Noktalama İşaretleri 3

1. Öğretmen ( ) yarın sınavınız var ( ) dedi.

• A) ( : ) ( . )
• B) ( , ) ( , ) ✓
• C) ( ; ) ( , )
• D) ( " ) ( " )

TDK kurallarına göre, tırnak içine alınmayan doğrudan aktarma (alıntı) cümlelerinin sonuna virgül konur. Bu nedenle alıntı olan 'yarın sınavınız var' ifadesinden sonra virgül gelmelidir. Cümlenin öznesi olan 'Öğretmen' kelimesini vurgulamak ve alıntıdan ayırmak için de ilk boşluğa virgül getirilmelidir. Cümle 'Öğretmen, yarın sınavınız var, dedi.' şeklinde tamamlandığı için her iki boşluğa da virgül konulması doğru kullanımdır.

2. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde noktalı virgül (;) farklı bir sebeple kullanılmıştır?

• A) Bu şair, beğenilmek için çok şiir yazdı; ancak hiç beğenilmedi.
• B) Sekiz yaşındaki oğlu, okumayı çok seviyor; ama her kitabı okumuyor.
• C) Tiyatroya kızlardan Nermin, Cemre; erkeklerden Mehmet, Tahir katıldı. ✓
• D) Bu araba, bu hızla giderse yetişemez; fakat kestirme yoldan giderse yetişebilir.

Bu seçenekte noktalı virgül, virgüllerle ayrılmış tür veya takımları (kızlar ve erkekler) ayırmak için kullanılmıştır. Diğer seçeneklerde ise ögeleri arasında virgül bulunan sıralı cümleleri bağlamak için kullanılmıştır.

3. İzmir ( ) Ege'nin incisi ( ) her zamanki gibi kalabalıktı.

• A) ( , ) ( , )
• B) ( ( ) ( ) )
• C) ( - ) ( - )
• D) (Tümü olabilir) ✓

Ara sözler veya ara cümleler, cümlenin bir öğesini açıklamak için kullanılır. 'Ege'nin incisi' sözü, 'İzmir' (özne) sözcüğünü açıklamaktadır. Ara sözler iki virgül arasına, iki kısa çizgi arasına veya yay ayraç içine alınabilir. Bu nedenle hepsi doğrudur.

4. Adres yazımında apartman numarası ile daire numarası arasına ( ) tarih yazımında gün, ay ve yıl arasına ( ) hangi işaretler konur?

• A) ( / ) ( . ) ✓
• B) ( - ) ( . )
• C) ( / ) ( : )
• D) ( . ) ( . )

Adreslerde apartman ve daire arasına (No: 15/3) eğik çizgi (/) konur. Tarihlerin yazımında gün, ay ve yıl arasına (15.10.2025) nokta (.) veya (15/10/2025) eğik çizgi konulabilir. Seçeneklerdeki doğru eşleşme budur.

5. Hayır ( ) bu teklifi kabul etmem mümkün değil.

• A) ( . )
• B) ( ! )
• C) ( , ) ✓
• D) ( ; )

Ret, kabul ve teşvik bildiren (evet, hayır, peki, tamam, haydi vb.) sözcüklerden sonra virgül konur.

6. Bir bilginin şüpheyle karşılandığını veya kesin olmadığını göstermek için kullanılan hangi noktalama işareti yay ayraç içine alınır?

• A) Soru işareti ✓
• B) Ünlem
• C) Nokta
• D) Noktalı virgül

Bilinmeyen veya kesin olmayan bilgiler için yay ayraç içinde soru işareti (?) kullanılır.

7. Öğretmenim ( ) ( ) Yaptığınız resim çok güzel olmuş ( ) ( ) diye ekledi.

• A) ( , ) ( ' ) ( . ) ( ' )
• B) ( : ) ( " ) ( . ) ( " ) ✓
• C) ( ; ) ( ' ) ( ! ) ( ' )
• D) ( ! ) ( " ) ( ! ) ( " )

Konuşma veya alıntıdan önce iki nokta (:) konur. Alıntı cümle tırnak işareti (" ") içine alınır. Alıntı cümlenin (Yaptığınız resim çok güzel olmuş.) sonuna kendi noktalaması (nokta) konur ve tırnak kapatılır.

8. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde noktalama işareti yanlış kullanılmıştır?

• A) Oğullarına Ayhan, Musa, Harun, kızlarına Sema, Belma ve Banu isimlerini vermişti. ✓
• B) Birazdan ileride bir dönüş gerçekleşecek mi?
• C) Bu aydan sonra dijital radyoculuğa geçiliyor.
• D) Puanları toplamak istiyor, erken bir atak geldi.

Cümle içinde virgüllerle ayrılmış tür veya takımları (erkek ve kız isimleri) birbirinden ayırmak için virgül değil, noktalı virgül (;) kullanılmalıdır. '...Harun; kızlarına...' şeklinde olmalıydı.

9. “Öfke gelir ( ) göz kızarır ( ) öfke gider ( ) yüz kızarır ( )” Boş yay ayraçla belirtilen yerlere aşağıdaki noktalama işaretlerinden hangileri gelmelidir?

• A) (.) (.) (:) (.)
• B) (,) (,) (,) (.)
• C) (,) (;) (,) (.) ✓
• D) (,) (.) (,) (.)

Cümle içinde 'öfke gelir', 'göz kızarır' gibi virgülle ayrılmış gruplar (sıralı cümleler) bulunmaktadır. Bu iki grubu (öfke ve sonuçları / öfke gitmesi ve sonuçları) birbirinden ayırmak için noktalı virgül kullanılmalıdır.

10. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde tırnak işaretinin kullanılışında bir yanlışlık yapılmıştır?

• A) Dedem: “Takdir alırsan sana bilgisayar alacağım.” dedi.
• B) Daldaki kargayı gören tilki: “Sesin de ne güzel!” demiş.
• C) “Matmazel Noralya’nın Koltuğu” Peyami Safa’nın romanlarından biridir.
• D) Tarih bilimi, bu devre feodalizm “derebeylik” adını veriyor. ✓

Bir kelimenin eş anlamlısını veya karşılığını belirtirken yay ayraç (parantez) kullanılır. 'Feodalizm (derebeylik)' şeklinde yazılmalıydı. Tırnak içine alınması yaygın bir kullanım değildir.

11. Aşağıdaki özel adlardan hangisine gelen ek kesme işaretiyle *ayrılmaz*?

• A) Ahmetler ✓
• B) İstanbul'u
• C) 1923'te
• D) Ay'a

Özel adlara getirilen çoğul ekleri (-ler, -lar) kesme işaretiyle ayrılmaz. Diğer çekim ekleri (İstanbul'u, 1923'te, Ay'a) ayrılır.

12. Her zamanki gibi hazırlık yapıyor önceden (I) Çantalar, valizler, giysiler (II) Tabii ki kitaplar da (III) Dinlenmeye değil de bir iş gezisine gider gibi (IV) Giderken tabii aklı geride, kulağı cep telefonunda (V) Bu parçada numaralanmış yerlerden hangisine üç nokta (...) **getirilemez**?

• A) I. ✓
• B) II.
• C) III.
• D) IV.

I numaralı cümlede 'hazırlık yapıyor' yüklemi bulunmaktadır. Yüklemi olan cümleler tamamlanmış cümledir ve sonuna nokta konur. Diğer seçenekler eksiltili (yüklemsiz) cümle olduğu için üç nokta alır.

13. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'kısa çizgi' (-) *yanlış* kullanılmıştır?

• A) Yarın 09.00-10.00 saatleri arasında burada ol.
• B) Beşiktaş-Fenerbahçe maçı ertelendi.
• C) Bu kelime 'oku-' kökünden türemiştir.
• D) Sıcak - soğuk demeden çalışıyordu. ✓

İkilemelerin veya zıt anlamlı sözcüklerin arasına kısa çizgi veya herhangi bir noktalama işareti konulmaz. 'Sıcak soğuk' şeklinde olmalıydı.

14. Yeni aldığı elbise ( ) ayakkabı ve çanta çok pahalıydı.

• A) (Noktalama gerekmez)
• B) ( , ) ✓
• C) ( ; )
• D) ( : )

Cümlede 'elbise', 'ayakkabı' ve 'çanta' eş görevli sözcüklerdir (öznenin parçaları). Eş görevli sözcükleri ayırmak için virgül (,) kullanılır.

15. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'virgül' (,) *yanlış* kullanılmıştır?

• A) Eve gelince, hemen odasına çekildi. ✓
• B) Evet, bu teklifi kabul ediyorum.
• C) Masayı, sandalyeyi ve koltuğu taşıdık.
• D) Bu, onun en büyük hatasıydı.

Cümlede 'gelince' gibi tek bir zarf-fiil eki kullanılmışsa, bu ekten sonra virgül konulmaz. 'Eve gelince hemen odasına çekildi.' şeklinde olmalıydı. (Eş görevli zarf-fiiller olsaydı konulabilirdi: Gelip, görüp, konuşup...)

16. Konuşmasını bilen insan, dinleyicisinin seviyesini daima göz önünde bulundurarak konuşmasının çekici ve monotonluktan uzak olması için konu ile ilgili hoş benzetmelere başvurur. Yukarıdaki cümlede virgülün kullanılma amacı aşağıdakilerden hangisi olabilir?

• A) Birbiri ardınca sıralanan eş görevli kelimeleri ayırmak
• B) Sıralı cümleleri birbirinden ayırmak
• C) Uzun cümlelerde yüklemden uzak düşmüş olan ögeleri belirtmek için konur. ✓
• D) Cümle içinde ara sözleri ve ara cümleleri ayırmak için konur.

Bu cümlede virgül, uzun cümlede yüklemden uzak düşen özneyi (Konuşmasını bilen insan) belirtmek için kullanılmıştır.

17. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'noktalama yanlışı' vardır?

• A) İhtiyar, adama seslendi: 'Buraya gel!'
• B) Çok heyecanlıydı; sesi titriyordu.
• C) Neden gelmediğini, ne yaptığını bilmiyorum.
• D) Sana tek bir şey söyleyeceğim; asla pes etme. ✓

Açıklama veya konuşma yapılacak cümleden sonra iki nokta (:) konur, noktalı virgül (;) konulmaz. 'Sana tek bir şey söyleyeceğim: Asla pes etme.' şeklinde olmalıydı. Diğer seçeneklerde noktalama doğrudur.

18. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde noktalama yanlışı yapılmıştır?

• A) Komşumuzun oğlu yarın Samsun’dan gelecek.
• B) Ne ilim, ne felsefe, ne de beşeri sevgiler insan ruhundaki boşluğu dolduramazlar. ✓
• C) Mizah, şakanın arkasına saklanmış ciddiyettir.
• D) Okumasını bildiğiniz takdirde her insan koskoca bir kitaptır.

Türk Dil Kurumu kurallarına göre tekrarlı bağlaçlardan (hem... hem, ne... ne, ya... ya vb.) önce ve sonra virgül konmaz. B seçeneğinde 'ne... ne' bağlaçları arasında virgül kullanılarak noktalama yanlışı yapılmıştır.

19. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde iki nokta farklı bir görevde kullanılmıştır?

• A) Millî Edebiyat akımının temsilcilerinden bir kısmını sıralayalım: Ömer Seyfettin, Halide Edip Adıvar, Ziya Gökalp, Mehmet Emin Yurdakul, Ali Canip Yöntem.
• B) Pazardan şunları aldım: patates, kereviz, muz, kivi.
• C) Bu kararın istinat ettiği en kuvvetli muhakeme ve mantık şu idi: Esas, Türk milletinin haysiyetli ve şerefli bir millet olarak yaşamasıdır. ✓
• D) Yapmamız gerekenleri şöyle sıraladı: planlı çalışmak, az uyumak, zamana riayet etmek.

İki nokta; A, B ve D seçeneklerinde örnekleri sıralamak için kullanılmıştır. C seçeneğinde ise açıklama cümlesinden önce kullanılmıştır. Görev bakımından farklıdır.

20. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'noktalı virgül' (;) _yanlış_ kullanılmıştır?

• A) Türkiye, İngiltere, Fransa; Ankara, Londra, Paris.
• B) Ahmet; okula gitti. ✓
• C) At ölür, meydan kalır; yiğit ölür, şan kalır.
• D) Pazardan elma, armut; manavdan pırasa, ıspanak aldık.

Noktalı virgül, ögeleri arasında virgül bulunan cümlelerde özneden sonra konabilir. Ancak 'Ahmet; okula gitti.' cümlesinde başka virgül yoktur, bu yüzden özneden sonra sadece virgül (,) kullanılmalıdır. Diğer seçeneklerdeki kullanımlar doğrudur.

21. Korkma ( ) sönmez bu şafaklarda yüzen al sancak ( ) Sönmeden yurdumun üstünde tüten en son ocak. Yukarıdaki boşluklara sırasıyla hangi noktalama işaretleri getirilmelidir?

• A) ( ! ) ( ; )
• B) ( , ) ( ; ) ✓
• C) ( ; ) ( ... )
• D) ( , ) ( . )

İstiklal Marşı'nın ilk kıtasında 'Korkma' seslenişinden sonra virgül (,), ilk dizenin sonunda ise anlamca bağlı sıralı cümleleri ayırmak için noktalı virgül (;) kullanılır.

22. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'virgül' (,) kaldırılırsa cümlenin anlamı *değişir*?

• A) Evet, bu konuyu tekrar düşüneceğim.
• B) Çocuk, ağacın arkasına saklandı.
• C) Bu, onun en büyük başarısıydı.
• D) Genç, doktora ne yapması gerektiğini sordu. ✓

Virgül burada 'genç' sözcüğünü özne yapmak ve 'doktor' sözcüğünden ayırmak için (anlam karışıklığını önlemek) kullanılmıştır. Virgül kaldırılırsa 'genç doktor' (sıfat tamlaması) anlamı çıkar ve cümlenin anlamı değişir.

23. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde noktalama yanlışlığı vardır?

• A) Saat 15:00’te toplantı salonunda olalım. ✓
• B) Akılsız başın zahmetini ayaklar çeker.
• C) Ona şunu söyledim: Güneş balçıkla sıvanmaz.
• D) Fakirlik ayıp değil, tembellik ayıp.

Saat ile dakika arasına iki nokta (:) değil, tek nokta (.) konur. Doğrusu '15.00'te' olmalıdır.

24. Faust ( ) ( ) Heyhat ( ) Bu mümkün mü ( ) Hem de bu yaştan sonra ( ) Yukarıdaki parçada yay ayraç işaretiyle belirtilen yerlere sırasıyla aşağıdaki noktalama işaretlerinden hangileri getirilmelidir?

• A) (:) (−) (,) (!) (.)
• B) (:) (−) (,) (?) (…)
• C) (:) (−) (!) (?) (…) ✓
• D) (:) (−) (,) (?) (!)

Faust konuşmacı olduğu için iki nokta (:), konuşma cümlesi olduğu için uzun çizgi (−) (seçeneklerde tire olarak verilmiş), 'Heyhat' bir ünlem olduğu için (!), 'Bu mümkün mü' soru olduğu için (?), son kısım eksiltili olduğu için (...) gelmelidir.

25. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'virgül' (,) *kaldırılamaz*?

• A) O, her zaman yanımızda oldu.
• B) Akşam, yine akşam, yine akşam...
• C) Genç, adama bir şeyler sordu. ✓
• D) Geldi, gördü ve gitti.

Virgül kaldırılırsa 'genç adam' (sıfat tamlaması) anlamı çıkar. Cümlenin 'Genç (biri), adama...' şeklinde olan anlamını korumak ve anlam karışıklığını önlemek için virgülün kullanılması zorunludur.