İslamiyet Öncesi Türk Tarihi 3
Çin İmparatoru'na yazdığı mektupta; 'Yay çekebilen tüm kavimler tek bir aile gibi birleştiler. Hepsi Hun oldular.' diyerek Orta Asya siyasi birliğini sağladığını belirten hükümdar kimdir?
Bu testteki tüm sorular ve cevapları (25 soru)
1. Çin İmparatoru'na yazdığı mektupta; 'Yay çekebilen tüm kavimler tek bir aile gibi birleştiler. Hepsi Hun oldular.' diyerek Orta Asya siyasi birliğini sağladığını belirten hükümdar kimdir?
- A) İlteriş Kağan
- B) Mete Han ✓
- C) Attila
- D) Teoman
"Yirmi altı kavmi hâkimiyetim altına aldım. Yay çekebilen tüm kavimler tek bir aile gibi birleşti. Hepsi Hun oldular." sözleriyle Orta Asya'da Türk siyasi birliğini ilk kez sağlayan Asya Hun Devleti hükümdarı Mete Han'dır.
2. Göktürk Yazıtları (Orhun Abideleri) günümüzde hangi ülkenin sınırları içindedir?
- A) Türkiye
- B) Kazakistan
- C) Moğolistan ✓
- D) Çin
Orhun Yazıtları, II. Göktürk Devleti'nin merkezi olan Ötüken'e yakın bir bölgede, günümüz Moğolistan'ının Orhun Vadisi'nde bulunmaktadır.
3. İslamiyet öncesi Türklerde _'devlet yönetme yetkisi'_ olan _'Kut'_un, kağanın ailesinin (hanedan) ortak malı sayılması neye yol açmıştır?
- A) Demokratik seçimlerin yapılmasına
- B) Devletin hızla büyümesine
- C) Hanedan üyeleri arasında sık sık taht kavgaları yaşanmasına ✓
- D) Yerleşik hayata geçilmesine
Kut'un (yönetme yetkisi) kanda olduğuna ve tüm hanedan üyelerine geçtiğine inanılırdı. Bu durum, kağan öldüğünde oğulları, kardeşleri ve yeğenleri arasında 'Kut bana da geçti' anlayışıyla taht kavgaları çıkmasına neden olmuş, bu da devletlerin kısa sürede zayıflayıp yıkılmasına yol açmıştır.
4. İslamiyet öncesi Türklerin madencilikte (özellikle demir) ileri gittiklerinin edebi bir yansıması olarak kabul edilen gelişme hangisidir?
- A) On İki Hayvanlı Takvimi kullanmaları
- B) Ergenekon Destanı'nda demir bir dağın eritilmesi ✓
- C) Orhun Yazıtları'nın taş üzerine yazılması
- D) Halıcılıkta ileri gitmeleri
Tarih araştırmalarında destanlar olağanüstü ögeler barındırsalar da,o toplumun sosyoekonomik uğraşlarına ve teknolojik birikimlerine dair en güçlü kültürel ve edebi yansımaları sunarlar. Ergenekon Destanı'nda Türklerin sıkıştıkları vadiden çıkmak için demirden bir dağı eritmeleri, onların gerçek hayatta demiri işleme konusundaki ustalıklarının mitolojiye yansımış halidir. Demiri tanımayan bir toplumun böyle bir mit yaratması beklenemez. Çin kaynaklarının da Göktürkleri tarih sahnesine çıkmadan önce 'demirci bir kavim' olarak nitelendirmesi bu destansı yansımayı destekler niteliktedir.
5. Aşağıdaki Türk devletlerinden hangisi _yerleşik hayata_ geçmiştir?
- A) Avrupa Hun Devleti
- B) Büyük Hun Devleti
- C) Uygur Devleti ✓
- D) Göktürk Devleti
Uygurlar, Maniheizm dininin etkisiyle (tarım yapma, tapınak inşa etme gerekliliği) göçebe yaşam tarzını terk ederek yerleşik hayata (şehirler kurma, tarım yapma) geçen ilk Türk devletidir.
6. II. Göktürk Devleti'ni kuran Kutluk Kağan'a aşağıdaki unvanlardan hangisi verilmiştir?
- A) Tanhu
- B) Yabgu
- C) İlteriş ✓
- D) Erkin
682 yılında Türkleri Çin esaretinden kurtaran ve II.Göktürk Devleti'ni kuran Kutluk Kağan'a, devleti 'derleyen toplayan' anlamındaki 'İlteriş' ünvanı verilmiştir.
7. Yüeçilerin kendisinden toprak istemesi üzerine 'Benden ne istedinizse verdim, çünkü onlar benim malımdı. Ama bu toprak benim değil, milletimindir. O toprağı korumak için savaşır, canımı bile veririm.' sözleri ile Türklerin vatan toprağına verdiği önemi vurgulayan hükümdar kimdir?
- A) Teoman
- B) Kültigin
- C) Attila
- D) Mete Han ✓
Asya Hun Hükümdarı Mete Han tahta çıktığında Yüeçiler kendisinden toprak başta olmak üzere bir çok talepte bulunmuştur. Mete Han özellikle Yüeçilerin toprak talebini 'O, milletimin malıdır.' diyerek reddetmiştir. Mete Han bu sözleriyle vatan sevgisinden bahseden ilk hükümdar olmuştur.
8. Türk adıyla kurulan ilk Türk devleti aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Avrupa Hun Devleti
- B) Uygur Devleti
- C) Göktürk Devleti ✓
- D) Büyük Hun Devleti
Tarihteki ilk Türk devleti Hunlar olsa da, 'Türk' adını siyasi bir kimlik olarak kullanan ve devlet adı yapan ilk devlet Bumin Kağan tarafından kurulan Göktürk Devleti'dir (552).
9. Aşağıdaki Türk devletlerinden hangisi _İpek Yolu_ üzerinde bulunmadığı için bu yol üzerinde bir mücadeleye girmemiştir?
- A) Göktürkler
- B) Uygurlar
- C) Büyük Hun Devleti
- D) Avrupa Hun Devleti ✓
İpek Yolu, Çin'den başlayıp Orta Asya üzerinden Avrupa'ya giden bir ticaret yoludur. Büyük Hun, Göktürk ve Uygur devletleri Orta Asya'da bu yol üzerinde kurulmuş ve kontrolü için savaşmışlardır. Avrupa Hun Devleti ise coğrafi olarak Avrupa'da bulunduğu için bu mücadelenin dışında kalmıştır.
10. Türklerin kullandığı _Onlu Sistem_ (askeri örgütlenme) ilk kez hangi Türk hükümdarı tarafından kurulmuştur?
- A) Mete Han ✓
- B) Bilge Kağan
- C) Attila
- D) Bumin Kağan
Asya Hun Hükümdarı Mete Han (MÖ 209), Türk ordusunu 10, 100, 1000 ve 10.000 kişilik birliklere (tümen) ayırarak düzenli ve disiplinli bir ordu sistemi kurmuştur. Bu sistem, günümüz ordularının temelini oluşturur.
11. Ruslarca 'Tork' ve Araplarca 'Türkmen' şeklinde kullanılan ve 'kabileler' anlamına gelen Türk boyu hangisidir?
- A) Oğuz ✓
- B) Uygur
- C) Avar
- D) Kırgız
Oğuz adı 'kabileler' anlamına gelmektedir. Oğuz adı Ruslarca 'Tork' ve Araplarca ise 'Türkmen' şeklinde kullanılmıştır.
12. Uygurların Maniheizm'i kabul etmesiyle birlikte aşağıdaki sanat dallarından hangisi diğerlerine göre daha fazla gelişmiştir?
- A) Halıcılık
- B) Heykeltıraşlık (Balbal)
- C) Resim (Fresk) ve Minyatür ✓
- D) Demir işlemeciliği (askeri)
Maniheizm, görselliği ve aydınlığı vurgulayan bir dindi. Uygurlar yerleşik hayata geçince tapınaklar yapmış, bu tapınakların duvarlarını dini hikayeleri anlatan resimlerle (fresk) süslemişlerdir. Ayrıca el yazması kitapları minyatürlerle zenginleştirmişler, bu da Türk resim sanatının temelini atmıştır.
13. 682 yılında Çin'e karşı başlattığı bağımsızlık hareketini başarıya ulaştırıp ikinci kez Göktürk Devleti'ni (Kutluk Devleti) kuran devlet adamı kimdir?
- A) Teoman
- B) Mete Han
- C) Mukan Kağan
- D) Kutluk Kağan ✓
630-682 yılları arasında Çin egemenliğinde yaşayan Türkler birçok kez istiklal ayaklanması yapmalarına rağmen başarılı olamamışlardır. 682 yılında Kutluk Kağan önderliğinde toplanan Türkler Çin'e karşı başlatılan istiklal mücadelesini kazanmışlardır. Bu olaydan sonra Kutluk Kağan'a 'derleyen, toplayan' anlamında 'İlteriş' ünvanı verilmiştir.
14. Göktürkler döneminde yazılan Orhun Yazıtları'nın içeriğinde aşağıdakilerden hangisi bulunmaz?
- A) Çin entrikalarına karşı uyarılar
- B) Kağanın halkına hesap vermesi (siyasetname)
- C) Uygurların yerleşik hayata geçiş süreci ✓
- D) Türk milletinin birlik olması gerektiği
Orhun Yazıtları, II. Göktürk Devleti'ne aittir. Uygurların yerleşik hayata geçişi ise Göktürkler yıkıldıktan sonra kurulan Uygur Devleti döneminde (Maniheizm etkisiyle) gerçekleşmiştir. Bu nedenle yazıtlarda bu konudan bahsedilmesi kronolojik olarak imkansızdır.
15. İlk Türk devletlerinden biri olan Uygurların hangi dini kabul etmesi, onları hareketsizliğe, et yememeye ve savaş yapmamaya teşvik etmiştir?
- A) İslamiyet
- B) Hinduizm
- C) Manihaizm ✓
- D) Musevilik
Uygurlar Bögü Kağan Zamanı'nda Mani dinine girmişlerdir. Mani dini ise Uygurları zayıflatan en büyük etkenlerden biri olmuştur. Bu din Uygurları hareketsizliğe, et yememeye ve savaş yapmamaya teşvik etmiştir. Bu da Uygurların savaşçılık özelliklerini zamanla yitirmesine neden olmuştur.
16. Uygur Devleti'nin kurucusu aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Baga Tarkan
- B) Kutluk Bilge Kül Kağan ✓
- C) Bögü Kağan
- D) Moyen Çor
744 yılında II. Göktürk Devleti'ne son vererek Ötüken merkezli kurulan UYGUR DEVLETİ'NİN KURUCUSU Kutluk Bilge Kül Kağan'dır. 💡 ÖSYM Püf Noktası (Karıştırılmaması Gereken İsimler): • Kutluk Bilge Kül Kağan: Uygur Devleti'nin Kurucusu • Bilge Kağan: II. Göktürk Devleti Hükümdarı (Orhun Abideleri) • Kutluk Kağan (İlteriş): II. Göktürk Devleti Kurucusu • Bumin Kağan: I. Göktürk Devleti Kurucusu
17. Çin kaynaklarında 'Juan Juan', Göktürk kaynaklarında 'Apar' olarak adlandırılan Türk devleti hangisidir?
- A) Asya Hunları
- B) Göktürkler
- C) Avarlar ✓
- D) Bulgarlar
Avarlar; Çin kaynaklarında Juan - Juan, Arap ve Bizans kaynaklarında Avar, Göktürk kaynaklarında ise Apar olarak adlandırılmıştır.
18. Avrupa'ya göç eden Türk boylarından hangisi zamanla Hristiyanlığı benimseyerek milli benliğini (kimliğini) kaybetmiştir?
- A) Uygurlar
- B) Kırgızlar
- C) Avarlar ve Bulgarlar ✓
- D) Karluklar
Avarlar, Bulgarlar (Tuna Bulgarları), Macarlar, Peçenekler ve Kumanlar (Kıpçaklar) gibi Avrupa'ya göç eden Türk boylarının çoğu, bölgedeki yerli halkla karışmış ve Hristiyanlığı kabul ederek zamanla Türklük özelliklerini (asimilasyon) kaybetmişlerdir.
19. İslam öncesi Türklerde yönetme yetkisinin hükümdara Tanrı tarafından verilip bunun da kan yoluyla hükümdarın ailesine geçmesine ne isim verilmiştir?
- A) Kurgan
- B) Balbal
- C) Kut ✓
- D) Töre
Devleti yönetme yetkisinin Gök Tanrı tarafından hükümdar ve ailesine verilmesine 'Kut' adı verilmiştir.
20. İslam öncesinde Hunlarla yaptıkları savaşlarda başarılı olamayıp yüzyıl süren bir askerî reform yaparak ordularını teşkilatlandırıp Hunları durdurmaya çalışan devlet hangisidir?
- A) Avarlar
- B) Çin ✓
- C) Bizans
- D) Uygurlar
Çinliler, Hunlarla yaptığı savaşlarda yenik çıkınca Mete Han'ın kurmuş olduğu onlu sistem başta olmak üzere askerî taktik ve teknikleri de içeren yüzyıl sürecek bir askerî reform hareketine girişmiştir.
21. Göçebe Türklerde sosyal ve ekonomik hayatın temelini ne oluşturur?
- A) Tarım
- B) Madencilik
- C) Hayvancılık ✓
- D) Ticaret
Göçebe Türklerde hayvancılık (at, koyun, keçi, sığır) sosyal ve ekonomik hayatın temelini oluşturmuştur. At, hem ulaşım hem savaş aracı olarak kullanılmış, koyun ve keçi et, süt, deri sağlamıştır. Bu hayvancılık kültürü, Türklerin göçebe yaşam tarzını ve savaşçı karakterini şekillendirmiştir.
22. Türklerin göçebe yaşam tarzı aşağıdaki unsurlardan hangisinde etkili olmuştur?
- A) Yerleşik tarımın yaygınlaşmasında
- B) Deniz ticaretinin artmasında
- C) Atlı savaş tekniklerinin gelişmesinde ✓
- D) Büyük şehirlerin kurulmasında
Göçebe yaşam tarzı, Türklerin atlı savaş tekniklerini mükemmelleştirmesini sağlamıştır. Ok, yay, kılıç kullanımında uzmanlaşmışlar, 'Turan Taktiği' (sahte geri çekilme) ile düşmanları yenmişlerdir. At, hem ulaşım hem savaş aracı olarak kullanılmış, bu da Türklerin hızlı ve etkili savaşçı olmasını sağlamıştır.
23. Türklerin tarih boyunca kullandıkları ilk takvim aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Hicri Takvim
- B) Celali Takvim
- C) On İki Hayvanlı Türk Takvimi ✓
- D) Miladi Takvim
On İki Hayvanlı Türk Takvimi, 12 yıllık döngüde fare, sığır, kaplan, tavşan, ejder, yılan, at, koyun, maymun, tavuk, köpek, domuz yıllarından oluşur. Her yıl bir hayvan adıyla anılır. Bu takvim, Türk kültüründe önemli yer tutar.
24. Türkler tarih sahnesine ilk kez hangi coğrafyada çıkmıştır?
- A) Avrupa
- B) Mezopotamya
- C) Orta Asya ✓
- D) Anadolu
Türkler, tarih sahnesine ilk kez Orta Asya'da (Altay-Sayan dağları, Baykal Gölü çevresi) çıkmışlardır. Bu coğrafya, Türk kültürünün beşiğidir. Hunlar, Göktürkler, Uygurlar burada doğmuş, sonra dünyaya yayılmışlardır. Orta Asya, Türk tarihinin ve kültürünün anavatanıdır.
25. İslamiyet öncesi Türklerde _'töre'_ nedir?
- A) Savaş teknikleri
- B) Yazılı olmayan hukuk kuralları ✓
- C) Ticaret yolları
- D) Sanat eserleri
Töre, İslamiyet öncesi Türklerde yazılı olmayan (veya kısmen yazılı) hukuk kurallarıdır. Atalardan gelen gelenekler, adetler ve kurallardan oluşur. Adalet, eşitlik, özgürlük ilkelerini içerir. Töre'ye uymayan kağan bile tahttan indirilebilirdi. Bu sistem, Türk devlet geleneğinin temelini oluşturur.