Bölgeler Coğrafyası 3

1. Bölge sınırlarının zamansal değişkenliği düşünüldüğünde, aşağıdaki kriterlerin hangisine göre çizilen coğrafi bölge sınırlarının en uzun vadede (binlerce yılda) değişmesi beklenir?

• A) Sanayi Sektör Bölgesi
• B) Sık Nüfuslu Yoğun Bölge
• C) Makro İklim Kuşağı Bölgesi ✓
• D) Serbest Ticaret Serbest Bölgesi

Ticaret,‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ sanayi, nüfus ve idari bölge sınırları beşerî kararlarla çok kısa sürede değişebilir. Fakat makro iklim kuşakları, jeolojik yapılar ve büyük dağlık bölgeler ancak jeolojik zaman dilimlerinde değişir.

2. Türkiye genelinde tarımsal sulama ihtiyacını azaltmayı, yeraltı su seviyesini korumayı ve Konya Kapalı Havzası'ndaki ürün çeşitliliğini artırmayı hedefleyen kalkınma projesi hangisidir?

• A) DOKAP
• B) KOP ✓
• C) ZBK
• D) DAP

Konya‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Ovası Projesi (KOP), başta Göksu Nehri'nin sularını Mavi Tünel ile bölgeye ulaştırmak olmak üzere, iç Anadolu'daki sulama ve sürdürülebilir tarım altyapısını güçlendirmeyi amaçlar.

3. Güneydoğu Anadolu Projesi (GAP) sulama kanallarının ovaya ulaşmasının ardından sahadaki tarımsal yapıda yaşanan köklü değişimlerden hangisi projenin bir 'sonucu' olamaz?

• A) Sulamalı tarımın artması ve nadas alanlarının azalması
• B) Endüstriyel çapa bitkilerinin (pamuk, mısır) üretiminin katlanması
• C) Bölge genelindeki makro yer şekillerinin daha sade hale gelmesi ✓
• D) Mevsimlik tarım işçisi göçlerinde radikal azalmalar görülmesi

GAP‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ sosyo-ekonomik ve hidrografik bir kalkınma hamlesidir; ancak bölgenin jeolojik ova ve dağ morfolojisini (doğal yer şekillerini) değiştiremez. Sadelik projenin sonucu değil, doğal altlığıdır.

4. Coğrafi konumu gereği bünyesinde Akdeniz, Karadeniz ve Karasal makro iklim özelliklerini bir arada barındıran geçiş iklimi bölgemiz hangisidir?

• A) Ege Bölgesi
• B) Akdeniz Bölgesi
• C) Marmara Bölgesi ✓
• D) İç Anadolu Bölgesi

Marmara‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Bölgesi, dikey ve yatay konumsal uzanışı sebebiyle üç farklı iklim tipinin çakışma alanıdır; bu durum bölgede bitki ve tarımsal ürün çeşitliliğini artırmıştır.

5. Karasal iklim zemininde sade yer şekillerinin uzanması avantajıyla, Türkiye'nin 'tahıl ambarı' unvanını kazanan ve buğday/arpa hasadında öncü olan bölgemiz hangisidir?

• A) İç Anadolu Bölgesi ✓
• B) Güneydoğu Anadolu Bölgesi
• C) Ege Bölgesi
• D) Trakya Alt Havzası

İç‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Anadolu Bölgesi, sade plato düzlükleri ve kuru ziraat tarım yöntemlerine uygun iklim yapısıyla, un ve unlu mamuller sanayimizin asli tahıl ambarı konumundadır.

6. Cumhuriyet tarihinin en büyük çok sektörlü bölgesel entegre kalkınma projesi olan Güneydoğu Anadolu Projesi'nin (GAP) asli birincil hedefi hangisidir?

• A) Bölgenin makro iklim rejimini tamamen değiştirmek
• B) Yüksek rakımlı sarp kış turizmi alanları yaratmak
• C) Fırat ve Dicle nehirlerini barajlarla koordine ederek sulu tarımı ve elektrik üretimini artırmak ✓
• D) Ağır sanayi komplekslerini tamamen batıdaki limanlara taşımak

GAP,‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ sahadaki şiddetli yaz kuraklığı darboğazını aşmak adına Fırat ve Dicle sularını tarımsal sulamaya yönlendirmeyi ve kurulu güçteki HES'lerle ulusal şebekeye elektrik basmayı amaçlayan makro yatırımdır.

7. Akdeniz Bölgesi'nde yer alan Teke ve Taşeli Platoları'nın, iklim elverişli olmasına rağmen son derece tenha ve seyrek nüfuslu kalmasının nedeni hangisidir?

• A) Sanayi yatırımlarının çok gelişmiş olması
• B) Yıllık toplam yağış miktarının yetersizliği
• C) Kış şartlarının ekstrem dondurucu geçmesi
• D) Arazinin engebeli ve karstik yapıda olması ✓

Bu‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ platolar, yüzey suyunun kalker çatlaklarından tabana sızdığı karstik arazi yapısına ve sarp engebeli morfolojiye sahiptir. Tarımsal üretime ve yerleşime elverişsiz olduğundan nüfus seyrektir.

8. Yarı kurak iklim şartlarının egemen olduğu İç Anadolu kırsalında, evlerin ve köylerin 'toplu yerleşme' geometrisi göstermesinin asli nedeni hangisidir?

• A) Arazinin sarp engebeli olması
• B) Orman örtüsünün çok gür uzanması
• C) Su kaynaklarının kısıtlı ve belirli odaklarda olması ✓
• D) Zengin yeraltı metalürji yatakları

Bölgede‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ su kıttır. Kırsal nüfus, su bulabildiği yegane artezyen kuyularının, çeşmelerin veya sınırlı su yataklarının etrafında kümelenmek zorunda kalmıştır; bu durum toplu dokuyu doğurmuştur.

9. Doğu Karadeniz bölümünün fiziki coğrafya şartları ve sosyo-ekonomik yapısı incelendiğinde, hangisi bölüme ait karakteristik bir özelliktir?

• A) Kış sıcaklık ortalamalarının Türkiye genelinde en yüksek olduğu yerdir.
• B) Dağ sıraları kıyı çizgisine dik uzanır.
• C) Türkiye toplam çay üretiminin tamamı bu bölümde gerçekleştirilir. ✓
• D) Sade yer şekilleri sayesinde demiryolu ağları çok gelişmiştir.

Türkiye'deki‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ çay hasadının %100'ü bu bölüme aittir. Kış sıcaklığı en yüksek yer Akdeniz kıyılarıdır; Karadeniz'de dağlar kıyıya paralel uzanır ve kıyı morfolojisi aşırı sarp, engebelidir.

10. Atmosferik sirkülasyon ve makro iklim özellikleri göz önüne alındığında, aşağıdaki illerin hangisi 'Akdeniz Klimatik Bölgesi' genel sınırları dışında kalır?

• A) Osmaniye
• B) Kilis
• C) Gaziantep
• D) Karaman ✓

Güney‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Marmara, kıyı Ege, Akdeniz ve Güneydoğu'nun batı illeri Akdeniz iklim etkisi altındadır. Toroslar'ın arkasında kalan Karaman ise tamamen İç Anadolu step (bozkır) iklim bölgesi karakterindedir.

11. Seyhan ve Ceyhan nehirlerinin taşıdığı alüvyonların Akdeniz kıyısında çökelmesiyle oluşan, Türkiye'nin en büyük deltası ve endüstriyel tarım ovası hangisidir?

• A) Ege Graben Ovaları
• B) Akdeniz Bölgesi (Çukurova) ✓
• C) Bafra ve Çarşamba Ovaları
• D) Ergene Düzlüğü

Adana‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ mülki sınırlarında yer alan Çukurova, kalın alüvyal toprak yapısı, dikey tarım otomasyonu ve yüksek pazar payıyla ülkenin en zengin delta ovasıdır.

12. Kıyı Ege şeridinde dağ sıralarının sahile dikey uzanmasının (enine kıyı topoğrafyasının) beşeri coğrafyadaki en stratejik yapısal sonucu hangisidir?

• A) Kıyı şeridinde yaz turizm pazarının bitmesi
• B) Denizel nemli hava kütlelerinin iç kesimlere kadar sokulabilmesi ✓
• C) Bölgenin her mevsim düzenli konveksiyonel yağış alması
• D) Kıyı şeridi ile iç platolar arasında karayolu ulaşımının tıkanması

Dağlar‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ denize dik uzandığı için graben olukları doğal birer koridor vazifesi görür; nemli Akdeniz iklim etkisi ve zeytinlikler iç kısımlara (Denizli hattına) kadar ilerler.

13. Topoğrafik özelliklerine göre 'dağlık bölge' sınıfında yer almasına karşın, bitki örtüsü kriterlerine göre 'orman bölgesi' sınıfı içerisinde yer almayan merkez hangisidir?

• A) Kastamonu
• B) Muğla
• C) Ağrı ✓
• D) Sinop

Kastamonu,‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Sinop ve Muğla (Menteşe Yöresi) sarp engebeli ve gür ormanlıktır. Ağrı ise yüksek dağlık yapı içermesine karşın, karasallıktan ötürü orman örtüsünden mahrumdur; alpin çayır bölgesidir.

14. Hükümetlerin bölgesel ekonomik uçurumları kapatmak için hazırladığı yasal işlevsel plan bölgeleri (Kalkınma Projeleri) arasında hangisi yer almaz?

• A) Konya Ovası Projesi
• B) Yeşilırmak Havza Gelişim Projesi
• C) Yeşil Kuşak Projesi ✓
• D) Doğu Anadolu Projesi

KOP,‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ YHGP ve DAP yasal işlevsel plan bölgeleridir. 'Yeşil Kuşak' projesi ise şehir planlama disiplininde kentsel alanların çeperine uygulanan lokal bir ağaçlandırma ve çevre koruma kuşağıdır.

15. Suriye ile olan kara sınır hattımız boyunca sarp dağ sıraları yerine tel örgüler, gözetleme kuleleri ve yapay beşerî güvenlik setlerinin baskın olma nedeni hangisidir?

• A) Sınır hattında çok yüksek masif dağların bulunması
• B) Sınır çizgisinin büyük oranda morfolojik olarak düz ova tabanlarından geçmesi ✓
• C) İki ülke arasında sınır çizen hiçbir akarsu yatağının olmaması
• D) Bölgenin her mevsim aşırı yağışlı ve sisli geçmesi

Suriye‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ sınırı topoğrafik engellerden uzaktır, en sade sınır hattımızdır. Doğal bir dağ duvarı koruması bulunmadığı için sınır güvenliği yapay ve beşerî bariyerlerle tahkim edilmiştir.

16. Bölgesel kalkınma planlarında bazı iller mükerrer (birden fazla) projede yer alırken, bazıları tektir. Buna göre aşağıdaki illerden hangisi günümüzde yalnızca Konya Ovası Projesi (KOP) sınırlandırmasındadır?

• A) Samsun
• B) Çorum
• C) Yozgat ✓
• D) Tokat

Samsun,‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Çorum ve Tokat illeri hem YHGP hem DOKAP ortak üyesidir. İç Anadolu'da yer alan Yozgat ise tarımsal sulama odaklı yatırımları içeren sadece KOP projesi yasal sınırları içindedir.

17. Dağ sıralarının kıyı çizgisine dik uzanmasının avantajıyla, nüfusun kıyı şeridinde ve iç kesimlere sokulan tektonik graben ovalarında yoğunlaştığı bölgemiz hangisidir?

• A) Doğu Anadolu Bölgesi
• B) Karadeniz Bölgesi
• C) Ege Bölgesi ✓
• D) İç Anadolu Bölgesi

Ege‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Bölgesi'nde horst-graben yapıları denize dik uzanır. Nemli hava ve ulaşım kolaylığı iç ovalara kadar sokulduğu için nüfus kıyı hattı ile Gediz, Küçük/Büyük Menderes graben tabanlarında toplanmıştır.

18. Türkiye ile Yunanistan arasındaki yasal siyasi sınır çizgisini oluşturan Meriç Nehri'nin akarsu yatağı üzerindeki asli belirleme ölçütü hangisidir?

• A) Nehrin sadece sol kıyı şeridi
• B) Nehir yatağının en derin noktalarını birleştiren orta hat (Talveg çizgisi) ✓
• C) Nehrin bahar aylarındaki maksimum taşma sınırı
• D) Havzayı çevreleyen dağların su bölümü çizgisi

Uluslararası‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ sınır hukukunda nehir sınırları, akarsu yatağının akış hızı en yüksek ve en derin noktalarını dikey kesen geometrik hat olan 'talveg çizgisi' (en derin orta hat) esas alınarak çizilir.

19. TÜİK verilerine göre, Malatya havzasında yaşanan ekstrem ilkbahar geç donlarının rekolte kaybı yaratmasıyla kayısı üretim miktarında birinci sıraya yükselen ilimiz hangisidir?

• A) Malatya
• B) Mersin ✓
• C) Isparta
• D) Gaziantep

Geleneksel‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ lider Malatya'nın don felaketiyle yaşadığı dönemsel rekolte kaybı neticesinde, Akdeniz iklim konforuyla üretim hacmini stabil tutan Mersin ili, güncel istatistiklerde zirveye yerleşmiştir.

20. Trakya sınır hatlarında yer alan karayolu gümrük kapılarından hangisi, Türkiye'den Bulgaristan'a geçiş sağlayan lojistik kapılardan biri değildir?

• A) Kapıkule
• B) Hamzabeyli
• C) Dereköy
• D) İpsala ✓

Kapıkule‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ ve Hamzabeyli (Edirne) ile Dereköy (Kırklareli) Bulgaristan sınır kapılarıdır. Edirne'nin güneyinde yer alan İpsala Sınır Kapısı ise Yunanistan'a açılan ana transit kapımızdır.

21. Türkiye ile komşu ülkeler arasındaki siyasi sınır hatlarında, suların paylaşımıyla göl yüzeyi üzerinden sınırdaşlık yaptığımız Aktaş Gölü hangi ülkeyle olan sınırımızdadır?

• A) Ermenistan
• B) Gürcistan ✓
• C) İran
• D) Irak

Ardahan‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ platosunun kuzeydoğu uzantısında yer alan tektonik karakterli Aktaş (Kozapin) Gölü, Türkiye ile Gürcistan devlet sınır çizgisinin tam ortasından geçtiği sınırdaş sulak alanımızdır.

22. Türkiye'nin makro jeopolitik değerini ve uluslararası stratejik önemini tırmandıran aşağıdaki unsurlardan hangisi doğrudan transit geçit ve 'ekonomik kazanç' odaklıdır?

• A) Uluslararası barış gücü misyonlarına askeri tabur göndermesi
• B) Hazar ve Orta Doğu hidrokarbon kaynaklarını Batı'ya taşıyan boru hatlarına sahip olması ✓
• C) İslam dünyası ile Batı medeniyetleri arasında kültürel sentez sunması
• D) Üç tarafının denizlerle çevrili bir yarımada morfolojisinde olması

Kıtalararası‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ transit hatlara (TANAP, BTC) ev sahipliği yapmak, boğaz gümrük ve geçiş lojistiğini yönetmek doğrudan ülkeye jeopolitik bir tekel, stratejik koz ve doğrudan ekonomik katma değer kazandırır.

23. Van Gölü üzerindeki feribot rampa hatlarını kullanan transit yük trenleri, İran İslam Cumhuriyeti'ne geçiş sağlayan hangi demiryolu sınır kapımıza ulaşmaktadır?

• A) Gürbulak
• B) Kapıköy ✓
• C) Esendere
• D) Dilucu

Van'ın‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Özalp ilçesinde yer alan Kapıköy Sınır Kapısı, İran ile demiryolu bağlantımızı sağlayan kilit kapıdır. Gürbulak ve Esendere ise sadece karayolu geçişlerine hizmet eder.

24. Güncel TÜİK verilerine göre, Türkiye'nin yıllık sanayi ihracat lideri olan şehri (I) ile toplam bal üretimi tonajında zirvede yer alan şehri (II) hangisidir?

• A) İzmir - Muğla
• B) İstanbul - Ordu ✓
• C) Kocaeli - Adana
• D) Bursa - Hakkâri

Türkiye'nin‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ dış ticaret ve sanayi ihracat şampiyonu metropolü İstanbul; gezginci arıcılık ve toplam bitkisel bal üretim hacminde ilk sırada yer alan şehri ise Ordu'dur.

25. Samsun, Amasya, Tokat ve Çorum illeri, resmi kanun revizyonlarıyla birlikte hangi iki işlevsel plan bölgesinin (Bölgesel Kalkınma Projesinin) 'ortak' ili statüsüne getirilmiştir?

• A) GAP ve KOP
• B) DAP ve DOKAP
• C) YHGP ve DOKAP ✓
• D) ZBK ve YHGP

Yeşilırmak‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Havza Gelişim Projesi (YHGP) üyesi olan bu dört şehir, havza ekonomisini Doğu Karadeniz lojistiği ile entegre etmek amacıyla DOKAP yatırım sınırlarına da ortak dahil edilmiştir.