Türkiye'nin Coğrafi Konumu 3

1. Boylam farkı yerel saat farklılıklarını oluştururken, enlem derecesi ise gece ile gündüz arasındaki süre makasını belirler. Buna göre, aşağıdaki şehir ikililerinin hangisinde yerel saat farkının en yüksek, gece-gündüz süre değişim farkının ise en düşük olduğu durum bir arada yaşanır?

• A) Muğla - Hakkari ✓
• B) İzmir - Erzurum
• C) Balıkesir - Bilecik
• D) Yozgat - Erzincan

Gece‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ ile gündüz arasındaki süre farkının en az olması için merkezlerin Ekvator'a en yakın (en güneyde) olması gerekir. Yerel saat farkının en fazla olması için ise iki kentin doğu-batı ekseninde birbirinden en uzak (boylam farkı en yüksek) konumda seçilmesi şarttır. Verilen seçenekler içinde hem en güneyde yer alan hem de doğu-batı kuşatması en geniş olan şehir çifti Muğla - Hakkari'dir.

2. Yer kürenin kendi ekseni etrafında dönüş hızı (çizgisel hız) Ekvator'dan kutuplara doğru gidildikçe yavaşlar ve aynı enlem üzerindeki noktalarda bu hız eşittir. Buna göre; I. Ankara II. Erzurum III. Burdur IV. Artvin merkezlerinden hangilerinde çizgisel dönüş hızının birbirine en yakın (yaklaşık olarak aynı) olması beklenir?

• A) I ve II ✓
• B) I ve III
• C) I ve IV
• D) II ve IV

Çizgisel‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ dönüş hızının eşit olması, merkezlerin aynı enlem paraleli üzerinde yer almasına bağlıdır. Ankara ve Erzurum yaklaşık olarak 40° Kuzey paraleli üzerinde konumlandıkları için çizgisel dönüş hızları eşittir. 💡 Püf Noktası: Çizgisel hız doğu-batı uzaklığından (boylam/yerel saat) bağımsızdır, sadece enleme (paralele) bağlıdır. Ankara ve Erzurum aynı enlemde (40° K) yer aldığından çizgisel hızları aynıdır.

3. 23 Eylül ekinoks tarihinde 45° Doğu meridyenindeki Iğdır'da yerel saat tam 12.00 iken, aşağıda boylam değerleri verilen şehirlerden hangisinin yerel saati yanlış hesaplanmıştır?

• A) Kars (43° D) : 11.52
• B) Sivas (37° D) : 11.28
• C) Burdur (30° D) : 11.00
• D) Diyarbakır (40° D) : 11.20 ✓

45°‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Doğu boylamındaki Iğdır ile 40° Doğu boylamındaki Diyarbakır arasında 5 meridyen fark vardır. İki meridyen arası zaman farkı 4 dakika olduğundan, toplam zaman farkı 20 dakikadır (5 x 4 = 20). Diyarbakır, Iğdır'a göre daha batıda yer aldığı için yerel saati daha geri olmalı ve 11.40 (12.00 - 00.20) olmalıdır. Seçenekte 11.20 olarak verildiği için Diyarbakır'ın saati yanlış hesaplanmıştır. Burdur (30° D) ise Iğdır ile arasında 15 meridyen fark (15 x 4 = 60 dakika = 1 saat) barındırdığından saati tam 11.00'dir ve doğru hesaplanmıştır.

4. Türkiye genelinde tüm yıl boyunca ortak saat ayarı (ulusal saat) için esas alınan meridyen aşağıdakilerden hangisidir?

• A) 37° Doğu
• B) 45° Doğu ✓
• C) 26° Doğu
• D) 42° Doğu

Türkiye,‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ 2016 yılında alınan kararla kalıcı yaz saati uygulamasına geçmiş ve en doğudan geçen 45° Doğu meridyeninin (Iğdır) yerel saatini tüm yıl boyunca ülkenin ulusal saati olarak sabitlemiştir.

5. Türkiye'nin en batı ucu ile en doğu ucu kıyaslandığında, bu iki konum arasında aşağıdaki özelliklerden hangisinin farkı en belirgindir?

• A) Güneş ışınlarının şiddeti
• B) Yerel saatleri ✓
• C) Güneş ışınlarının düşme açıları
• D) Kış aylarındaki gündüz uzunlukları

Türkiye'nin‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ doğusu ile batısı arasında 19 boylam derecesi yer alır. Bu fark, iki uç nokta arasında 76 dakikalık çok net bir yerel saat farkı doğurur. Enlem dereceleri birbirine oldukça yakın olduğundan güneş ışınlarının açısı, gece-gündüz süreleri ve mevsimsel gündüz uzunlukları arasındaki farklar yok denecek kadar azdır.

6. 1936 yılında imzalanan Montrö Boğazlar Sözleşmesi, uluslararası hukukta doğrudan hangi su yollarının rejimini ve kontrolünü belirlemektedir?

• A) Hürmüz ve Malakka Boğazları
• B) Korint Kanalı
• C) İstanbul ve Çanakkale Boğazları ✓
• D) Cebelitarık Boğazı

Montrö‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Boğazlar Sözleşmesi, İstanbul ve Çanakkale boğazlarından ticari ve askeri gemilerin geçiş kurallarını netleştirirken Türkiye'nin bu su yolları üzerindeki tam egemenlik haklarını tescillemiştir.

7. Uşak ilinde bulunan bir gözlemci 21 Mart ekinoks tarihinde aşağıdaki şehirlerden hangilerine giderse, Güneş'in ufukta Uşak'a göre daha erken doğduğunu tespit eder? I. Çanakkale II. Kilis III. Trabzon IV. Edirne

• A) I ve IV
• B) I ve III
• C) II ve III ✓
• D) II ve IV

Güneş'in‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ ufukta daha erken yükselmesi o yerin boylam olarak daha doğuda olmasını gerektirir. 21 Mart'ta tüm dünyada 12 saat gece, 12 saat gündüz yaşandığından enlem etkisizdir. Uşak'a göre daha doğuda yer alan Kilis (II) ve Trabzon (III) illerinde Güneş daha erken doğar. Çanakkale ve Edirne ise batıdadır.

8. Türkiye'de tatil yapan bir yabancı turist, seyahatinin ilk 4 gününde gündüz sürelerinin sürekli kısalarak yılın en kısa seviyesine ulaştığını, sonraki 3 günde ise gündüzlerin yeniden uzamaya başladığını fark etmiştir. Bu turist seyahatini aşağıdaki tarih aralıklarının hangisinde gerçekleştirmiştir?

• A) 17 Kasım - 24 Kasım
• B) 17 Aralık - 24 Aralık ✓
• C) 17 Haziran - 24 Haziran
• D) 17 Eylül - 24 Eylül

Kuzey‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Yarım Küre'de yer alan Türkiye'de en kısa gündüz süresi kış gün dönümü olan 21 Aralık'ta yaşanır. Bu tarihe kadar gündüzler kısalır, 21 Aralık'tan sonra ise uzama trendine girer. Turistin bu değişimi izleyebilmesi için tatilinin tam ortasında 21 Aralık gününün bulunması gerekir (17-24 Aralık).

9. X ve Y kentleri arasında 60 dakikalık bir yerel saat farkı vardır. X kenti, Türkiye'nin ulusal saatini belirleyen boylam derecesine Y kentine kıyasla daha yakındır. Bu verilere dayanarak aşağıdakilerden hangisi kesin olarak söylenemez?

• A) X kenti, Y kentine göre coğrafi konum olarak daha doğuda yer almaktadır.
• B) X kenti ile Y kenti arasında tam 15 derecelik bir boylam farkı bulunur.
• C) Y kenti, Başlangıç Meridyeni'ne (Greenwich) X kentinden daha yakın konumdadır.
• D) X kenti tam olarak 45° Doğu boylam çizgisi üzerinde yer almaktadır. ✓

60‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ dakikalık fark, aralarında 15 boylam olduğunu kesin olarak kanıtlar (60/4=15). Ulusal saatimiz 45° Doğu meridyenine göre ayarlandığından ve X buraya daha yakın olduğundan X daha doğudadır, Y ise daha batıda (Greenwich'e yakın) kalır. Ancak X'in tam olarak 45° Doğu üzerinde olması şart değildir; örneğin X 42° Doğu, Y ise 27° Doğu boylamında yer alıyor olabilir.

10. Türkiye'nin sınırları içerisindeki 'il merkezleri' göz önüne alındığında, coğrafi olarak en batıda yer alan şehir merkezi hangisidir?

• A) Edirne
• B) Balıkesir
• C) Muğla
• D) Çanakkale ✓

Türkiye'nin‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ en batı toprak ucu Gökçeada olsa da, ana idari yapılanmadaki 'il merkezleri' baz alındığında haritanın en batısında yer alan şehir merkezi Çanakkale'dir.

11. Yüzölçümü büyüklüğü sıralamasına göre Türkiye'nin en büyük ikinci gölü aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Van Gölü
• B) Tuz Gölü ✓
• C) Akşehir Gölü
• D) Eğirdir Gölü

Türkiye'nin‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ en büyük gölü Van Gölü iken, ikinci sırada Tuz Gölü gelir. Tuz Gölü sığ yapısı ve şiddetli buharlaşma nedeniyle yazın alanını en çok kaybeden göldür. Beyşehir Gölü ise üçüncü sırada olup ülkenin en büyük tatlı su gölüdür.

12. Türkiye, enerji tasarrufu ve tek saat politikası gereği yıl boyunca hangi uluslararası saat dilimini (Coordine Evrensel Saat - UTC) kesintisiz kullanmaktadır?

• A) UTC+4
• B) UTC+2
• C) UTC+3 ✓
• D) UTC+0

Türkiye,‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Iğdır'dan geçen 45° Doğu meridyeninin zaman standardını temel aldığı için yıl boyunca +3. saat dilimini (UTC+3) ulusal saat olarak kullanır.

13. Kaynaklarını tamamen Türkiye topraklarından alıp yine ülke sınırları içerisinden denizlere dökülen en uzun akarsuyumuz aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Fırat
• B) Sakarya Nehri
• C) Kızılırmak ✓
• D) Çoruh Nehri

Sivas‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ yakınlarından doğup geniş bir yay çizerek Karadeniz'e ulaşan Kızılırmak, tüm akış yatağı Türkiye sınırları içinde kalan en uzun nehrimizdir. Fırat ve Dicle nehirlerinin toplam uzunlukları daha fazla olsa da büyük kısımları ülke sınırları dışındadır.

14. Eksen eğikliğinin bir sonucu olarak yıl içinde yön değiştirerek kuzeye ya da güneye doğru gidildikçe gece-gündüz süreleri uzayıp kısalır. Aşağıdaki seçeneklerin hangisinde, Zonguldak'taki gündüz süresinin Mersin'den uzun olduğu dönem ile gece süresinin Mersin'den uzun olduğu dönem doğru eşleştirilmiştir?

• A) Gündüz: 20 Temmuz - Gece: 10 Ocak ✓
• B) Gündüz: 15 Şubat - Gece: 20 Temmuz
• C) Gündüz: 21 Mart - Gece: 23 Eylül
• D) Yılın tamamında gece ve gündüz süreleri eşittir

Zonguldak,‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Mersin'e göre daha kuzey enlemlerde yer alır. Kuzey Yarım Küre'de yaz aylarında (örneğin 20 Temmuz) kuzeye gidildikçe gündüz süresi uzarken; kış aylarında (örneğin 10 Ocak) ise kuzeye gidildikçe gece süresi uzar.

15. Aşağıdaki sınır komşularımızdan hangisi Türkiye'nin 'Avrupa' kıtasındaki topraklarıyla sınır paylasmaktadır?

• A) İran
• B) Gürcistan
• C) Suriye
• D) Bulgaristan ✓

Türkiye'nin‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Avrupa (Trakya) ana karasındaki iki kara sınır komşusu Bulgaristan ve Yunanistan'dır. Suriye, İran ve Gürcistan ise Asya kıtasındaki komşularımızdır.

16. Türkiye'nin sosyo-ekonomik açıdan en büyük metropolü olan İstanbul, dünya üzerinde hangi iki kıtayı birbirine bağlayan bir konumdadır?

• A) Asya ve Afrika
• B) Avustralya ve Avrupa
• C) Kuzey Amerika ve Avrupa
• D) Asya ve Avrupa ✓

İstanbul,‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ coğrafi olarak ortasından geçen İstanbul Boğazı ile Asya ve Avrupa kıtalarını fiziksel olarak birleştiren dünyadaki tek eşsiz metropoldür.

17. Adana'daki Karataş Burnu'ndan yola çıkarak Sinop'taki İnceburun'a doğru hareket eden bir coğrafya araştırma grubu, 12-14 Ağustos tarihleri arasında yolculuk yapmıştır. Bu grubun seyahat boyunca aşağıdakilerden hangisini gözlemlemiş olduğu söylenemez?

• A) Gündüz süresinin İnceburun'da daha uzun olduğunu
• B) Yer çekiminin Karataş Burnu'nda daha fazla olduğunu ✓
• C) Çizgisel hızın Karataş Burnu'nda daha fazla olduğunu
• D) Güneşin batış süresinin İnceburun'da daha uzun yaşandığını

Grup‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ yaz döneminde (Ağustos) güneyden kuzeye doğru seyahat etmiştir. 21 Mart - 23 Eylül tarihleri arasında kuzeye gidildikçe gündüz süreleri uzar (A). Dünya'nın geoit şeklinden dolayı kutuplara yaklaştıkça yer çekimi artar, çizgisel hız azalır ve çizgisel hız azaldığı için Güneş'in doğuş/batış (grup-tan) süreleri uzar (C ve D). Yer çekimi kutba daha yakın olan kuzeydeki İnceburun'da daha fazladır; güneydeki Karataş Burnu'nda daha fazla olduğu söylenemez.

18. Türkiye'de 21 Mart ile 23 Eylül tarihleri arasındaki 6 aylık dönemde gündüz süreleri gece sürelerinden daima uzundur ve kuzey illerine doğru gidildikçe gündüz uzunluğu daha da artar. Bu kural dikkate alındığında, aşağıdaki ifadelerden hangisi coğrafi olarak yanlıştır?

• A) 5 Temmuz günü Afyonkarahisar'daki gündüz uzunluğu Bursa'dan azdır.
• B) 21 Haziran tarihinde en uzun gündüzü yaşayan il Sinop'tur.
• C) 23 Eylül günü Afyonkarahisar'da gündüz Hatay'dan kısadır. ✓
• D) Kuzey Kutbu'na yaklaştıkça gündüz süresi artar

21‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Mart ve 23 Eylül tarihleri ekinoks günleridir. Ekinoks tarihlerinde enlem veya boylam fark etmeksizin dünyanın ve Türkiye'nin her yerinde gece ve gündüz süreleri 12 saat olarak birbirine eşitlenir. Dolayısıyla 23 Eylül günü Hatay'da gündüzün daha kısa ya da uzun olması söz konusu olamaz.

19. Türkiye'nin en doğu ucu ile en batı ucu arasında meydana gelebilecek maksimum yerel saat ve zaman farkı yaklaşık ne kadardır?

• A) 76 dakika ✓
• B) 45 dakika
• C) 90 dakika
• D) 60 dakika

Türkiye'nin‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ en batısı (26° Doğu) ile en doğusu (45° Doğu) arasında tam 19 meridyenlik fark bulunur. İki ardışık meridyen arasındaki zaman farkı sabit 4 dakika olduğundan, ülkemizin iki ucu arasındaki yerel saat farkı 76 dakikadır (1 saat 16 dakika).

20. Türkiye'nin batı sınırında yer alan komşularından hangisiyle olan sınır hattımızın büyük bir kısmı doğal bir akarsu yatağı (Meriç Nehri) esas alınarak çizilmiştir?

• A) Irak
• B) Bulgaristan
• C) Yunanistan ✓
• D) Azerbaycan

Türkiye‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ ile Yunanistan arasındaki kara sınır çizgisinin çok büyük bir bölümü, doğal bir sınır oluşturan Meriç Nehri'nin yatağı takip edilerek belirlenmiştir.

21. 7 Ağustos tarihinde, Türkiye'deki bazı şehirlerin gün içindeki gündüz uzunlukları göz önüne alındığında; I. Karabük II. Bingöl III. Karaman IV. Mersin bu kentlerin gündüz süresi en uzun olandan en kısa olana doğru sıralanışı aşağıdakilerden hangisidir?

• A) I - II - III - IV ✓
• B) II - I - III - IV
• C) IV - II - I - III
• D) I - IV - III - II

Yaz‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ aylarında (7 Ağustos) Kuzey Yarım Küre'de kuzey enlemlerine doğru ilerledikçe gündüz uzunluğu artar. İllerin kuzeyden güneye enlem dizilimi Karabük, Bingöl, Karaman ve Mersin şeklinde olduğundan, gündüz süresi uzunluğu sıralaması da tam olarak I - II - III - IV şeklindedir.

22. Türkiye genelinde 'Dört Mevsim'in (İlkbahar, Yaz, Sonbahar, Kış) belirgin dönemler halinde ve sistemli olarak yaşanması aşağıdakilerden hangisinin doğrudan bir sonucudur?

• A) Güneş ışınlarının dik açıyla gelmesi
• B) Orta Kuşak'ta yer alması ✓
• C) Üç tarafının denizlerle çevrili olması
• D) Yükseltinin batıdan doğuya artması

Türkiye'nin‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ matematiksel konum olarak ne Ekvator kadar sıcak ne de kutuplar kadar soğuk olan 'Orta Kuşak' enlemlerinde bulunması, yıl içinde dört mevsimin de belirgin ve karakteristik olarak yaşanmasını sağlayan temel mutlak konum nedenidir.

23. I. 37° Kuzey - 28° Doğu II. 38° Kuzey - 39° Doğu III. 40° Kuzey - 44° Doğu IV. 41° Kuzey - 29° Doğu Yukarıda coğrafi koordinatları belirtilen dört ayrı merkezin, 10 Ocak tarihinde yaşadıkları gündüz sürelerinin en uzun olandan en kısa olana doğru sıralanışı hangi seçenekte doğru verilmiştir?

• A) I - II - III - IV ✓
• B) II - IV - I - III
• C) IV - III - I - II
• D) III - II - IV - I

10‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Ocak tarihi kış mevsimine aittir. Kış aylarında Kuzey Yarım Küre'de güneye doğru ilerledikçe (Ekvator'a yaklaştıkça) gündüz süreleri uzar. Bu yüzden en güneydeki (enlem derecesi en küçük olan) I numaralı merkezde gündüz en uzun, en kuzeydeki IV numaralı merkezde ise en kısadır. Sıralama I - II - III - IV şeklindedir.

24. Türkiye topraklarının ana gövdesini oluşturan ve Asya kıtası sınırlarında kalan en büyük yarımadamız aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Trakya Yarımadası
• B) Yarımada bulunmamaktadır
• C) Anadolu Yarımadası ✓
• D) Biga Yarımadası

Tarihsel‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ olarak 'Küçük Asya' olarak da adlandırılan ve üç tarafı denizlerle çevrili olan Anadolu Yarımadası, Türkiye topraklarının ezici çoğunluğunu kapsayan en büyük yarımadamızdır.

25. Dünya'nın küresel yapısından ötürü ardışık iki meridyen arasındaki mesafe Ekvator'dan kutuplara doğru gidildikçe daralır. Bu nedenle Türkiye'de aynı boylam çizgisi üzerinde yer alan merkezlerden kuzeyde olanı, Başlangıç Meridyeni'ne mesafe olarak daha yakındır. Buna göre, yaklaşık olarak aynı boylam üzerinde yer alan aşağıdaki şehirlerden hangisi Başlangıç Meridyeni'ne (Greenwich) kilometre olarak en uzaktır?

• A) Sinop
• B) Çorum
• C) Kastamonu
• D) Niğde ✓

Meridyenlerin‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ arası Ekvator'a doğru yaklaştıkça genişler. Aynı boylam üzerinde yer alan şehirlerden en güneyde (Ekvator'a en yakın) olanı, Başlangıç Meridyeni'ne olan doğrusal mesafe bakımından en uzakta kalır. Verilen şehirler arasında en güneyde yer alan il Niğde olduğundan cevap odur.