İslamiyet Öncesi Türk Tarihi 2
İstanbul'u (Konstantinopolis) kuşatan ilk Türk devleti aşağıdakilerden hangisidir?
Bu testteki tüm sorular ve cevapları (25 soru)
1. İstanbul'u (Konstantinopolis) kuşatan ilk Türk devleti aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Peçenekler
- B) Avarlar ✓
- C) Hunlar (Avrupa Hunları)
- D) Göktürkler
Avar Kağanlığı, 619 ve 626 yıllarında Sasani İmparatorluğu ile ittifak yaparak İstanbul'u iki kez kuşatmıştır. Bu kuşatmalar, Türk tarihinde İstanbul'a yönelik ilk girişimlerdir.
2. Türk tarihinde _'devlet'_ anlamına gelen terim aşağıdakilerden hangisidir?
- A) İl ✓
- B) Kut
- C) Ordu
- D) Töre
İslamiyet öncesi Türkçede 'İl' veya 'El' kelimesi 'devlet' anlamına gelmekteydi. 'İl gider, töre kalır' sözü, devletin (il) temelinin hukuk (töre) olduğunu gösteren ünlü bir sözdür.
3. İslam öncesi Türk devletlerinden hangisi kendi ordusuna ücretli askerler almıştır?
- A) Kırgızlar
- B) Hazarlar ✓
- C) Karluklar
- D) Uygurlar
Hazarlar Devleti'nde ücretli askerler görev yapmıştır. Bu durum İslam öncesi Türk ordu yapısındaki tek istisnai durumdur.
4. Aşağıdaki destanlardan hangisi _Asya Hun_ hükümdarı Mete Han'ın hayatını ve fetihlerini anlatır?
- A) Ergenekon Destanı
- B) Türeyiş Destanı
- C) Oğuz Kağan Destanı ✓
- D) Göç Destanı
Oğuz Kağan Destanı, Türklerin efsanevi atası Oğuz Kağan'ın hayatını anlatır. Tarihçiler, destandaki Oğuz Kağan karakterinin Büyük Hun Hükümdarı Mete Han ile aynı kişi olduğunu kabul etmektedir.
5. Uygurların, Soğd alfabesini temel alarak geliştirdikleri ve daha sonra Moğolların da kullandığı alfabe hangisidir?
- A) Arap Alfabesi
- B) Göktürk Alfabesi
- C) Uygur Alfabesi ✓
- D) Kiril Alfabesi
Göktürk alfabesinden sonra kullanılan Uygur alfabesi, Soğd kökenli olup sağdan sola bitişik yazılırdı. Uygurlar bu alfabe ile matbaayı kullanarak birçok eser basmışlardır. Cengiz Han döneminde Moğollar da bu alfabeyi resmi yazı dili olarak kabul etmişlerdir.
6. Avrupa Hun hükümdarı Attila'nın Bizans (Doğu Roma) üzerine düzenlediği seferlerin temel amacı neydi?
- A) Bizans ile ticaret yollarını açmak
- B) Bizans'ı Hristiyanlıktan çıkarmak
- C) Bizans'ı vergiye bağlamak ve askeri gücünü kırmak ✓
- D) İstanbul'u fethedip başkent yapmak
Attila, Balkan Seferleri (I. ve II.) ile Bizans'ı ağır yenilgilere uğratmıştır. Amacı, Bizans'ın gücünü kırmak ve onları yıllık vergiye bağlamaktı. Bu seferler sonucunda Margos ve Anatolios Antlaşmaları imzalanmış ve Bizans ağır vergilere bağlanmıştır.
7. İlk Türk devletlerinde, Gök Tanrı'nın kağanı (hükümdarı) yetkilendirdiği güç unsurları arasında; I. kut, II. ülüg, III. küç yukarıdakilerden hangileri yer alır?
- A) I ve II
- B) Yalnız III
- C) Yalnız I
- D) I, II ve III ✓
Orhun Kitabeleri'nde Tanrı'nın hükümdarı 'kut' (siyasi iktidar sahibi olabilme), 'ülüg' (ülüş) (Tanrı'nın o ülkeye verdiği bolluk ve bereketi artıracak iktisadi güç) ve 'küç' (Tanrı'nın kağana verdiği savaş yeteneğini artırdığı güç anlamındaki kelime) gibi yetkiler ile donattığı anlatılmıştır.
8. Kürşad ihtilalinden sonra bağımsızlık ateşini yeniden yakarak Çin'e karşı başlattığı isyanı başarıya ulaştıran ve II. Göktürk Devleti'ni kuran lider kimdir?
- A) Bumin Kağan
- B) Kutluk Kağan ✓
- C) Kürşad
- D) Bilge Kağan
Kürşad'ın 639 yılındaki isyanı başarısız olsa da milli bilinci uyandırmıştır. 682 yılında Kutluk Kağan (İlteriş), Çin'e karşı başlattığı isyanı başarıya ulaştırarak devleti resmen kurmuştur. İsyanı 'devletleşmeye' dönüştüren Kutluk Kağan'dır.
9. 552 yılında kurulan Göktürk Devleti'ne en parlak zamanı yaşatan ve o dönem için dünyanın en güçlü devletlerinden biri hâline getiren devlet adamı kimdir?
- A) Bumin Kağan
- B) Taspar Kağan
- C) Mete Han
- D) Mukan Kağan ✓
552 yılında Bumin Kağan tarafından kurulan Göktürk Devleti en parlak zamanını Mukan Kağan Zamanı'nda yaşamıştır. Bu dönemde devletin sınırları Kore'den Karadeniz'e kadar uzanırken tüm Töles (Türk) boyları ve yabancı milletler Göktürkler hâkimiyeti altına girmiştir. Mukan Kağan Zamanı'nda Göktürkler dünyanın en güçlü devletlerinden biri hâline gelmiştir.
10. Göktürk Kağanı İstemi Yabgu'nun 'Atalarımızdan işittik ki Roma İmparatorluğu elçileri geldiği zaman bu bizim için artık yeryüzünü fethedeceğimize delalet eder.' şeklindeki bu sözleri ilk Türklerde görülen hangi kavram ile ilişkilidir?
- A) Kut
- B) Cihan hâkimiyeti ✓
- C) Ayuki
- D) Kurultay
İslam öncesi Türklerde olan Türk Cihan Hâkimiyeti; dünya üzerinde tek bir Türk imparatorluğunu olması ve tüm dünyayı bu çatı altında yönetme hedefidir.
11. Avar egemenliği altındayken Töles İsyanı'nı bastıran ve Avar hakanının kızını isteyen, ancak hakanın "Siz bizim köle demircilerimizsiniz" hakaretine kızıp Avarlara karşı isyan ederek 552'de Göktürk Devleti'ni kuran Türk hükümdar kimdir?
- A) Bumin Kağan ✓
- B) Kutluk Bilge Kül Kağan
- C) Kutluk Kağan
- D) Bilge Kağan
Avarların egemenliği altındaki Töles İsyanı'nı bastıran Bumin Kağan, bu hizmetine karşılık Avar Hakanı'ndan kızını istemiştir. Hakanın "Siz bizim köle demircilerimizsiniz" şeklindeki hakaret dolu reddi üzerine Bumin Kağan, Töles boylarını da arkasına alarak Avarlara isyan etmiş ve 552'de Göktürk Devleti'ni kurmuştur. Doğru cevap A seçeneğidir.
12. Hangi Uygur hükümdarı zamanında Manihaizm devletin resmî dini hâline gelmiştir?
- A) Bilge Kağan
- B) Baga Tarkan
- C) Moyen Çor
- D) Bögü Kağan ✓
759-780 yılları arasında Uygur hükümdarı olan Bögü Kağan Zamanı'nda, Manihaizm devletin resmî dini hâline gelmiştir.
13. Mete Han'ın Çin'i yenilgiye uğratmasına rağmen Çin topraklarına yerleşmemesinin temel nedeni nedir?
- A) Çin iklimine alışamayacaklarını düşünmesi
- B) Çin ordusundan çekinmesi
- C) Kalabalık Çin nüfusu içinde asimile olmaktan korkması ✓
- D) Çin imparatoru ile akrabalık kurması
Mete Han, Türklerin kalabalık Çin nüfusu içinde eriyip Türklük özelliklerini kaybedeceğini (asimile olacağını) öngörmüştür. Bu yüzden Çin'i topraklarına katmak yerine, onları vergiye bağlamayı ve kontrol altında tutmayı tercih etmiştir.
14. Avrupa Hun Devleti ile Bizans İmparatorluğu arasında 434 yılında yapılan hangi antlaşmayla, Bizans'ın Hunlara bağlı kavimlerle görüşme ve antlaşma yapmaması ve bu iki ülke arasındaki ticaretin sadece sınır kapılarında yapılması kararları alınmıştır?
- A) Kuzey Şansi Antlaşması
- B) Margos Antlaşması ✓
- C) Kadeş Antlaşması
- D) Anatolyos Antlaşması
Avrupa Hun Devleti hükümdarı Attila, Hun-Bizans ilişkilerini yeniden düzenlemek istemiştir. 434 senesinde Hun sınırına gelen bir Bizans elçi heyeti bu konuda Attila'ya beklediği fırsatı vermiştir. Bizans elçilerini Tuna ve Morova nehirlerinin birleştiği yerdeki Margos Kalesi önünde karşılayan Attila; esir takası, iki ülke arasındaki ticaret ve Bizans'ın ödediği vergiyi iki katına çıkarma şartlarıyla Margos Antlaşması'nı imzalamıştır.
15. İslamiyet öncesi Türklerde _'devlet işlerinin görüşüldüğü meclis'_ (Kurultay) için kullanılan diğer isimler nelerdir?
- A) Toy ve Kengeş ✓
- B) Tamu ve Uçmağ
- C) Yabgu ve Şad
- D) Oguş ve Urug
Kurultay, aynı zamanda büyük şölenlerin de yapıldığı bir yer olduğu için 'Toy' (toplantı, ziyafet) olarak da bilinirdi. Ayrıca 'Kengeş' (istişare, danışma) kelimesi de meclis anlamında kullanılmıştır.
16. Uygur Devleti ile ilgili aşağıda verilen bilgilerden hangileri doğrudur? I. Basmil ve Karluk boylarıyla ittifak kurarak 2. Göktürk Devleti'ne son vermişlerdir. II. 744 yılında Kutluk Bilge Kül Kağan liderliğinde kurulmuşlardır. III. Bögü Kağan döneminde Musevilik dinini kabul etmişlerdir.
- A) Yalnız I
- B) Yalnız II
- C) I ve II ✓
- D) I, II ve III
I. öncülde verilen, Uygurların Basmil ve Karluk boylarıyla birleşerek II. Göktürk Devleti'ni yıkmaları bilgisi tarihsel olarak doğrudur. II. öncülde belirtilen, devletin 744 yılında Kutluk Bilge Kül Kağan tarafından kurulduğu bilgisi de akademik literatürle tamamen uyumludur. Ancak III. öncüldeki Musevilik bilgisi yanlıştır; Türk tarihinde Museviliği kabul eden ilk ve tek devlet Hazarlardır. Uygurlar ise Bögü Kağan döneminde Manihaizm dinini benimsemişlerdir. Bu nedenle doğru cevap I ve II öncüllerini içeren seçenek olmalıdır.
17. VII. - X. yüzyıllar arası kuvvetli teşkilatı, canlı ticari faaliyeti, dînî hoşgörüsü ve iktisadi refahı ile Kafkaslar ve Karadeniz'in Kuzey düzlüklerine kadar uzanan sahada siyasi iktidar sağlayıp, Doğu Avrupa tarihinde büyük rol oynamış Türk devleti aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Göktürkler
- B) Asya Hunları
- C) Hazarlar ✓
- D) Uygurlar
Hazarlar VII. - X. yüzyıllarda kuvvetli merkez teşkilatı, Kürk Yolu sayesinde canlı ticari faaliyetleri, her dine inananın özgürce yaşadığı ve halkının güçlü bir ekonomiye sahip olduğu bir Türk devleti olmuştur. Hazarlar İtil'den Özü'ye, Kama'dan Kiev'e uzanan sahada siyasi istikrar sağlamış ve Doğu Avrupa tarihinde büyük rol oynamıştır.
18. Mustafa Kemal Atatürk'ün; 'Teoman'ın oğlu olan Türk imparatoru da meşhurdur. O, doğuda Kadırgan Dağları'ndan batıda Hazar Denizi'ne kadar, kuzeyde Sibirya'dan güneyde Himalaya eteklerine kadarki hudutlar içinde Büyük Türk İmparatorluğu'nu teşkil etmiş yüksek bir Türk hakanıdır.' sözleriyle anlattığı Türk hükümdarı kimdir?
- A) Alp Er Tunga
- B) Bumin Kağan
- C) Attila
- D) Mete Han ✓
Mustafa Kemal Atatürk'ün 'Teoman'ın oğlu olan Türk imparatoru da meşhurdur.' sözüyle anlattığı kişi Asya Hun hükümdarı Mete Han'dır.
19. İslamiyet öncesi Türklerde kağanın görevleri arasında hangisi yer almaz?
- A) Kurultay'a başkanlık etmek
- B) Orduya komuta etmek (Savaş ve barışa karar vermek)
- C) Töreyi uygulamak ve adaleti sağlamak
- D) Halkın dinini belirlemek ve değiştirmeye zorlamak ✓
Türk devletlerinde genellikle din ve vicdan özgürlüğü hakimdi (Örn: Hazarlar). Kağan töreyi uygular, orduyu yönetir ve adaleti sağlardı ancak halkı bir dine girmeye zorlamazdı. (Uygurlarda Bögü Kağan'ın Maniheizm'i resmi din yapması bir istisna olsa da, bu genel bir kural değildi).
20. Almanların Nibelungen Destanı'nda adı 'Etzel' olarak geçen ve 'Cesur Kavimlerin Efendisi' olarak adlandırılan Türk hükümdarı kimdir?
- A) Attila ✓
- B) Mete Han
- C) Bumin Kağan
- D) Teoman
Attila, Almanların ünlü destanı olan Nibelungen'de 'Etzel' adıyla anlatılırken, o dönemde yaşayanlar ise Attila'ya 'Cesur Kavimlerin Efendisi' ünvanını vermişlerdir.
21. II. Göktürk Devleti'nin en parlak döneminde, Bilge Kağan ve Kül Tigin'e vezirlik (başdanışmanlık) yapan ünlü devlet adamı kimdir?
- A) Kapgan Kağan
- B) Vezir Tonyukuk ✓
- C) Bumin Kağan
- D) Baga Tarkan
Vezir Tonyukuk ('Apa Tarkan'), II. Göktürk Devleti'nin kuruluşunda ve yükselişinde büyük rol oynamış bir devlet adamıdır. Bilge Kağan'ın da veziriydi ve 'Türklerin Bismarck'ı' olarak bilinir. Kendi adına Orhun Yazıtları'ndan birini (Tonyukuk Yazıtı) diktirmiştir.
22. Orhun Yazıtları'nda 'Milletimi besleyeyim diye gece uyumadım, gündüz oturmadım' diyen Göktürk kağanı kimdir?
- A) Mete Han
- B) Attila
- C) Bumin Kağan
- D) Bilge Kağan ✓
Bu sözler, Orhun Yazıtları'ndaki Bilge Kağan anıtında yer almaktadır. Bilge Kağan, bu ifadelerle bir kağanın en önemli görevinin halkına hizmet etmek (sosyal devlet anlayışı) olduğunu vurgulamış ve milletine hesap vermiştir.
23. Hem Asya'da hem de Avrupa'da devlet kuran Türk topluluğu aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Kırgızlar ve Türgişler
- B) Hunlar ve Avarlar ✓
- C) Göktürkler ve Uygurlar
- D) Hazarlar ve Bulgarlar
Hunlar, Asya'da Büyük Hun Devleti'ni, Avrupa'da ise Avrupa Hun Devleti'ni kurmuşlardır. Avarlar da Orta Asya'da bir güç iken batıya göç ederek Avrupa'da (günümüz Macaristan civarı) Avar Kağanlığı'nı kurmuşlardır.
24. Uygurlara ait olan _Türeyiş_ ve _Göç_ destanlarının ana motifleri sırasıyla hangileridir?
- A) Kurt ve Kutsal Kaya ✓
- B) Kurt ve Geyik
- C) At ve Demir
- D) Işık ve Ağaç
Türeyiş Destanı, Uygurların bir kurt soyundan türediğini anlatır. Göç Destanı ise Uygurların, kutsal 'Yada Taşı'nı (veya kayayı) Çinlilere vermeleri üzerine ülkelerini terk etmek zorunda kalışlarını (göç) anlatır.
25. İlk Türk devletlerinde merkezî yönetimi; I. kağan, II. kurultay, III. ayuki yapılarından hangileri oluşturmuştur?
- A) Yalnız II
- B) Yalnız I
- C) I ve II
- D) I, II ve III ✓
İlk Türk devletlerinde merkezî yönetimi; kağan, ayuki ve kurultay oluşturmuştur.