İlk Türk İslam Devletleri 4

1. Karluk, Çigil, Yağma ve Tuhsi ismindeki boyların birleşmesiyle oluşan Karahanlı devletinin kurucusu aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Kutluk Kağan
• B) Alp Tegin
• C) Kutluk Bilge Kül Kağan
• D) Bilge Kül Kadir Han ✓
• E) Gazneli Mahmut

Karluk,‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Çigil, Yağma ve Tuhsi boylarının birleşmesiyle kurulan Karahanlı Devleti'nin kurucusu Bilge Kül Kadir Han'dır. Seçeneklerdeki diğer hükümdarlar: Alp Tegin (Gazneli Devleti'nin kurucusu), Gazneli Mahmut (Gaznelilerin en parlak dönemi), Kutluk Kağan (II. Köktürk Devleti'nin kurucusu), Kutluk Bilge Kül Kağan (Uygur Devleti'nin kurucusu).

2. Aşağıdakilerden hangisi İlk Türk İslam devletlerinden olan Akkoyunluların özelliklerinden değildir?

• A) Safeviler tarafından yıkılmışlardır
• B) Dede Korkut hikâyelerini yazılı hale getirdiler
• C) Kuran-ı Kerim'i Arapçadan Türkçeye çevirmişlerdir
• D) Alp Arslan tarafından kurulmuştur ✓
• E) Otlukbeli savaşını yapmışlardır

Alp‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Arslan Büyük Selçuklu Devleti hükümdarıdır. Akkoyunluların kurucusu Kara Yülük Osman Bey, en parlak dönemi ise Uzun Hasan dönemidir. Akkoyunlular Dede Korkut Hikayeleri'ni yazılı hale getirmiş, Kur'an-ı Kerim'i Türkçeye çevirmiş, Otlukbeli Savaşı'nı yapmış ve Safeviler tarafından yıkılmışlardır.

3. İslamiyet öncesi Türk devletlerinde siyasi, askerî, kültürel ve ekonomik meselelerin görüşülüp karara bağlandığı 'kurultay' adı verilen meclis, ilk Türk İslam devletlerinde hangi kuruma dönüşmüştür?

• A) Kengeş
• B) Divan ✓
• C) Saray
• D) Hacip

Eski‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Türklerdeki 'Kurultay'ın (Toy/Kengeş) yerini, İslam devlet teşkilatındaki 'Divan' almıştır.

4. 1187 yılında _Hıttin Savaşı_ ile Kudüs'ü Haçlılardan geri alan ve Kudüs Fatihi olarak bilinen Eyyûbî hükümdarı kimdir?

• A) İmadeddin Zengi
• B) Sultan Baybars
• C) Selahaddin Eyyûbî ✓
• D) Nureddin Zengi

Selahaddin‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Eyyûbî, Eyyûbîler Devleti'nin kurucusudur. 1187'de Hıttin Savaşı'nda Haçlıları büyük bir yenilgiye uğratmış ve ardından Kudüs'ü fethederek 88 yıllık Haçlı işgaline son vermiştir. Bu olay, III. Haçlı Seferi'ne neden olmuştur.

5. Nizamiye Medreseleri hangi hükümdar zamanında kurulmuştur?

• A) Alp Arslan ✓
• B) Tuğrul Bey
• C) Sultan Sencer
• D) Melikşah

Nizamiye‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Medreseleri zincirinin ilk ve en önemli halkası olan Bağdat Nizamiye Medresesi, **1067 yılında Vezir Nizamülmülk tarafından Sultan Alp Arslan döneminde** kurulmuştur. Melikşah döneminde ise sistem geliştirilmiş ve yaygınlaştırılmıştır.

6. Türk-İslam dünyasında kültürel ve bilimsel gelişmelere öncülük eden vezir kimdir?

• A) Nizamülmülk ✓
• B) Harun Reşid
• C) Al-Farabi
• D) Fazıl İbn-i Rüşd

Nizamülmülk‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ (1018-1092), Büyük Selçuklu veziri ve 'Siyasetname' yazarıdır. Nizamiye Medreseleri'ni kurmuş, Gazali gibi büyük alimler yetiştirmiştir. Devlet yönetimi, eğitim ve kültür alanında önemli reformlar yapmıştır.

7. Mısır'da kurulan ilk Türk-İslam devleti aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Eyyûbîler
• B) Memlükler
• C) Tolunoğulları ✓
• D) İhşidîler (Akşitler)

Tolunoğulları‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ (868-905), Abbasiler zayıfladığında Tolunoğlu Ahmet tarafından Mısır'da kurulan ilk Türk-İslam devletidir. Mısır'ı bayındır hale getirmiş ve sosyal devlet anlayışını (Maristan-hastane) uygulamışlardır.

8. Tuğrul Bey'in 1055'te Bağdat'a girerek Abbasi Halifesini Şii Büveyhoğulları'nın baskısından kurtarması üzerine halifenin verdiği unvan nedir?

• A) Ebu'l Feth (Fetihler Babası)
• B) Sultan-ı İklim-i Rum
• C) Doğu'nun ve Batı'nın Sultanı ✓
• D) Hadimü'l Harameyn

Abbasi‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Halifesi, bu yardımdan dolayı Tuğrul Bey'e 'Doğu'nun ve Batı'nın Sultanı' unvanını vermiştir. Bu olayla birlikte İslam dünyasının siyasi liderliği Türklere (Selçuklulara) geçmiş, dinî liderlik ise halifede kalmıştır.

9. Bayram Hoca tarafından kurulan, 1365-1469 yılları arasında hüküm süren ve Azerbaycan'ın Türkleşmesinde etkili olan Türk devleti aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Harzemşahlar
• B) İlhanlılar
• C) Karakoyunlular ✓
• D) Safeviler

Karakoyunlular,‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Bayram Hoca tarafından kurulmuş, Erciş (Van) ve Azerbaycan bölgesinde hüküm sürmüştür. Azerbaycan'ın Türkleşmesinde önemli rol oynamışlardır.

10. İlk Müslüman Türk mutasavvıfı olarak bilinen ve '_Divan-ı Hikmet_' adlı eseriyle İslamiyet'i Türk gelenekleriyle birleştiren kişi kimdir?

• A) Mevlana Celaleddin Rumi
• B) Yusuf Has Hacib
• C) Kaşgarlı Mahmut
• D) Hoca Ahmed Yesevi ✓

Hoca‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Ahmed Yesevi (Pîr-i Türkistan), Karahanlılar döneminde yaşamıştır. Yesevilik tarikatının kurucusudur. 'Hikmet' adını verdiği şiirleriyle (Divan-ı Hikmet) İslamiyet'in Türk göçebe boyları arasında sade bir Türkçe ile yayılmasını sağlamıştır.

11. Mısır'da kurulan Tolunoğulları ve İhşidiler gibi Türk İslam devletlerinin siyasi açıdan uzun ömürlü olamamalarının temel sebebi aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Resmî dillerinin Türkçe olması
• B) Bölgenin coğrafi yapısının sık savaşlara neden olması
• C) Yöneticilerin Türk, halkın Arap olması ✓
• D) Veraset anlayışlarının farklı olması

Mısır'da‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ kurulan ilk Türk devletlerinde (Tolunoğulları ve İhşidiler) yöneticiler ve ordu Türk, ancak halkın çoğunluğu Araptı. Bu etnik kopukluk, halkın devlete bağlılığını zayıflatmış ve devletlerin ömrünü kısaltmıştır.

12. 835 yılında Bağdat'ta doğru ve iyi bir eğitim aldı. Bir süre sonra Mısır'a vali olarak atandı ve Abbasi Devleti'ndeki iç karışıklıklardan faydalanarak 868 yılında Mısır'da bağımsızlığını ilan etti. Böylece Mısır'da ilk Türk devletini kurdu. Yukarıda özet bilgilerle tanıtılmaya çalışılan kişi kimdir?

• A) Selahaddin Eyyubi
• B) Tolunoğlu Ahmet ✓
• C) Selçuk Bey
• D) Sultan Melikşah

Tolunoğlu‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Ahmet, Abbasilerde komutanken Mısır'a vali olarak atanmış, daha sonra bağımsızlığını ilan ederek Mısır'da kurulan ilk Türk devleti olan Tolunoğulları'nı kurmuştur.

13. Memlük Devleti'nin, Abbasi Halifeliğini Mısır'da (Kahire) koruma altına almasının temel amacı neydi?

• A) Halifenin siyasi gücünden yararlanmak
• B) Tüm İslam dünyasının dini lideri olmak
• C) Moğollara karşı halifeden askeri yardım almak
• D) İslam dünyasındaki meşruiyetini güçlendirmek ✓

Memlükler,‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Moğolların Bağdat'ı yıkarak (1258) Abbasi Halifeliği'ne son vermesinin ardından, kaçan hanedan üyelerini Kahire'de himaye etmiştir. Halifeyi koruyarak, tüm İslam dünyası üzerinde 'İslam'ın Koruyucusu' sıfatıyla manevi bir üstünlük ve siyasi meşruiyet kazanmışlardır.

14. Günümüzde Özbekistan sınırları içinde yer alan ve zamanında İslam orduları tarafından ele geçirildikten sonra İslam'ın Roma'sı olarak ünlenen Türk İslam şehri aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Buhara ✓
• B) İsfahan
• C) Kahire
• D) Semerkant

Buhara,‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ sahip olduğu çok sayıdaki medrese, alim ve kütüphane nedeniyle İslam dünyasında bilim ve kültür merkezi haline gelmiş ve 'İslam'ın Roma'sı' (Kubbetü'l-İslam) unvanını almıştır.

15. Türk-İslam devletlerinde ticari yollar üzerinde veya şehir merkezlerinde kurulan, yolcuların ve tüccarların konaklama ihtiyacını karşılayan 'ücretli' ticari işletmelere ne ad verilir?

• A) Han ✓
• B) Kapan
• C) Bedesten
• D) Kervansaray

Hanlar,‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ ticaret yolları üzerinde veya şehir içlerinde konaklama ve ticaretin bir arada yürütüldüğü şahıs malı, ücretli işletmelerdir. Adaylar genellikle bu yapıları kervansaraylar veya ribatlarla karıştırırlar. Kervansaraylar (ve Karahanlılardaki ilk örnekleri olan ribatlar) vakıf sistemiyle kurulduğu için tüccarlara ve yolculara genellikle ilk 3 gün tamamen ücretsiz hizmet veren kurumlardır. Sorudaki 'ücretli' vurgusu bizi doğrudan Han cevabına götürür.

16. Aşağıdakilerden hangisi Türklerin İslamiyet'i kabul ettikten sonra İslam dünyasına yapmış olduğu hizmetler arasında gösterilemez?

• A) Bilim ve sanatta önemli eserler vermeleri
• B) Müslümanları Bizans baskısından korumaları
• C) Haçlı Seferlerine karşı koymaları
• D) İkili teşkilat uygulamasını Arap devletlerine yaymaları ✓

Türkler,‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ İslam dünyasını Bizans ve Haçlılara karşı korumuş, bilim ve kültürde yükseltmiştir. Ancak Türk devlet geleneği olan 'İkili Teşkilat' (ülkeyi Doğu-Batı olarak yönetme) sistemi Arap devletlerine taşınmamış veya onlar tarafından benimsenmemiştir.

17. 1090 yılında erişilmesi çok zor olan Alamut Kalesi'ni ele geçirip buradan yetiştirdiği fedaileri ile Bâtınilik propagandası yaparak birçok din ve devlet adamını suikastler düzenleyerek ortadan kaldıran kişi kimdir?

• A) Ömer Hayyam
• B) Romen Diyojen
• C) Hasan Sabbah ✓
• D) Nizamülmülk

Hasan‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Sabbah, Batınilik (Haşhaşilik) mezhebinin lideridir. Alamut Kalesi'ni üs edinmiş ve fedaileri aracılığıyla Büyük Selçuklu devlet adamlarına (örn: Nizamülmülk) suikastler düzenlemiştir.

18. Tolunoğulları döneminde Mısır'da kurulan, eczanesi, kütüphanesi ve akıl hastaları için özel bölümleri olan ünlü hastanenin (şifahane) adı nedir?

• A) Saray
• B) Maristan ✓
• C) Nizamiye Medresesi
• D) Darüşşifa

Tolunoğlu‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Ahmet'in kurduğu 'Maristan' (veya Bimaristan), sadece bir hastane değil, aynı zamanda bir tıp okuluydu. Halka ücretsiz sağlık hizmeti sunması, Tolunoğulları'nın 'sosyal devlet' anlayışının en güzel örneklerinden biridir.

19. Türk-İslam devletlerinde mimaride, genellikle bir cami etrafında medrese, kütüphane, hastane gibi yapıların bulunduğu toplu yapı kompleksine ne ad verilir?

• A) Ribat
• B) Külliye ✓
• C) Kümbet
• D) Bedesten

Külliye,‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ merkezi bir cami olan ve etrafında toplumun ihtiyaçlarına yönelik (eğitim, sağlık, ticaret, barınma) çeşitli yapıların bulunduğu bir mimari komplekstir. Bu, Türk-İslam şehir planlamasının temelini oluşturur.

20. Aşağıdakilerden hangisi Cengiz İmparatorluğu'nun dağılmasıyla ortaya çıkan devletlerden biri değildir?

• A) İlhanlılar
• B) Altın Orda
• C) Memlükler ✓
• D) Çağatay

Cengiz‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Han'ın kurduğu Büyük Moğol İmparatorluğu'nun parçalanmasıyla dört ana devlet ortaya çıkmıştır. Bunlar İlhanlılar (İran), Altın Orda (Karadeniz'in kuzeyi), Çağatay (Orta Asya) ve Kubilay Hanlığı'dır (Çin). Memlükler ise Mısır'da kurulan ve hatta Ayn Câlût Muharebesi'nde Moğolların ilerleyişini durduran bir Türk-İslam devletidir, Cengiz İmparatorluğu'nun bir parçası veya devamı değildir.

21. Türklerin İslamiyet’i benimseyip kabul etme nedenleri arasında aşağıdakilerden hangisi yoktur?

• A) Emevilerin uyguladığı devlet politikası ✓
• B) Türklerin inandığı Gök Tanrı inancında da İslamiyet’te de tek bir yaratıcıya inanılması
• C) Türklerin cihan hâkimiyeti anlayışının İslamiyet’teki cihat anlayışına benzemesi
• D) İslamiyet’in hoşgörülü bir din olması
• E) Gök Tanrı inancında olduğu gibi İslamiyet’te de cennet ve cehennem olması

Emevilerin‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ uyguladığı ırkçı Mevali politikası (Arap olmayan Müslümanları ikinci sınıf görme) yüzünden Türkler bu dönemde İslamiyet'ten uzak durmuşlardır. Türkler ancak Abbasilerin hoşgörülü politikaları döneminde (751 Talas Savaşı sonrası) İslamiyet'i benimsemişlerdir.

22. Mısırda kurulan ilk Türk-İslam devleti ve Son Türk-İslam devleti aşağıdaki şıkların hangisinde doğru olarak verilmiştir?

• A) İhşidiler - Tolunoğulları
• B) Memlukler - Tolunoğulları
• C) Tolunoğulları - Memlukler ✓
• D) Tolunoğulları - Eyyubiler
• E) Eyyubiler - İhşidiler

Mısır'da‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ kurulan Türk-İslam devletleri sırasıyla Tolunoğulları, İhşidiler (Akşitler), Eyyubiler ve Memlükler'dir. Dolayısıyla Mısır'da kurulan ilk Türk-İslam devleti Tolunoğulları, son kurulan ise Memlükler'dir.

23. Aşağıdakilerden hangisi İran’da kurulan ve Abbasi devletine son veren Moğol devletidir?

• A) Altın Orda Devleti
• B) Akkoyunlular
• C) İlhanlı Devleti ✓
• D) Babürler
• E) Timur İmparatorluğu

Moğol‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ İmparatorluğu'nun parçalanmasıyla Altın Orda, Kubilay, Çağatay ve İlhanlı devletleri kurulmuştur. Bunlar arasında İran'da kurulan ve 1258 yılında Bağdat'ı ele geçirerek Abbasi Devleti'ne son veren Moğol devleti İlhanlı Devleti'dir (Hülagü Han).

24. Karadeniz’in kuzeyinde hâkimiyet sağlamış, Batu Han tarafında kurulan ve Timur tarafında hâkimiyetlerine son verilen Moğol devleti aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Babürler
• B) İlhanlı
• C) Altın Orda Devleti ✓
• D) Kubilay Hanlığı
• E) Harzemşahlar

Cengiz‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Han'ın ölümünden sonra kurulan Moğol devletleri Altın Orda, Kubilay, Çağatay ve İlhanlılar'dır. Karadeniz'in kuzeyinde Batu Han tarafından kurulan ve Timur'un düzenlediği seferler sonucu zayıflayıp yıkılan Moğol devleti Altın Orda Devleti'dir.

25. Aşağıdakilerden hangisi ilk Türk İslam devletlerinde bulunan divanlardan biri değildir?

• A) Divan-ı Hümayun ✓
• B) Divan-ı İstifa
• C) Divan-ı İnşa
• D) Divan-ı Arz

Divan-ı‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Hümayun Osmanlı Devleti'ne ait bir kurumdur. Diğerleri (İnşa, İstifa, Arz, İşraf) genelde Büyük Selçuklu ve diğer Türk-İslam devletlerinde bulunur.