Hukukun Temel Kavramları

1. Hukukun yazılı asli kaynakları nelerdir?

• A) Doktrin ve bilimsel görüşler
• B) Yargı kararları ve içtihatlar
• C) Anayasa, kanunlar ve Cumhurbaşkanlığı kararnameleri ✓
• D) Örf ve âdetler

Hukukun yazılı ve asli kaynakları; başta Anayasa olmak üzere kanunlar, Cumhurbaşkanlığı kararnameleri ve yönetmeliklerdir. Örf ve âdetler ise yazısız asli kaynaklar arasında yer alırken; doktrin ve yargı kararları yardımcı kaynaklardır.

2. Aşağıdakilerden hangisi kamu hukuku dallarından biridir?

• A) Medeni Hukuk
• B) Ticaret Hukuku
• C) Borçlar Hukuku
• D) Ceza Hukuku ✓

Hukukun dalları temel olarak kamu hukuku, özel hukuk ve karma hukuk olmak üzere üçe ayrılır. Devletin üstün gücünü (kamu otoritesini) kullandığı ve taraflar arasında altlık-üstlük ilişkisinin bulunduğu kamu hukukunun başlıca dalları arasında Ceza Hukuku, Anayasa Hukuku, İdare Hukuku ve Vergi Hukuku yer alır. Seçeneklerde verilen Medeni Hukuk, Ticaret Hukuku ve Borçlar Hukuku ise eşit haklara sahip kişiler arasındaki ilişkileri düzenleyen özel hukuk dallarıdır.

3. Aşağıdaki kavramlardan hangisi hukukun temel yaptırım (müeyyide) türlerinden biri değildir?

• A) Tazminat
• B) Ceza
• C) Örf ve âdet ✓
• D) Cebri icra

Hukukun temel yaptırımları ceza, cebri icra, tazminat, iptal ve hükümsüzlüktür. Örf ve âdet ise bir yaptırım (müeyyide) türü değil, hukukun yazısız kaynaklarından biridir.

4. Hukukun evrensel ilkelerinden biri olan 'Hukukun üstünlüğü' neyi ifade eder?

• A) Hukuk kurallarının herkes için bağlayıcı olduğunu ✓
• B) Bireylerin haklarının sınırlı olduğunu
• C) Sadece devlet yetkililerinin hukuka bağlı olduğunu
• D) Hukukun sadece yazılı kaynaklara dayandığını

'Hukukun üstünlüğü', hukuk kurallarının herkes için bağlayıcı olduğunu ve herkesin hukuk önünde eşit olduğunu ifade eder. Bu ilke, devlet yetkililerinin de hukuk kurallarına uymasını gerektirir. Demokratik toplumların temel ilkesi olan bu prensip, keyfi yönetimi önler ve hukuki güvenliği sağlar.

5. Aşağıdakilerden hangisi özel hukuk dallarından biridir?

• A) Anayasa Hukuku
• B) Borçlar Hukuku ✓
• C) İdare Hukuku
• D) Ceza Hukuku

Borçlar Hukuku, bireyler arasındaki özel ilişkileri düzenleyen özel hukuk dallarından biridir. Sözleşmeler, haksız fiiller ve sebepsiz zenginleşme gibi borç ilişkilerini kapsayan bu hukuk dalı, tarafların eşit konumda olduğu özel hukuk ilişkilerini düzenler. Medeni hukukun önemli bir alt dalıdır.

6. Aşağıdakilerden hangisi hukuk kurallarının temel özelliklerinden biri değildir?

• A) Yaptırım
• B) Genellik
• C) Bireysellik ✓
• D) Soyutluk

Hukuk kuralları 'bireysellik' değil, 'genellik' ve 'soyutluk' gibi özellikler taşır. Genellik, kuralların herkese eşit olarak uygulanmasını; soyutluk ise belirli bir olay veya kişi için değil, benzer durumlar için düzenlenmiş olmasını ifade eder. Bu özellikler, hukukun adil ve öngörülebilir olmasını sağlar.

7. Aşağıdakilerden hangisi medeni hukukun alt dallarından biridir?

• A) Vergi Hukuku
• B) İdare Hukuku
• C) Ceza Hukuku
• D) Miras Hukuku ✓

Miras Hukuku, medeni hukukun alt dallarından biridir. Kişinin ölümü halinde mal varlığının kimlere, hangi oranlarda geçeceğini düzenleyen bu hukuk dalı, mirasçılık, miras paylaşımı ve vasiyet gibi konuları kapsar. Aile hukuku ile yakından ilişkilidir.

8. Hukukun yardımcı kaynakları arasında aşağıdakilerden hangisi yer alır?

• A) Yargı kararları ✓
• B) Yönetmelikler
• C) Anayasa
• D) Cumhurbaşkanlığı Kararnameleri

Yargı kararları (içtihatlar) ve doktrin hukukun yardımcı kaynaklarıdır. Mahkemelerin verdiği kararlar, benzer olaylarda emsal teşkil eder ve hukukun uygulanmasında yol gösterici olur. Seçeneklerde yer alan Anayasa, Cumhurbaşkanlığı Kararnameleri ve Yönetmelikler ise hukukun asli (yazılı) kaynaklarıdır.

9. Hukukun yazılı (asli) kaynakları arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?

• A) Yönetmelikler
• B) Kanunlar
• C) Örf ve âdet hukuku ✓
• D) Cumhurbaşkanlığı Kararnameleri

Hukukun yazılı kaynakları normlar hiyerarşisine göre sırasıyla; Anayasa, Kanunlar, Uluslararası Antlaşmalar, Cumhurbaşkanlığı Kararnameleri ve Yönetmeliklerdir. Örf ve âdet kuralları ise hukukun yazısız (tali) kaynakları arasında yer alır. (Not: 2017 Anayasa değişikliği ile 'Tüzük' çıkarılması uygulamasına son verilmiştir, bu nedenle güncel hukuk hiyerarşisinde yeni tüzükler yer almaz.)

10. Aşağıdakilerden hangisi 'pozitif hukuk'un tanımına en uygundur?

• A) Ahlaki değerlere dayalı hukuk
• B) Yürürlükte olan yazılı ve yazısız hukuk kuralları ✓
• C) Doğal hukuk kurallarına dayalı hukuk
• D) Geçmişte uygulanmış hukuk kuralları

Pozitif hukuk, yürürlükte olan yazılı ve yazısız hukuk kurallarını ifade eder. Belirli bir zamanda ve yerde geçerli olan hukuk kurallarını kapsayan bu kavram, doğal hukuktan farklı olarak, devlet tarafından kabul edilen ve uygulanan kuralları ifade eder. Pratik hukuk olarak da adlandırılır.

11. Aşağıdakilerden hangisi ahlak kuralları ile hukuk kuralları arasındaki temel farklardan biridir?

• A) Ahlak kuralları toplumda bağlayıcıdır, hukuk kuralları ise sadece bireyseldir.
• B) Hukuk kurallarının yaptırımı maddi (devlet güvenceli) iken, ahlak kurallarının yaptırımı manevidir. ✓
• C) Hukuk kuralları bireysel vicdana, ahlak kuralları ise devlet otoritesine dayanır.
• D) Ahlak kuralları yazılı belgelerden, hukuk kuralları ise tamamen yazısız geleneklerden oluşur.

Toplumsal düzen kurallarının (din, ahlak, görgü) tamamının bir yaptırımı vardır ancak bu yaptırımlar 'manevi' niteliktedir (kınama, ayıplama, vicdan azabı vb.). Hukuk kurallarını diğerlerinden ayıran en temel fark, yaptırımının 'maddi' olması, yani ihlali durumunda devlet gücünün (ceza, tazminat, icra vb.) devreye girmesidir.

12. Hangi durumda 'emredici hukuk kuralı' söz konusudur?

• A) Devletin egemenlik hakkını kullanarak vatandaşlardan vergi toplaması ✓
• B) Bir sözleşmede tarafların kanuni düzenlemelerin tamamen dışına çıkması
• C) Bireylerin toplumsal hayatlarını örf ve adet kurallarına göre yönetmesi
• D) Bireylerin özel hukuk ilişkilerinde kendi aralarında serbestçe anlaşması

'Emredici hukuk kuralı', devletin belirlediği ve dışına çıkılamayan kuralları ifade eder. Vergi toplama buna örnektir. Bu kurallar, tarafların iradeleriyle değiştirilemez ve mutlaka uyulması gerekir. Kamu düzeni ve genel ahlakla ilgili konularda emredici kurallar uygulanır.

13. Aşağıdakilerden hangisi hukukun 'tali (yazısız)' kaynağı olarak kabul edilir?

• A) Kanunlar
• B) Örf ve âdet hukuku ✓
• C) Cumhurbaşkanlığı Kararnameleri
• D) Yönetmelikler

Örf ve âdet hukuku, hukukun tali (yazısız) kaynakları arasında yer alır. Toplumda uzun süre uygulanan ve hukuki bağlayıcılık kazanan gelenekler, yazılı hukuk kurallarının tamamlayıcısı olarak işlev görür.

14. Aşağıdakilerden hangisi hukukun temel amaçlarından biri değildir?

• A) Bireylerin ahlaki gelişimini sağlamak ✓
• B) Adaleti sağlamak
• C) Hukuki güvenliği sağlamak
• D) Toplum düzenini sağlamak

Hukukun amacı bireylerin ahlaki gelişimini sağlamak değil, toplum düzenini, adaleti ve hukuki güvenliği sağlamaktır. Hukuk, bireylerin haklarını korur, toplumsal çatışmaları önler ve barışçıl bir yaşam ortamı oluşturur. Ahlaki gelişim, eğitim ve kültür alanlarının konusudur.

15. Normal şartlarda yargı kararları (içtihatlar) hukukun yardımcı kaynaklarıdır ve mahkemeleri bağlamaz. Ancak aşağıdakilerden hangisi, Resmi Gazete'de yayımlanarak kanun hükmünde bağlayıcılık kazanan yargı kararlarıdır?

• A) İçtihadı Birleştirme Kararları ✓
• B) Doktrinler
• C) Sayıştay Kararları
• D) Cumhurbaşkanlığı Kararnameleri

Yargı kararları (içtihatlar) kural olarak bağlayıcı değildir ve yardımcı kaynak niteliğindedir. Ancak Yargıtay veya Danıştay İçtihadı Birleştirme Kurulları tarafından verilen 'İçtihadı Birleştirme Kararları' tıpkı bir kanun gibi kesin bağlayıcıdır ve tüm mahkemeler bu kararlara uymak zorundadır.

16. Hukukun genel özelliklerinden biri olan 'genellik' neyi ifade eder?

• A) Hukuk kurallarının yalnızca belirli bir kişi özelinde düzenlenmesini
• B) Hukuk kurallarının tüm topluma ayrım yapmadan eşit uygulanmasını ✓
• C) Hukuk kurallarının sadece belirli münferit olaylar için geçerli olmasını
• D) Hukuk kurallarının sadece yazılı metinlerden ve belgelerden oluşmasını

'Genellik', hukuk kurallarının herkese eşit olarak uygulanmasını ifade eder. Bu ilke, hukuk kurallarının belirli bir kişi veya olay için değil, benzer durumlar için düzenlenmiş olmasını gerektirir. Demokratik hukuk devletinin temel ilkelerinden biridir.

17. Aşağıdakilerden hangisi sosyal düzen kuralları arasında yer alır?

• A) Hukuk kuralları
• B) Ahlak kuralları
• C) Din kuralları
• D) Hepsi ✓

Hukuk, ahlak ve din kuralları sosyal düzen kuralları arasında yer alır. Bu kurallar, toplumsal yaşamı düzenler ve bireylerin davranışlarını yönlendirir. Hukuk kuralları maddi yaptırıma sahipken, ahlak kuralları vicdani, din kuralları ise inançsal yaptırıma sahiptir.

18. Hukukun kaynakları arasında aşağıdakilerden hangisi 'bağlayıcı' değildir?

• A) Kanunlar
• B) Yönetmelikler
• C) Cumhurbaşkanlığı Kararnameleri
• D) Doktrin ✓

Doktrin (bilimsel görüşler), hukukun bağlayıcı olmayan yardımcı kaynaklarından biridir. Hukuk bilimcilerinin görüş ve öğretilerini kapsayan doktrin, hukukun yorumlanmasında ve gelişmesinde önemli rol oynar. Kanunlar, Cumhurbaşkanlığı Kararnameleri ve Yönetmelikler ise bağlayıcı olan asli (yazılı) kaynaklardır.

19. Aşağıdakilerden hangisi hukukun yazılı ve asli kaynakları arasında yer alır?

• A) Doktrin
• B) Örf ve âdet
• C) Yargı kararları
• D) Kanunlar ✓

Kanunlar, hukukun yazılı ve asli kaynakları arasında yer alır. Örf ve âdet yazısız asli kaynak; yargı kararları ve doktrin ise yardımcı kaynaklardır.

20. Hukukun temel işlevi aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Ekonomik kalkınmayı sağlamak
• B) Bireysel özgürlükleri sınırlandırmak
• C) Toplum düzenini sağlamak ✓
• D) Devlet otoritesini artırmak

Hukukun temel işlevi, toplum düzenini sağlamaktır. Hukuk, bireylerin haklarını korur, toplumsal çatışmaları önler ve barışçıl bir yaşam ortamı oluşturur. Adalet, eşitlik ve hukuki güvenlik ilkeleri çerçevesinde toplumsal yaşamı düzenler.