Noktalama İşaretleri 4

1. İki şey çok önemlidir ( ) Biri sağlık ( ) diğeri huzur.

• A) ( : ) ( , ) ✓
• B) ( ; ) ( , )
• C) ( : ) ( ; )
• D) ( . ) ( . )

• 1. Boşluk ( : ): Kendisinden sonra açıklama yapılacağı veya örnek verileceği için iki nokta konur. • 2. Boşluk ( , ): 'Biri sağlık' ve 'diğeri huzur' eş görevli sözcük gruplarıdır. Aralarında başka virgül bulunmadığı için bu öğeleri ayırmak adına virgül yeterlidir; noktalı virgül kullanılmaz.

2. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'kısa çizgi' (-) ara sözü ayırmak için kullanılmıştır?

• A) Yarın Türkçe-İngilizce sözlüğe bakacağım.
• B) 2020-2021 eğitim yılı zorlu geçti.
• C) Bu olayı -eminim siz de hatırlarsınız- daha önce yaşamıştık. ✓
• D) Yolun sonuna gelip durdu.

Ara sözler, iki virgül arasına alınabildiği gibi, iki kısa çizgi arasına da alınabilir. '-eminim siz de hatırlarsınız-' bölümü, cümlenin akışını kesen bir ara sözdür.

3. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde kesme işareti (') *kullanılmamalıdır*?

• A) TBMM'ye yeni bir önerge sunuldu.
• B) Bu karar Resmî Gazete'de yayımlandı.
• C) Türk Dil Kurumu'na bir dilekçe yazdım. ✓
• D) Ay'ın Dünya'ya uzaklığı hesaplandı.

Kurum, kuruluş, kurul, birleşim, oturum ve iş yeri adlarına gelen çekim ekleri kesme işaretiyle ayrılmaz. 'Türk Dil Kurumuna' şeklinde bitişik yazılmalıydı. 'TBMM'ye' (kısaltma), 'Resmî Gazete'de' (özel ad), 'Ay'ın' (terim) kullanımları doğrudur.

4. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'noktalama yanlışı' vardır?

• A) Türkiye'nin başkenti Ankara'dır.
• B) Sınavı kazandı mı, bilmiyorum? ✓
• C) Yunus Emre (1240? - 1321) büyük bir şairdir.
• D) T.C. vatandaşları bu haktan yararlanabilir.

'mı' soru eki, cümleye soru anlamı katmadığında (burada 'kazanıp kazanmadığını' anlamında zarf-fiil yerine kullanılmış) sonuna soru işareti konulmaz. 'Sınavı kazandı mı bilmiyorum.' şeklinde cümlenin sonuna nokta konulmalıydı.

5. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'noktalama yanlışı' *yoktur*?

• A) TBMM'ye yeni bir kanun teklifi sunuldu. ✓
• B) Sınav 14:00'da başlayacakmış.
• C) Avukat'lar bu karara itiraz etti.
• D) Kardeşim 10. uncu katta oturuyor.

Büyük harfli kısaltmalara gelen ekler (TBMM'ye) kesme işaretiyle ayrılır ve kısaltmanın okunuşuna uyar. Bu kullanım doğrudur. Saat arasına nokta konur (14.00'te). Özel isme gelen yapım eki (Avukatlar) ayrılmaz. Sıra sayısında (10'uncu veya 10.) nokta varsa ek gelmez.

6. Aşağıdakilerden hangisinin sonuna soru (?) işareti koymaya gerek yoktur?

• A) Hangi derdim için ağlayayım, bilmiyorum. ✓
• B) Derdim çoktur hangisine yanayım ben
• C) O mübarek gemiler hangi seferden geliyor
• D) Hangi dağda kurt öldü de buraya geldin

'Hangi derdim için ağlayayım, bilmiyorum' cümlesi biçimce soru eki içerse de anlamca soru sormaz, bir durumu bildirir. Bu yüzden sonuna nokta konur.

7. Bu okulda her şey var ( ) başarı ( ) ilgi ( ) sevgi ( ) arkadaşlık ( ) Yukarıdaki cümlede yay ayraçla belirtilen yerlere sırasıyla hangi noktalama işaretleri getirilmelidir?

• A) (:) (,) (!) (,) (!)
• B) (:) (.) (,) (.) (!)
• C) (:) (,) (,) (,) (.)
• D) (:) (,) (,) (,) (…) ✓

'Her şey var' dedikten sonra örnekler sayıldığı için iki nokta konur. Eş görevli kelimeler virgülle ayrılır. 'Her şey' ifadesi ucu açık bir kapsam bildirdiği ve sayı belirtilmediği için sonuna üç nokta konması daha uygundur.

8. Metin içinde zarf fiil ekleriyle oluşturulmuş kelimelerden sonra virgül konmaz. Aşağıdakilerden hangisinde bu kurala uymamaktan kaynaklanan bir noktalama yanlışı vardır?

• A) Derslerinde başarıları arttıkça çalışma azmi de katlanıyordu.
• B) Teyzesi, onu görünce, ne yapacağını şaşırdı. ✓
• C) En büyük sanatkarlık, hareketleriyle sözlerini akort edebilmektir.
• D) Onu gidip yerinde görebilmek, en çok istediğim şeydir.

'Görünce' zarf-fiilinden sonra virgül konulmamalıdır. Tek zarf-fiil ekinden sonra virgül gelmez.

9. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'virgül' (,) *yanlış* kullanılmıştır?

• A) Eğer çalışırsan, sınavı kazanırsın. ✓
• B) O, her zaman doğruları söylerdi.
• C) Gençler, geleceğimizin teminatıdır.
• D) Akşam oldu, herkes evine dağıldı.

Şart eki olan '-se, -sa' ekinden sonra virgül kullanılmaz. 'Eğer çalışırsan sınavı kazanırsın.' şeklinde olmalıydı.

10. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'virgül' (,) _yanlış_ kullanılmıştır?

• A) Hem çalışıyor, hem de okul okuyordu ✓
• B) Peki, bu konuyu sonra konuşuruz
• C) Sessiz, sakin bir sahil kasabasıydı
• D) Genç, adamın yanına yaklaştı

• Doğru Cevap (A Şıkkı): 'Hem... hem' tekrarlı bağlaçtır. Kural gereği tekrarlı bağlaçların arasına virgül konmaz. • Çeldirici Analizi (C Şıkkı): 'Sessiz, sakin' ifadesi burada ikileme değil, eş görevli sıfattır (Sessiz kasaba, sakin kasaba). Eş görevli kelimelerin arasına virgül konur. Eğer 'sessiz sedasız' gibi bir zarf/ikileme olsaydı virgül konmazdı.

11. …sanki yılların ve tecrübelerin izlenimlerini taşırlar… cümlesindeki üç noktanın kullanımıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

• A) Tamamlanmamış cümlenin sonuna konur.
• B) Alıntılarda; başta, ortada ve sonda alınmayan kelime ve bölümlerin yerine konur. ✓
• C) Sözün bir yerde kesilerek geri kalan bölümün okuyucunun hayal dünyasına bırakıldığını göstermek için kullanılır.
• D) Ünlem ve seslenmelerde anlatımı pekiştirmek için konur

Buradaki üç nokta, cümlenin başından veya sonundan bazı kısımların alınmadığını (alıntı yapıldığını) gösterir.

12. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'iki nokta' (:) *yanlış* kullanılmıştır?

• A) Toplantıya katılanlar: Ahmet, Mehmet ve Ali'ydi.
• B) Kendini tanıttı: Ben bu okulun müdürüyüm.
• C) Sana tek bir tavsiyem var: Çok çalış.
• D) En sevdiğim dersler: Türkçe ve Matematiktir. ✓

Açıklama veya örnekleme yapılacaksa iki nokta konur. Ancak 'En sevdiğim dersler Türkçe ve Matematiktir.' cümlesinde 'Türkçe ve Matematiktir' yüklemdir. Yüklemden önce iki nokta konulmaz. Cümlenin 'En sevdiğim dersler şunlardır: Türkçe ve Matematik.' şeklinde olması gerekirdi.

13. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde virgülün kullanılma amacı diğerlerinden farklıdır?

• A) Kurcalama sivilceyi, çıban edersin. ✓
• B) Çantasına iç çamaşırlarını, tişörtünü ve pantolonunu koydu.
• C) Alışveriş merkezinde cüzdanını, telefonunu ve tabletini çaldırmış.
• D) Sarıyı, siyahı ve moru çok severdi.

A seçeneğinde virgül sıralı cümleleri ayırmak için kullanılmıştır (Kurcalama sivilceyi / çıban edersin). Diğer seçeneklerde ise eş görevli sözcükleri ayırmak için kullanılmıştır.

14. Özel isimlere getirilen iyelik, durum ve bildirme eklerinden önce aşağıdaki noktalama işaretlerinden hangisi getirilir?

• A) Yay ayraç
• B) Eğik çizgi
• C) Virgül
• D) Kesme işareti ✓

Özel isimlere gelen çekim ekleri (iyelik, durum, bildirme) kesme işareti (') ile ayrılır.

15. Zamana, rüzgâra, yağmura direnemiyor ve sıyrılıyor kayıtsızlığından (I) Kimi insanlarsa, taşlar kadar ve onlardan daha çok kayıtsız kalıyor insanı inciten acılara (II) İnsan, taş değilse -ki değil- aşındığı kadar insandır belki (III) Dertlendiği ve tükendiği kadar (IV) Derdinin büyüklüğü kadar insandır (V) Bu parçada numaralanmış yerlerden hangisinin sonuna **nokta (.)** konulmaz?

• A) I.
• B) II.
• C) III.
• D) IV. ✓

I, II ve III numaralı cümleler yüklemi olan tamamlanmış yargılardır, sonlarına nokta (.) konur. Ancak IV numaralı 'Dertlendiği ve tükendiği kadar' ifadesi yüklemsiz (eksiltili) olduğu için sonuna üç nokta (...) konulmalıdır.

16. Bu kararı 20 ( ) 10 ( ) 2025 ( ) te aldık.

• A) ( / ) ( / ) ( ' )
• B) ( . ) ( . ) ( ' ) ✓
• C) ( / ) ( / ) ( / )
• D) ( . ) ( . ) ( . )

Tarihlerin yazımında gün, ay ve yıl arasına nokta (.) (veya eğik çizgi) konur. Tamamlanmış tarihe gelen ekler kesme işareti (') ile ayrılır. Doğru kullanım: '20.10.2025'te'.

17. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'virgül' (,) kullanılmamalıdır?

• A) Kitap okudu, sonra uyudu.
• B) Peki, dediğin gibi olsun.
• C) Elindeki, çantayı yere bıraktı. ✓
• D) Akıllı, çalışkan bir çocuktu.

'Elindeki çanta' bir sıfat tamlamasıdır ('-ki' sıfat yapan ektir). Sıfat ile isim arasına virgül konulmaz. Doğru kullanım 'Elindeki çantayı...' şeklinde olmalıydı.

18. “Akıl yaşta değil, baştadır ( ) fakat aklı başa getiren yaştır.” cümlesinde yay ayraçla belirtilen yere aşağıdaki noktalama işaretlerinden hangisi getirilmelidir?

• A) Nokta
• B) Virgül
• C) Üç nokta
• D) Noktalı virgül ✓

Sıralı cümleler arasında 'fakat' bağlacı kullanıldığında, ögeleri belirginleştirmek için noktalı virgül kullanılması uygundur.

19. Yunus Emre (1240 ( ) - 1321) Türk halk şairidir. Parantez içine hangi noktalama işareti gelmelidir?

• A) ( ! )
• B) ( ? ) ✓
• C) ( . )
• D) ( , )

Bilinmeyen, kesin olmayan veya şüpheyle karşılanan yer, tarih vb. durumlar için parantez içinde soru işareti (!) kullanılır. Burada doğum tarihinin kesin olmadığı (1240?) belirtilmek istenmiştir.

20. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde noktalama yanlışlığı yapılmıştır?

• A) Bazıları büyük olarak doğar, bazıları sonradan büyüklük kazanır, bazıları da zorla büyük olurlar.
• B) At ölür, meydan kalır, yiğit ölür, şan kalır. ✓
• C) Alışkanlıklar bırakılmazsa zamanla ihtiyaç haline gelir.
• D) Eğer zamanın içinde yaşıyorsak onunla beraber ilerlemeye mecburuz.

Sıralı cümlelerin içinde virgül varsa, ana cümleleri ayırmak için noktalı virgül (;) kullanılır. 'At ölür, meydan kalır; yiğit ölür, şan kalır.' şeklinde olmalıydı.

21. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'noktalı virgül' ( ; ) doğru kullanılmıştır?

• A) Ali; okula gitti.
• B) Uzun bir aradan sonra; doğduğu şehre döndü.
• C) Erkeklere Ali, Veli; kızlara Ayşe, Fatma adını verdiler. ✓
• D) Sınava çok çalıştı; ama kazanamadı.

• Kural: Cümle içinde virgüllerle ayrılmış tür veya takımları birbirinden ayırmak için noktalı virgül konur. • Analiz: Cümlede 'erkek isimleri' (Ali, Veli) ve 'kız isimleri' (Ayşe, Fatma) olmak üzere iki ayrı grup vardır. Grupların kendi içinde virgül kullanıldığı için, bu iki grubu birbirinden ayırmak adına araya noktalı virgül konulması zorunludur. Diğer Seçenekler: • A ve B seçeneklerinde virgül yeterlidir. • D seçeneğinde 'ama' bağlacından önce noktalı virgül kullanımı (eski metinlerde görülse de) güncel kurallarda tercih edilmez.

22. Saat 14 ( ) 30 ( ) da buluşmak için sözleştik.

• A) ( : ) ( ' )
• B) ( . ) ( ' ) ✓
• C) ( : ) ( . )
• D) ( . ) ( . )

TDK kurallarına göre saat ve dakika arasına iki nokta (:) değil, tek nokta (.) konur. Saatlere gelen çekim ekleri kesme işareti (') ile ayrılır. Doğru kullanım '14.30'da' şeklindedir.

23. Aşağıdaki cümlelerden hangisi noktalama işaretleri bakımından doğrudur?

• A) Sait Faik bir yerde: “Şiir olmayan yerde insan sevgisi de olmaz.” demiştir. ✓
• B) Sait Faik bir yerde; Şiir olmayan yerde insan sevgisi de olmaz, demiştir.
• C) Sait Faik, bir yerde, şiir olmayan yerde insan sevgisi de olmaz, demiştir.
• D) Sait Faik bir yerde şiir olmayan yerde insan sevgisi de olmaz demiştir.

Başkasından aktarılan sözler tırnak içine alınır ve tırnak işaretinden önce iki nokta konabilir (isteğe bağlı ama yaygın kullanım). Tırnak içindeki cümlenin kendi noktalaması da konur.

24. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde kesme işareti (') *yanlış* kullanılmıştır?

• A) Yarışmayı 2'nci sırada tamamladı.
• B) Bu yılki geziye Ahmet'ler de katıldı. ✓
• C) 19 Mayıs'ta tören yapılacak.
• D) TBMM'nin aldığı kararlar tartışıldı.

Özel adlara getirilen yapım ekleri ve çoğul ekleri (-ler) kesme işaretiyle ayrılmaz. 'Ahmetler' şeklinde bitişik yazılmalıydı. ('Ahmetgil' anlamı kattığı için.)

25. “Bir başkasından veya yazıdan olduğu gibi aktarılan sözler……….. içine alınır.” Yukarıdaki cümlede bulunan boşluğa aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

• A) Virgül
• B) Tırnak işareti ✓
• C) Kesme işareti
• D) Kısa çizgi

Doğru cevap B seçeneğidir. Türkçe noktalama kuralları uyarınca, Doğrudan aktarılan sözler tırnak işareti (" ") içine alınır. Bu kural, cümlenin anlam bütünlüğünü korumak ve doğru tonlamayı sağlamak için gereklidir.