Türkiye'nin Coğrafi Konumu 2
Türkiye'nin coğrafi konumunun küresel ölçekte jeopolitik bir güç odağı olmasını sağlayan temel unsur hangisidir?
Bu testteki tüm sorular ve cevapları (25 soru)
1. Türkiye'nin coğrafi konumunun küresel ölçekte jeopolitik bir güç odağı olmasını sağlayan temel unsur hangisidir?
- A) Zengin maden yataklarına sahip olması
- B) Asya ve Avrupa kıtalarını birleştirmesi ✓
- C) Üç tarafının denizlerle çevrili olması
- D) Yüksek dağlara sahip olması
Türkiye, Asya ile Avrupa kıtaları arasında doğal bir geçiş koridoru ve enerji nakil hattı konumundadır. Bu köprü konumu, tarih boyunca ve günümüzde ülkeye çok yüksek küresel stratejik değer kazandırmıştır.
2. Yağan karın yerde kalma süresi üzerinde mutlak (enlem) konum ile göreceli (yükselti/denizellik) konum birlikte rol oynar. Buna göre, coğrafi şartları düşünüldüğünde; I. Muğla II. Hakkâri III. Tekirdağ IV. Sivas şehirlerinden hangi ikisi arasındaki karın yerde kalma süresi farkı SADECE mutlak konum (enlem) etkisiyle açıklanabilir?
- A) I ve IV
- B) I ve III ✓
- C) II ve III
- D) II ve IV
Muğla (I) ve Tekirdağ (III) şehirlerinin her ikisi de kıyı kuşağında (denizel) ve düşük yükseltide yer almaktadır. Yükselti ve denizellik gibi göreceli konum faktörleri eşit olduğu için aralarındaki sıcaklık ve karın yerde kalma süresi farkı SADECE ENLEM (kuzey-güney) farkıyla açıklanır. 💡 Bilgi: Muğla ile Sivas (IV) veya Hakkari (II) karşılaştırıldığında ise denizellik ve yükselti farkı (göreceli konum) da devreye girer. Bu yüzden yalnız enlem ile açıklanabilen çift I ve III (Muğla - Tekirdağ)'dir.
3. Türkiye'nin makro yer şekilleri incelendiğinde, aşağıdaki düzlüklerden hangisi İç Anadolu Bölgesi sınırları kapsamında yer almaz?
- A) Konya Platosu
- B) Cihanbeyli Platosu
- C) Çatalca-Kocaeli Platosu ✓
- D) Haymana Platosu
Çatalca-Kocaeli Platosu, Marmara Bölgesi'nde yer alan, aşınım düzlüğü niteliğindeki ve Türkiye'nin ortalama yükseltisi en az olan platosudur. Obruk, Cihanbeyli ve Haymana platoları ise İç Anadolu'nun yatay duruşlu yüksek düzlüklerindendir.
4. Türkiye'nin güneydoğu sınır hattında yer alan ve Suriye-Irak sınır çizgisine paralel uzanarak bölgenin morfolojik yapısını belirleyen dağ sırası hangisidir?
- A) Aladağlar
- B) Güneydoğu Toroslar ✓
- C) Kuzey Anadolu Dağları
- D) Batı Toroslar
Güneydoğu Toros dağ silsilesi, Türkiye'nin güney ve güneydoğu sınır bölgesinde bir yay çizerek uzanır ve bu alanın fiziki sınır yapısını şekillendirir.
5. Türkiye, jeolojik yapısı ve tektonik özellikleri bakımından dünya üzerindeki hangi ana deprem kuşağının etki alanı içinde yer alır?
- A) Kutup Okyanusu Kuşağı
- B) Atlas Okyanusu Sırtı
- C) Alp-Himalaya Deprem Kuşağı ✓
- D) Sibirya Kuşağı
Türkiye, Levha hareketlerinin aktif olduğu ve Alp orojeneziyle şekillenen genç oluşumlu Alp-Himalaya sismik (deprem) kuşağında yer alır. Bu nedenle ülkede kırıklı hatlar ve deprem riski oldukça yüksektir.
6. Göreceli konumun (yükselti vb.) etkileri yok sayıldığında, kıyı şeridinde yer alan aşağıdaki şehirlerin yer çekimi ivmesi en yüksek olandan en düşük olana doğru nasıl sıralanır? I. Yalova II. Sinop III. İzmir IV. Antalya
- A) I - II - III - IV
- B) II - I - III - IV ✓
- C) I - III - II - IV
- D) IV - III - II - I
Dünya'nın geoit şeklinden ötürü yer çekimi güneyden kuzeye (kutuplara doğru) gidildikçe artış gösterir. En kuzeyde bulunan Sinop'ta (II) yer çekimi en fazla, onu takip eden Yalova (I) ve İzmir'den (III) sonra, en güneydeki Antalya'da (IV) en azdır.
7. Türkiye'de dağların güney yamaçları bakı faktöründen ötürü güneş ışınlarını daha büyük açılarla alır ve daha fazla ısınır. Bu nedenle yerleşmeler genellikle güney yamaçlarda yoğunlaşır. Aşağıdaki dağlık bölgelerden hangisi, özel coğrafi şartlarından dolayı bu genel bakı kuralına uymaz?
- A) Güneydoğu Toroslar
- B) Aladağlar
- C) Doğu Karadeniz Dağları ✓
- D) Toros Dağları
Doğu Karadeniz Dağları'nda denizellik ve nemlilik etkisi, bakı etkisinin önüne geçer. Kuzey yamaçlar denize baktığı için kışın daha ılıman, nemli ve ekonomik faaliyetlere uygundur. Bu yüzden genel kuralın aksine Doğu Karadeniz'de yerleşmeler kuzey yamaçlarda kümelenmiştir.
8. Türkiye'nin topografyası ve fiziki haritası incelendiğinde, deniz seviyesi (0 metre) baz alınarak renklendirilen katmanlarda yeşil ve koyu yeşil renklerin hakim olduğu, yükseltisi en az olan ova türleri aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Delta Ovaları ✓
- B) Karstik Ovalar
- C) Tektonik Ovalar
- D) Eski Göl Tabanı Ovaları
Deniz kıyısında akarsuların taşıdığı alüvyonların birikmesiyle oluşan Çukurova, Bafra, Çarşamba gibi delta ovaları tam olarak 0 metre (deniz seviyesi) sınırında yer aldıkları için Türkiye'nin yükseltisi en az olan ovalarıdır ve fiziki haritada koyu yeşil renkle gösterilirler. İç bölgelerdeki tektonik ve karstik ovaların yükseltisi çok daha fazladır.
9. Ülkemizin doğu sınır komşuları arasında yer alan ikili aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Suriye ve Gürcistan
- B) İran ve Ermenistan ✓
- C) Gürcistan ve Irak
- D) Azerbaycan (Nahçıvan) ve Suriye
Türkiye'nin doğu sınır hattında İran ve Ermenistan yer alır. Bu sınır bölgesi hem Kafkaslar hem de Orta Doğu ile olan bağlantılar açısından bölgesel siyasette önemli bir konuma sahiptir.
10. Türkiye'nin toprak bütünlüğü göz önüne alındığında, yüzölçümünün ezici bir çoğunluğu hangi kıta sınırları dahilindedir?
- A) Afrika
- B) Avrupa
- C) Asya ✓
- D) Güney Amerika
Türkiye topraklarının yaklaşık %97'lik kısmı Asya (Anadolu) kıtasında, yaklaşık %3'lük küçük bir kısmı ise Avrupa (Trakya) kıtasında yer alır. Bu durum ülkeye kıtalararası bir köprü niteliği kazandırır.
11. Türkiye sınırlarının ulaştığı en güney nokta aşağıdaki şehirlerimizden hangisinde yer almaktadır?
- A) Mersin
- B) Adana
- C) Şanlıurfa
- D) Hatay ✓
Türkiye'nin coğrafi olarak en güney ucu Hatay ilinin Yayladağı ilçesine bağlı Topraktutan (Beysun) köyüdür. Burası ülkemizin 36° kuzey enlemi üzerindeki sınır çizgisini oluşturur.
12. Adalar da dahil edildiğinde, Türkiye topraklarının coğrafi olarak ulaştığı en batı uç nokta aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Çanakkale - Avlaka Burnu ✓
- B) İzmir - Karaburun
- C) Çanakkale - Bababurnu
- D) Iğdır - Dilucu
Türkiye'nin en batı noktası Gökçeada üzerinde bulunan Avlaka Burnu'dur. Anadolu yarımadasının (anakaranın) en batı noktası olan Bababurnu ile karıştırılmamalıdır. Ülke sınırları bir bütün olarak değerlendirildiğinde adalar da dahil edilir ve en batı uç Avlaka Burnu olur.
13. Türkiye'nin kuzeydoğu yönündeki kara sınırında komşuluk ilişkisi kurduğu ülke hangisidir?
- A) Irak
- B) Ermenistan
- C) Gürcistan ✓
- D) İran
Türkiye'nin kuzeydoğusunda, Karadeniz kıyısından başlayarak devam eden sınır hattımız Gürcistan ile olan sınırımızı oluşturur.
14. Türkiye'nin dünya üzerindeki mutlak konumunu belirleyen paralel ve meridyen koordinatları aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?
- A) 36°-42°K paralelleri ve 26°-45°D meridyenleri ✓
- B) 26°-45°K paralelleri ve 36°-42°D meridyenleri
- C) 30°-40°K paralelleri ve 20°-40°D meridyenleri
- D) 36°-42°G paralelleri ve 26°-45°B meridyenleri
Türkiye, Kuzey Yarım Küre'de 36°-42° kuzey paralelleri ile Başlangıç Meridyeni'nin doğusunda 26°-45° doğu meridyenleri arasında yer alır. Bu koordinatlar ülkemizin Orta Kuşak'ta bulunmasını sağlar.
15. Aşağıdaki coğrafi özelliklerden hangisi Türkiye'nin mutlak (matematik) konumuyla açıklanamaz?
- A) Kuzey kökenli hava kütlelerinin sıcaklığı düşürücü etki yapması
- B) Yıl içinde dört mevsimin belirgin olarak yaşanması
- C) Aynı gün içinde farklı bölgelerde farklı mevsim şartlarının görülmesi ✓
- D) Doğu ve batı uçları arasında 76 dakikalık yerel saat farkı bulunması
Rüzgarların sıcaklığa etkisi (enlem), dağların güney yamaçlarının sıcak olması (bakı) ve boylam farkından doğan zaman farkı mutlak konumla ilgilidir. Ancak 'aynı anda' ya da 'aynı gün içinde' farklı mevsim özelliklerinin yaşanması, kısa mesafede değişen yer şekilleri ve yükseltiyle alakalı olup göreceli (özel) konumun bir sonucudur.
16. Türkiye'nin sahip olduğu enlem dereceleri göz önüne alındığında, aşağıdaki paralellerden hangisi ülke topraklarımızın tamamen dışında kalır?
- A) 40° Kuzey
- B) 39° Kuzey
- C) 41° Kuzey
- D) 43° Kuzey ✓
Türkiye 36° ile 42° Kuzey paralelleri arasında yer almaktadır. 43° Kuzey enlemi, ülkemizin en kuzey sınırının da ötesinde yer aldığı için topraklarımızdan geçmez.
17. Güneşin en erken doğduğu ve yerel saatin en ileri olduğu Türkiye coğrafyasındaki en doğu nokta hangi ilimizin sınırları içindedir?
- A) Iğdır ✓
- B) Van
- C) Kars
- D) Hakkari
Türkiye'nin en doğu ucu Iğdır ilinde yer alan Dilucu bölgesidir. Haritada güneydoğu köşede yer aldığı için Hakkari sıklıkla karıştırılsa da boylam derecesi olarak Iğdır daha doğudadır ve 45° Doğu meridyenine en yakın merkezdir.
18. Türkiye'nin sınır güvenliği ve diplomatik ilişkilerinde önemli yer tutan kara sınırları içinde, en uzun hat oluşturduğumuz komşumuz hangisidir?
- A) İran
- B) Suriye ✓
- C) Irak
- D) Yunanistan
Türkiye'nin en uzun kara sınırı yaklaşık 911 km ile Suriye sınırıdır. En kısa sınırımız ise Nahçıvan (Azerbaycan) ile olan yaklaşık 18 kilometrelik hat oluşturur.
19. Ülkemizin batı yönündeki Trakya topraklarında sınır komşusu olduğumuz ülkeler hangi seçenekte birlikte verilmiştir?
- A) Bulgaristan ve Romanya
- B) Bulgaristan ve Yunanistan ✓
- C) Sadece Yunanistan
- D) Bulgaristan ve Makedonya
Türkiye'nin batıdaki sınır kapılarının açıldığı ve kara sınırı paylaştığı iki Avrupa ülkesi Bulgaristan ve Yunanistan'dır.
20. Türkiye'nin mevcut sınır hatları değerlendirildiğinde, çok uzun süredir büyük bir değişikliğe uğramadan günümüze kadar gelen en eski kara sınırı hangi ülkeyle olan sınırdır?
- A) İran ✓
- B) Irak
- C) Suriye
- D) Bulgaristan
1639 yılında Osmanlı Devleti ile Safevi Devleti arasında imzalanan Kasr-ı Şirin Antlaşması'yla çizilen hat, bugünkü Türkiye-İran sınırının temelini oluşturur ve ülkemizin en eski, en istikrarlı sınır çizgisidir.
21. Türkiye'nin güney sınır şeridinde komşuluk ilişkisi yürüttüğü ülkeler aşağıdakilerin hangisinde doğru eşleştirilmiştir?
- A) İran ve Irak
- B) Suriye ve İran
- C) Suriye ve Ermenistan
- D) Irak ve Suriye ✓
Türkiye'nin güney ve güneydoğu sınır hattı boyunca uzanan kara komşuları Irak ve Suriye'dir.
22. Dünyanın şeklinden dolayı meridyenlerin arası kutuplara doğru yaklaştıkça daralır. Bu kurala göre, aşağıdaki koordinat aralıklarının hangisinde iki paralel arasındaki iz düşüm alan en dardır?
- A) 37° Kuzey - 38° Kuzey
- B) 41° Kuzey - 42° Kuzey ✓
- C) 38° Kuzey - 39° Kuzey
- D) 40° Kuzey - 41° Kuzey
İki paralel arasında kalan alanın doğu-batı sınırlarını MERİDYENLER çizer. Dünyanın küresel şeklinden dolayı meridyenler kutuplara yaklaştıkça daralır. Bu yüzden kutba en yakın olan (enlemi en büyük olan) paraleller arasındaki alan en dardır. 💡 Seçeneklerde kutba en yakın (enlemi en yüksek) paralel aralığı 41°-42° Kuzey olduğu için alan en dardır.
23. Ülkemizin sınırları içerisinde yer alan su kütleleri düşünüldüğünde, yüzölçümü bakımından en büyük gölümüz hangisidir?
- A) Tuz Gölü
- B) Beyşehir Gölü
- C) Çıldır Gölü
- D) Van Gölü ✓
Van Gölü, Türkiye'nin yüzölçümü en büyük gölü olma ünvanına sahiptir. Oluşumu bakımından karma yapılı (tektonik-volkanik set) olan bu göl, sularının sodalı yapısıyla da bilinir.
24. Türkiye'nin coğrafi olarak sınırlarının ulaştığı en kuzey nokta hangi şehrimizin sınırları dahilindedir?
- A) Sinop ✓
- B) Kırklareli
- C) Rize
- D) Artvin
Türkiye'nin en kuzey ucu Sinop ilinde yer alan İnceburun'dur. Burası ülkemizin 42° kuzey paralelindeki en üst sınır sınır noktasıdır.
25. I. Güneş'in ufuk çizgisinde daha erken doğması II. Güneş ışınlarının gün içindeki en dik açıyla gelmesi III. Grup ve tan sürelerinin (alacakaranlık vakti) uzunluğu IV. Güneş ışınlarının bir noktaya ulaşma açısı Yukarıdaki coğrafi olgulardan hangileri, Türkiye'nin mutlak konumunda yerel saate bağlı olan boylam özellikleriyle doğrudan ilişkilidir?
- A) Yalnız I ✓
- B) Yalnız IV
- C) I ve III
- D) II ve IV
Güneş'in ufuk çizgisi üzerinde daha erken belirmesi ve yükselmesi, o yerin doğuda bulunmasıyla yani boylam derecesi ve yerel saatle ilgilidir. Diğer öncüller (en büyük geliş açısı, alacakaranlık süresi ve genel düşme açısı) ise enlem derecesine bağlı olarak değişiklik gösterir.