Altın Test 13

1. Konya bozkırın tam _çocuğudur_ (I). _Kendini_ (II) _gizleyen_ (III) esrarlı bir güzelliği vardır. Bozkır kendine bir serap çeşnisi _vermekten_ (IV) hoşlanır. Çok arızalı bir arazinin arasından ufka daima bir ışık oyunu, bir rüya gibi takılır. Serin gölgeleri ve çeşmeleriyle _susuzluğunuza_ (V) uzaktan gülen bu rüya, yolun her virajında siline kaybola büyür. Bu parçadaki numaralanmış sözcüklerle ilgili olarak aşağıda verilenlerden hangisi _yanlıştır_?

• A) I. sözcük üçüncü tekil iyelik eki almıştır.
• B) II. sözcük tamlayan eki almıştır. ✓
• C) III. sözcük sıfat-fiil eki almıştır.
• D) IV. sözcük isim-fiil eki almıştır.
• E) V. sözcük birden fazla yapım eki almıştır.

II numaralı 'kendini' sözcüğü tamlayan (ilgi) eki almamıştır; belirtme (yükleme) durumu eki almıştır (kendi-n-i). Diğer tüm sözcük çözümlemeleri doğrudur (çocuk-u iyelik, gizle-y-en sıfat-fiil, ver-mek isim-fiil, su-suz-luk iki yapım eki). Doğru cevap B seçeneğidir.

2. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde eylemi gerçekleştiren kişi ya da varlık _belli değildir_?

• A) Yıllar önce dikilen bu çınar ağaçları belediye ekiplerince budandı.
• B) Sınav salonundaki sıralar sınavdan önce tek tek temizlendi. ✓
• C) Yaz tatilinde yeni çıkan kitapları okumayı planlıyorum.
• D) Müzeyi gezerken rehberin anlattıklarını not aldık.
• E) Herkes akşamki konferansa zamanında gelmelidir.

B seçeneğindeki 'temizlendi' yüklemi edilgen çatılıdır. Eylemin kim tarafından yapıldığı (gerçek öznesi) belli değildir. 'Sınav salonundaki sıralar' ise sözde öznedir. A seçeneğinde 'belediye ekiplerince' ifadesiyle eylemi yapan örtülü olarak belirtilse de edilgen yapıdır ancak net bir şekilde yapanın hiç belirtilmediği durum B'dedir. Diğer seçeneklerdeki yüklemler ise etken çatılı olup eylemi yapan özneler ('ben', 'biz', 'herkes') bellidir. Doğru cevap B seçeneğidir.

3. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde herhangi bir yazım yanlışı _yoktur_?

• A) Hava şartları elverirse bu kış mutlaka İzmir'e seyahat edeceğim. ✓
• B) Okulda tenefüse çıkma zamanı yavaş yavaş yaklaşıyor.
• C) Ressamın sergideki son yağlıboya tablosuydu o devasa yapıt.
• D) Kitap okurken tüm önyargılarımdan sıyrılarak satırlara odaklanmaya çalışırım.
• E) Hava limanına vaktinde yetişmek için en kısa güzergâhı kullanmalısın.

TDK kurallarına göre 'havalimanı' bitişik, 'yağlı boya' ayrı, 'teneffüs' çift 'f' ile, 'ön yargı' ise ayrı yazılmalıdır. Bu kurallara uyulan 'Hava şartları elverirse...' cümlesinde herhangi bir yazım hatası bulunmamaktadır.

4. - Aa! Bu kadar ısrar etmeyin, canım! - Yuh sana, gerçekten o parayı kabul etmedin mi? - Hey, kendinize gelin artık beyler! - Öff, şu güzel ormanı nasıl da kirletmişler! Bu cümlelerde kullanılan ünlemlerin kattığı anlamlar arasında aşağıdakilerden hangisi _yoktur_?

• A) Sitem ✓
• B) Şaşkınlık
• C) Uyarı
• D) Yakınma
• E) Bıkkınlık

Cümlelerde “Aa” şaşkınlık, “Yuh” yakınma/kınama, “Hey” uyarı, “Öff” bıkkınlık anlamı verir. Sitem anlamı belirgin değildir. Doğru cevap A seçeneğidir.

5. Birleşik sözcüğü oluşturan kelimelerden biri veya ikisi birleşme sırasında anlam değişmesine uğrarsa bu sözcükler bitişik yazılır. Aşağıdaki birleşik kelimelerden hangisi bu kurala _örnek gösterilemez_?

• A) ustabaşı ✓
• B) ayşekadın
• C) hanımeli
• D) katırtırnağı
• E) bülbülyuvası

Katırtırnağı, ayşekadın, bülbülyuvası ve hanımeli anlam değişmesiyle bitişik yazılan birleşik kelimelerdir. “Ustabaşı” bu kurala örnek olmaz. Yeni sıralamada doğru cevap A seçeneğidir.

6. I. Gizlenmek istenen bir olayı, bir düşünceyi veya durumu elde olmayarak ortaya koymak, açıklamak II. Haksız olduğu anlaşıldığında verilecek her türlü cezaya razı olmak III. Bir işin en önemli yönü üzerinde durmak, dikkatleri o noktaya çekmek IV. Bir üstünlük gösterişi takınmak, bir durumundan dolayı büyüklük taslamak Yukarıda verilen açıklamalar aşağıdaki deyimlerden hangisiyle _ilişkilendirilemez_?

• A) Çalım satmak
• B) Can damarına basmak
• C) Boynu kıldan ince olmak
• D) Açık vermek
• E) Boy göstermek ✓

Açıklamalarda; I 'açık vermek', II 'boynu kıldan ince olmak', III 'can damarına basmak', IV 'çalım satmak' deyimlerini karşılamaktadır. E seçeneğindeki 'boy göstermek' (ortaya çıkmak, görünmek) deyiminin açıklaması yukarıda yer almamaktadır. Doğru cevap E seçeneğidir.

7. Masmavi gök var üstümüzde Yıldızlar bir ipte dizi Neyimiz var ki gizli İnsanlar sokaklarda Kimimiz aç, kimimiz dertli Bu dizelerde aşağıdakilerden hangisi _yoktur_?

• A) Bağlaç
• B) Ön ad
• C) Adıl
• D) Ad
• E) Belirteç ✓

Dizelerde belirteç (zarf) görevinde kullanılan hiçbir sözcük yoktur. Diğer unsurlar mevcuttur: 'gök, yıldızlar, ip, insanlar' isimdir (ad); 'neyimiz' ve 'kimimiz' zamirdir (adıl); 'masamavi' ve 'bir' sıfattır (ön ad); 'ki' ise bağlaçtır.

8. I. Ege Denizi'nin güneyinde yer alan Gökova Körfezi, Türkiye'nin en sıkı korunan deniz koruma alanlarından biridir. II. İnsan yerleşimine izin verilmeyen bu körfezin koyları, eşine az rastlanan bir ekolojik zenginliğe ev sahipliği yapıyor. Bu iki cümlede ifade edilenlerin anlamca doğru bir biçimde birleştirilmiş hâli aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Ege Denizi'nin güneyinde yer alan Gökova Körfezi, insan yerleşimine izin verilmeyen koylarındaki ekolojik zenginlik sayesinde Türkiye'nin en sıkı korunan deniz koruma alanlarından biri olmuştur.
• B) Koylarında insan yerleşimi bulunmayan, Türkiye'nin en sıkı korunan alanı olan Gökova Körfezi, Ege Denizi'nin güneyinde uzanır ve tamamen ziyarete kapalıdır.
• C) Eşine az rastlanan bir ekolojik zenginliğe ev sahipliği yapan Ege Denizi'nin güneyindeki, üzerinde yerleşim bulunmayan Gökova Körfezi, Türkiye'nin en sıkı korunan deniz koruma alanlarından biridir. ✓
• D) Ege Denizi'nin güneyinde bulunan Gökova Körfezi, kendisini çevreleyen koylarla birlikte eşine az rastlanan bir ekolojik zenginlik sergilemesinden dolayı çok iyi korunmaktadır.
• E) Eşine az rastlanan bir ekolojik zenginliğe ev sahipliği yapan Gökova Körfezi, Türkiye'nin en sıkı korunan deniz koruma alanlarından biri olmakla birlikte Ege'nin hemen güneyinde yer almaktadır.

C seçeneğinde, I ve II numaralı cümlelerde yer alan tüm yargılar (Ege Denizi'nin güneyindeki konumu, sıkı korunan deniz koruma alanı olması, insan yerleşimi bulunmaması ve ekolojik zenginliğe ev sahipliği yapması) eksiksiz ve anlam bütünlüğü korunarak tek bir cümlede birleştirilmiştir. Doğru cevap C seçeneğidir.

9. Bir yerde toplanmış vatanın dört bucağı, gurbet çeken gönüller sarmıştı ocağı. Bir parıltı görünce gözler hemen dalıyor, göğüsler çekilerek nefesler daralıyor. Şişesi is bağlamış bir lambanın ışığı, her yüzde bırakıyordu hüzün kırışığı. Gitgide birer ayet gibi derinleştiler yüzlerdeki çizgiler, gözlerdeki çizgiler... Bu dizelerde aşağıdakilerden hangisi _yoktur_?

• A) Zincirleme isim tamlaması ✓
• B) Sıfatla belirtilmiş isim tamlaması
• C) Arasına sıfat girmiş belirtili isim tamlaması
• D) Tamlayanı düşmüş isim tamlaması
• E) Tamlayanı hem niteleme hem belirtme sıfatı almış belirtili isim tamlaması

Dizelerde “vatanın dört bucağı”, “bir lambanın ışığı” gibi ad tamlamaları vardır; ayrıca tamlayanı düşmüş ve sıfatla belirtilmiş örnekler de görülebilir. Ancak bir ad tamlamasının başka bir ad tamlaması içinde görev aldığı zincirleme ad tamlaması yoktur. Doğru cevap A seçeneğidir.

10. Küçük İskender'in eski bir röportajı kalmış aklımdan bir köşe yazısında: Edip Cansever'i ilk okuduğunda hiçbir şey hissetmeyip kitabı kenara fırlatmış şair. Yıllar sonra bir otobüs yolculuğunda, camdan dışarıyı izleyen bir sokak köpeğinin bakışlarına takılmış gözleri. O an zihninde Cansever'in 'Kim bakardı uzağa köpekleri saymazsam' dizesi yankılanmış. Hemen eve koşup şairin tüm eserlerini yeni baştan okumuş. İşte şiirde _eskimeyen şey bu._ Bazı şairler bunu yaşamın tam içinden yakalamayı başarırlar. Bu parçadaki altı çizili sözle, şiirle ilgili olarak; I. Estetik yönünü zenginleştirmek için karmaşık söz sanatlarına yer verilmesi, II. Somut bir hayat deneyimiyle birleşen bir duygunun okurca yeniden keşfedilmesi, III. Toplumsal değişimlere rağmen eserin popülerliğini sürekli koruması durumlarından hangilerine gönderme yapılmış olunabilir?

• A) Yalnız I
• B) Yalnız II ✓
• C) I ve II
• D) II ve III
• E) I, II ve III

Altı çizili 'eskimeyen şey bu.' ifadesiyle, şairin somut bir gözlemi (köpeğin bakışı) aracılığıyla Cansever'in dizesini hayatta yeniden anlamlandırması ve o duyguyla bağ kurması vurgulanmıştır. Bu durum II numaralı öncülü birebir karşılar. Dolayısıyla doğru cevap B seçeneğidir.

11. Gecenin sessizliğinde, uçsuz bucaksız çölün kum tepeleri arasında Küçük Prens'in nazik çiçeği parlıyordu. Bir gün, yeryüzüne inen küçük bir gezgin onun yanına sokulmak istedi. 'Tıpkı hayal ettiğim gibi narin bir çiçek.' diye düşünürken yapraklarındaki çiğ damlalarını gördü. Yakından baktığında, bu parıltıların su değil, çiçeğin yalnızlık gözyaşları olduğunu fark etti. Ona neden hüzünlü olduğunu sordu. O da: 'Gezegenimde yapayalnız yaşarken sevginin ne olduğunu pek bilmezdim. Çevremdeki yıldızlar bana o kadar uzaktı ki. Gezegenlerin hepsi bana eşsiz derlerdi. Şimdi ise sevilmeyi öğrendim ve beni buraya öyle tek başıma bıraktın ki çölün tüm ıssızlığını duyabiliyorum ve kalbim bir yaprak kadar narin olmasına rağmen üzülmekten kendimi alamıyorum.' diye fısıldadı. Bu parçanın anlatımında dilin hangi işlevinden yararlanılmıştır?

• A) Alıcıyı harekete geçirme işlevinden
• B) Heyecana bağlı işlevinden
• C) Kanalı kontrol işlevinden
• D) Göndergesel işlevinden
• E) Sanatsal işlevinden ✓

Metinde masalsı, betimleyici ve edebî bir kurgu (Küçük Prens ve narin çiçeği) üzerinden okura estetik bir anlatım sunulmaktadır. İletinin doğrudan sanatsal/edebî zevk uyandırmak ve çağrışım yaratmak amacıyla kurgusal bir olay örgüsüyle düzenlendiği bu tür durumlarda dil 'sanatsal (şiirsel)' işleviyle kullanılmıştır. Doğru cevap E seçeneğidir.

12. Londra ile ilgili karmaşık hislere sahiptim. Her nedense grilik hafızama kazınmış, neredeyse etrafı siyah beyaz göreceğim diye bir ön yargı içimi sarmalamıştı. Uçak akşam saatinde Londra’ya vardığında, havanın karanlık olmasıyla farkı pek anlayamayınca ön yargılarımı sabaha bırakmaya karar verdim. Otele doğru yol aldık ve üç günümüzü geçireceğimiz otelimize yerleştik. Sabah uyandığımda şaşırtıcı bir şekilde hava aydınlık ve güneşliydi, hafızamdaki romanların griliğinden ve hatta kasvetinden eser yoktu. Londra’nın güneşli yüzü, kaldığımız üç günün ikisinde bize eşlik etti. Gezmeye neresinden başlasam diye üzerinde günlerce düşünülmesi gereken çok yönlü bir şehir Londra. Avrupa’nın diğer başkentlerinden daha farklı, kendine özgü yanları daha fazla olan, kimlikli bir şehir... Farklı mimari dönemleri yansıtan yapılaşmasından tutun da metroları, otobüsleri, telefon kulübeleri, parkları, kalabalığına kadar... Bu parçanın anlatımında aşağıdakilerden hangisi _yoktur_?

• A) Deyim
• B) Örnekleme
• C) Karşılaştırma
• D) Sessel yinelemeler
• E) Sayısal veriler ✓

Parçada Londra, başka Avrupa başkentleriyle karşılaştırılır; örnekler ve deyimsel ifadeler kullanılır. Üç gün, iki gün gibi sayı geçse de istatistiksel bir sayısal veriden yararlanma yoktur. Doğru cevap E seçeneğidir.

13. (I) İnsanlık tarihi boyunca fazla kilolar, sağlığın ve refahın sembolü olarak görülegelmiştir. (II) Günümüzdeyse obezite, dünyanın en zengin ülkelerinde yaşayan insanların sağlıklarını tehdit eden bir hastalık olarak algılanıyor. (III) Şişmanlık kalıtımsal bir rahatsızlıktır. (IV) Bilhassa gelişmiş ülkelerde şişmanlığın görülme sıklığı sürekli artmaktadır. (V) Öyle ki obeziteye bir tür salgın hastalık gözüyle bakılıyor. (VI) Bu hastalığı tedavi etmeye aday sağlık merkezlerinin sayısı da artıyor. Bu parçadaki numaralanmış cümlelerden hangisi düşüncenin akışını bozmaktadır?

• A) II.
• B) III. ✓
• C) IV.
• D) V.
• E) VI.

Parçada genel olarak şişmanlığın/obezitenin tarihsel algısı, günümüzdeki yaygınlığı ve toplumsal/küresel bir sağlık tehdidi (salgın) haline gelmesi anlatılmaktadır. Ancak III numaralı cümlede aniden 'şişmanlığın genetik/kalıtımsal bir hastalık olduğu' şeklindeki tıbbi nedene geçilmiştir. Bu cümle parçanın akışını bozmaktadır. Doğru cevap B seçeneğidir.

14. Fiiller bazen kendi kip anlamı dışında kullanılarak başka bir zamanı ya da kipi karşılayabilir. Bu duruma kip kayması denir. Aşağıdakilerin hangisinde buna örnek vardır?

• A) Müsaitseniz yarın siz de bizimle gelin. ✓
• B) Ilgaz Hükûmet Konağına gidip dilekçe vermelisiniz.
• C) Bir ara beraber ders çalışalım mı?
• D) Aklınıza eseni her yerde dile getirmeyin.
• E) Araçlarınızı bu alana park etmeyiniz.

A seçeneğinde “gelin” emir kipiyle çekimlenmiştir; ancak emirden çok rica/istek anlamı taşır. Bu nedenle kip kaymasına örnektir. Doğru cevap A seçeneğidir.

15. Ormancılık tarihini hep baltayı elinde tutan oduncular yazdı. Evlerin tavanlarını süsleyen meşe kerestelerinin altında gururla poz veren marangozların ve kerestecilerin emek ve başarı öyküleri yer aldı o kayıtlarda. Keşke bir de ağaçların yapraklarından yazılmış bir 'ormancılık tarihi' okuma şansımız olsaydı. O zaman tarihin nasıl tamamen farklı versiyonları, taban tabana zıt okumaları olabileceğini anlardık. Orada bu süreç muhtemelen yeşil bir katliam olarak tasvir edilir, kereste fabrikaları da 'yok ediş merkezleri' sayılırdı. Aşağıdaki cümlelerden hangisini bu parçanın yazarı _söylemiş olamaz_?

• A) Tarih, sadece savaşı ve mücadeleyi kazanan tarafların kaleme aldığı tek taraflı bir anlatıdır.
• B) Tarihsel gerçeklik dediğimiz olgu, olaylara hangi cepheden baktığımıza göre yeniden şekillenir.
• C) Mağlup olanların çektikleri acıları, her zaman galip gelenlerin zafer çığlıkları örtmüştür.
• D) Güç sahiplerinin kendi başarılarını meşrulaştırmak için kurguladıkları resmi masallara tarih denir.
• E) Tarih, geçmişin birikimini bugüne taşıyarak geleceğimizi aydınlatan en güvenilir kılavuzdur. ✓

Metnin yazarı tarihin objektif olmadığını, kazananların (baltayı tutanların/avcıların) gözünden tek yanlı yazıldığını ve bakış açısına göre gerçeklerin değiştiğini savunarak tarih yazımını eleştirmektedir. E seçeneğindeki tarihin 'en güvenilir kılavuz olduğu' yönündeki geleneksel ve övücü ifade yazarın bu eleştirel duruşuyla tamamen çelişmektedir. Doğru cevap E seçeneğidir.

16. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde birleşik fiillerin yazımıyla ilgili bir _yanlışlık yapılmıştır_?

• A) Kimi oyun yazarları, eserlerinde uzun diyaloglardan kaçınmayı tercih eder.
• B) Her metnin kendine has bir üslup özelliği taşıdığını gözardı etmemelisiniz. ✓
• C) Faruk Nafiz Çamlıbel, aruzla yazma anlayışını terk ederek heceye yönelmiştir.
• D) “Bakakalırım giden geminin ardından” derken neler hissediyordu acaba şair?
• E) Edebiyatımızın bazı dönemlerinde saf şiir anlayışının öne çıktığına şahit oluyoruz.

“Göz ardı etmek” ayrı yazılır. B seçeneğinde “gözardı” bitişik yazıldığı için birleşik fiilin yazımı yanlıştır. Yeni sıralamada doğru cevap B seçeneğidir.

17. Sözler sükûtu eğiledursun Bakışlarda alevleniversin anlam Lüzumu yok ki cümleler kursun Gözlerde en usturuplu yol yordam Bırak sınırsız anlamlar doğursun Bu dizelerde aşağıdakilerden hangisi _yoktur_?

• A) Yardımcı fiille oluşan birleşik fiil ✓
• B) Tezlik fiili
• C) Basit fiil
• D) Sürerlik fiili
• E) Türemiş fiil

Dizelerde “eğiledursun” sürerlik, “alevleniversin” tezlik, “kursun/doğursun” basit fiil; “alevlen-” gibi türemiş fiil örneği vardır. Yardımcı fiille kurulan birleşik fiil yoktur. Doğru cevap A seçeneğidir.

18. “Kitap” kelimesi aşağıdaki cümlelerin hangisinde sözde özne görevinde _kullanılmamıştır_?

• A) Bu mağazada eskiden beri kitap satılıyor.
• B) Yarışmada dereceye girenlere kitap hediye edilmiş.
• C) Tatile girerken arkadaşım bana kitap almış. ✓
• D) Kitap, sözünü ettiğim kitapçıdan alınabilir.
• E) Kütüphanede elbette kitap okunur, değil mi?

'Tatile girerken arkadaşım bana kitap almış' cümlesinin yüklemi 'almış' (almak) etken çatılıdır. 'almış' eylemini yapan 'arkadaşım' gerçek öznedir; 'kitap' sözcüğü ise belirtisiz nesne görevindedir. Diğer seçeneklerdeki eylemler edilgen çatılı olduğundan 'kitap' sözde öznedir.

19. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir deyim _yoktur_?

• A) İhtiyar, küçük çocuğun elinden tutmuş, neşeli neşeli konuşuyordu. ✓
• B) Siyah bulutlar ve soğuk hava kışın yaklaştığını haber veriyor bize.
• C) Çocuk artık gemi azıya almış, ne annesini dinliyor ne babasını.
• D) Genç adam, elindekilerle yetinmeyen, gözü yükseklerde biriydi.
• E) Babasının ölümünden sonra ailenin geçimini üzerine almış, ekmeğini taştan çıkarmıştı.

B'de 'gözü yükseklerde olmak', C'de 'gemi azıya almak', D'de 'haber vermek', E'de 'ekmeğini taştan çıkarmak' deyimleri yer almaktadır. A seçeneğindeki 'küçük çocuğun elinden tutmak' eylemi ise mecazi bir deyim değil, tamamen gerçek anlamıyla (elinden tutarak yürütmek) kullanılmıştır. Doğru cevap A seçeneğidir.

20. (I) “İki gözle bak dünyaya’’ diyordu adam, “Biri dışarıyı gözlerken diğeri içini gözlesin.” (II) İçinde neler olup bittiğine bak. (III) Hangi tepelere tırmanıyorsun, hangilerinden aşağı yuvarlanıyorsun? (IV) Dünyaya sorular sor, ama içini de ihmal etmeden. (V) Şimdi sen kendine bak! Yukarıdaki paragrafta kaç numaralı cümlede zamir _kullanılmamıştır_?

• A) I
• B) II
• C) III
• D) IV ✓
• E) V

IV. cümlede ('Dünyaya sorular sor...') zamir türünde bir kelime kullanılmamıştır. Diğer cümlelerdeki 'biri' ve 'diğeri' (belgisiz/işaret zamiri), 'neler' (soru zamiri), 'hangilerinden' (soru zamiri), 'sen' (şahıs zamiri) ve 'kendine' (dönüşlülük zamiri) sözcükleri zamir görevindedir.