Türkiye'nin İklimi ve Bitki Örtüsü 2

1. Kuzeydoğu Anadolu platolarında yaz yağışlarının etkisiyle yeşeren, boyları bozkırlardan daha uzun olan ve büyükbaş hayvancılığı destekleyen gür ve doğal vejetasyon hangisidir?

• A) Maki
• B) Bozkır
• C) Alpin Çayırlar ✓
• D) Psödomaki

Sert‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ karasal iklim bölgelerinde en fazla yağış yazın düşer. Bu yaz yağışlarıyla beslenen, yüksek dağ ve plato kuşaklarında orman sınırının üzerinde yer alan ot topluluklarına alpin çayır adı verilir.

2. Ilıman Karasal (Step) iklimin hakim olduğu İç Anadolu Bölgesi'nde, konveksiyonel (yükselim) kökenli yağışların en yoğun düştüğü mevsim hangisidir?

• A) İlkbahar ✓
• B) Yaz
• C) Sonbahar
• D) Tüm mevsimler

İç‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Anadolu'da ısınan havanın dikey yükselmesiyle oluşan ve halk arasında kırkikindi denilen yükselim yağışları en fazla ilkbahar mevsiminde görülür. Coğrafyadaki 'küçük e' harfi kuralına göre de yağış halkası İç Anadolu'da ilkbaharla başlar.

3. Karakteristik Akdeniz iklim rejiminde, cephesel kökenli hava hareketlerine bağlı olarak yıllık yağışın en büyük oranı hangi mevsimde yeryüzüne düşer?

• A) İlkbahar
• B) Yaz
• C) Her mevsim eşit
• D) Kış ✓

Akdeniz‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ ikliminin en temel formülü 'yazları sıcak ve kurak, kışları ılık ve yağışlı' olmasıdır. Bölge, kış aylarında gezici alçak basınçların ve cephesel sistemlerin etkisiyle yıllık yağışının yarısından fazlasını kışın alır.

4. Türkiye coğrafyasında geniş alanları etkileyen Akdeniz ve Karadeniz iklim tipleri kıyaslandığında, bu iki iklim bölgesinin ortak özellikleri arasında aşağıdakilerden hangisi gösterilemez?

• A) Kıyı şeridi boyunca denizellik etkisinin belirgin olması
• B) Kış sıcaklık ortalamalarının genellikle 0 derecenin üzerinde seyretmesi
• C) Yıllık yağış rejiminin her mevsim düzenli ve kararlı bir dağılış göstermesi ✓
• D) Kış aylarında don olaylı gün sayısının iç kesimlere göre daha az yaşanması

Denizellik‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ etkisi, kış ılıklığı ve don olaylarının azlığı hem Akdeniz hem de Karadeniz kıyı kuşağının ortak iklim özellikleridir. Ancak yıllık yağış rejiminin her mevsim düzenli olması yalnızca Karadeniz iklimine ait bir özelliktir; Akdeniz ikliminde yazlar aşırı kuraktır. Bu nedenle düzenli yağış rejimi ortak bir özellik olamaz.

5. Ege Bölgesi'nde graben ve horst sistemine bağlı olarak dağ kütlelerinin kıyı çizgisine dik bir doğrultuda uzanması, bölgenin iklim yapısı üzerinde nasıl bir etki doğurmuştur?

• A) Kuzeyden gelen soğuk rüzgarları tamamen kesmiştir
• B) Kıyıda yağışları aşırı artırmıştır
• C) İç kesimlerin tamamen kurak olmasına neden olmuştur
• D) Denizel iklimin iç kesimlere kadar girmesini sağlamıştır ✓

Dağların‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ kıyıya dik uzanması, deniz üzerinden gelen nemli ve ılıman hava kütlelerinin çöküntü ovaları (grabenler) vasıtasıyla kıyıdan yaklaşık 150-200 km içerideki Aydın ve Denizli gibi kentlere kadar rahatça sokulmasını sağlar.

6. Doğu Karadeniz Bölümü'nde yıllık toplam yağış miktarının çok yüksek olmasının ve yağış rejiminin her mevsime düzenli dağılmasının, aşağıdakilerden hangisi üzerinde etkili olduğu savunulamaz?

• A) Çay ve fındık gibi nem isteyen tarım ürünlerinin yetiştirilebilmesi
• B) Kıyı bölgelerinde yaşam maliyetini artırması ✓
• C) Topraklardaki yıkanma oranının fazla olması
• D) Yıllık ve günlük sıcaklık farklarının az olması

Bölgede‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ nemseven tarım ürünlerinin yaygınlığı, killi toprakların suya doyarak heyelana yol açması ve kireçsiz yıkanmış topraklar doğrudan yağış ve nem rejiminin sonucudur. Ancak bölgedeki kara yolu yapım ve ulaşım maliyetlerinin aşırı yüksek olması iklimle değil; dağların dikliği, engebe ve sarp yer şekilleriyle ilgilidir.

7. Türkiye genelinde sıcaklık değerleri; güneyden kuzeye doğru gidildikçe, batıdan doğu illerine doğru ilerledikçe, kıyı bölgelerinden iç kısımlara geçildikçe ve yer şekillerinin durumuna göre kısa mesafelerde radikal değişimler gösterir. Yukarıdaki açıklamada, sıcaklık üzerinde etkili olan faktörlerin hangisinden doğrudan bahsedilmemiştir?

• A) Bakı ✓
• B) Güneş ışınlarının geliş açısı
• C) Yükselti
• D) Yer şekillerinin değişkenliği

Metindeki‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ güney-kuzey yönü enlem ve güneş açısını; batı-doğu yönü yükseltiyi; kıyı-iç kesim yönü nem azlığı ve karasallığı; kısa mesafeli değişim ise engebe ve yer şekillerini ifade eder. Fakat dağların güneşe dönük yamaçlarının daha sıcak olmasını belirten bakı faktörüne değinilmemiştir.

8. Türkiye'deki dağ kütlelerinin güneye bakan yamaçlarının, kuzeye bakan yamaçlarına oranla daha yüksek sıcaklık değerlerine ve daha erken tarımsal olgunlaşma süresine sahip olmasının temel nedeni hangisidir?

• A) Nemlilik
• B) Denizellik
• C) Bakı ✓
• D) Yükselti

Türkiye,‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Yengeç Dönencesi'nin kuzeyinde (Kuzey Yarım Küre Orta Kuşak) yer aldığı için Güneş ışınları daima güney yönünden gelir. Bu durum bakı etkisi yaratarak dağların güney yamaçlarının daha fazla enerji almasını sağlar.

9. Antalya kıyılarındaki yıllık sıcaklık ortalamalarının ve deniz suyu sıcaklığının Sinop kıyılarına göre belirgin derecede yüksek olmasının temel coğrafi nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Rüzgarlar
• B) Karasallık
• C) Yükselti
• D) Enlem ✓

Antalya‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Ekvator çizgisine Sinop'tan çok daha yakındır. Bu coğrafi yakınlık, Güneş ışınlarının Antalya'ya yıl boyunca daha büyük açılarla düşmesini sağlar. Bu durum doğrudan enlem (mutlak konum) etkisidir.

10. Türkiye'de enlem, nemlilik, karasallık ve yükselti gibi faktörlerin karmaşık etkileri nedeniyle sıcaklığın coğrafi dağılışında farklılıklar görülür. Buna göre, ülkemizin sıcaklık özellikleri ile ilgili olarak aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

• A) İskenderun Körfezi'nde sıcaklık ortalaması Edremit Körfezi'ne göre yüksektir
• B) Sıcaklık ortalamalarının en düşük olduğu yerler Kuzeydoğu Anadolu'da bulunur
• C) Akdeniz kıyıları ve Güneydoğu Anadolu'da sıcaklık ortalamaları yüksektir
• D) Aynı enlemde yer alan merkezlerde sıcaklık ortalamaları her zaman benzerlik göstermektedir ✓

Aynı‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ enlem üzerindeki merkezlerin sıcaklıkları her zaman aynı olmaz. Örneğin İzmir ve Van yaklaşık aynı enlemdedir; fakat yükselti ve karasallık farkı nedeniyle Van, İzmir'e göre kışın çok daha soğuktur. Özel konum şartları enlem kuralını esnetir.

11. Kuzey Anadolu Dağları'nın Karadeniz kıyı çizgisine paralel bir duvar gibi uzanmasının, bölgenin makro iklim yapısı üzerindeki en temel sonucu hangisidir?

• A) Kıyı ile iç kesimler arasında iklim farkının belirginleşmesi ✓
• B) İç kesimlere ılıman havanın girmesi
• C) Yaz kuraklığının yaşanması
• D) Bölgenin tamamının aynı yağışı alması

Kıyıya‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ paralel yükselen dağlar, denizden gelen nemli hava kütlelerinin iç kısımlara geçmesini engeller. Bu durum, kıyı şeridinde bol yağışlı ve ılıman bir iklim oluştururken, dağların arkasında kalan iç kesimlerde sert ve kurak karasal iklim şartlarının doğmasına yol açar.

12. Yıllık yağış miktarının düşüklüğü, şiddetli buharlaşma ve yarı kurak iklim şartları nedeniyle, doğal orman varlığı oransal olarak en fakir olan coğrafi bölgemiz hangisidir?

• A) Güneydoğu Anadolu Bölgesi ✓
• B) Akdeniz Bölgesi
• C) Karadeniz Bölgesi
• D) Marmara Bölgesi

Yaz‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ aylarında güneyden gelen çöl sıcaklıklarının buharlaşmayı ekstrem düzeylere çıkarması ve yağış yetersizliği, Güneydoğu Anadolu Bölgesi'ni Türkiye'nin orman alanı bakımından en yoksul bölgesi haline getirmiştir.

13. Fındık ağaçlarının ve fındık tarımı faaliyetlerinin Karadeniz kıyı kuşağında çok yoğun bir şekilde kümelenmesinin arkasındaki birincil iklimsel istek hangisidir?

• A) Aşırı kar yağışı
• B) Bol yağış ve nem ✓
• C) Yaz kuraklığı
• D) Sert rüzgarlar

Fındık,‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ kış aylarında ekstrem don olaylarından uzak ılıman şartlar ararken, yazın ise kuraklık istemeyen, yıl boyu yüksek bağıl nem ve düzenli yağış talep eden bir bitkidir. Bu ekolojik ortamı sadece Karadeniz iklim kuşağı sağlar.

14. Yıllık toplam yağış miktarının 300-500 mm sınırında kaldığı, kış mevsiminin soğuk ve ayazlı, yaz döneminin ise sıcak geçtiği yarı kurak makro iklim tipi hangisidir?

• A) Step İklim ✓
• B) Akdeniz İklimi
• C) Karadeniz İklimi
• D) Tropikal İklim

Türkiye'nin‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ iç bölgelerinde (İç Anadolu ve Güneydoğu) geniş düzlüklere hakim olan, düşük yağışlı ve otsu vejetasyona sahip bu iklim türüne Ilıman Karasal ya da Step iklimi adı verilir.

15. Türkiye genelinde yaz ayları ekseriyetle kurak ve açık havayla geçerken, bazı yüksek coğrafyalarda yaz yağışları etkili olmaya devam eder. Buna göre, akarsuların beslenme kaynakları düşünüldüğünde, yaz mevsiminde aşağıdaki nehirlerden hangisinin havzasına düşen yağış miktarı diğerlerine göre daha fazladır?

• A) Sakarya
• B) Kura ✓
• C) Gediz
• D) Menderes

Kuzeydoğu‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Anadolu (Erzurum-Kars) platosu, konveksiyonel hareketlere bağlı olarak en fazla yağışı yaz aylarında alır. Bu bölgeden doğan Kura Nehri, yaz yağışları sayesinde yaz mevsiminde yüksek akım değerlerine ulaşabilir. Diğer nehirler ise yaz kuraklığının şiddetli olduğu Akdeniz ve Ege havzalarındadır.

16. Akdeniz ve Güney Ege kıyılarında örtü altı yetiştiriciliğinin (seracılık) sektörel olarak zirve yapmasında, kış sıcaklıklarının yüksek olmasının yanı sıra hangi meteorolojik riskin çok az görülmesi etkilidir?

• A) Don olayı ✓
• B) Volkanizma
• C) Sel
• D) Çığ

Sıcaklıkların‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ kışın nadiren sıfırın altına inmesi sayesinde don olaylarının az yaşanması, seralardaki ürünlerin donarak ölmesini engeller ve serayı ısıtma maliyetini sıfıra yakın tutar.

17. Akdeniz iklim bölgesinde yaz aylarında nem azlığının ve kuraklığın zirve yapması, aşağıdaki coğrafi durumlardan hangisi üzerinde doğrudan belirleyici bir etkiye sahip değildir?

• A) Orman yangınları riskinin artması
• B) Tarımda sulamaya gereksinim duyulması
• C) Kıl keçisi yetiştiriciliğinin yaygın olması ✓
• D) Pamuk üretiminin yapılabilmesi

Yaz‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ kuraklığı yangın riskini, sulama ihtiyacını ve pamuğun olgunlaşma ortamını doğrudan belirler. Ancak bölgede kıl keçisi üretiminin yaygınlığı, iklimin kuraklığından ziyade arazinin sarp, kayalık yer şekillerine ve makilik, çalı formundaki bitki örtüsüne uyum sağlama yeteneği ile ilgilidir.

18. Yeryüzünde ölçülen gerçek sıcaklık ile o noktanın deniz seviyesinde olduğu varsayılarak hesaplanan indirgenmiş sıcaklığı arasındaki makas, tamamen o yerin rakımına (yükseltisine) bağlıdır. Buna göre, aşağıdaki şehir eşleştirmelerinde yer alan illerin kendi içlerindeki gerçek-indirgenmiş sıcaklık farkı değerleri kıyaslandığında, bu değer farkı arasındaki uçurumun en fazla olduğu seçenek hangisidir?

• A) Mersin - Adana
• B) Edirne - Tekirdağ
• C) Antalya - Konya ✓
• D) Balıkesir - Çanakkale

Mersin-Adana‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ veya Edirne-Tekirdağ gibi çiftlerdeki iki ilin de yükseltileri birbirine yakındır. Ancak Antalya deniz seviyesinde (0 m) olduğu için gerçek ve indirgenmiş sıcaklığı arasındaki fark 0 °C'dir. Konya ise yaklaşık 1000 metre yükseltide olduğundan gerçek-indirgenmiş sıcaklık farkı tam 5 °C'dir ($1000 / 200 = 5$). Dolayısıyla bu iki şehrin fark değerleri arasındaki makas (uçurum) en yüksektir.

19. İç Anadolu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinin morfolojik alanlarında rüzgâr erozyonunun (toprağın üst tabakasının taşınması) çok şiddetli bir şekilde görülmesinin temel nedeni hangisidir?

• A) Arı yetiştiriciliğinin yaygın olması
• B) Aşırı yağış
• C) Bitki örtüsünün cılız olması ✓
• D) Toprağın killi olması

Toprağı‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ rüzgâra karşı koruyan en temel kalkan bitki örtüsüdür. İç ve Güneydoğu Anadolu'da koruyucu orman örtüsünün olmaması ve cılız otlardan (bozkır) oluşması, rüzgârın gevşek toprağı kolayca süpürüp götürmesine yol açar.

20. Karadeniz iklim bölgesinde kıyı kuşağındaki nemli yapraklı ormanların kesildiği veya tahrip edildiği alanlarda gelişen, maki florasını andıran ancak kışın yapraklarını döken çalı topluluklarına ne ad verilir?

• A) Hidromaki
• B) Bozkır
• C) Psödomaki ✓
• D) Maki

Karadeniz'in‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ nemli ormanlarının bozulmasıyla ortaya çıkan yabani fındık, kızılcık, muşmula ve sandal gibi türlerin oluşturduğu bu topluluğa 'yalancı maki' yani psödomaki adı verilmektedir.

21. Türkiye, mutlak konumu esas alındığında teorik olarak Akdeniz makro iklim kuşağında yer almasına karşın ülke genelinde çok farklı iklim tipleri bir arada yaşanmaktadır. Bu iklim çeşitliliğinin ortaya çıkması aşağıda verilen faktörlerin hangileriyle doğrudan açıklanabilir?

• A) Yalnız Yükselti
• B) Yalnız Denizellik-Karasallık
• C) Yalnız Dağların Uzanışı
• D) Yükselti, Denizellik-Karasallık ve Dağların Uzanışı ✓

Türkiye'de‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ kısa mesafelerde radikal iklim değişimlerinin görülmesi; ani yükselti farkları, denizellik-karasallık dengesi ve dağ sıralarının uzanış doğrultusu gibi göreceli (özel) konum şartlarının birleşik bir sonucudur.

22. I. Antalya şehri sınırlarında kıyıdan iç kesimlere doğru gidildikçe sıcaklığın hızla değişmesi II. Fethiye'deki yıllık sıcaklık ortalamasının Bandırma'ya göre daha yüksek seyretmesi III. Çanakkale'de kış mevsiminin Kars iline kıyasla oldukça ılık geçmesi Yukarıda belirtilen üç farklı coğrafi durumun temel nedenleri sırasıyla hangi seçenekte doğru verilmiştir?

• A) Enlem - Yükselti - Denizellik
• B) Denizellik - Enlem - Yükselti
• C) Denizellik - Yükselti - Yer şekilleri
• D) Yer şekilleri - Enlem - Yükselti ✓

I.‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Antalya'da kısa mesafede sıcaklığın radikal biçimde değişmesi, kıyıya paralel uzanan Toroslar nedeniyle yer şekillerine; II. Fethiye'nin Bandırma'dan daha sıcak olması Ekvator'a yakınlığa yani enlem etkisine; III. Çanakkale'nin kışın Kars'tan daha ılık olması ise Kars'ın çok yüksek olmasına karşın Çanakkale'nin deniz seviyesinde (yükselti/denizellik) bulunmasına bağlıdır. Bu yüzden doğru sıralama 4. seçenektir.

23. Türkiye'yi güneybatı yönünden etkileyen, kış aylarında sıcaklıkları aniden yükselterek ılık ve yağışlı havaya yol açan, denizciler için tehlikeli ve ters rüzgâr akıntıları nedeniyle soba zehirlenmelerini tetikleyen rüzgâr hangisidir?

• A) Lodos ✓
• B) Poyraz
• C) Etezyen
• D) Samyeli

Güneybatı‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ yönlü esen Lodos, deniz üzerinden sıcak ve nemli hava taşır. Kışın estiğinde karları hızla eriterek taşkınlara sebep olabilir ve basınç dengesini bozarak soba bacalarının geri tepmesine yol açar.

24. Türkiye'nin morfolojik yapısı düşünüldüğünde, etrafının yüksek dağlarla çevrili olması nedeniyle yıllık toplam yağış miktarının en az düştüğü alan aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Antalya Körfezi
• B) Menteşe Yöresi
• C) Rize çevresi
• D) Tuz Gölü çevresi ✓

Tuz‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Gölü ve Konya Havzası, etrafını kuşatan dağ zincirleri nedeniyle denizel nemli hava kütlelerini alamaz. Çanak tabanında kaldığı için Türkiye'nin yıllık bazda en az yağış alan kurak sahasını oluşturur.

25. Akdeniz iklim özellikleri Türkiye'de Marmara Denizi kıyılarından başlayarak Kıyı Ege grabenleri boyunca, Akdeniz kıyı kuşağında ve Güneydoğu Anadolu'nun batı kesimlerinde etkili olmaktadır. Bu coğrafi yayılış alanı dikkate alındığında, aşağıdaki illerin hangisinde Akdeniz iklim özelliklerinin görülmesi beklenmez?

• A) Tekirdağ
• B) Yalova
• C) Karaman ✓
• D) Hatay

Tekirdağ,‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Yalova ve Hatay illeri denizel konumu ve enlemleriyle Akdeniz iklim kuşağının (veya geçiş tipinin) etkisi altındadır. Ancak Karaman, Toros Dağları'nın hemen arkasında, İç Anadolu'da yer aldığı için deniz etkisi buraya ulaşamaz ve saf karasal iklim görülür.