Noktalama İşaretleri 1

1. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde virgül (,) doğru kullanılmıştır?

• A) Sabah kalktım, kahvaltı yaptım ve, işe gittim.
• B) Kitapçıdan kitap, ve defter aldım.
• C) Ali, Ahmet, Mehmet ve Zeynep parka gittiler. ✓
• D) Bugün hava çok güzel, ve dışarı çıkmak istiyorum.

Virgül, eş görevli sözcükleri (Ali, Ahmet, Mehmet) ayırmak için kullanılır. 've' bağlacından önce veya sonra virgül kullanılmaz (A ve D yanlış). B seçeneğinde virgül gerekmez.

2. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde noktanın (.) kullanımı yanlıştır?

• A) Kitabı bitirdim. Çok beğendim.
• B) Ankara İzmir arası 587. km'dir. ✓
• C) Saat 10.30'da toplantı başlayacak.
• D) Bugün hava çok güzel.

Cümle sonunda (A, D) ve saat/dakika arasında (C) nokta kullanımı doğrudur. Ancak '587. km' ifadesi 'beş yüz seksen yedinci kilometre' anlamı katar; mesafe belirtmek için '587 km'dir' yazılmalı, nokta kullanılmamalıdır.

3. Aşağıdaki cümlelerden hangisinde iki nokta üst üste (:) doğru kullanılmıştır?

• A) Bugün hava çok güzel: dışarı çıkmak istiyorum.
• B) Saat 14:30'da görüşelim.
• C) Kitabı çok beğendim: çünkü konusu çok etkileyiciydi.
• D) Şunlar alınacak: ekmek, süt, peynir. ✓

İki nokta üst üste, açıklama veya örnekleme (liste) yapılacaksa kullanılır. 'Şunlar alınacak: ekmek, süt, peynir.' cümlesinde doğru şekilde kullanılmıştır. B seçeneğinde saat ve dakika arasına iki nokta (:) değil, tek nokta (.) konulmalıdır (TDK kuralı). C seçeneğinde 'çünkü' bağlacından önce noktalama işareti kullanılmaz. A seçeneğinde ise sıralı cümleleri ayırmak için virgül veya noktalı virgül kullanılmalıdır.

4. Hangi cümlede noktalı virgül (;) doğru kullanılmıştır?

• A) Kitapları aldım; defterleri de aldım.
• B) Pazara gittim; domates, biber, patlıcan aldım. ✓
• C) Bu iş çok zor oldu; ama başardık.
• D) Ali, Ayşe, Mehmet; ve Zeynep dışarı çıktı.

Doğru cevap B seçeneğidir. • Kural: Ögeleri arasında virgül bulunan sıralı cümleleri birbirinden ayırmak için noktalı virgül konur. • Analiz: 'Pazara gittim' (1. Cümle) ve 'domates, biber, patlıcan aldım' (2. Cümle). İkinci cümlenin içinde virgüller olduğu için, iki ana cümleyi ayırmak adına virgül yetersiz kalır ve noktalı virgül kullanılır.

5. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde kısa çizgi (-) doğru kullanılmıştır?

• A) Kitapçıdan üç-dört tane kalem aldım.
• B) Bu yıl-sınav tarihi değişti.
• C) Sabah-erkenden kalktım.
• D) Türk-Alman ortak yapımı bir film izledik. ✓

Kısa çizgi, 've, ile, ila, ...-den ...-e' anlamlarını vermek için ('Türk-Alman' -> Türk ve Alman) kullanılır. Diğer seçeneklerde kullanımı yanlıştır.

6. Aşağıdaki cümlelerden hangisinde kesme işareti (') yanlış kullanılmıştır?

• A) Kitapçı'dan yeni kitaplar aldım. ✓
• B) Türkiye'nin başkenti Ankara'dır.
• C) Ankara'nın sokakları çok güzel.
• D) Mustafa Kemal Atatürk'ten bir söz okudum.

Kesme işareti, özel isimlere gelen ekleri ayırır. Ancak 'Kitapçı'dan' kelimesinde 'kitapçı' özel isim olmadığı için gereksiz yere kullanılmıştır.

7. Hangi cümlede noktalama işaretleri doğru kullanılmıştır?

• A) Bu kitabı çok "beğendim" dedi.
• B) Ahmet, "Bu kitabı çok sevdim." dedi. ✓
• C) Ali dedi ki: "Bu kitabı çok sevdim.
• D) "Bugün hava çok güzel." dedi öğretmen

Doğrudan alıntılar tırnak içinde verilir ve alıntı cümlenin sonuna uygun noktalama işareti konur. B seçeneğinde hem alıntının hem de ana cümlenin noktalama işaretleri eksiksizdir. D seçeneğinde alıntı kısmı doğru yazılmış olsa da, cümlenin en sonuna (öğretmen kelimesinden sonra) nokta konulmadığı için noktalama hatası yapılmıştır.

8. Aşağıdaki cümlelerden hangisinde ünlem işareti (!) doğru kullanılmıştır?

• A) Ne güzel bir gün! ✓
• B) Hemen buraya gel! dedi.
• C) Bu kitabı beğenmedim!
• D) Koşun yardım edin,!

Ünlem işareti, duygu ve heyecan (beğeni, şaşkınlık vb.) ifade eden cümlelerin sonunda kullanılır. 'Ne güzel bir gün!' cümlesinde doğru şekilde kullanılmıştır.

9. Hangi cümlede soru işareti (?) yanlış kullanılmıştır?

• A) Sen dün geldin mi?. ✓
• B) Beni gerçekten seviyor musun?
• C) Bu kitabı okudun mu?
• D) Bugün hava nasıl?

Soru işaretinden sonra nokta veya başka bir noktalama işareti konulmaz. 'Sen dün geldin mi?.' kullanımı yanlıştır.

10. Hangi cümlede üç nokta (...) doğru kullanılmıştır?

• A) Bilirsiniz ki... her şey bir anda değişebilir. ✓
• B) Kitapçıdan kitap, defter,... aldım.
• C) Bugün çok yoruldum....
• D) Bu konuyu daha ...sonra... konuşuruz.

Üç nokta, cümlede duraksama, es verme veya eksik bırakılan düşünceler için kullanılır. 'Bilirsiniz ki... her şey bir anda değişebilir.' cümlesinde duraksama anlamıyla doğru şekilde kullanılmıştır. C'de 4 nokta var, B ve D'de kullanımı gereksizdir.

11. Aşağıdaki cümlelerden hangisinde parantez () doğru bir şekilde kullanılmıştır?

• A) Kitaptan çok etkilendim (gerçekten). ✓
• B) (Bugün hava çok güzel.) dedi.
• C) Bu kitabın yazarı, (Ahmet Ümit).
• D) Ne güzel bir gün (değil mi.

Parantez (yay ayraç), cümle içinde ek bilgi veya açıklama yapmak için kullanılır. 'Kitaptan çok etkilendim (gerçekten).' cümlesinde doğru şekilde kullanılmıştır.

12. Aşağıdaki cümlelerden hangisinde iki nokta (:) yanlış kullanılmıştır?

• A) Şunları al: kalem, defter, kitap.
• B) Bugün hava çok güzel: dışarı çıkmak istiyorum. ✓
• C) Ahmet şöyle dedi: 'Kitabı çok beğendim.'
• D) TDK: Türk Dil Kurumu.

İki nokta, açıklama (C), örnekleme (A) veya kısaltma açıklamalarında (D) kullanılır. Ancak 'Bugün hava çok güzel: dışarı çıkmak istiyorum.' cümlesinde kullanımı yanlıştır, iki cümle arasına nokta veya noktalı virgül gelmelidir.

13. Hangi cümlede noktalı virgül (;) doğru kullanılmıştır?

• A) Ali, Ayşe, Mehmet; dışarı çıktı.
• B) Pazardan elma, armut; manavdan domates, biber aldım. ✓
• C) Pazara gittim; domates, biber aldım.
• D) Kitapları aldım; defterleri de aldım.

Noktalı virgül, kendi içinde virgül bulunan grupları (Pazar grubu / Manav grubu) birbirinden ayırmak için kullanılır. 'Pazardan elma, armut; manavdan domates, biber aldım.' cümlesinde doğru kullanılmıştır.

14. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde kesme işaretinin (') kullanımı ile ilgili bir yazım veya noktalama yanlışı yapılmıştır?

• A) TBMM'nin yeni yasama yılı açılışını izledik.
• B) Türk Dil Kurumunun son yayımlarını inceledim.
• C) Dün akşam Ankara Kalesi'ni gezmeye gittik.
• D) Milli Eğitim Bakanlığı'na yeni atamalar yapıldı. ✓

Kurum, kuruluş, kurul, birleşim ve iş yeri adlarına gelen ekler kesme işaretiyle ayrılmaz. Bu nedenle 'Milli Eğitim Bakanlığına' ifadesi kesme işareti olmadan yazılmalıdır.

15. Soru eki 'mı/mi' cümleye her zaman soru anlamı katmaz; zaman veya koşul anlamı kattığında cümlenin sonuna soru işareti konulmaz. Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinin sonuna soru işareti (?) konulması yanlıştır?

• A) Bize neden yardım etmediğini biliyor musun
• B) Sınav sonuçları ne zaman açıklanacak acaba
• C) Ders bitti mi hemen kütüphaneye koşardı ✓
• D) Yarınki toplantıya kimler katılacak

'Ders bitti mi hemen kütüphaneye koşardı' cümlesinde 'mi' eki soru anlamı değil, 'bittiği zaman' anlamında zarf-fiil işlevinde (zaman anlamı) kullanılmıştır. Dolayısıyla bu cümlenin sonuna nokta (.) konulmalıdır.

16. Aşağıdaki cümlelerden hangisinde özel bir isme yanlış noktalama işareti eklenmiştir?

• A) Ankara'nın yolları çok geniştir.
• B) Kitapçı'da çok sıra vardı. ✓
• C) Atatürk'ten bir hikaye dinledim.
• D) İstanbul'un sokakları ünlüdür.

Özel isimlerde kesme işareti ekleri ayırmak için kullanılır (A, C, D doğrudur). 'Kitapçı'da' ifadesinde 'kitapçı' özel isim olmadığı için kesme işareti kullanımı yanlıştır.

17. Hangi cümlede üç nokta (...) doğru bir şekilde kullanılmamıştır?

• A) Her şey... bir anda değişebilir.
• B) Evet... bu konuyu daha sonra konuşuruz.
• C) Bugün çok iyiyim... ✓
• D) Arkadaşlar, hemen... dışarı çıkalım.

Üç nokta, cümlede eksik bırakılan veya duraksama olan yerlerde (A, B, D) kullanılır. Ancak 'Bugün çok iyiyim...' cümlesi tamamlanmış bir yargıdır ve sonuna nokta (.) konulmalıdır.

18. Aşağıdaki cümlelerden hangisinde noktalama işareti eksiktir?

• A) Kitapçıdan defter ve kitap aldım.
• B) Ne kadar güzel bir gün!
• C) Saat 09.30'da görüşürüz.
• D) Hemen buraya gel dedi. ✓

'Hemen buraya gel dedi.' cümlesinde başkasından alıntılanan sözden sonra virgül (,) eksiktir. Doğru yazımı: 'Hemen buraya gel, dedi.'

19. Hangi cümlede ünlem işareti yanlış kullanılmıştır?

• A) Koşun, yardım edin!
• B) Bugün hava çok güzel!
• C) Ne güzel bir manzara!
• D) Bu filmi beğendin mi! ✓

Ünlem işareti duygu, heyecan, seslenme (A, B, C) veya beğeni bildiren cümlelerin sonuna konur. Ancak 'Bu filmi beğendin mi!' cümlesi bir soru cümlesidir ve sonuna soru işareti (?) konulmalıdır.

20. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde noktalama işaretleri eksiksiz ve doğru kullanılmıştır?

• A) Ali, Ahmet, Mehmet, ve Zeynep dışarı çıktı.
• B) Sabah erkenden kalktım. ✓
• C) Kitabı çok beğendim?
• D) Türk Dil Kurumu'na yeni bir dilekçe yazdı.

B seçeneği tamamlanmış bir yargı bildirdiği için sonuna nokta konmuştur ve kullanımı doğrudur. Diğer şıklardaki hatalar şunlardır: A seçeneğinde 've' bağlacından önce virgül kullanılamaz. C seçeneğinde soru anlamı taşımayan bir cümlenin sonuna soru işareti konmuştur. D seçeneğinde ise kurum ve kuruluş adlarına getirilen ekler kesme işaretiyle ayrılmaz kuralı ihlal edilmiştir (Doğrusu 'Kurumuna' şeklinde bitişik yazılmalıdır).

21. Pazardan elma ( ) armut ( ) manavdan ise pırasa, ıspanak aldım. Bu cümlede yay ayraçla ( ) belirtilen yerlere sırasıyla hangi noktalama işaretleri getirilmelidir?

• A) ( , ) ( ; ) ✓
• B) ( , ) ( , )
• C) ( ; ) ( , )
• D) ( . ) ( , )

• 1. Boşluk (,): 'Elma' ve 'armut' eş görevli sözcükler olduğu için aralarına virgül konur. • 2. Boşluk (;): Cümlede meyveler ve sebzeler olmak üzere iki farklı tür grubu vardır. Türleri birbirinden ayırmak için noktalı virgül kullanılır. Doğru Cümle: 'Pazardan elma, armut; manavdan ise pırasa, ıspanak aldım.'

22. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'virgül' (,) ara sözü ayırmak için kullanılmıştır?

• A) Sessizce odasına girdi, ışığı yaktı.
• B) Ahmet, bu konuyu bildiğini söyledi.
• C) O, en yakın arkadaşım, yarın buradan taşınıyor. ✓
• D) Masada kitap, defter ve kalem vardı.

Ara sözler, cümlenin bir öğesini açıklamak için kullanılan ve iki virgül veya iki kısa çizgi arasına alınan bölümlerdir. Bu cümlede 'en yakın arkadaşım' sözü, 'O' (özne) kişisini açıklayan bir ara sözdür.

23. Aşağıdaki cümlelerin hangisinin sonuna 'soru işareti' (?) getirilemez?

• A) Neden gelmediğini bilmiyorum ✓
• B) Akşam yemeğinde ne var
• C) Bu kitabı sen mi okudun
• D) Saat kaçta buluşacağız

Soru anlamı taşıyan cümlelerin sonuna soru işareti konur. Ancak 'Neden gelmediğini bilmiyorum' cümlesi bir soru değil, bir durum tespiti (bilme eylemi) bildirmektedir. İçinde soru sözcüğü (neden) olması, cümlenin soru cümlesi olduğu anlamına gelmez. Cümlenin sonuna nokta (.) konulmalıdır.

24. Yaşasın ( ) sonunda başardık ( )

• A) ( ! ) ( . )
• B) ( , ) ( ! ) ✓
• C) ( ! ) ( ! )
• D) ( , ) ( . )

Sevinç, korku, şaşkınlık gibi duyguları belirten ünlem sözcüklerinden (Yaşasın) sonra ünlem işareti (!) konulabilir. Ancak ünlem, cümlenin en sonuna da konulabilir. Eğer ünlem sözcüğünden sonra virgül (,) kullanılırsa, cümlenin bittiği yere ünlem işareti (!) konulur. Bu kullanım daha yaygındır.

25. Atatürk ( ) 'Hayatta en hakiki mürşit ilimdir ( )' demiştir.

• A) ( , ) ( . )
• B) ( : ) ( . ) ✓
• C) ( ; ) ( ! )
• D) ( , ) ( , )

Kendisinden sonra alıntı yapılacak veya konuşma çizgisi verilecek cümlenin sonuna iki nokta (:) konur. Alıntı yapılan cümlenin kendi noktalama işareti (burada nokta) tırnak işaretinin içine yazılır.