XIX. Yüzyıl Osmanlı (Dağılma Dönemi) 1

1. II. Abdülhamid'in İslam dünyasını halifelik bayrağı altında birleştirmek ve Müslümanların kutsal topraklara ulaşımını kolaylaştırmak amacıyla büyük bölümü Müslümanların bağışlarıyla finanse edilen hangi projesi hayata geçirilmiştir?

• A) Orient Express
• B) Süveyş Kanalı Projesi
• C) Hicaz Demiryolu ✓
• D) Bağdat Demiryolu

Hicaz‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Demiryolu (1900-1908), II. Abdülhamid'in en büyük projelerinden biridir. İstanbul'u kutsal topraklara (Mekke/Medine) bağlamayı amaçlayan bu proje, hem Halifeliğin prestijini artırmayı (Panislamizm) hem de bölgedeki askeri kontrolü sağlamayı hedeflemiştir. (Finansmanı büyük ölçüde Müslümanların bağışlarıyla karşılanmıştır).

2. _Islahat Fermanı_'nın (1856) ilan edilmesinde etkili olan dış gelişme hangisidir?

• A) Mısır Sorunu
• B) Kırım Savaşı sonrası Paris Barış Konferansı ✓
• C) Viyana Kongresi
• D) Fransız İhtilali

Islahat‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Fermanı (18 Şubat 1856), Kırım Savaşı'nı bitiren Paris Konferansı'nda İngiltere ve Fransa'nın desteğini almak ve Rusya'nın müdahalesini engellemek amacıyla ilan edilmiştir. Bu ferman, gayrimüslimlere Tanzimat'tan daha fazla hak tanımıştır.

3. 93 Harbi sırasında halkı Erzurum'daki Aziziye Tabyaları'nda Ruslara karşı direnişe çağırarak Türk tarihinde simge bir kahraman hâline gelen kadın kimdir?

• A) Nene Hatun ✓
• B) Halide Edip Adıvar
• C) Şerife Bacı
• D) Kara Fatma

Nene‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Hatun, 93 Harbi (1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı) sırasında Erzurum Aziziye Tabyaları'nda halkı Ruslara karşı direnişe çağıran ve simgeleşen kadın kahramandır. Diğer seçeneklerdeki isimler ise Millî Mücadele dönemi kahramanlarındandır.

4. Osmanlı'nın 19. yüzyılda yaptığı ıslahatların (Tanzimat, Islahat, Meşrutiyet) _temel amacı_ nedir?

• A) Halkın refah seviyesini artırmak
• B) Eğitim sistemini geliştirmek
• C) Avrupa devletlerinin desteğini kazanmak
• D) Devletin dağılmasını ve parçalanmasını önlemek ✓

XIX.‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ yüzyılda (Dağılma Dönemi) yapılan tüm ıslahatların temel amacı, Fransız İhtilali'nin yaydığı 'milliyetçilik' akımlarının ve 'Büyük Güçler'in müdahalelerinin etkisiyle devletin dağılmasını önlemekti. (Osmanlıcılık fikri bu amaçla doğmuştur).

5. Osmanlı'da 19. yüzyılda yapılan ıslahatlarda hangi devletin _hukuk ve idari yapısı_ daha fazla örnek alınmıştır?

• A) Almanya
• B) İngiltere
• C) Fransa ✓
• D) Rusya

XIX.‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ yüzyılda (Tanzimat ve sonrası) yapılan ıslahatlarda özellikle Fransa'nın etkisi daha fazla olmuştur. Fransız medeni kanunu, ceza kanunu, idari yapısı (vilayet sistemi) ve eğitim sistemi (Sultani) Osmanlı'ya örnek alınmıştır. (Askeri alanda Prusya/Almanya etkisi daha sonra artacaktır).

6. Osmanlı Devleti'nde _ilk demiryolu hattı_ hangi iki şehir arasında inşa edilmiştir?

• A) Bursa-İstanbul
• B) İstanbul-Ankara
• C) İzmir-Aydın ✓
• D) Edirne-İstanbul

Osmanlı‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Devleti'nde ilk demiryolu hattı (1856), bir İngiliz şirketine verilen imtiyazla İzmir ile Aydın arasında (Ege'deki tarım ürünlerini limana taşımak için) inşa edilmiştir. Bu, Osmanlı'nın ulaşım sisteminin modernleşmesinin ve dışa bağımlılığının başlangıcıdır.

7. Osmanlı Devleti'nde _ilk belediye teşkilatı_ (Şehremaneti) hangi şehirde kurulmuştur?

• A) Bursa
• B) İzmir
• C) Edirne
• D) İstanbul ✓

Osmanlı‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Devleti'nde ilk belediye teşkilatı (Şehremaneti) (1855), Abdülmecid döneminde İstanbul'da kurulmuştur. Bu teşkilat, şehrin (özellikle Kırım Savaşı sonrası artan yabancı nüfusun da etkisiyle) yönetiminin, temizliğinin ve şehir planlamasının modernleşmesinin başlangıcıdır.

8. 93 Harbi (1877-1878) mağlubiyeti sonrası Rusya ile imzalanan fakat uluslararası dengeler sebebiyle uygulanamayarak 'ölü doğan' antlaşma olarak tarihe geçen belge hangisidir?

• A) Berlin Antlaşması
• B) Hünkar İskelesi Antlaşması
• C) Ayastefanos Antlaşması ✓
• D) Edirne Antlaşması

Ayastefanos‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Antlaşması (1878), 93 Harbi'nde Rus ordularının İstanbul (Yeşilköy) kapılarına dayanması üzerine imzalanan ağır bir antlaşmaydı. Büyük bir Bulgaristan Krallığı kuruyor ve Rusya'yı Akdeniz'e indiriyordu. İngiltere ve Avusturya bu duruma (çıkar çatışması) karşı çıktığı için antlaşma uygulanamamış, yerine Berlin Antlaşması imzalanmıştır.

9. Fedailer Cemiyeti üyelerince planlanan, 1859 yılında İstanbul'da 1856 Islahat Fermanı'na karşı örgütlenen ancak ihbar yoluyla son anda önlenen darbe girişiminin adı nedir?

• A) Patrona Halil İsyanı
• B) Edirne Vakası
• C) Kabakçı Mustafa Paşa İsyanı
• D) Kuleli Vakası ✓

1859‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ yılında Fedailer Cemiyeti (veya Müdafaa-i Şeriat) tarafından planlanan ancak ihbar üzerine önlenen darbe girişimine 'Kuleli Vakası' denir.

10. Navarin'de donanması yakılmasının ardından Rusya'ya yenik düşen Osmanlı'nın 1829'da imzaladığı ve Yunanistan'ın bağımsızlığını Osmanlı'nın resmen tanımak zorunda kaldığı antlaşma hangisidir?

• A) Edirne Antlaşması ✓
• B) Kütahya Antlaşması
• C) Paris Antlaşması
• D) Hünkar İskelesi Antlaşması

Edirne‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Antlaşması (1829), Navarin'de donanması yakılan Osmanlı'nın Rusya'ya yenildiği savaş sonrası imzalanmıştır. Bu antlaşma ile Osmanlı, Fransız İhtilali'nin etkisiyle (milliyetçilik) bağımsız olan ilk azınlığı, yani Yunanistan'ın bağımsızlığını tanımak zorunda kalmıştır.

11. Osmanlı geleneğini kırarak kendi portresini (Tasvir-i Hümayun) yaptırıp resmi dairelere asılmasını emreden hükümdar aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Abdülaziz
• B) II. Mahmut ✓
• C) III. Selim
• D) Fatih Sultan Mehmet

II.‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Mahmut, devlet otoritesini simgelemek amacıyla kendi portresini (resmini) devlet dairelerine astırmıştır. Bu, geleneksel saltanat anlayışında radikal bir değişikliktir.

12. Osmanlı Devleti'nde _Tanzimat Fermanı_ hangi yıl ilan edilmiştir?

• A) 1876
• B) 1908
• C) 1856
• D) 1839 ✓

Tanzimat‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Fermanı (Gülhane Hatt-ı Hümayunu) (3 Kasım 1839), II. Mahmut'un oğlu Abdülmecid döneminde ilan edilmiştir. Mustafa Reşit Paşa'nın öncülüğünde hazırlanan bu ferman, Osmanlı'da anayasal düzene geçişin ilk adımıdır. Kanun üstünlüğü, vergi adaleti, askerliğin düzene konması gibi konuları içerir.

13. Osmanlı Devleti'nde ilk defa anayasaya (Kanun-i Esasi) dayalı _Meşrutiyet_ yönetimi hangi yılda ilan edilmiştir?

• A) 1839
• B) 1856
• C) 1876 ✓
• D) 1908

Kanun-i‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Esasi (23 Aralık 1876), Osmanlı'da ilk anayasadır. II. Abdülhamit döneminde Genç Osmanlıların (Jön Türkler) baskısıyla hazırlanmıştır. Meclis-i Mebusan ve Meclis-i Ayan kurulmuş, I. Meşrutiyet yönetimi başlamıştır.

14. Osmanlı'da _Tanzimat Fermanı_ ile gelen yeniliklerden biri aşağıdakilerden hangisidir?

• A) İlk Türk matbaasının kurulması
• B) Yeniçeri Ocağı'nın kaldırılması
• C) Tüm halk için kanun önünde eşitlik ve vergi adaleti ✓
• D) Meşrutiyetin ilanı

Tanzimat‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Fermanı, tüm Osmanlı tebaasının (Müslüman/Gayrimüslim) can, mal ve namus güvenliğini padişah garantisi altına almış, vergilerin herkesin gelirine göre toplanacağını ve mahkemelerin açık yapılacağını (kanun üstünlüğü) ilan etmiştir.

15. Osmanlı Devleti'nde halkın da kullanımına açık olan ilk 'Modern Posta Teşkilatı' (Posta Nezareti) hangi padişah döneminde kurulmuştur?

• A) Sultan Abdülmecid ✓
• B) II. Abdülhamit
• C) II. Mahmut
• D) Sultan Abdülaziz

Müfredatta‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ devletin resmi haberleşmesini sağlamak amacıyla kurulan ilk posta teşkilatı II. Mahmut dönemine (1834) ait kabul edilse de, bu sistem sadece devlet işleri içindi ve sivil halkın kullanımına kapalıydı. Osmanlı'da halkın da kullanımına açık olan, Avrupa tarzındaki ilk modern Posta Teşkilatı (Posta Nezareti) 23 Ekim 1840 tarihinde Sultan Abdülmecid döneminde kurulmuştur. Günümüzdeki PTT'nin resmi kuruluş tarihi de bu olay kabul edilmektedir.

16. Osmanlı Devleti'nin XIX. yüzyılda _ilk dış borcu_ hangi savaş sırasında ve hangi ülkeden almıştır?

• A) 93 Harbi - Almanya
• B) Kırım Savaşı - İngiltere ✓
• C) Mısır Seferi - Fransa
• D) Balkan Savaşları - Rusya

Osmanlı‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Devleti, ilk kez 1854 yılında Kırım Savaşı'nın masraflarını karşılamak için İngiltere'den dış borç almıştır. Bu borçlanma, Osmanlı'nın mali bağımsızlığını kaybetme sürecinin başlangıcıdır. Sonraki dönemlerde borçlar artmış, Düyun-u Umumiye İdaresi kurulmuştur.

17. Osmanlı Devleti'nde eğitim alanında Rüştiye (ortaokul), İdadi (lise) ve Sultani (yüksek lise) gibi modern sivil okullar hangi dönemde sistemli olarak açılmaya başlanmıştır?

• A) Tanzimat Dönemi ✓
• B) Meşrutiyet Dönemi
• C) II. Mahmut Dönemi
• D) Lale Devri

Tanzimat‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Dönemi'nde (1839-1876) eğitim alanında köklü reformlar yapılmıştır. Özellikle Sultan Abdülaziz döneminde çıkarılan 1869 Maarif-i Umumiye Nizamnamesi ile eğitim sistemi modern anlamda kademelendirilmiş; Rüştiyeler (ortaokul) yaygınlaştırılmış, İdadiler (lise) ve Galatasaray Sultanisi (1868) gibi Batı tarzı eğitim veren modern okullar açılmıştır.

18. Osmanlı Devleti'nin, 1875'teki Ramazan Kararnamesi ile başlayan mali iflas sürecinin sonucunda; 1881 yılında yayımlanan Muharrem Kararnamesi ile Avrupalı alacaklıların doğrudan devletin vergi gelirlerine el koymak için kurduğu idare aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Bank-ı Osmani
• B) Rüsum-u Sitte İdaresi
• C) Düyun-u Umumiye İdaresi ✓
• D) Maliye Nezareti

Osmanlı‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Devleti, 1875 yılında Sultan Abdülaziz döneminde yayımlanan Ramazan Kararnamesi ile borçlarını ödeyemeyeceğini (iflasını) açıklamıştır. Bu sürecin sonunda, 1881 yılında II. Abdülhamit döneminde yayımlanan Muharrem Kararnamesi ile alacaklı devletler 'Düyun-u Umumiye İdaresi'ni (Genel Borçlar İdaresi) kurmuştur. Bu idare, devletin en önemli gelir kaynaklarına doğrudan el koyarak Osmanlı'nın mali bağımsızlığını fiilen sona erdirmiştir.

19. Osmanlı Devleti'nde _Avrupa tarzı hukuk sistemine_ (Fransız Ticaret ve Ceza Kanunları) geçiş hangi dönemde olmuştur?

• A) Meşrutiyet Dönemi
• B) Islahat Dönemi
• C) Tanzimat Dönemi ✓
• D) II. Mahmut Dönemi

Tanzimat‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Dönemi'nde (Abdülmecid) Avrupa tarzı hukuk sistemine geçiş başlamıştır. Şer'i mahkemelerin yanı sıra, Batı kanunlarını esas alan 'Nizamiye Mahkemeleri' kurulmuştur. Ceza Kanunu, Ticaret Kanunu gibi modern kanunlar çıkarılmıştır.

20. Osmanlı Devleti'nde halkın (sivillerin) çıkardığı _ilk özel gazete_ olan 'Tercüman-ı Ahval' hangi dönemde yayımlanmıştır?

• A) II. Mahmut Dönemi
• B) Islahat Dönemi
• C) Tanzimat Dönemi ✓
• D) Meşrutiyet Dönemi

Osmanlı‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Devleti'nde ilk özel gazete olan Tercüman-ı Ahval (1860), Tanzimat Dönemi'nde Şinasi ve Agah Efendi tarafından çıkarılmıştır. (İlk resmi gazete Takvim-i Vekayi, II. Mahmut dönemindedir). Bu gelişme, Osmanlı'da sivil basının ve kamuoyunun başlangıcıdır.

21. Osmanlı'nın _ilk dış borç_ alımı hangi savaş sırasında gerçekleşmiştir?

• A) Kırım Savaşı ✓
• B) I. Dünya Savaşı
• C) 93 Harbi
• D) Balkan Savaşları

Osmanlı‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Devleti, ilk dış borcunu 1854 yılında Kırım Savaşı (1853-1856) sırasında İngiltere'den almıştır. Bu borç, savaş masraflarını karşılamak için alınmış ve Osmanlı'nın mali bağımsızlığını kaybetme sürecini başlatmıştır.

22. Osmanlı Devleti'nde Batılı anlamda eğitim veren ve günümüzdeki _Galatasaray Lisesi_'nin temeli olan okul hangisidir?

• A) Mekteb-i Mülkiye
• B) Darülfünun
• C) Mekteb-i Sultani ✓
• D) Darülmuallimin

Mekteb-i‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Sultani (Galatasaray Lisesi), 1868'de Sultan Abdülaziz döneminde kurulmuştur. Eğitim dili Fransızca olan bu okul, Batı kültür ve bilimiyle donanmış, farklı dinlerden (Millet Sistemi) Osmanlı vatandaşı yetiştirmeyi amaçlayan ilk seçkin sivil okuldur.

23. Osmanlı Devleti'nde _Meşrutiyet yönetimini_ ilk ilan eden padişah kimdir?

• A) II. Mahmut
• B) II. Abdülhamit ✓
• C) Abdülmecid
• D) Abdülaziz

II.‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ Abdülhamit (1876-1909), tahta çıkmak için Genç Osmanlılar (Mithat Paşa) ile anlaşmış ve 23 Aralık 1876'da Kanun-i Esasi'yi ilan ederek I. Meşrutiyet yönetimine geçmiştir.

24. Osmanlı Devleti'nin 19. yüzyılda yaşadığı ekonomik sorunların temel nedeni nedir?

• A) Ticaret yollarının değişmesi (Coğrafi Keşifler'in etkisi)
• B) Avrupa'ya (Kapitülasyonlar) ve dış borçlara bağımlılık
• C) Yukarıdakilerin hepsi ✓
• D) Sanayi Devrimi'ne ayak uyduramama (Sanayileşememe)

XIX.‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ yüzyılda Osmanlı'nın ekonomik sorunlarının temel nedenleri: Sanayi Devrimi'ni kaçırarak Avrupa'nın açık pazarı haline gelmesi, Kapitülasyonlar ve Balta Limanı Ant. ile yerli üretimin bitmesi ve dış borçların (Düyun-u Umumiye) maliyeyi çökertmesidir.

25. Osmanlı Devleti'nde _telgraf hattı_ ilk kez hangi padişah döneminde ve hangi amaçla kurulmuştur?

• A) II. Mahmut - İsyanları bastırmak için
• B) Abdülmecid - Kırım Savaşı sırasında haberleşme için ✓
• C) II. Abdülhamit - Hicaz Demiryolu için
• D) Abdülaziz - Avrupa ile ticareti artırmak için

İlk‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ telgraf hattı (1855), Abdülmecid döneminde Kırım Savaşı sırasında kurulmuştur. Temel amaç, İstanbul ile müttefiklerin (İngiltere, Fransa) ve Kırım'daki savaş cephesinin hızlı bir şekilde haberleşmesini sağlamaktı.