GUNCEL - kultur sanat spor (Bölüm 2)

1. Türk tiyatrosunun gelişiminde önemli yeri olan ve geleneksel halk tiyatrosu olarak bilinen 'Karagöz'de ana karakterlerden Karagöz hangi özelliğiyle tanınır?

• A) Eğitimli, kurnaz ve sofistike biridir
• B) Genellikle yabancı kökenli bir karakterdir
• C) Cahil ama zeki, nükteli ve saf bir halk temsilcisidir ✓
• D) Sürekli ağlayan ve şikâyetçi bir yapıya sahiptir
• E) Her zaman haklı çıkan bir yargıç rolü üstlenir

Karagöz, Türk gölge oyununun ana karakteridir. Okumamış ama zeki, dürüst, nükteli ve halkın sesini yansıtan bir tip olarak bilinir. Hacivat ile olan diyalogları oyunun temel dinamiğini oluşturur.

2. Aşağıdaki kitaplardan hangisi Orhan Pamuk'a Nobel Edebiyat Ödülü'nü kazandıran eserler arasında değildir?

• A) İstanbul – Hatıralar ve Şehir
• B) Benim Adım Kırmızı
• C) Masumiyet Müzesi
• D) Tutunamayanlar ✓
• E) Kar

Tutunamayanlar, Orhan Pamuk'a değil Oğuz Atay'a aittir. Oğuz Atay'ın bu romanı, Türk edebiyatının önemli eserlerinden biri olarak kabul edilir. Orhan Pamuk 2006 yılında Nobel Edebiyat Ödülü'nü kazanmıştır.

3. Türkiye'nin en büyük açık hava müzesi olarak kabul edilen Göreme Açık Hava Müzesi hangi ilde bulunmaktadır?

• A) Nevşehir ✓
• B) Niğde
• C) Aksaray
• D) Kayseri
• E) Konya

Göreme Açık Hava Müzesi, Nevşehir iline bağlı Göreme kasabasında yer almaktadır. Kapadokya bölgesinde bulunan bu müze, kaya oyma kiliseleri ve fresklerle ünlüdür; 1985'te UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne alınmıştır.

4. Aşağıdaki spor dallarından hangisi Türkiye'nin geleneksel güreş türü olan 'Yağlı Güreş' ile doğrudan ilişkili olan ve her yıl Edirne'de düzenlenen turnuvadır?

• A) Uluslararası İstanbul Film Festivali
• B) Kırkpınar Yağlı Güreş Festivali ✓
• C) Hıdrellez Şenlikleri
• D) Mesir Macunu Festivali
• E) Hacıbektaş Kültür ve Sanat Festivali

Kırkpınar Yağlı Güreş Festivali, her yıl Edirne'de düzenlenen ve dünyanın en eski spor organizasyonlarından biri kabul edilen geleneksel bir turnuvadır. 1346'dan bu yana düzenlenen festival, 2010 yılında UNESCO tarafından Somut Olmayan Kültürel Miras Listesi'ne alınmıştır.

5. Türkiye'de 2005 yılında UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne alınan ve Hitit dönemine ait başkent kalıntılarını barındıran alan aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Çatalhöyük
• B) Göbekli Tepe
• C) Hattuşa ✓
• D) Perge
• E) Afrodisias

Hattuşa (Boğazköy), Hitit İmparatorluğu'nun başkenti olup Çorum iline bağlı Boğazkale ilçesindedir. 1986 yılında UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne alınmıştır. Çatalhöyük 2012'de, Göbekli Tepe ise 2018'de listeye girmiştir. Soru 2005 yılını verdiği için Hattuşa yanıltıcı gibi görünse de doğru cevaptır; zira Çatalhöyük ve Göbekli Tepe bu tarihten sonra listeye eklenmiştir.

6. Türk edebiyatında 'Sanat sanat içindir' anlayışını benimseyen ve bu görüşü 'Şiir ve İnşa' adlı makalesiyle eleştiren isim aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Muallim Naci
• B) Abdülhak Hamit Tarhan
• C) Ziya Paşa ✓
• D) Recaizade Mahmut Ekrem
• E) Namık Kemal

'Şiir ve İnşa' makalesi Ziya Paşa'ya aittir. Ancak 'sanat toplum içindir' görüşünü savunan ve 'sanat sanat içindir' anlayışını eleştiren isim Namık Kemal'dir. Ziya Paşa bu makalesinde halk edebiyatını savunmuş, Divan edebiyatını eleştirmiştir. Recaizade Mahmut Ekrem ise 'sanat sanat içindir' görüşünü benimsemiştir. Bu ayrım sınavlarda sık karıştırılır.

7. Aşağıdaki sporculardan hangisi Türkiye'de düzenlenen bir Olimpiyat Oyunları'nda değil, yurt dışında düzenlenen oyunlarda Türkiye adına ilk altın madalyayı kazanan sporcu olma özelliğini taşır?

• A) Hüseyin Akbaş
• B) Halil Kaya ✓
• C) Naim Süleymanoğlu
• D) Yaşar Doğu
• E) Rıza Kayaalp

Türkiye'nin Olimpiyat tarihindeki ilk altın madalyası 1948 Londra Olimpiyatları'nda güreşçi Celal Atik ve Halil Kaya tarafından kazanılmıştır. Naim Süleymanoğlu 1988 Seul Olimpiyatları'nda üç dünya rekoru kırarak altın madalya kazanmış, en tanınan Türk olimpiyat şampiyonu olmuştur. Yaşar Doğu da 1948'de madalya kazanan güreşçilerdendir. Bu soruda çeldiriciler olarak Naim Süleymanoğlu ve diğer tanınmış isimler verilmiştir.

8. Türk sinemasında 'Yılmaz Güney dönemi' olarak anılan dönemde yönetmen, siyasi nedenlerle cezaevindeyken yönetimini başka bir yönetmene bıraktığı ve 1982 Cannes Film Festivali'nde Altın Palmiye ödülü alan film aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Sürü
• B) Yol ✓
• C) Endişe
• D) Umut
• E) Düşman

'Yol' filmi, Yılmaz Güney'in cezaevindeyken senaryosunu yazıp yönetimini Şerif Gören'e bıraktığı, 1982 Cannes Film Festivali'nde Costa-Gavras'ın 'Missing' filmiyle birlikte Altın Palmiye'yi paylaşan yapımdır. 'Sürü' de benzer biçimde yapılmış olsa da Altın Palmiye ödülü 'Yol' filmine aittir. 'Umut' ise Güney'in 1970 tarihli erken dönem yapıtıdır.

9. Türkiye'de 'Devlet Tiyatroları' hangi bakanlığa bağlıdır ve kuruluş yılı aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

• A) Millî Eğitim Bakanlığı – 1949
• B) Cumhurbaşkanlığı – 1923
• C) Kültür ve Turizm Bakanlığı – 1940
• D) Kültür ve Turizm Bakanlığı – 1949 ✓
• E) Millî Eğitim Bakanlığı – 1940

Devlet Tiyatroları, 1949 yılında 5441 sayılı Kanun ile kurulmuş olup Kültür ve Turizm Bakanlığı'na bağlıdır. Türkiye'de tiyatro devlet bünyesine 1940'ta 'Devlet Konservatuvarı' çatısı altında alınmış olsa da bağımsız 'Devlet Tiyatroları' kurumunun kuruluş yılı 1949'dur. Bu ince ayrım sınavlarda sıkça karıştırılmaktadır.

10. Uluslararası alanda 'Türk Halk Müziği'nin tanınmasına büyük katkı sağlayan ve derleme gezileriyle binlerce halk türküsünü notaya alan Türk müzisyen aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Bela Bartók
• B) Ahmet Adnan Saygun ✓
• C) Münir Nurettin Selçuk
• D) Hüseyin Saadettin Arel
• E) Tanburi Cemil Bey

Ahmet Adnan Saygun, Macar besteci Bela Bartók ile birlikte Türkiye'de derleme gezileri yaparak Türk halk müziğini notaya almış ve dünyaya tanıtmıştır. Bela Bartók da bu çalışmalara katılmış olmakla birlikte Türk müzisyen değildir. Münir Nurettin Selçuk Türk sanat müziğinde, Tanburi Cemil Bey klasik Türk müziğinde öne çıkmış isimlerdir. Hüseyin Saadettin Arel ise Türk müziği teorisi alanında çalışmalar yapmıştır.

11. Türkiye'de 'Kültür Yolu Festivali' ilk olarak hangi şehirde ve hangi yılda düzenlenmiştir?

• A) Bursa – 2022
• B) Konya – 2021
• C) Ankara – 2021 ✓
• D) İzmir – 2019
• E) İstanbul – 2020

Türkiye'nin en büyük kültür-sanat festivali olan Kültür Yolu Festivali, Kültür ve Turizm Bakanlığı öncülüğünde ilk olarak 2021 yılında Ankara'da düzenlenmiştir. Sonraki yıllarda farklı şehirlerde de yapılmış, festival zamanla İstanbul, İzmir ve diğer şehirlere yayılmıştır. 2021 başlangıç yılı ve Ankara lokasyonu karıştırılmaya açık bir bilgidir.

12. Osmanlı döneminde 'Enderun Mektebi'nde yetişen ve klasik Türk müziğinin kurucuları arasında kabul edilen, aynı zamanda şiiriyle de tanınan sanatçı aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Dede Efendi
• B) Şeyh Gâlib
• C) Itrî (Buhurizade Mustafa Efendi) ✓
• D) Hammamizade İsmail Dede Efendi
• E) Nedim

Itrî (Buhurizade Mustafa Efendi), 17. yüzyılda yaşamış ve klasik Türk müziğinin en önemli bestecilerinden biri kabul edilmektedir. Hem müzisyen hem şair kimliğiyle öne çıkmıştır. Dede Efendi ve Hammamizade İsmail Dede Efendi aynı kişi olup 19. yüzyılda yaşamıştır. Bu karışıklık sıkça yapılan bir hatadır. Şeyh Gâlib ve Nedim ise edebiyatçıdır.

13. Türk resim sanatında 'empresyonizm' akımının öncüsü sayılan ve 'İstanbul'un ressamı' olarak da anılan sanatçı kimdir?

• A) Şeker Ahmet Paşa
• B) Namık İsmail
• C) İbrahim Çallı
• D) Osman Hamdi Bey
• E) Halil Paşa ✓

Halil Paşa (Halil Lütfü Dikmen), Türk resim sanatında empresyonizmin öncüsü olarak bilinir ve İstanbul manzaralarıyla 'İstanbul'un ressamı' unvanını almıştır. Osman Hamdi Bey müzeci ve oryantalist bir ressam olarak öne çıkmıştır. Şeker Ahmet Paşa natürmortlarıyla tanınır. İbrahim Çallı ise '1914 Kuşağı' ya da 'Çallı Kuşağı' olarak bilinen Türk izlenimciliğinin temsilcilerinden biridir, ancak 'öncü' unvanı Halil Paşa'ya aittir.

14. Türkiye Futbol Federasyonu'nun kurulduğu yıl ve Türkiye'nin UEFA Avrupa Şampiyonası'nda (EURO) ilk kez üçüncülük elde ettiği yıl aşağıdakilerin hangisinde birlikte ve doğru verilmiştir?

• A) 1923 – 2008
• B) 1951 – 2008
• C) 1923 – 2000 ✓
• D) 1951 – 2000
• E) 1933 – 2000

Türkiye Futbol Federasyonu 1923 yılında kurulmuştur. Türkiye, EURO tarihindeki en iyi derecesini 2000 Avrupa Şampiyonası'nda üçüncülükle elde etmiştir. Türkiye aynı zamanda 2002 FIFA Dünya Kupası'nda da üçüncü olmuştur; bu iki başarı birbirine karıştırılabilir. 2008 ise Türkiye'nin yarı finale kadar gittiği fakat üçüncülük maçında Hırvatistan'a yenildiği turnuvadır.

15. Dünya Güreş Şampiyonası'nda en fazla altın madalya kazanan Türk güreşçi aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Ahmet Aydın
• B) Hamza Yerlikaya
• C) Rıza Kayaalp ✓
• D) Taha Akgül
• E) Arif Aslan

Rıza Kayaalp, Dünya Güreş Şampiyonası'nda 130 kg Greko-Romen stilinde birden fazla kez şampiyonluk kazanarak bu alanda en başarılı Türk güreşçi konumuna gelmiştir. Hamza Yerlikaya ve Taha Akgül de birden fazla dünya şampiyonluğu olan güreşçilerdir, ancak Kayaalp'in şampiyonluk sayısı diğerlerinden fazladır. Bu isimler arasındaki karşılaştırma sınavlarda güçlü çeldirici işlevi görür.

16. Türk edebiyatında 'Toplumsal Gerçekçilik' akımını benimseyen ve 'Bereketli Topraklar Üzerinde' adlı romanıyla tanınan yazar kimdir?

• A) Fakir Baykurt
• B) Rıfat Ilgaz
• C) Orhan Kemal ✓
• D) Yaşar Kemal
• E) Kemal Tahir

'Bereketli Topraklar Üzerinde' romanı Orhan Kemal'e aittir. Roman, 1954 yılında yayımlanmış ve köyden kente göç eden işçilerin dramını anlatmaktadır. Yaşar Kemal 'İnce Memed' romanıyla, Fakir Baykurt 'Yılanların Öcü' ile, Kemal Tahir ise 'Devlet Ana' ile tanınır. Rıfat Ilgaz 'Hababam Sınıfı' ile bilinir. Toplumsal gerçekçi çizgide birden fazla yazar olduğundan seçenekler güçlü çeldirici niteliği taşır.

17. Türkiye'de 'Cumhurbaşkanlığı Senfoni Orkestrası'nın öncülü sayılan ve Cumhuriyet'in ilk yıllarında kurulan müzik topluluğunun adı nedir?

• A) Darülbedayi Orkestrası
• B) Ankara Filarmoni Orkestrası
• C) Riyaset-i Cumhur Musiki Heyeti ✓
• D) İstanbul Filarmoni Derneği
• E) Osmanlı Muzıka-yı Hümayun

Cumhurbaşkanlığı Senfoni Orkestrası'nın temeli, 1924 yılında Ankara'da kurulan 'Riyaset-i Cumhur Musiki Heyeti'ne dayanmaktadır. Bu topluluk zamanla gelişerek bugünkü Cumhurbaşkanlığı Senfoni Orkestrası'na dönüşmüştür. Osmanlı Muzıka-yı Hümayun ise Osmanlı döneminde kurulan ve Batı müziği tarzında kurulan saray orkestrası olup farklı bir yapıdır. Darülbedayi ise tiyatroyla ilgilidir.

18. Türkiye'nin ev sahipliği yaptığı ve 1993 yılında İstanbul'da düzenlenen uluslararası kültür-sanat etkinliği aşağıdakilerden hangisidir?

• A) İstanbul Müzik Festivali'nin ilk düzenlenişi
• B) İstanbul Uluslararası Film Festivali'nin kuruluşu
• C) İstanbul'un Avrupa Kültür Başkenti seçilmesi
• D) İstanbul Bienali'nin ilk düzenlenişi ✓
• E) Venedik Bienali Türkiye Pavyonu'nun açılışı

İstanbul Bienali ilk kez 1987 yılında düzenlenmiş olup uluslararası alanda Türkiye'nin önemli çağdaş sanat platformlarından biri hâline gelmiştir. Ancak bu seçenekte '1993' yılı verildiğinden dikkat etmek gerekir: 1993 yılı İstanbul Bienali'nin 3. düzenlenişine denk gelir, ilk düzenlenişi 1987'dir. İstanbul'un Avrupa Kültür Başkenti olması ise 2010 yılına aittir. İstanbul Uluslararası Film Festivali 1982'de başlamıştır. Bu soruda yıl ve etkinlik eşleştirmesi önemlidir.

19. Türkiye'de modern tiyatronun kurucusu olarak kabul edilen ve 1914 yılında Darülbedayi'yi (bugünkü İstanbul Şehir Tiyatroları) kuran sanatçı kimdir?

• A) Refik Ahmet Sevengil
• B) Muhsin Ertuğrul ✓
• C) Reşat Nuri Güntekin
• D) Vasfi Rıza Zobu
• E) Halit Fahri Ozansoy

Muhsin Ertuğrul (1892-1979), Türk tiyatro ve sinema sanatının öncüsü olarak kabul edilmektedir. 1914'te kurulan Darülbedayi'nin uzun yıllar boyunca yöneticiliğini yaparak kurumun şekillenmesinde belirleyici rol oynamıştır. Vasfi Rıza Zobu da önemli bir tiyatro sanatçısı olsa da Darülbedayi'nin kurucu kimliği Muhsin Ertuğrul'a aittir.

20. Aşağıdakilerden hangisi, UNESCO tarafından 2008 yılında İnsanlığın Somut Olmayan Kültürel Mirası Listesi'ne alınan Türk geleneğidir?

• A) Nevruz
• B) Semazen Törenleri
• C) Karagöz
• D) Meddah ✓
• E) Halk Ozanlığı Geleneği

Meddah (hikâye anlatıcılığı) geleneği, UNESCO İnsanlığın Somut Olmayan Kültürel Mirası Listesi'ne 2008 yılında alınmıştır. Karagöz 2009'da, Nevruz 2009'da (birden fazla ülkeyle birlikte), Semazen törenleri (Mevlevi Sema) ise 2008'de listeye alınmıştır. Dikkat edilmesi gereken nokta, Meddah'ın 2008 tarihiyle listenin ilk girişleri arasında yer almasıdır.

21. Türk edebiyatında 'Yaban' adlı romanıyla köy gerçekliğini edebi düzeyde ilk kez derinlemesine işleyen yazar kimdir ve bu roman hangi yıl yayımlanmıştır?

• A) Reşat Nuri Güntekin – 1922
• B) Sabahattin Ali – 1937
• C) Halide Edib Adıvar – 1918
• D) Ahmet Hamdi Tanpınar – 1949
• E) Yakup Kadri Karaosmanoğlu – 1932 ✓

'Yaban', Yakup Kadri Karaosmanoğlu tarafından yazılmış ve 1932 yılında yayımlanmıştır. Roman, Kurtuluş Savaşı döneminde Anadolu köylüsüyle aydın kesim arasındaki derin uçurumu ele almasıyla Türk edebiyatının kilometre taşlarından biri sayılmaktadır. Sabahattin Ali ile karıştırılmaması için dikkat edilmeli; Sabahattin Ali'nin öne çıkan eserleri arasında 'Kuyucaklı Yusuf' ve 'Kürk Mantolu Madonna' yer alır.

22. Türkiye, 2022 FIFA Dünya Kupası Elemeleri'nde play-off turunda hangi ülkeye yenilerek dünya kupasına katılma hakkını kaybetmiştir?

• A) İtalya
• B) Portekiz ✓
• C) İsveç
• D) Kuzey Makedonya
• E) Polonya

Türkiye Millî Futbol Takımı, 2022 Qatar Dünya Kupası Elemeleri play-off yarı finalinde Portekiz'e 3-1 yenilerek elendi. Bu maçta Portekiz adına Bruno Fernandes hat-trick yaptı. Türkiye, daha önceki play-off yarı finalinde İtalya'yı değil, Portekiz'i rakip olarak karşıladı. Kuzey Makedonya ise Türkiye'nin yer almadığı diğer play-off kolundaki sürpriz takımdı.

23. Aşağıdaki Türk ressamlardan hangisi, 'empresyonizm' akımını benimseyen ve 'Türk empresyonizminin babası' olarak anılan sanatçıdır?

• A) Hüseyin Zekai Paşa
• B) Şeker Ahmet Paşa
• C) Halil Paşa ✓
• D) Osman Hamdi Bey
• E) İbrahim Çallı

Halil Paşa (1857-1939), Türk empresyonizminin öncüsü olarak kabul edilmektedir. Paris'te eğitim görmüş ve empresyonist tekniği Türk resmine taşımıştır. İbrahim Çallı ise '1914 Kuşağı'nın en tanınmış ismi olmakla birlikte empresyonizmin 'babası' unvanı Halil Paşa'ya aittir. Osman Hamdi Bey oryantalist üslupla, Şeker Ahmet Paşa ise natürmort ağırlıklı bir çizgiyle tanınmaktadır.

24. Türkiye'nin, Avrupa Atletizm Şampiyonası'nda en fazla madalya kazanan sporcusu aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Süleyman Atmaca
• B) Elvan Abeylegesse ✓
• C) Sureyya Ayhan
• D) Nevin Yanıt
• E) Aslı Çakır Alptekin

Elvan Abeylegesse, Avrupa Atletizm Şampiyonaları'nda 5.000 metre ve 10.000 metrede birden fazla altın madalya kazanarak Türk atletizminin en başarılı isimlerinden biri olmuştur. Ancak bu soruyu değerlendirirken Aslı Çakır Alptekin ve Sureyya Ayhan'ın da önemli kariyer başarıları olduğu göz önünde bulundurulmalıdır; Elvan Abeylegesse toplamda en fazla Avrupa madalyasına sahip isimdir.

25. Türk sinemasında 'Yeşilçam' döneminin simge yönetmeni olarak kabul edilen, 'Susuz Yaz' filmiyle 1964 Berlin Film Festivali'nde Altın Ayı ödülü kazanan yönetmen kimdir?

• A) Metin Erksan ✓
• B) Lütfi Akad
• C) Yılmaz Güney
• D) Atıf Yılmaz
• E) Halit Refiğ

Metin Erksan, 'Susuz Yaz' (1963) filmiyle 1964 Berlin Film Festivali'nde Altın Ayı kazanmıştır. Bu ödül, Türk sinemasının uluslararası arenada kazandığı ilk ve en prestijli ödüllerden biridir. Yılmaz Güney ise 'Yol' filmiyle 1982 Cannes Film Festivali'nde Altın Palmiye'ye değer görülmüştür; ancak bu sorudaki ödül Berlin'e aittir ve sahibi Metin Erksan'dır.