Altın Test 10

1. “Noktalama işaretlerinden yoksun bir metin yazabilir misin?” diye sordum kendime. Belki sadece nokta kullanarak ya da sadece ünlem işaretiyle yahut da sadece ağır başlı bir virgülle, uzunca bir metnin sonunu getirebilir miyim, diye düşündüm. Bu yazıyı noktalama işaretlerinden kendimi sakınarak yazmaya giriştim ilk etapta. Elbette biliyordum böyle bir metinde bunu denemenin sonuç vermeyeceğini. Zira bunun yeri edebî metinler. Bunun kolay olmadığını bir kez daha anladım bu küçük girişimimle. Bunu deneyen büyük isimler var edebiyat tarihinde. Örneğin sadece virgül kullanarak upuzun cümleler kuran Kolombiyalı usta Gabriel García Márquez ya da “Ulysses”in bir bölümünü noktasız, virgülsüz kaleme alan James Joyce… Beri yandan bazı sözcüklerden ve hatta harflerden tasarruf ederek yazanlar da mevcut. Bu parçadan aşağıdakilerden hangisine ulaşılamaz?

• A) Noktalama işaretlerini kullanmadan metin yazmanın zor olduğuna
• B) Kimi yazarların, noktalama işaretlerini kullanmama eğiliminde olduğuna
• C) Kimi yazarların, eserlerinde bazı kelime ve harfleri bilinçli olarak kullanmadıklarına
• D) Bazı yazarların virgülü kullanmadan metin yazabileceğine
• E) Noktalama işaretlerini az kullanarak edebî bir metnin yazılamayacağına ✓

Parçada bazı yazarların noktalama işaretlerini çok sınırlı kullandığı ya da bazı harf ve sözcüklerden kaçındığı anlatılır. Ancak noktalama işaretlerini az kullanarak edebî metin yazılamayacağı değil, bunun zor olduğu söylenir. Doğru cevap E seçeneğidir.

2. “Eleştirilmek istemiyorsan hiçbir iş yapma.” cümlesinden aşağıdakilerin hangisi _çıkarılamaz_?

• A) Eleştirilmek, o kişinin bir şeyler yapmak için çabaladığını gösterir.
• B) Eleştirmek için önce eleştirilmek gerekir. ✓
• C) Faydalı işler, beraberinde eleştiriyi getirebilir.
• D) Yalnızca ölüler eleştirilmekten uzaktır.
• E) Hiç çalışmayan kişi hiç konuşulmaz.

Cümle, iş yapan insanların eleştirilebileceğini; hiçbir şey yapmayanların ise görünmez kalacağını anlatır. “Eleştirmek için önce eleştirilmek gerekir.” yargısı bu anlamdan çıkarılamaz. Doğru cevap B seçeneğidir.

3. Uzaya gönderilen ilk Türk astronot olan Alper Gezeravcı, 2024 yılının ocak ayında Tuz Gölü'nde zorlu şartlara uyum sağlayan özel bir bitki türünün uzay ---- stres faktörlerine gösterdiği direnci inceleyen bir deney yürütmüş. Ertesi gün ise mikro yer çekiminin biyolojik süreçlerde gen düzenleme başarısına ---- dair ikinci bir bilimsel çalışmaya imza atmıştır. Bu parçada boş bırakılan yerlere aşağıdakilerden hangisi sırasıyla getirilmelidir?

• A) ortamında - araştırılmasına ✓
• B) kapsülünde - artırılmasına
• C) araştırmalarında - yapılabileceğine
• D) koşullarında - bilinmesine
• E) şartlarında - düşürülmesine

Parçadaki anlam akışına göre, bitkinin uzayda tuz ve stres etkenlerine verdiği tepkileri ölçmek için 'uzay ortamında' (A) veya 'uzay koşullarında' (D) deneyi yapılmış olmalıdır. İkinci boşlukta ise gen düzenleme verimliliğinin artırılması veya araştırılması hedeflenmiştir. Ancak Alper Gezeravcı'nın yaptığı çalışma CRISPR verimliliğinin artırılmasına yönelik deneysel bir adımdır. Dolayısıyla boşluklara sırasıyla 'ortamında' ve 'araştırılmasına' kelimelerinin getirilmesi en uygun seçenektir. Doğru cevap A seçeneğidir.

4. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde anlamca çelişen ifadelerin bir arada kullanılmasından kaynaklanan bir anlatım bozukluğu vardır?

• A) Şiddetli rüzgâr nedeniyle sanırım vapur seferleri iptal edilebilir.
• B) Belki aradığın cevap hiç tahmin etmediğin bir kitabın sayfalarındadır.
• C) Odaya giren herkesi mutlaka tek tek kontrol edecekler gibi geliyor bana. ✓
• D) Dışarıdan gürültüler geliyor, herhalde yakında bir düğün var.
• E) Bir olasılık, hazırlanan raporlar bu hafta sonuna kadar biter.

C seçeneğindeki cümlede kesinlik anlamı taşıyan 'mutlaka' sözcüğü ile olasılık/tahmin bildiren 'gibi geliyor bana' ifadesi bir arada kullanılmıştır. Anlamca çelişen bu iki ifadenin bir arada kullanılması anlatım bozukluğuna yol açmıştır. Doğru cevap C seçeneğidir.

5. “Yaz aylarında ciddi yazılar yazamam, yazmaya kalktığımda yazılarım, sıcağın etkisiyle mizah ağırlıklı olur.” Bu cümlede aşağıdaki eklerden hangisi yoktur?

• A) Hâl eki
• B) Çoğul eki
• C) Eşitlik eki ✓
• D) İyelik eki
• E) Tamlayan eki

Cümlede hâl eki ('aylarında', 'sıcağın etkisiyle'), çoğul eki ('aylar, yazılar'), iyelik eki ('yazılarım') ve tamlayan eki ('sıcağın') vardır. Eşitlik eki (-ca/-ce) yoktur.

6. • Özel adlara getirilen iyelik, durum ve bildirme eklerini ayırmak amacıyla kullanılır. • Yer bildiren özel isimlerde kısaltmalı söyleyiş söz konusu olduğunda çoğul ekinin dışındaki çekim eklerinden önce konur. • Kişi isimlerinden sonra gelen saygı ve unvan sözlerine getirilen çekim eklerini ayırmak için kullanılır. • Seslerin şiirde ölçü ve söyleyiş gereği düştüğünü göstermek amacıyla kullanılır. Aşağıdaki cümlelerin hangisi, kesme işaretinin kullanımıyla ilgili bu bilgilerden birine _örnek gösterilemez_?

• A) Güzel günler gelecek, İstanbul şenlenecek ve biz dostlarla Hisar’da buluşup muhabbeti yudumlayacağız. ✓
• B) Dünyanın en büyük alçı çölü 712 km2'lik bir alanı kaplayan, bembeyaz kumları ve egzotik bitkileriyle dikkat çeken White Sands Çölü’dür.
• C) IV. Murat, İznik kadısını soruşturma yapmadan idam ettirdi; bu kararı eleştiren devrin şeyhülislamı Ahizade Hüseyin Efendi’nin de akıbeti kötü oldu.
• D) Bir Barak türküsünün “Nic’oldu da eli kırbaçlı, kırmızı çizmeli beyler nic’oldu?” dizelerini duyar duymaz içim titredi.
• E) Türkiye Büyük Millet Meclisinin 112’nci Birleşiminin 2’nci Oturumunda yasa taslağı üzerinde çeşitli görüşmeler yapıldı.

A seçeneğindeki 'Hisar’da' ifadesinde yer bildiren kısaltmalı söyleyişten sonra kesme kullanımı ikinci öncülü; B'de 'çölü' özel isme gelen durum ekini birinci öncülü; C'de 'Hüseyin Efendi’nin' unvandan sonra gelen eki üçüncü öncülü; D'de 'Nic’oldu' hece düşmesini gösteren dördüncü öncülü belgeler. Ancak E seçeneğinde kurum ve kuruluş isimlerine gelen çekim eklerinin kesmeyle ayrılmayacağı kuralı gereğince kesme işareti hiç kullanılmamıştır. Dolayısıyla doğru cevap A seçeneğidir.

7. (I) Hiçbir birey değerlerine bigâne kalamaz, içinde yaşadığı topluma yabancı yaşayamaz. (II) Yaratıcıya karşı sorumluluktan kaçamaz. (III) Mesuliyetini idrak ettiği oranda değer kazanacağını ve yüceleceğini bilir. (IV) Bu durumda; "Kendimi iyi anlar, anladığımı iyi ifade edebilirsem insanlığı da anlayıp ifade edebilirim." noktasına ulaşmakta zorlanmaz. (V) Tarık Buğra’nın belirttiği gibi "Sanat; telkin yerine düşündürmeyi, kendini bulmayı öğretirse ancak o zaman insanı yüceltir." Bu parçada numaralanmış cümlelerin hangisinde aynı anlama gelen sözler bir arada kullanılmıştır?

• A) I ✓
• B) II
• C) III
• D) IV
• E) V

I. cümlede geçen 'bigâne' (yabancı, ilgisiz kalma) ve 'yabancı' sözcükleri aynı anlama gelecek şekilde bir arada kullanılmıştır. Dolayısıyla doğru cevap A seçeneğidir.

8. Aşağıdaki cümlelerden hangisinin yüklemi ettirgen çatılıdır?

• A) Gölün kenarında kuzular otluyordu.
• B) Yolculuğun bu denli uzaması bizi endişelendiriyor.
• C) Etrafı çarçabuk toparlayıp sofrayı kurdurduk. ✓
• D) Semtimize giden son otobüse yetiştim.
• E) Ayaklarımı denize uzatıp çay içiyorum.

C seçeneğinde “kurdurduk” fiili, işi başkasına yaptırma anlamı taşır ve ettirgen çatılıdır. Doğru cevap C seçeneğidir.

9. Sanatçının kitabında toplam on iki öykü bulunuyor. Öykülerin çoğunda zamanın ardıl akışı, hatırlamalar yoluyla ve bilinç akışı tekniği kullanılarak kesiliyor. “Mandalina”da; otogardaki veda sahnesiyle başlayan öykünün olay akışı, “Peruğuna ilk taktığı gün karşılaşmışlardı.” cümlesiyle kesilip geriye dönülüyor ve Meryem’le Ceyhun’un tanışmaları, Ceyhun’un Meryem’i ailesiyle tanıştırması anlatıldıktan sonra öykü tekrar otogardaki veda sahnesine bağlanıyor. Aynı teknik, “Beraber Dönmek”te de söz konusu. Sorunlu bir kocası olan kadın kahraman, babaannesinin köydeki cenazesine geliyor; sabahleyin mezarlığa gidiş dönüş sürecinde, iç konuşmalar ve hatırlayışlarla öykünün düz, kronolojik akışı kırılıyor. Böylece olaylar, düz bir çizgide ardıl olarak değil de kesik kesik, bir içe bir dışa dönüşler hâlinde akıyor. Aynı kurgu tekniği, “Aziz Messi”, “Müsait Bir Yerde”, “Hayat Budur İşte” adlı öykülerde de var. Bu parça için aşağıdakilerden hangisi _söylenemez_?

• A) Bir eleştiri yazısından alınmıştır.
• B) Alıntıya yer verilmiştir.
• C) Açıklayıcı anlatım ağır basmaktadır.
• D) Okurun kanılarını değiştirme amacı vardır. ✓
• E) Örneklemeden yararlanılmıştır.

Parça bir kitabı ve öykü tekniğini değerlendirir; alıntı ve örneklerden yararlanır. Ancak okurun düşüncesini değiştirmeye çalışan tartışmacı bir tavır baskın değildir. Doğru cevap D seçeneğidir.

10. Yayımlanır yayımlanmaz Türk edebiyatının klasikleri arasına giren İhsan Oktay Anar’ın “Puslu Kıtalar Atlası” çizgi roman olarak raflardaki yerini alacak. Çizgi romana hayat veren usta karikatürist Orhan Ertem, “Puslu Kıtalar Atlası” uğruna illüstrasyona ara verdi ve dört yıl boyunca bu proje üzerinde çalıştı. Sonuçta ortaya 300 sayfalık, en az eserin kendisi kadar konuşulmaya aday bir iş çıktı. Bu parçadan, sözü edilen eserle ilgili aşağıdakilerin hangisine ulaşılamaz?

• A) Türk edebiyatının önemli romanları arasında olduğuna
• B) Çizgi romanının da romanın kendisi kadar ses getirebildiğine
• C) Bir karikatür dergisinde yayımlandığına ✓
• D) Okurda olumlu etki bırakmış bir kitap olduğuna
• E) Çizgi roman türüne aktarıldığına

Parçada eserin Türk edebiyatının klasikleri arasına girdiği, çizgi romana uyarlandığı ve uyarlama için uzun süre emek harcandığı belirtilir. Bir karikatür dergisinde yayımlandığına dair bilgi yoktur. Doğru cevap C seçeneğidir.

11. Birleşik sözcüğü oluşturan sözcüklerden ikincisi veya her ikisi birleşme sırasında anlam değişmesine uğramışsa ya da renk sıfatıyla kalıplaşma söz konusuysa bu birleşik sözcükler, bitişik yazılır. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bu kurala _uyulmadığı_ için bir _yazım yanlışı yapılmıştır_?

• A) Annem güz gelince kuşburnu marmeladı yapar ve bizim payımızı da ayırır.
• B) Kalsiyum yönünden çok zengin olan keçiboynuzu astım ve bronşite çok iyi gelir.
• C) Dünkü kahvaltıda yediğimiz suböreği gerçekten nefisti, tarifini alsak iyi olur. ✓
• D) Evimizin eşeksırtı çatısının üzerindeki rüzgârgülünden rüzgârın esme yönünü anlayabiliyoruz.
• E) Bal arısı insanı sokunca ölür ama eşek arısı, yaşamaya devam eder.

C seçeneğindeki 'suböreği' sözcüğü birleşirken kelimelerden hiçbiri anlam kaybına veya kalıplaşmaya uğramamıştır. 'su' ve 'börek' kelimeleri gerçek anlamlarını koruduğu için 'su böreği' şeklinde ayrı yazılmalıdır. Kelimenin bitişik yazılması yazım yanlışına yol açmıştır. Doğru cevap C seçeneğidir.

12. Aşağıdaki atasözlerinden hangisi birlikte verilen tutum ya da davranışla _uyuşmaz_?

• A) Serçeden korkan darı ekmez.-Tehlikeyi göze alma
• B) Yalnız taş duvar olmaz.-Birlik olma
• C) Aş tuz ile, tuz oran ile.-Ölçülü olma
• D) Dağ başından duman eksik olmaz.-Alçak gönüllü olma ✓
• E) Deve boynuz ararken kulaktan olmuş.-Elindekiyle yetinmeme

B seçeneğindeki 'Dağ başından duman eksik olmaz' atasözü, toplumda büyük konumlara gelmiş, saygın kişilerin başından dert ve sorumlulukların eksik olmayacağını anlatır. Bu atasözünün 'alçak gönüllü olma' tutumuyla bir ilişkisi yoktur. Diğer atasözleri yanlarındaki açıklamalarla uyumludur. Doğru cevap D seçeneğidir.

13. Bazı pekiştirme sözcüklerinde m, p, r, s seslerinden sonra araya “a/e” ünlüsü girer. Aşağıdakilerin hangisinde bu yolla kurulmuş bir pekiştirme vardır?

• A) Bugün rakibi karşısında bambaşka bir millî takım izliyoruz.
• B) Karşımıza gepegenç biri çıkınca hepimiz çok şaşırdık. ✓
• C) Çocuklar bembeyaz gömlekleriyle tören alanına geldiler.
• D) Şair, apansız çekip gitmelerden şikâyet etmiş bu dizelerde.
• E) Arabamızla köyün dapdar sokaklarında ilerlemeye çalışıyorduk.

Pekiştirmede araya ek ünlü gelmesi “gepegenç” örneğinde görülür. Diğer seçeneklerdeki pekiştirmeler bu açıklamadaki ünlü türemesi yoluyla kurulmamıştır. Doğru cevap B seçeneğidir.

14. Bizim son derece güçlü bir geleneğimiz var, bunda hemfikiriz. Uzun bir tarihi yürüyüşün sonunda pek çok kültürle etkileşime girerek Anadolu’ya geldik. Anadolu insanıyla bağlar kurduk; onlardan etkilendik, onları etkiledik. Sonuçta biriken muazzam bir kültür var. Tabii ki _büyük bir tarihe sahip olmak bugünü zengin yaşamanın garantisi değildir_. Bu parçada altı çizili sözle anlatılmak istenen aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Geçmişteki kazanımların günümüz yaşamı için bir katkısının olamayacağı
• B) Bugün elde edilen birikimin gelecek için bir teminat olduğu
• C) Geçmişini zenginlikle geçirenin geleceğinden endişe etmeyeceği
• D) Kültürel varlığın sağladığı güvenle aşılamayacak engelin kalmayacağı
• E) Geçmişte kazanılan gücün bugünü kurtarmaya yetmeyebileceği ✓

Parçadaki 'büyük bir tarihe sahip olmak bugünü zengin yaşamanın garantisi değildir' sözüyle, geçmişte elde edilmiş büyük başarıların veya köklü bir geçmişin tek başına bugünkü hayatı kurtarmaya yetmeyebileceği anlatılmak istenmiştir. Dolayısıyla doğru cevap E seçeneğidir.

15. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde “daha” sözcüğü diğerlerinden farklı türde belirteç olarak kullanılmıştır?

• A) Bizimle daha konuşmadı ama konuşur mutlaka.
• B) Şiiri hangisinin daha iyi okuduğuna karar veremedik. ✓
• C) Daha hazırlanmadı mı üç gün önce verdiğim siparişler?
• D) Çocuk daha yazı yazmayı öğrenecek kadar büyümedi.
• E) Daha eşyalarımı toplayacak fırsat bulamadım.

A, C, D ve E seçeneklerinde “daha” zaman anlamı taşır. B seçeneğinde ise “iyi” sözcüğünün derecesini artırdığı için miktar/üstünlük belirtecidir. Doğru cevap B seçeneğidir.

16. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yazım yanlışı yapılmıştır?

• A) Hayatın her alanında yaşanan bu büyük değişimlerin çok yakın bir gelecekte işler ve meslekler konusunda da şu anda çoğumuzun pek de farkında olmadığı büyük ve hızlı bir dönüşümü beraberinde getireceği, bu konuda çalışan araştırmacıların ve uzmanların ortak öngörüsüdür.
• B) Yeryüzü giderek ısınırken yazlar daha uzun ve sıcak, kışlar daha kısa ve ılıman hâle geliyor.
• C) Bilgisayar ve internet teknolojileri ve bunlara dayalı olarak gelişen çeşitli otomasyon teknolojileri son 20-30 yıl içinde tüm dünyada insanların hayatını, insanlık tarihinde belki de hiçbir değişimin dönüştürmediği bir biçimde ve ölçüde dönüşüme uğrattı.
• D) Dinlerken ne söylerse söylesin şaşırmamak, şok belirtisi göstermemek, sıradışı bir şey söylediğinde panik olmamak, sözlerini oldukça sakin ve anlayışla karşılamak gerekecektir. ✓
• E) Geliştirilen dijital uygulama ile kısa video izlendiği esnada gerçekleştirilen göz hareketi analizi sayesinde yürüme çağındaki çocuklarda otizm teşhisi %90 doğrulukla konabiliyor.

B seçeneğindeki 'sıradışı' sözcüğü, iç, dış, sıra kelimeleriyle oluşturulan birleşik kelime ve terimlerin ayrı yazılması kuralına göre 'sıra dışı' şeklinde ayrı yazılmalıdır. Doğru cevap D seçeneğidir.

17. Bir adama bir kitap sattığın zaman ona yalnız yarım kilo kâğıt, mürekkep ve tutkal satmış olmazsın. Ona tamamıyla yeni bir yaşam satmış olursun. Sevgi, dostluk, mizah ve geceleyin denizdeki gemiler… Eğer o kitap gerçekten benim anladığım anlamda bir kitapsa onun içinde bütün gökler ve yerler vardır. Bu parçada aşağıdakilerden hangisi _yoktur_?

• A) İki fiilin kaynaşmasıyla oluşmuş birleşik isim
• B) Hem iyelik hem hâl eki almış sözcük
• C) İsimden isim yapım eki almış birden çok sözcük
• D) Fiilden fiil yapım eki almış sözcük ✓
• E) Hem yapım eki hem çekim eki almış sözcükler

Parçada isimden isim yapım eki, yapım ve çekim eki almış sözcükler, birleşik isim ve iyelik/hâl eki örnekleri bulunur. Fiilden fiil yapım eki almış sözcük yoktur. Yeni sıralamada doğru cevap D seçeneğidir.

18. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir _bilgi yanlışı vardır_?

• A) Kanalı kontrol işlevinde, iletişimin devam edip etmediğini kontrol etmek hedeflenir.
• B) Göndergesel işlev, dilin nesnel ve bilimsel bilgileri aktardığı temel işlevidir.
• C) Dilin şiirsel işlevinde, sözcüklerin mecaz ve çağrışım dünyasından yararlanılarak estetik bir etki hedeflenir.
• D) İleti, doğrudan ve tek bir anlam bildirmek yerine, alıcıda zengin duygular ve kişisel çağrışımlar uyandırıyorsa dil göndergesel işlevde kullanılmıştır. ✓
• E) Dilin kendi kuralları, yapısı ve işleyişi hakkında bilgi vermek amacıyla kullanılması dil ötesi işlev olarak adlandırılır.

İletinin alıcıda tek bir nesnel anlam yerine zengin çağrışımlar, mecazlar ve estetik duygular uyandırması dilin 'şiirsel (sanatsal)' işleviyle ilgilidir. Göndergesel işlevde ise dil, tamamen doğrudan, açık ve nesnel bir anlam bildirmelidir. Bu nedenle D seçeneğindeki bilgi yanlıştır. Doğru cevap D seçeneğidir.

19. “Mavi panjurlu bu dar sokağın köşesinde, _ahşap trabzanlı, yüksek tavanlı, genellikle yeşile boyanmış, geniş bahçeli, iki katlı, tarihî Osmanlı konakları_ bulunuyordu.” cümlesinde kalın yazılmış kısım cümlenin hangi ögesidir?

• A) Zarf tümleci
• B) Yer tamlayıcısı
• C) Özne ✓
• D) Nesne
• E) Yüklem

Cümlede yer alan 'bulunuyordu' sözcüğü yüklemdir. Yükleme sorulan 'Bulunan ne?' sorusuna 'ahşap trabzanlı, yüksek tavanlı, genellikle yeşile boyanmış, geniş bahçeli, iki katlı, tarihî Osmanlı konakları' cevabı verilmektedir. Bu söz öbeği bir sıfat tamlaması grubu olup cümlenin öznesi görevindedir. Doğru cevap C seçeneğidir.

20. “Güzel” kelimesi aşağıdakilerin hangisinde görme duyusuyla _algılanmayacak_ bir niteliği belirtmek için kullanılmıştır?

• A) Güzel bir yemeğe hayır diyemem doğrusu. ✓
• B) Güzel bir elbise almışlardı ona doğum gününde.
• C) Ben güzele güzel demem güzel benim olmayınca.
• D) Bütün küçük çocuklar güzeldir.
• E) Hayatında bu kadar güzel bir semt görmedim.

A, B, C ve E seçeneklerindeki 'güzel' kelimeleri görsellikle ilgilidir (semt, çocuk, güzel insan, elbise). D seçeneğindeki 'güzel yemek' ise lezzet, tat ve koku duyularına hitap eden bir niteliktir ve görme duyusunun dışında algılanır. Doğru cevap A seçeneğidir.