İlk Türk İslam Devletleri 3
Aşağıdakilerden hangisi 1040 yılında kurulan Büyük Selçuklu devletinin özelliklerindendir?
Bu testteki tüm sorular ve cevapları (25 soru)
1. Aşağıdakilerden hangisi 1040 yılında kurulan Büyük Selçuklu devletinin özelliklerindendir?
- A) Türk tarihindeki ilk düzenli posta teşkilatını kurmuşlardır.
- B) Gulam sistemini ilk defa kullanmaya başlamışlardır
- C) Resmi dil olarak Farsçayı kullanmışlardır ✓
- D) Semerkant medreseleri önemli eserlerindendir
- E) Orta Asya’da İslamiyet’i kabul eden ilk Türk devletidir
Büyük Selçuklu Devleti resmi dil olarak Farsçayı kullanmıştır. Seçeneklerdeki ilk düzenli posta teşkilatını kurma, gulam sistemini ilk kez kullanma, Semerkant Medresesi'ni inşa etme ve Orta Asya'da İslamiyet'i kabul eden ilk Türk devleti olma özellikleri Karahanlı Devleti'ne aittir.
2. Aşağıdakilerden hangisi Mısırda son kurulan devlet olan Memlüklere ait savaşlardan değildir?
- A) Ayn Calud
- B) Elbistan
- C) Malazgirt ✓
- D) Mercidabık
- E) Ridaniye
Memlükler; Moğollarla Ayn Calud (1260) ve Elbistan (1277) savaşlarını, Osmanlı Devleti ile ise Mercidabık (1516) ve Ridaniye (1517) savaşlarını yapmışlardır. Malazgirt Savaşı (1071) ise Büyük Selçuklu Devleti ile Bizans İmparatorluğu arasında gerçekleşmiştir.
3. İlk Türk İslam devletlerinden olan Karahanlı ve Gazneli devletlerinin kurucuları sırayla aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Bilge Kül Kadir Han - Gazneli Mahmut
- B) Satuk Buğra Han - Alp Tigin
- C) Satuk Buğra Han - Melikşah
- D) Bilge Kül Kadir Han - Alp Tigin ✓
- E) Kutluk Bilge Kül Kağan - Tuğrul Bey
Karahanlı Devleti'nin kurucusu Bilge Kül Kadir Han, Gazneli Devleti'nin kurucusu ise Alp Tigin'dir.
4. İlk Türk-İslam devletlerinden olan Timur devleti 1402 yılında yapılan Ankara savaşını hangi Türk devletiyle yapmıştır?
- A) Harzemşahlar
- B) Moğol İmparatorluğu
- C) Osmanlı Devleti ✓
- D) Anadolu Selçuklu Devleti
- E) Gazneliler
Timur Devleti, 1402 Ankara Savaşı'nda Osmanlı Devleti'ni (Yıldırım Bayezid) mağlup etmiştir. Bu savaş sonucunda Osmanlı Devleti 11 yıl sürecek olan Fetret Devri'ne girmiştir.
5. Büyük Selçuklu devletinin en parlak dönemini yaşatan, en geniş sınırlara ulaştıran Selçuklu hükümdarı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Alp Arslan
- B) Alp Tegin
- C) Melikşah ✓
- D) Gazneli Mahmut
- E) Tuğrul Bey
Alp Arslan ve Tuğrul Bey de Büyük Selçuklu hükümdarlarındandır. Ancak Büyük Selçuklu Devleti'ne en parlak dönemini yaşatan ve devletin sınırlarını en geniş noktaya ulaştıran hükümdar Sultan Melikşah'tır.
6. Büyük Selçuklu hükümdarı Tuğrul Bey, Şii Büveyhoğullarına son vermiş. Bunun üzerine halife Tuğrul Bey'e ............ unvanını vermiştir. Yukarıdaki boşluğa aşağıdakilerden hangisi gelmelidir?
- A) Sultan
- B) Ebul Feth
- C) Doğunun ve Batının hükümdarı ✓
- D) Hindistan fatihi
- E) Büyük hükümdar
Tuğrul Bey'in 1055 Bağdat Seferi ile Şii Büveyhoğulları devletine son verip halifeyi baskıdan kurtarması üzerine, Abbasi Halifesinin kendisine 'Doğunun ve Batının Hükümdarı' unvanını vermiştir.
7. I. Nesa II. Pasinler III. Dandanakan Yukarıda verilen savaşlardan hangisi yada hangileri Gazneliler ve Büyük Selçuklu Devleti arasında olmuştur?
- A) I
- B) III
- C) I, III ✓
- D) I, II
- E) I, II ve III
Pasinler Savaşı (1048) Büyük Selçuklu Devleti ile Bizans İmparatorluğu arasında gerçekleşmiştir. Büyük Selçuklu ile Gazneliler arasında yapılan savaşlar ise Nesa (1035), Serahs (1038) ve Dandanakan (1040) savaşlarıdır.
8. I. Hıttin savaşıyla Kudüs'ü Haçlılardan geri almayı başarmışlardır II. III. Haçlı savaşının başlamasına neden olmuşlardır III. Mısır topraklarında kurulmuştur Yukarıda özellikleri verilen Türk-İslam devleti aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Timur Devleti
- B) Memlükler
- C) Karahanlılar
- D) Eyyubiler ✓
- E) Büyük Selçuklu Devleti
Mısır'da kurulan, 1187 Hıttin Savaşı ile Kudüs'ü Haçlılardan geri alarak III. Haçlı Seferi'nin başlamasına neden olan Türk-İslam devleti Eyyubiler'dir (Selahaddin Eyyubi).
9. I. Türk tarihinin ilk posta yapılanmasını kurmuşlardır II. Türkçeyi resmi dil olarak belirlemişlerdir III. Semerkant medreselerini yapmışlardır Yukarıda öncüllerde verilenlerden hangileri Karahanlıların özelliklerindendir?
- A) I
- B) I, II ve III ✓
- C) II
- D) III
- E) I, III
Öncüllerde verilen Türk tarihinin ilk düzenli posta teşkilatını (Ribatlar) kurma, Türkçe'yi resmi dil ilan etme ve Semerkant Medresesi'ni inşa etme özelliklerinin tamamı Karahanlı Devleti'ne aittir.
10. I. Kurucusu Bayram Hoca II. Akkoyunlular tarafında siyasi varlıkları son bulmuştur III. Azerbaycan'ın Türkleşmesine katkıları olmuştur Yukarıda bazı özellikleri verilmekte olan Türk-İslam devleti aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Altın Orda
- B) Büyük Selçuklu Devleti
- C) Karakoyunlular ✓
- D) Memlükler
- E) Babürler
Kurucusu Bayram Hoca olan, Doğu Anadolu ve Azerbaycan'ın Türkleşmesinde önemli rol oynayan ve Akkoyunlular tarafından siyasi varlığına son verilen Türk-İslam devleti Karakoyunlular'dır.
11. 1040-1157 yılları arasında İran ve çevresinde hüküm süren Büyük Selçuklu Devleti'ne, en parlak zamanını yaşatan hükümdar kimdir?
- A) Sultan Sencer
- B) Tuğrul Bey
- C) Sultan Melikşah ✓
- D) Sultan Alparslan
Sultan Melikşah (1072-1092), Büyük Selçuklu Devleti'nin sınırlarını en geniş hale getiren ve kültürel, bilimsel açıdan en parlak dönemini yaşatan sultandır.
12. Büyük Selçuklu Devleti'nde, çarşı-pazar denetimini yapan, tartı ve ölçüleri kontrol eden, fiyatları belirleyen (narh kesen) görevliye ne ad verilirdi?
- A) Kadı
- B) Atabey
- C) Muhtesip ✓
- D) Subaşı
Muhtesip, günümüzdeki 'zabıta' ve 'belediye' görevlerini yürüten kişidir. Ticaretin dürüstçe yapılmasını sağlar, hilekarları cezalandırır ve şehrin genel düzeninden (loncalar aracılığıyla) sorumlu olurdu.
13. Büyük Selçuklu Devleti'nde, Sultan Melikşah'ın ölümünden sonra oğulları (Berkyaruk, Sencer, Mehmet Tapar) arasında yaşanan taht kavgaları dönemine ne ad verilir?
- A) Lale Devri
- B) Ankara Savaşı
- C) Fetret Devri ✓
- D) Duraklama Dönemi
Sultan Melikşah'ın 1092'deki ölümünden, Sultan Sencer'in 1118'de otoriteyi sağlamasına kadar geçen taht kavgaları ve karışıklık yıllarına 'Selçuklu Fetret Devri' denir. Adaylar genellikle 'Fetret Devri' kavramını sadece Osmanlı Devleti'nde 1402 Ankara Savaşı sonrasında yaşanan dönem zannederler. Ancak fetret, kelime anlamı olarak 'iki padişah/hükümdar arasında geçen, başsız ve otoritesiz karışıklık dönemi' demektir ve Büyük Selçuklu tarihinde de bu isimle anılan meşhur bir dönem bulunmaktadır.
14. İslam dünyasında 'Sultan' unvanını kullanan ilk Türk hükümdarı kimdir?
- A) Alp Arslan
- B) Gazneli Mahmut ✓
- C) Kutluk Kağan
- D) Tuğrul Bey
İslam dünyasında 'Sultan' unvanını kullanan ilk Türk hükümdarı Gazneli Mahmut'tur. Abbasi Halifesi tarafından Hindistan seferleri sonrasında kendisine verilen bu unvan, sonraki Türk-İslam devletlerinde de yaygın olarak kullanılmıştır.
15. Kutsal topraklara (Hicaz - Mekke ve Medine) egemen olan ilk Türk devleti hangisidir?
- A) Tolunoğulları
- B) Osmanlılar
- C) Karahanlılar
- D) İhşidîler ✓
Mısır'da kurulan ikinci Türk devleti olan İhşidîler (Akşitler), Toleranceoğlu Muhammed (Ebu Bekir Muhammed bin Togaç) döneminde Hicaz bölgesini ele geçirmiş ve böylece kutsal topraklara hakim olan ilk Türk devleti unvanını kazanmışlardır.
16. Karahanlılar döneminde Yusuf Has Hacib tarafından yazılan ve '_Mutluluk Veren Bilgi_' anlamına gelen siyasetname hangisidir?
- A) Atabetü'l Hakayık
- B) Siyasetname
- C) Kutadgu Bilig ✓
- D) Divanü Lügati't-Türk
Kutadgu Bilig, Yusuf Has Hacib tarafından 1069-1070 yıllarında Karahanlı hükümdarı Tamgaç Buğra Han'a sunulmuştur. Türk-İslam edebiyatının ilk büyük eseri ve ilk siyasetnamesi olarak kabul edilir. Eserde ideal devlet yönetimi anlatılır.
17. Kaşgarlı Mahmut'un Araplara Türkçe öğretmek ve Türkçenin zenginliğini göstermek amacıyla yazdığı ilk Türkçe ansiklopedik sözlük hangisidir?
- A) Divan-ı Hikmet
- B) Divanü Lügati't-Türk ✓
- C) Kutadgu Bilig
- D) Şehname
Divanü Lügati't-Türk (1072-1074), Kaşgarlı Mahmut tarafından yazılmış ve Abbasi Halifesi'ne sunulmuştur. Türkçenin ilk sözlüğü, gramer kitabı ve ansiklopedisidir. Eserde ayrıca Türk boylarının yaşadığı yerleri gösteren bir harita da bulunmaktadır.
18. Büyük Selçuklu Devleti'nde hükümdarın (veya vezirin) başkanlığında toplanan ve devletin genel işlerinin görüşüldüğü en yüksek karar organı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Divan-ı Mezalim
- B) Divan-ı Hümayun
- C) Divan-ı Saltanat ✓
- D) Kurultay
• Divan-ı Saltanat (Büyük Divan): Büyük Selçuklularda devletin genel işlerinin yürütüldüğü ana divandır. • Ayrım Notu: Aynı meclise Anadolu Selçuklu Devleti'nde daha çok 'Divan-ı Âlâ' ismi verilmiştir. Osmanlı'da ise karşılığı 'Divan-ı Hümayun'dur.
19. Karahanlılar döneminde Edip Ahmet Yükneki tarafından yazılan ve '_Hakikatlerin Eşiği_' anlamına gelen, ahlaki öğütler içeren eser hangisidir?
- A) Kutadgu Bilig
- B) Divan-ı Hikmet
- C) Siyasetname
- D) Atabetü'l Hakayık ✓
Atabetü'l Hakayık, 12. yüzyılda Edip Ahmet Yükneki tarafından yazılmış, İslami ve ahlaki öğütler içeren didaktik bir eserdir. Karahanlı Türkçesi ile yazılmış olup Türk-İslam edebiyatının önemli eserlerindendir.
20. Büyük Selçuklu Devleti aşağıdaki Türk boylarından hangisine dayanmaktadır?
- A) Karluklar
- B) Oğuzlar ✓
- C) Kıpçaklar
- D) Uygurlar
Selçuklular, Oğuzların Üçoklar koluna bağlı Kınık boyundandır. Karahanlılar (Karluk, Yağma, Çiğil vb.) ve Gazneliler ise farklı Türk boylarına ve unsurlarına dayanmaktadır. Dolayısıyla ortak bir boy olarak Oğuzlar ifadesi tarihi açıdan sadece Selçukluları tam olarak niteler.
21. İlk Türk İslam devletlerinde 'Allah'ın takdiri' veya 'Allah'ın nasibi' olarak dönüşen ve ilk olarak İslam öncesi Türk devletlerinde görülen devleti yönetme anlayışına ne isim verilmiştir?
- A) Divan
- B) Toy
- C) Kut ✓
- D) Gulam
İslam öncesi 'Kut' (Gök Tanrı'nın verdiği yönetme yetkisi) anlayışı, İslamiyet ile birlikte 'Allah'ın takdiri/nasibi' olarak yorumlanmış ve devam etmiştir.
22. XIV. yüzyılda Kara Yülük Osman Bey tarafından Tebriz ve Diyarbakır arasında kurulan, tarihteki en önemli hükümdarları Uzun Hasan olan ve Safeviler tarafından varlığına son verilen Türk devleti aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Karakoyunlular
- B) Gazneliler
- C) Akhunlar
- D) Akkoyunlular ✓
Akkoyunlular, Kara Yülük Osman Bey tarafından kurulmuş, Uzun Hasan döneminde en parlak çağını yaşamıştır. 1473 Otlukbeli Savaşı'nda Fatih Sultan Mehmet'e yenilmiş, daha sonra Safeviler tarafından yıkılmıştır.
23. Büyük Selçuklu veziri Nizamülmülk tarafından yazılan ve ideal devlet yönetimini, hükümdarın görevlerini anlatan ünlü eserin adı nedir?
- A) Atabetü'l Hakayık
- B) Siyasetname ✓
- C) Kutadgu Bilig
- D) Divanü Lügati't-Türk
Siyasetname (Siyerü'l-Mülk), Nizamülmülk tarafından Sultan Melikşah'a sunulmuştur. Eserde, devletin nasıl yönetilmesi gerektiği, ikta sistemi, Batınilik tehlikesi gibi konularda hükümdara öğütler verilmektedir.
24. Gazneli Mahmut, hangi Abbasi Halifesi adına hutbe okutarak ve Şii Büveyhoğulları'na karşı Sünni İslam'ın koruyuculuğunu yaparak 'Sultan' unvanını almıştır?
- A) Mütevekkil
- B) El-Kâdir Billâh ✓
- C) Memun
- D) Harun Reşid
Sultan Mahmut, Abbasi Halifesi El-Kâdir Billâh'ı Şii tehlikesine (Büveyhoğulları ve Fatımiler) karşı korumuştur. Bunun karşılığında Halife, ona 'Sultan' unvanını vererek onun siyasi otoritesini tanımış ve Gaznelileri Sünni dünyanın hamisi ilan etmiştir.
25. Gazneli Mahmut'un, Firdevsî'ye yazdırdığı ve Fars (İran) edebiyatının en büyük epik eseri kabul edilen kitap hangisidir?
- A) Divanü Lügati't-Türk
- B) Kutadgu Bilig
- C) Şehname ✓
- D) Siyasetname
Şehname, Firdevsî tarafından 30 yılda tamamlanmış ve Gazneli Mahmut'a sunulmuştur. İran'ın efsanevi tarihini ve kahramanlıklarını anlatan bu eser, Fars dilinin ve kültürünün başyapıtıdır. Bu durum Gaznelilerin Fars kültürüne verdiği önemi gösterir.