Altın Test 6

1. Vurguyla ilgili olarak aşağıda verilen bilgilerden hangisi _yanlıştır_?

• A) Ünlem olan sözcüklerde vurgu daha çok ilk hece üzerindedir.
• B) Yer adlarında vurgu genellikle son hecededir. ✓
• C) Türkçede vurgulanmak istenen öge yükleme yaklaştırılır.
• D) Olumsuzluk eki “-ma, -me” vurguyu kendinden önceki heceye aktarır.
• E) “de” bağlacı vurguyu kendinden önceki sözcüğe aktarır.

Türkçede yer adlarında (coğrafi isimlerde) vurgu genellikle son hecede değil, ilk hecede ('An-kap-ra', 'İs-tan-bul' gibi) ya da orta hecede yer alır. Dolayısıyla B seçeneğinde verilen bilgi yanlıştır. Doğru cevap B seçeneğidir.

2. (I) Günümüz Türk romanı için kullanılan 'yeni gerçekçilik' nitelemesi, herkesin kabul etmesi gereken son derece isabetli bir saptamadır. (II) Yarım asırlık, oldukça görkemli bir birikime sahip olan romancılığımızı, geçmiş dönemlerine göre tasnif etmek şimdiye kadar kolay olmuştur. (III) 2000'li yıllardan sonra ise yazarlar belirli bir edebi topluluk veya manifesto etrafında toplanmamışlardır. (IV) Ancak bu dönem yazarlarının bağımsız ve dağınık olmalarından dolayı, romancılığımızın bir kısırlığa saplandığı iddialarına asla katılmıyorum. (V) Edebiyatımızın bu zengin ürünlerle kendine akacağı çok daha verimli mecralar bulacağını görüyorum. Bu parçada numaralanmış cümlelerin hangisinde yorum söz konusu _değildir_?

• A) I
• B) II
• C) III ✓
• D) IV
• E) V

I, II, IV ve V. cümlelerde 'isabetli saptama, görkemli birikim, kısırlığa saplandığı, verimli mecralar bulacağını görüyorum' ifadeleri kişisel yorum ve öznellik barındırır. III. cümlede ise sadece yazarların bir edebi topluluk etrafında toplanmadığı tespiti yapılmış olup nesnel bir bilgi sunulmuştur ve yorum söz konusu değildir. Doğru cevap C seçeneğidir.

3. “Düz-geniş ‘a-e’ ünlülerinden sonra gelen “-yor” eki ünlüleri daraltarak ‘ı, i, u, ü’ye dönüştürür.” Aşağıdakilerin hangisinde bu açıklamaya örnek olabilecek bir kullanım söz konusudur?

• A) Ruhumda sancı, yolunu gözlüyorum. ✓
• B) Yarın sabah odamı toplayacağım.
• C) Seni ben ne kadar tanıyorum ki…
• D) Arkadaşlarla güle oynaya eve varıyoruz.
• E) İnsanın yüreği sevgiyle kaynamalı değil mi?

A seçeneğindeki 'gözlüyorum' kelimesinin kökü/gövdesi 'gözle-' fiilidir. Düz-geniş 'e' ünlüsüyle biten bu eyleme şimdiki zaman eki '-yor' getirildiğinde, sondaki 'e' ünlüsü daralarak 'ü' sesine dönüşmüştür (gözle-yor -> gözlüyor). Bu duruma ünlü daralması denir. Doğru cevap A seçeneğidir.

4. Sporcular, tek tek kürsüye çağrıldı. Aşağıdaki cümlelerden hangisi özne-yüklem ilişkisi bakımından bu cümleyle özdeştir?

• A) Adamcağızın değeri ölümünden sonra bilindi. ✓
• B) Güneş, tüm konukseverliğiyle selamlıyor bizleri.
• C) Askere alınacak gençler, nizamiyenin önünde bekliyorlardı.
• D) Hava o kadar soğuktu ki yorganıma sıkı sıkı sarılmışım.
• E) Baharın müjdecisi olan kelebekler yanı başımızda uçuşuyor.

Verilen cümlede “çağrıldı” edilgen çatılıdır. A seçeneğinde “bilindi” fiili de edilgen çatılıdır; özne işi yapan değil, işten etkilenendir. Doğru cevap A seçeneğidir.

5. Şimdi bir rüzgar geçti buradan Koştum ama yetişemedim Sorsaydım söylerdi nerelerdeydi Soramadım Bu dizelerle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi _yanlıştır_?

• A) “Bir” sözcüğü, belgisiz sıfattır.
• B) “Buradan” sözcüğü işaret adılıdır.
• C) “Şimdi” sözcüğü zaman belirtecidir.
• D) “Ama” sözcüğü bağlaçtır.
• E) “Nerelerdeydi” sözcüğü, soru sıfatıdır. ✓

'Nerelerdeydi' sözcüğü soru anlamını ismin yerini tutarak sağladığı için soru sıfatı değil, soru zamiridir (soru adılı). Diğer tüm seçeneklerdeki açıklamalar doğrudur.

6. Yapım eki alan zamirler, zamirlikten çıkıp isim, sıfat ya da fiil türünde kullanılabilir. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde buna örnek olabilecek bir kullanım _yoktur_?

• A) Günümüzde insanların bazıları bir benlik karmaşası yaşıyor.
• B) Olaylar bizim irademiz dışında, kendiliğinden gelişti.
• C) Bize orada yardımcı olacak kimseler var mıdır acaba? ✓
• D) Çocuklarım yeni taşındığımız bu semti hemen benimsediler.
• E) Bugün eski kimliğimi değiştirmek için Nüfus Müdürlüğüne gittim.

“Benimsemek, benlik, kimlik, kendiliğinden” gibi sözcüklerde zamir köklerinden türemiş yeni sözcükler vardır. C seçeneğindeki “kimseler” ise bu yolla oluşmuş bir örnek değildir. Doğru cevap C seçeneğidir.

7. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde kısa çizginin kullanımı _yanlıştır_?

• A) “-daş” ekiyle türetilen sözcüklerden biri de “vatandaş”tır.
• B) Türkçe hepinizin bildiği gibi Ural-Altay dil grubundadır.
• C) Onunla aşağı-yukarı 20 yıldır tekstil işinde birlikte çalışıyoruz. ✓
• D) Öğretmen, “oyna-“ fiilinin kökünün “oyun” sözcüğü olduğunu söyledi.
• E) Tüm uyarılara rağmen -ne yazık ki- trafik kazalarını engelleyemiyoruz.

“Aşağı yukarı” ikilemesi ayrı yazılır; araya kısa çizgi konmaz. Bu nedenle C seçeneğinde kısa çizgi yanlış kullanılmıştır. Yeni sıralamada doğru cevap C seçeneğidir.

8. Başka hayatların tanığı olduğumuz kadar kendi hayatlarımızın da tanığıyız. Kendine kör bir insan dünyayı hangi berraklıkta görebilir? Gördüğümüz her şeyi kendi benliğimizin prizmasında kırıp döküp görüyor ve benlik yanılsamasından başımızı kaldıramıyorsak, bir rahatlık alanına kendimizi hapsetmişiz demektir. O halde ne kadar sahicisin, bir sor kendine. Görgü şahidi olduğun şu hayatın ne kadarını sen kendi iradenle yazdın, ne kadarı eline tutuşturulan repliklerden ibaret? Bu parçada aşağıdakilerden hangisi _yoktur_?

• A) Belgisiz zamir
• B) İşaret zamiri ✓
• C) Dönüşlülük zamiri
• D) Soru zamiri
• E) Şahıs zamiri

Parçada 'kendi/kendine/kendimizi' (dönüşlülük zamiri), 'şeyi' (belgisiz zamir), 'sen' (şahıs zamiri), 'ne kadarını/ne kadarı' (soru zamiri) yer alırken, işaret zamiri bulunmamaktadır. Parçadaki 'şu' (şu hayatın) ve 'o' (o halde) kelimeleri işaret sıfatıdır.

9. Genç yazar, kitaplarını dikkatle inceleyip eleştirmenizi bekliyor. Bu cümledeki anlatım bozukluğunun nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Kişi zamiri eksikliği ✓
• B) Gereksiz sözcük kullanımı
• C) Sözcüğün yanlış yerde kullanımı
• D) Sözcüğün yanlış anlamda kullanımı
• E) Mantık hatası

Cümlede 'kitaplarını' kelimesinin başına 'kendi' zamiri mi yoksa 'onun' zamiri mi geleceği net değildir. Bu durum kişi zamiri eksikliğinden kaynaklanan bir anlam belirsizliğine (anlatım bozukluğuna) yol açmıştır. Doğru cevap A seçeneğidir.

10. Mitoloji araştırmacısı Joseph Campbell, kahramanı; mevcut konforunu, güvenli alanını geride bırakıp bilinmeze doğru korkusuzca adım atabilen figür olarak tarif eder. Gılgamış'tan çağdaş edebiyat kahramanlarına kadar bu kadim yolculuk, bireyin korunaklı yuvasından çıkmasını gerektiren bir çağrıyla başlar. Bu çağrıya kulak vermek ilk büyük adımdır. Eşiği aşan kişi, eski alışkanlıklarını geride bırakıp yepyeni bir keşif sürecine girer. Bu parçada asıl anlatılmak istenen aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Destansı anlatılar, olağanüstü güçlere sahip mitolojik karakterlerin maceralarını konu edinir.
• B) Gerçek kahramanlık, alışılmış düzenden ve konfor alanından sıyrılıp yeniliklere adım atabilme cesaretidir. ✓
• C) Hayatın merkezine kendini koyan bireyler, toplumsal normları aşarak kendilerini gerçekleştirirler.
• D) İnsanların yüzleşmekten çekindiği korkular, aşılması gereken en zorlu engelleri temsil eder.
• E) Mitolojik anlatılar, sembolik karakterler üzerinden insan psikolojisinin karanlık yönlerini aydınlatır.

Joseph Campbell'ın kahraman tanımına dayanarak, kahramanın en önemli niteliğinin alıştığı yurdu/konforunu korkusuzca terk edebilmesi olduğu vurgulanmıştır. Bu durum, B seçeneğindeki 'alışılmış düzenden ve konfor alanından sıyrılıp yeniliklere adım atabilme cesareti' ifadesiyle tam olarak uyuşur. Doğru cevap B seçeneğidir.

11. Büyük kültür eserlerini okumak insanın duygu ve düşünce dünyasını, bilimsel araştırmalar ise bilgi ve maharetini geliştirir. Okulu bitirdikten sonra kitap okumayanlar belli bir noktada durmuş saate benzerler. Zaman ilerledikçe onlar gerilerler. Meslek hayatının ve günlük zorunlulukların çemberinden bizi ancak kişiliğimize yeni değerler katan kitaplar kurtarır. Güzel ve iyi bir kitap, insan için, gidilmemiş yeni bir ufuktur. Bu parçada vurgulanmak istenen, aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Öğrenmenin ve kendini geliştirmenin sonu yoktur.
• B) Kişisel gelişimde okulu tek yol olarak görmek yanlıştır.
• C) Kitap okumak zamanı değerlendirmek için en iyi yoldur.
• D) Okumak, kişisel gelişimi sürdürmenin önemli bir yoludur. ✓
• E) Kültürel alanlarda uğraşanların farklı becerileri vardır.

Parçada, kitap okumayanların zamanla gerileyeceği, insanı günlük hayatın ve iş yaşamının rutinlerinden kurtaracak tek şeyin kişisel gelişime katkı sunan kitaplar olduğu vurgulanmıştır. Güzel bir kitabın insan için yeni bir ufuk açtığı belirtildiğinden, okumanın kişisel gelişimi sürdürmedeki önemi vurgulanmaktadır. Doğru cevap D seçeneğidir.

12. Modern dünyaya ahlak açısından sunabileceğimiz şeyler olduğunu düşünüyorum. Bizim evrensel değerlerimiz dendiğinde isimleri aklımıza gelenlerin, özellikle yaşama felsefesi başlığında emsallerinden öte bir söylem gücüne ve içeriğe sahip olduğunu zannediyorum. Ancak bu değerlerimizin ne kadar farkındayız? Bodrumundaki hazineden habersiz fukaralar olarak Batı’nın bahçesinde işçilik ediyoruz. Hatamız dinî düşünce, Orta Çağ düşünürü, skolastik vs. etiketi ile rafa kaldırdıklarımızı okumamak ve anlamaya çalışmamak. Eğer İlk Çağ Yunan felsefesinin, Yeni Çağ Batı felsefesinin nereden ve nasıl doğduğunu hatırlarsak söylemeye çalıştığım şey daha iyi anlaşılacaktır. Bu parçada asıl yakınılan durum aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Felsefe okumalarında yeteri kadar başarılı olamadığımız
• B) Batı’nın önemli değerlerini anlamak için gayret sarf etmediğimiz
• C) Kendimizi fikrî yönden yeterince donatamadığımız
• D) Yerli düşünceden beslenmek yerine Batılı düşüncelere yöneldiğimiz ✓
• E) Bir yaşam felsefesi tutturmadan yaşamaya çalıştığımız

Parçada kendi düşünce ve değer kaynaklarımızı yeterince okumayıp Batı düşüncesine yönelmemiz eleştirilmektedir. Asıl yakınılan durum D seçeneğinde verilmiştir. Doğru cevap D seçeneğidir.

13. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yüklem bir edat öbeğinden (ilgeç grubundan) oluşmaktadır?

• A) Yazarın son romanı sürükleyici bir macera gibiydi. ✓
• B) Bu konudaki en yetkin kişilerden biri bizim öğretmenimizdi.
• C) Ağaçların ardında masmavi bir göl uzanıyordu.
• D) Kitap okumak, insanı zihnen zenginleştiren bir eylemdir.
• E) Odanın ortasında ahşaptan yapılmış antika bir masa vardı.

A seçeneğindeki 'sürükleyici bir macera gibiydi' ifadesi 'gibi' edatı ile kurulmuş bir edat öbeğidir ve ek fiil alarak yüklem olmuştur. Diğer seçeneklerdeki yüklemler ise isim tamlaması veya tekil fiillerden oluşmaktadır. Doğru cevap A seçeneğidir.

14. Balkan şehirlerinde geçerken çocukluğum; Her lahza bir alev gibi hasretti duyduğum. Kalbimde vardı Byron’u bedbaht eden melâl Gezdim o yaşta dağları, hülyam içinde lâl... Bu dizelerde aşağıdakilerden hangisi _yoktur_?

• A) Özel ad
• B) Topluluk adı ✓
• C) Cins isim
• D) Çoğul ad
• E) Soyut ad

Dizelerde cins isim, soyut ad, özel ad ve çoğul ad vardır. Ancak topluluk adı bulunmaz. Yeni sıralamada doğru cevap B seçeneğidir.

15. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde sayıların yazımıyla ilgili bir _yanlışlık yapılmıştır_?

• A) Dedeme, dedesinden kalan bu halı yüz elli beş yıllıktı.
• B) Mülakat heyeti, adayları içeriye 2’şerli gruplar hâlinde çağıracağını ilan etti. ✓
• C) Dünya nüfusunun 7 milyar 442 milyonu aştığı tahmin ediliyor.
• D) Hilmi Bey’in uzattığı çekin tutar kısmında “beşbinyüz” TL yazıyordu.
• E) 21. yüzyılın en önemli tehlikesi bireylerin hızla yalnızlaşmasıdır.

Üleştirme sayıları rakamla yazılmaz; “2’şerli” yerine “ikişerli” yazılmalıdır. Bu nedenle yanlışlık A seçeneğindedir. Yeni sıralamada doğru cevap B seçeneğidir.

16. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yazım yanlışı yapılmıştır?

• A) Ölümü geldiği gibi kabul edelim, ister varlığını ret edelim her an bizim ve sevdiklerimizin kapısını çalabileceği gerçeğini değiştiremeyiz. ✓
• B) Kim bilir ne kadar çok beğenildi.
• C) Bu yöntemlerde akıl yürütme biçimi olarak bazen tümevarım, bazen tümdengelim, bazense ikisi birden kullanılıyor.
• D) İş gücü ihtiyacının daha fazla artması beklenen hizmet sektörlerinden perakende satış ve servis sektöründe %30'luk bir artış bekleniyor.
• E) Dostoyevski gibi bir yazarın, Ahmed Midhat'tan daha “Batıcı” olması veya Raskolnikov gibi bir karakterini (manevi uyanışından önce) hoşgörmesi diye bir durum söz konusu olamaz.

A seçeneğindeki 'ret edelim' yardımcı fiil yapısı, etmek fiiliyle birleştiğinde ses türemesi ve yumuşaması gerçekleştiği için birleşik yazılmalıdır ('reddedelim'). Doğru cevap A seçeneğidir.

17. Aşağıdaki dizelerin hangisinde birleşik zamanlı fiil kullanılmıştır?

• A) Ne zaman yıkılıp yere düştüysem bırakıp da gitti dost bildiklerim. ✓
• B) Ben acılar denizinde boğulmuşum; işitmem vapur düdüklerini, martı çığlıklarını.
• C) Sana şiirler okuyacağım, gitme; güneşler doğacak yalnızlığımdan.
• D) Ne çarşaf hâlden anlar ne yastık, girmez pencerelerden beklediğin aydınlık.
• E) Ben senin en çok sesini sevdim; buğulu çoğu zaman, taze bir ekmek gibi.

A seçeneğindeki “düştüysem” fiili şart birleşik zamanıyla çekimlenmiştir. Bu nedenle birleşik zamanlı eylemdir. Doğru cevap A seçeneğidir.

18. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde virgül (,) kaldırılırsa cümlenin öge sıralanışında değişiklik olur?

• A) Eserlerinde, geçmişi ve geleceği birlikte değerlendirdiğini söyleyebiliriz.
• B) Bana, doğru adresi verdiğinden emin misin?
• C) Onu, yeni çıkan kitaplarımı okuması için teşvik ettim.
• D) Lise yıllarında o, yazılarının bir dergide yayımlanmasını isterdi. ✓
• E) Yazar, okurdan dile gereken önemi vermesini bekler.

D seçeneğinde 'o' sözcüğünden sonraki virgül kaldırıldığında 'o' sözcüğü 'yazılarının' sözcüğünü belirten bir işaret sıfatı durumuna düşer ('o yazılarının...'). Virgül varken 'o' özne iken, virgül kalktığında gizli özne 'o' veya başka bir yapı oluşarak cümlenin ögeleri ve öge sınırları tamamen değişir. Doğru cevap D seçeneğidir.

19. Sadece meyve ve taze meyve sularıyla beslenen, dünya genelinde tanınmış bir vegan aktivistin genç yaşta hayatını kaybetmesi, beslenmedeki dengenin önemini bir kez daha ortaya koydu. Şüphesiz, bitkisel ağırlıklı beslenme kalp rahatsızlığı riskini azaltarak insan sağlığına katkı sağlamakta, aynı zamanda hayvansal gıdaya oranla sera gazı salınımını büyük oranda düşürerek doğayı korumaktadır. Nitekim bilimsel veriler, vegan beslenmenin su tüketimini ve yaban hayat tahribatını yarı yarıya azalttığını göstermektedir. Ancak hayvansal ürünleri tamamen hayattan çıkarıp vücudun ihtiyaç duyduğu temel proteinlerden yoksun kalmak da sağlığı ciddi derecede tehlikeye atar. Bu nedenle, vegan beslenen bireylerin hayvansal besinlerden alamadıkları besin değerlerini mutlaka alternatif gıdalarla ikame etmesi gerekir. Hem sağlığımızı hem de gezegenimizi dengeli bir tutumla korumalıyız. Bu parçadan aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılabilir?

• A) Tek tip beslenme, ölüme kadar yol açabilecek tehlikeler içermektedir.
• B) Dünyanın sağlıklı bir yaşam alanı olmasının tek yolu hayvansal beslenmeyi terk etmektir.
• C) Beslenme biçiminin değiştirilmesi aşamalı biçimde gerçekleştirilmelidir.
• D) Meyve ve sebzelerin aşırı tüketimi doğal dengeyi bozan etkenlerin başında gelmektedir.
• E) Hayvansal gıdayla beslenmek, insan sağlığına daha uygundur ama yarattığı küresel ısınmayla başa çıkılmalıdır. ✓

Metinde tek tip meyve diyetinin yol açtığı ölümden bahsedilerek aşırı uçlarda olmamanın gerekliliği anlatılmıştır. Bunun yanı sıra vegan beslenmenin gezegeni koruduğu lakin hayvansal proteinlerin yokluğunun sağlığı tehdit ettiği, dolayısıyla bu proteinlerin ikame edilmesi gerektiği belirtilmiştir. Bu durum, hayvansal gıdaların insan vücudu için doğal bir ihtiyaç olduğunu ama hayvancılığın küresel çevre üzerindeki olumsuz etkilerinin de (sera gazı, su tüketimi) ikame edici dengeli politikalarla kontrol altına alınması gerektiğini doğrular. Doğru cevap E seçeneğidir.

20. Aşağıdaki cümlelerin hangisinin yüklemi geçişli bir fiildir?

• A) İş yerine herkesten önce geldi görülürdü.
• B) Yıllardır bu şirkette çalışıyordu.
• C) Geç kalanlara esprili sözlerle takılırdı.
• D) Odasını başkalarıyla paylaşmayı sevmezdi. ✓
• E) Ona göre, insanlar bu şekilde daha iyi tanınırdı.

'Odasını başkalarıyla paylaşmayı sevmezdi' cümlesinin yüklemi 'sevmezdi' (sevmek) geçişli bir fiildir ve nesne almıştır ('odasını başkalarıyla paylaşmayı'). Diğer seçeneklerdeki eylemler geçişsizdir.