuzey cephesi_) yazılması gerekirdi.

19. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yay ayraç () farklı bir görevde kullanılmıştır?

• A) İmek fiili (ek fiil) isim cümlelerinde yüklem yapar.
• B) Bu eserin yazarı (Yaşar Kemal) Adanalıdır.
• C) Tiyatroda oyuncu (rolünü unutarak) duraksadı. ✓
• D) Doğum yerim Ankara (Türkiye).

Üçüncü seçenekte yay ayraç, tiyatro metinlerinde oyuncunun hareketini veya durumunu belirtmek için kullanılmıştır. Diğer seçeneklerde ise _ek bilgi/açıklama_ vermek amacıyla kullanılmıştır.

20. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde deyimin _yanlış anlamda_ kullanılmasından kaynaklanan bir anlatım bozukluğu vardır?

• A) Bu olay karşısında etekleri zil çaldı. ✓
• B) O kadar çok konuşuyordu ki başımı şişirdi.
• C) Yaptığı iyilikler sayesinde herkesin gözüne girdi.
• D) Çok üzülmüştü, adeta yüzünden düşen bin parçaydı.

_Etekleri zil çalmak_ deyimi _'çok sevinmek'_ anlamındadır. Cümlede ise _'bu olay karşısında'_ ifadesi genellikle olumsuz bir tepkiyi (korku, telaş) gerektirir, bu da deyimin yanlış kullanıldığı anlamına gelir. _Doğrusu 'etekleri tutuştu' gibi bir ifade olabilir._

21. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde _pekiştirilmiş sözcük_ farklı bir görevde kullanılmıştır?

• A) Sımsıcak bir gülümsemeyle bizi karşıladı.
• B) Masadaki yiyecekler taptazeydi. ✓
• C) Tertemiz çamaşırları dolaba yerleştirdi.
• D) Kıpkırmızı elmalar sepette duruyordu.

A seçeneğindeki 'sımsıcak' sözcüğü 'gülümseme' ismini, C seçeneğindeki 'tertemiz' sözcüğü 'çamaşırları', D seçeneğindeki 'kıpkırmızı' sözcüğü 'elmalar' ismini nitelediği için 'sıfat' görevindedir. (Not: 'Gülümseme' kelimesi kök olarak fiil olsa da, burada '-me' isim-fiil ekini alarak isimleşmiş ve bir sıfat tamlaması kurmuştur). B seçeneğindeki 'taptazeydi' sözcüğü ise ek eylem (idi) alarak cümlenin doğrudan 'yüklemi' olmuştur.

22. Aşağıdaki atasözlerinin hangisinde _mecaz anlam_ yoktur?

• A) Güneş balçıkla sıvanmaz.
• B) Ayağını yorganına göre uzat.
• C) Yazın gölge kovan, kışın aç kalır. ✓
• D) Taşı delen suyun sürekliliğidir.

_Yazın gölge kovan, kışın aç kalır._ atasözü, çalışkanlık ve tembelliğin sonuçlarını direkt olarak ifade ettiği için (çalışmazsan aç kalırsın) mecaz anlam taşımaz, _gerçek anlamlıdır_.

23. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde _dolaylı tümleç_ yoktur?

• A) Yazar, son eserini gençlere ithaf etmiş.
• B) Çok hızlı koştuğu için yoruldu. ✓
• C) Annem, dün akşam bize güzel bir yemek yaptı.
• D) Kitaplarını masanın üzerine bıraktı.

_Çok hızlı koştuğu için yoruldu._ cümlesinde 'çok hızlı koştuğu için' (Neden/Zarf Tümleci) ve 'yoruldu' (Yüklem) vardır; _Dolaylı Tümleç_ (kime, nerede, nereden, neye vb.) yoktur. Diğer seçeneklerde DT mevcuttur (gençlere, bize, masanın üzerine).

24. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde _ünlü düşmesi_ yoktur?

• A) Çok hızlı koştuğu için yoruldu. ✓
• B) Omzunda ağır bir yük vardı.
• C) Ağzının tadını bilen biriydi.
• D) Karnı acıktığı için yemek yedi.

A seçeneğindeki 'Çok hızlı koştuğu için yoruldu.' cümlesinde ünlü düşmesi yoktur. Diğer seçeneklerdeki 'omzunda' (omuz>omzu), 'ağzının' (ağız>ağzı), 'karnı' (karın>karnı) kelimelerinde ünlü düşmesi vardır.

25. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde fiil _geçişsizdir_?

• A) Kitabı çantasına dikkatlice koydu.
• B) Çocuklar bahçede neşeyle koşuyordu. ✓
• C) Bu güzel haberi hemen arkadaşlarına duyurdu.
• D) Duvara yeni bir resim astı.

Geçişsiz fiil, nesne alamayan fiildir (başına 'onu' kelimesi getirilemez). B seçeneğindeki 'koşuyordu' fiilinin başına 'onu' kelimesi getirilemez (onu koşuyordu - anlamsızdır) bu yüzden geçişsizdir. Diğer seçeneklerdeki fiiller ise nesne alabilir: 'onu koydu', 'onu duyurdu', 'onu astı' ifadeleri anlamlı olduğu için bu fiiller geçişlidir.