Anlatım Yolları 1
Gazeteci olmak bir ayrıcalıktır elbet. Unutulmaz anılar kalır kişide acısıyla, tatlısıyla. Bir arayış içinde geçmiştir o yıllar, koşturmayla, konuşmayla, yazmayla. Bir bakıma Özdemir Asaf’ın şu ünlü dizesini düşündürür: “Durduğum nokta yerinde durmuyor.” Öyledir, hem sen koşup durursun araştırıp, inceleyip bir şeyler bulmak için hem de konularının kaynağı olan toplum durmaksızın değişir yöneticileriyle, sorumlularıyla. Bu parçanın anlatımıyla ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
Bu testteki tüm sorular ve cevapları (25 soru)
1. Gazeteci olmak bir ayrıcalıktır elbet. Unutulmaz anılar kalır kişide acısıyla, tatlısıyla. Bir arayış içinde geçmiştir o yıllar, koşturmayla, konuşmayla, yazmayla. Bir bakıma Özdemir Asaf’ın şu ünlü dizesini düşündürür: “Durduğum nokta yerinde durmuyor.” Öyledir, hem sen koşup durursun araştırıp, inceleyip bir şeyler bulmak için hem de konularının kaynağı olan toplum durmaksızın değişir yöneticileriyle, sorumlularıyla. Bu parçanın anlatımıyla ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
- A) Konuşma havası içinde yazılmıştır.
- B) Devrik cümlelere yer verilmiştir.
- C) Sözcükler arasında sessel yinelemeler kurulmuştur.
- D) Benzetmeden yararlanılmıştır. ✓
Metin konuşma havasında yazılmış, devrik cümleler ve sessel yinelemeler (acısıyla, tatlısıyla; koşturmayla, konuşmayla...) içermektedir. Ancak belirgin bir benzetme sanatı kullanılmamıştır.
2. Hangi cümlede açıklayıcı anlatım kullanılmaktadır?
- A) Bu kitabın konusu, kahramanlık ve fedakârlık üzerine kurulu. ✓
- B) Anahtarı sessizce kilide sokup kapıyı yavaşça araladı.
- C) Masmavi denizin üstünde beyaz köpüklü dalgalar dans ediyordu.
- D) Sanatçının görevi toplumu yansıtmak değil, ona yön vermektir.
'Bu kitabın konusu, kahramanlık ve fedakârlık üzerine kurulu.' cümlesi, açıklama yaparak bilgi veren bir anlatım tarzı kullanmaktadır.
3. Hangi cümlede tartışmacı anlatım kullanılmıştır?
- A) Eğitim sistemimizin temel amacı bireysel yetenekleri açığa çıkarmaktır.
- B) Yolun kenarındaki yaşlı çınar ağacı, gölgesini sokağa sermişti.
- C) Bazı insanlar sanatın gereksiz olduğunu düşünüyor, ancak bu doğru bir yaklaşım değil. ✓
- D) Kütüphaneye girip en arka sıradaki masaya oturdu ve okumaya başladı.
'Bazı insanlar sanatın gereksiz olduğunu düşünüyor, ancak bu doğru bir yaklaşım değil.' cümlesi, bir düşünceyi çürütmeye yönelik tartışmacı bir anlatım kullanmaktadır.
4. Hangi cümlede öğretici anlatım vardır?
- A) Dünya, güneş etrafında dönen bir gezegendir. ✓
- B) Odanın ortasında ağır kokulu, kırmızı kadife bir koltuk duruyordu.
- C) Bazı eleştirmenler şiirin bittiğini söylese de bu doğru değildir.
- D) Biletini gişeden alıp perondaki trene doğru yürümeye başladı.
'Dünya, güneş etrafında dönen bir gezegendir.' cümlesi, bilgi vermek amacıyla öğretici anlatım kullanmaktadır.
5. Hangi cümlede öğretici anlatım örneği bulunmaktadır?
- A) Fotosentez, bitkilerin güneş ışığını kullanarak besin üretmesidir. ✓
- B) Yazarın dili sadece kendisi için kullandığı tezi savunulamaz.
- C) Kürsünün arkasındaki genç konuşmacı gözlüklerini düzelterek söze başladı.
- D) Yemyeşil vadinin ortasında kiremit çatılı küçük bir köy evi duruyordu.
'Fotosentez, bitkilerin güneş ışığını kullanarak besin üretmesidir.' cümlesi, bilgi vererek öğretici anlatım kullanmaktadır.
6. Hangi cümlede _düşsel (fantastik)_ anlatım kullanılmıştır?
- A) Odanın duvarları pembe renkteydi.
- B) Sokakta yürürken eski bir arkadaşımı gördüm.
- C) Gökyüzündeki bulutlar pamuk şekerine dönüşüp yere yağdı. ✓
- D) Türkiye'nin başkenti Ankara'dır.
'Gökyüzündeki bulutlar pamuk şekerine dönüşüp yere yağdı.' cümlesi, gerçeküstü ve hayal ürünü bir durumu anlattığı için düşsel anlatıma örnektir.
7. Hangi cümlede _emredici_ anlatım kullanılmıştır?
- A) Lütfen kapıyı kapatır mısınız?
- B) Odanı hemen toplamalısın.
- C) Ders çalışmak çok faydalıdır.
- D) Hemen buraya gel ve ödevini yap! ✓
'Hemen buraya gel ve ödevini yap!' cümlesi, kesin bir emir ve buyruk içerdiği için emredici anlatım türüne girer.
8. Hangi cümlede _lirik (coşkun)_ anlatım kullanılmıştır?
- A) Akşam oldu, güneş battı.
- B) Eyvah, yine geç kaldım!
- C) Ah, bu dağların engin sessizliği ruhumu nasıl da dinlendiriyor! ✓
- D) Toplantı yarın saat 10.00'da başlayacak.
'Ah, bu dağların engin sessizliği ruhumu nasıl da dinlendiriyor!' cümlesi, yoğun duyguları (huzur, hayranlık) ve coşkuyu dile getirdiği için lirik anlatıma örnektir.
9. Hangi cümlede _öyküleyici_ bir anlatım yoktur?
- A) Adam hızla merdivenleri çıktı ve kapıyı çaldı.
- B) Çocuk, topu alıp arkadaşına fırlattı.
- C) Göl kenarındaki evler, suya yansımıştı. ✓
- D) Sabah uyanınca hemen yüzünü yıkadı.
Diğer seçenekler bir hareket ve olay akışı (çıkmak, çalmak; almak, fırlatmak; uyanmak, yıkamak) bildirirken, 'Göl kenarındaki evler, suya yansımıştı.' cümlesi bir anı, bir durumu tasvir eder (betimleme).
10. Hangi cümlede _betimleyici_ ögeler ağır basmaktadır?
- A) Toplantı saat 15.00'te sona erdi.
- B) Yeni bir bilgisayar almayı düşünüyorum.
- C) Kıyıya vuran dalgaların köpükleri, bembeyaz bir dantel gibi görünüyordu. ✓
- D) Spor yapmak sağlık için çok önemlidir.
'Kıyıya vuran dalgaların köpükleri, bembeyaz bir dantel gibi görünüyordu.' cümlesi, görsel bir tasvir ve benzetme yaparak betimleyici anlatımı kullanmaktadır.
11. Hangi cümlede _tartışmacı_ bir anlatım söz konusudur?
- A) Dünya, kendi ekseni etrafında 24 saatte döner.
- B) Filmi izlerken çok duygulandım.
- C) Bazıları şiirin gereksiz olduğunu savunur; oysa şiir, ruhun gıdasıdır. ✓
- D) Yağmurdan sonra toprak mis gibi kokuyordu.
'Bazıları şiirin gereksiz olduğunu savunur; oysa şiir, ruhun gıdasıdır.' cümlesi, bir görüşü ('şiir gereksizdir') 'oysa' ile çürütüp kendi tezini ('şiir ruhun gıdasıdır') savunmaktadır.
12. Hangi cümlede _emredici_ bir anlatım kullanılmıştır?
- A) Lütfen sessiz olabilir misiniz?
- B) Dışarı çıkarken kapıyı kilitlemeyi unutma. ✓
- C) Bugün hava güneşli olabilir.
- D) Kitap okumayı çok seviyorum.
'Dışarı çıkarken kapıyı kilitlemeyi unutma.' cümlesi, bir uyarı ve yapılması gereken bir eylemi buyruk şeklinde (emir kipi olumsuz) ifade etmektedir.
13. 'Dev, tek gözünü kırpıştırdı ve kükredi. Sesi, dağları titretecek güçteydi.' Bu cümlede hangi anlatım türü kullanılmıştır?
- A) Açıklayıcı Anlatım
- B) Düşsel Anlatım ✓
- C) Emredici Anlatım
- D) Kanıtlayıcı Anlatım
Parçada 'dev' ve onun 'dağları titreten sesi' gibi gerçeküstü, hayal ürünü unsurlar yer almaktadır. Bu nedenle düşsel anlatım kullanılmıştır.
14. Hangi cümlede _gelecekten söz eden_ anlatım kullanılmıştır?
- A) Dün akşam çok güzel bir film izledim.
- B) Şu anda ders çalışıyorum.
- C) Yarın sabah erkenden yola çıkacağız. ✓
- D) Eskiden buralar hep dutluktu.
'Yarın sabah erkenden yola çıkacağız.' cümlesi, henüz gerçekleşmemiş, gelecekte yapılması planlanan bir eylemi bildirmektedir.
15. Aşağıdaki cümlelerden hangisi _açıklayıcı_ bir anlatım içermez?
- A) Hücre, canlının en küçük yapı taşıdır.
- B) Güneş sistemi, sekiz gezegenden oluşur.
- C) Eyvah, otobüsü kaçırdım! ✓
- D) Fiiller, cümlede iş, oluş veya hareket bildirir.
'Eyvah, otobüsü kaçırdım!' cümlesi, bir duygu (telaş, üzüntü) patlamasını ifade eder (lirik/coşkun anlatım). Diğer seçenekler ise nesnel bilgi ve tanımlar içermektedir (açıklayıcı anlatım).
16. Hangi cümlede _öğretici_ anlatım ağır basmaktadır?
- A) Bu sabah içim içime sığmıyor!
- B) Roman, genellikle karakterlerin başından geçen olayları anlatır. ✓
- C) Ah, o eski güzel günler nerede!
- D) Odanın duvarları sarıya boyanmıştı.
'Roman, genellikle karakterlerin başından geçen olayları anlatır.' cümlesi, 'Roman nedir?' sorusuna yönelik bir tanım ve bilgi içerdiği için öğretici (açıklayıcı) anlatımdır.
17. Hangi cümlede _betimleyici_ anlatım yoktur?
- A) Gökyüzü, kurşuni bulutlarla kaplanmıştı.
- B) Yumuşacık yatağına uzandı.
- C) Binanın inşaatı gelecek yıl tamamlanacak. ✓
- D) Sert bakışlı adam, kalabalığı süzüyordu.
Diğer seçenekler görsel ('kurşuni bulutlar', 'sert bakışlı') veya dokunsal ('yumuşacık yatak') tasvirler içerirken, 'Binanın inşaatı...' cümlesi gelecek hakkında bilgi vermektedir, bir tasvir içermez.
18. Bir insanın düşünceleri başkalarına gülünç denecek kadar yanlış, saçma gelebilir. Okurken ister güler ister alay ederiz. Kime ne! Ama iş yazıya dökülünce o düşüncelerin yanlış olduğunu belirtmekten, kendi düşüncelerimizi ileri sürmekten öteye geçmemiz tartışma sözcüğüne sığmaz. Üstelik şu da bir gerçek: Günümüzde yalnız gülünç olduğu sanılan düşünceler değil, her karşıt düşünce alaya alınıyor. Bu parçanın anlatımıyla ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
- A) Öznellik söz konusudur.
- B) Kanıt gösterilmiştir. ✓
- C) Genelleme yapılmıştır.
- D) Deyim kullanılmıştır.
Yazar kendi fikirlerini ve gözlemlerini aktarmıştır (öznellik). 'Her karşıt düşünce alaya alınıyor' ifadesi bir genellemedir. 'Yazıya dökmek', 'alaya almak' gibi deyimler kullanılmıştır. Ancak yazar düşüncelerini bilimsel bir veri veya kanıtla desteklememiştir, tamamen kendi görüşüdür (kanıt yoktur).
19. Güzeldere'de kışın bembeyaz bir sessizlik kaplar her yanı. İlkbaharda taze yeşilin, eflatun orman gülleriyle uyumu göze çarpar. Yazın koyu bir yeşil hâkim olur dağlara. Ya sonbaharda? Kayınların, gürgenlerin kırmızısı, ıhlamur yapraklarının saman gibi sarısıyla güze direnen çalıların yeşili birbirine karışır. Güzeldere’nin en görkemli zamanıdır sonbahar. Bu parçanın anlatımıyla ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
- A) Benzetme yapılmıştır.
- B) Betimleyici ögelere yer verilmiştir.
- C) Öznellik ağır basmaktadır.
- D) Yinelemelere başvurulmuştur. ✓
Parçada 'saman gibi sarı' benzetmedir. Renkler ve doğa tasvirleri betimlemedir. 'En görkemli zamanı' yazarın kişisel görüşüdür (öznellik). Ancak parçada belirgin bir yineleme yoktur.
20. Aşağıdakilerden hangisi _tartışmacı_ anlatımın özelliklerinden biri değildir?
- A) Bir tezi savunmak veya bir antitezi çürütmek.
- B) Okuyucuyu ikna etme amacı gütmek.
- C) Görsel ayrıntılara ve tasvirlere ağırlık vermek. ✓
- D) Genellikle 'bence', 'oysa', 'fakat' gibi bağlaçlar kullanmak.
Görsel ayrıntılara ve tasvirlere ağırlık vermek, betimleyici anlatımın temel özelliğidir. Tartışmacı anlatım ise düşünceler ve fikirler üzerine kuruludur.
21. Aşağıdaki cümlelerden hangisi _tartışmacı_ bir anlatım içermez?
- A) Eleştirmenler bu romanı beğenmemiş ama bence harika bir eser.
- B) Toplu taşıma kullanmak, özel araç kullanmaktan her zaman daha iyidir.
- C) Bazılarının sandığının aksine, teknoloji insanlığı tembelleştirmiyor.
- D) Güneş, doğudan doğar ve batıdan batar. ✓
'Güneş, doğudan doğar ve batıdan batar.' cümlesi, herkesçe kabul edilen, tartışmaya kapalı nesnel bir bilgidir (açıklayıcı). Diğer seçenekler ise kişisel görüşler ve tezler içermektedir (tartışmacı).
22. Aşağıdaki cümlelerden hangisi _düşsel (fantastik)_ bir anlatım içermez?
- A) Ejderha, ateş püskürerek kaleye saldırdı.
- B) Peri kızı, elindeki değnekle taşı altına çevirdi.
- C) Güneş, bulutların arasından yavaşça yükseliyordu. ✓
- D) Konuşan ağaçlar, ona yolu gösterdi.
Diğer seçenekler gerçeküstü ve hayal ürünü unsurlar (ejderha, peri kızı, konuşan ağaçlar) içerirken, 'Güneş, bulutların arasından yavaşça yükseliyordu.' cümlesi doğada gözlemlenebilen gerçek bir durumu anlatır.
23. 'Yaşlı adam, bastonuna dayanarak yavaşça ilerledi. Her adımda duraklıyor, derin bir nefes alıyordu.' Bu parçada hangi iki anlatım türü bir arada kullanılmıştır?
- A) Açıklama ve Tartışma
- B) Öyküleme ve Betimleme ✓
- C) Emredici ve Düşsel
- D) Açıklama ve Betimleme
Parçada 'adamın ilerlemesi, duraklaması, nefes alması' bir olayı (öyküleme) anlatırken, 'yaşlı olması', 'bastonuna dayanması' ve 'yavaşça ilerlemesi' onun durumunu tasvir eder (betimleme).
24. Hangi seçenekteki paragraf, _betimleyici anlatım_a örnek olarak gösterilemez?
- A) Eski, ahşap evin önünde durdu. Çatısı çökmüş, pencereleri kırılmıştı.
- B) Denizin üzerinde hafif bir sis tabakası vardı. Güneş, bu sisin ardından solgun görünüyordu.
- C) Yazarın son kitabı, okuyucular tarafından büyük beğeni topladı ve satış rekorları kırdı. ✓
- D) Adamın yorgun gözleri, yüzündeki derin çizgilerle birleşiyordu.
İlk iki ve son seçenek görsel tasvirler içerirken (betimleme), 'Yazarın son kitabı...' ile başlayan cümle bir durumu aktarmakta, bilgi vermektedir (açıklama) veya bir olayı özetlemektedir (öyküleme). Görsel bir tasvir içermez.
25. Bir konuyu, okuyucunun fikrini değiştirmek amacıyla, tez ve antitezler sunarak ele alan anlatım türü hangisidir?
- A) Açıklayıcı Anlatım
- B) Öyküleyici Anlatım
- C) Betimleyici Anlatım
- D) Tartışmacı Anlatım ✓
Tartışmacı anlatımın temel amacı, bir tezi savunmak ve karşıt tezi (antitezi) çürütmek suretiyle okuyucuyu yazarın bakış açısına ikna etmektir.