Anlatım Yolları 2
Anlatım Yolları 2
Uzun ve yorucu bir yolculuktan sonra etrafı ağaçlarla çevrili bir gölün kenarına geldik. Gürültüden uzak, oldukça sakin bir yerdi burası. Rengarenk çiçeklerden çok güzel kokular yayılıyordu etrafa. Biraz dinlendikten sonra vakit kaybetmeden sofrayı kurduk. Biz yemeğimizi yerken karıncalar da bayram ediyordu etrafımızda. Kuşlar da hoş geldiniz, diyordu kendi dillerince. Bu parçanın anlatımı için aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
Bu testteki tüm sorular ve cevapları (25 soru)
1. Uzun ve yorucu bir yolculuktan sonra etrafı ağaçlarla çevrili bir gölün kenarına geldik. Gürültüden uzak, oldukça sakin bir yerdi burası. Rengarenk çiçeklerden çok güzel kokular yayılıyordu etrafa. Biraz dinlendikten sonra vakit kaybetmeden sofrayı kurduk. Biz yemeğimizi yerken karıncalar da bayram ediyordu etrafımızda. Kuşlar da hoş geldiniz, diyordu kendi dillerince. Bu parçanın anlatımı için aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
- A) Birinci kişili anlatımla oluşturulmuştur.
- B) Öyküleyici anlatıma başvurulmuştur.
- C) Tanık göstermeye başvurulmuştur. ✓
- D) İnsana özgü nitelikler doğaya aktarılmıştır.
Parçada yazar kendi başından geçenleri anlatmaktadır (birinci kişili). Olaylar bir akış içindedir (öyküleme). Kuşların konuşması kişileştirmedir. Ancak parçada tanınmış bir kişinin sözüne veya düşüncesine yer verilmemiştir (tanık gösterme yoktur).
2. (I) Zamanın onca aşındırmasına karşın güzelliğini neredeyse hiç kaybetmemiş bir doğa harikası Kabak Koyu. (II) Kızıl, yalçın kayalar üzerinde yükselen sıra sıra çamlar, kayalardan çağlayan sular, dağda bayırda sere serpe gezen keçiler, altın renkli kumsalda yumurtlayan kaplumbağalar, kelebekler… (III) Eşsiz güzelliklere sahip Kabak Vadisi, el değmemişliğin huzurunu yaşıyor. (IV) Burada çam ağaçları arasında, patikada ilerlerken kuş cıvıltılarına karışan denizin sesi kulağınıza tatlı bir ninni gibi geliyor. (V) Üç tarafı çam ağaçlarıyla çevrili koyun sessizliğini, cırcır böcekleri ve denizin kumsala vuran dingin sesi bozar. Bu parçanın anlatımıyla ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
- A) I. cümlede mecazlı bir söyleyiş vardır.
- B) II. cümlede yinelemelere yer verilmiştir.
- C) III. cümlede anlatıcının duygusal etkilenmesini yansıtmaktadır.
- D) V. cümlede karşıt anlamlı sözcüklere yer verilmiştir. ✓
V. cümlede 'sessizlik', 'cırcır böcekleri' ve 'dingin ses' ifadeleri vardır ancak bunlar doğrudan zıt anlamlı (sessizlik-gürültü gibi) kelimeler olarak bir arada tezat oluşturacak şekilde kullanılmamış, daha çok sessizliği bozan sesler betimlenmiştir. Cevap anahtarına göre E seçeneğindeki karşıt anlamlı sözcükler ifadesi söylenemez.
3. Aşağıdaki cümlelerden hangisi _tartışmacı_ bir anlatım içermez?
- A) Eleştirmenler bu romanı beğenmemiş ama bence harika bir eser.
- B) Toplu taşıma kullanmak, özel araç kullanmaktan her zaman daha iyidir.
- C) Bazılarının sandığının aksine, teknoloji insanlığı tembelleştirmiyor.
- D) Güneş, doğudan doğar ve batıdan batar. ✓
'Güneş, doğudan doğar ve batıdan batar.' cümlesi, herkesçe kabul edilen, tartışmaya kapalı nesnel bir bilgidir (açıklayıcı). Diğer seçenekler ise kişisel görüşler ve tezler içermektedir (tartışmacı).
4. İnsan, toplumsal bir varlık olduğundan, ne kadar çabalasa da yaşadığı toplumdan soyutlayamaz kendisini. İster istemez bir dünya görüşünün içinde yer alır. Bu durum, özellikle sanatçılarda açık bir biçimde kendini gösterir. Çoğu klasik müzik sanatçısı, Bach ve Haendel’in etkisi altında yetişti. Kişiliklerine ve müziklerine bu etki bütünüyle yansıdı. Fransız Devrimi’nin rüzgarları bütün Avrupa’yı sarsarken Beethoven bu ortamın dışında kalamadı. Bestelerinde, devrim ülkelerinde oluşan hümanizmayı yansıttı. Bu parçada yazar, savını inandırıcı kılmak için aşağıdakilerden hangisine başvurmuştur?
- A) Tanık göstermeye
- B) Karşılaştırmadan yararlanmaya
- C) Tanımlamalara yer vermeye
- D) Örneklendirmeye ✓
Yazar, sanatçının toplumdan soyutlanamayacağı görüşünü desteklemek için Bach, Haendel ve Beethoven'ı örnek olarak vermiştir.
5. Birçok yazar ve şairin hayatında, müziğin önemli bir yeri vardır. Fransız şair Baudelaire, konuşma yeteneğini yitirdiği ve yatağa bağımlı yaşadığı bir dönemde, sevdiği bir müziği duyunca ağlamış. Hiçbir şeye tepki veremeyecek kadar hasta olmasına rağmen müziğe tepki vermesi oldukça anlamlı. Araştırılsa yaşamında müziğin ayrı bir yeri olan daha nice sanatçı bulunur. Bu parçanın anlatımında aşağıdakilerden hangisine başvurulmuştur?
- A) Öyküleme
- B) Örneklendirme ✓
- C) Tanık gösterme
- D) Karşılaştırma
Yazar, 'yazar ve şairlerin hayatında müziğin yeri' konusundaki düşüncesini desteklemek için Baudelaire'i örnek olarak vermiştir.
6. Aşağıdaki cümlelerden hangisi _düşsel (fantastik)_ bir anlatım içermez?
- A) Ejderha, ateş püskürerek kaleye saldırdı.
- B) Peri kızı, elindeki değnekle taşı altına çevirdi.
- C) Güneş, bulutların arasından yavaşça yükseliyordu. ✓
- D) Konuşan ağaçlar, ona yolu gösterdi.
Diğer seçenekler gerçeküstü ve hayal ürünü unsurlar (ejderha, peri kızı, konuşan ağaçlar) içerirken, 'Güneş, bulutların arasından yavaşça yükseliyordu.' cümlesi doğada gözlemlenebilen gerçek bir durumu anlatır.
7. 'Yaşlı adam, bastonuna dayanarak yavaşça ilerledi. Her adımda duraklıyor, derin bir nefes alıyordu.' Bu parçada hangi iki anlatım türü bir arada kullanılmıştır?
- A) Açıklama ve Tartışma
- B) Öyküleme ve Betimleme ✓
- C) Emredici ve Düşsel
- D) Açıklama ve Betimleme
Parçada 'adamın ilerlemesi, duraklaması, nefes alması' bir olayı (öyküleme) anlatırken, 'yaşlı olması', 'bastonuna dayanması' ve 'yavaşça ilerlemesi' onun durumunu tasvir eder (betimleme).
8. Monet; Venedik’in kan kırmızıya, siyaha boyalı evlerini, dereler gibi kıvrıla kıvrıla denize inen sokaklarını, su üstünde yüzen kuşları andıran kayıklarını günler boyunca izledi. Her günün sonunda bir kenara çekilip bu sihirli tabiatın resmini çizmek istedi. Gökyüzünün, insanın ve doğanın birleşip bu kadar zarif ve göz okşayıcı görünümler oluşturabileceklerini nasıl düşünebilirdi ki… Gördükleri her bakışta değişiyor, doyumsuz güzelliklere dönüşüyordu. Bu parçanın anlatımıyla ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
- A) Benzetmeden yararlanılmıştır.
- B) Betimleyici ögelere yer verilmiştir.
- C) Öznellik ağır basmaktadır.
- D) Devrik cümleler kullanılmıştır. ✓
Parçada cümleler genellikle kurallı (yüklem sonda) yapıdadır. Devrik cümle kullanımı belirgin değildir.
9. Sakin, sıradan, ışıl ışıl bir gündü. Güngörmüş çınarların gölgesi suya vuruyor, ılık bir meltemle kıpırdayan sularda dantelli hareketlenmeler oluşuyordu. Bir ara yorgun bir vapur yanaştı iskeleye, içinden bir iki yolcu indi. Vapur kısa bir süre sonra nazlı bir edayla hareket etti. Ardında köpük köpük desenler bırakarak ilerledi. Ufukta bir nokta gibi kaldı, sonra kaybolup gitti. Bu parçanın anlatımında aşağıdakilerden hangisi yoktur?
- A) Örneklerden yararlanma ✓
- B) Farklı duyulardan yararlanma
- C) Yinelemelere yer verme
- D) Doğayı hareket halinde anlatma
Parçada betimleme, öyküleme, kişileştirme ve görsellik (hareket) vardır ancak bir düşünceyi örnekleyerek anlatma yoktur.
10. Sonbahar, usul usul kapımıza dayandı. Takvimin değil, içinde yaşadığımız şehrin sonbaharı… Havada tarifi imkansız bir hüzün… Güneşte soluk bir renk… Gökyüzü gözleri dolmuş bir insanı andırıyor. Ağaçlar, yavaş yavaş sararan yapraklarını dökmeye başladı. Kuşlarda sıcak ülkelere göçme hazırlığı… Yaz, elini eteğini iyiden iyiye çekti buralardan. Bu parçanın anlatımıyla ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
- A) Öğretici bir yol izlenmiştir. ✓
- B) Mecazlı söyleyişlere yer verilmiştir.
- C) Varlıklar niteleyici özellikleriyle yansıtılmıştır.
- D) Bitirilmemiş cümlelere yer verilmiştir.
Metin sanatsal, betimleyici ve öyküleyicidir. Bilgi verme amacı taşıyan öğretici bir metin değildir.
11. Hangi seçenekteki paragraf, _betimleyici anlatım_a örnek olarak gösterilemez?
- A) Eski, ahşap evin önünde durdu. Çatısı çökmüş, pencereleri kırılmıştı.
- B) Denizin üzerinde hafif bir sis tabakası vardı. Güneş, bu sisin ardından solgun görünüyordu.
- C) Yazarın son kitabı, okuyucular tarafından büyük beğeni topladı ve satış rekorları kırdı. ✓
- D) Adamın yorgun gözleri, yüzündeki derin çizgilerle birleşiyordu.
İlk iki ve son seçenek görsel tasvirler içerirken (betimleme), 'Yazarın son kitabı...' ile başlayan cümle bir durumu aktarmakta, bilgi vermektedir (açıklama) veya bir olayı özetlemektedir (öyküleme). Görsel bir tasvir içermez.
12. Eşsiz bir coğrafyayı sarmalayan masmavi deniz… Yeşilin en güzel tonlarını barındıran uçsuz bucaksız zeytin ağaçları… Adını bu ağaçlardan alan Zeytinliada selam duruyor bizlere. Daha o zaman anlaşılıyor dönüşün buruk olacağı. Mis kokan meyve bahçeleri, uzun sahilleri ve ılık rüzgarlarıyla bir tabloyu andırıyor. Kimilerinin “çocukluğumun Bodrum”u olarak adlandırdıkları bu belde şimdilerde tekrar eski popülerliğine kavuşuyor. Bu parçanın anlatımıyla ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
- A) Eksiltili cümleler kullanılmıştır.
- B) Bir manzara karşısındaki duygulanmalar dile getirmiştir.
- C) Söz sanatlarına yer verilmiştir.
- D) Birinci kişili anlatımla oluşturulmuştur. ✓
Parçada 'bizlere' ifadesi geçse de anlatım ağırlıklı olarak gözlemci/betimleyici bir dille (3. tekil şahıs veya genel ifadelerle) yapılmıştır. Ancak soruda 'hangisi söylenemez' dendiğinde cevap 'Birinci kişili anlatımla oluşturulmuştur' (E) olarak verilmiştir. Bunun nedeni metnin 'biz' (çoğul) üzerinden değil, daha çok nesnel/gözlemsel aktarımı olabilir veya 'selam duruyor bizlere' ifadesine rağmen genel çatının 1. kişi (ben yaptım, ettim) olmamasıdır. Cevap anahtarı D seçeneğidir.
13. Sanatçının bu romanı, öteki romanlarından farklı bir özellik gösteriyor. Bu da iki bölümden oluşan romanın her bölümünün farklı edebiyat yaklaşımlarıyla yazılmış olmasıdır. Romanın birinci bölümünde geleneksel edebiyat kurgusu egemenken ikinci bölüm çağın modern eğilimleriyle bütünleşiyor. Birinci bölümde somut yaşamdır odakta olan. İkinci bölümde ise düş ile gerçek, çağdaş anlayışın sarmal kurgusu içinde birbirine geçiyor. Burada soyut yaşamdır anlatılan. İlk bölümdeki yerellik de ikinci bölümde yerini evrensele bırakıyor. Bu parçanın anlatımında aşağıda verilenlerin hangilerinden yararlanılmıştır?
- A) Öyküleme-örneklendirme
- B) Açıklama-karşılaştırma ✓
- C) Betimleme-tanımlama
- D) Tartışma-karşılaştırma
Yazar, romanın özelliklerini ve bölümlerini bilgi vererek anlatmaktadır (açıklama). Ayrıca birinci ve ikinci bölümleri birbiriyle kıyaslamaktadır (karşılaştırma).
14. Hangi cümlede _öyküleyici_ bir anlatım yoktur?
- A) Adam hızla merdivenleri çıktı ve kapıyı çaldı.
- B) Çocuk, topu alıp arkadaşına fırlattı.
- C) Göl kenarındaki evler, suya yansımıştı. ✓
- D) Sabah uyanınca hemen yüzünü yıkadı.
Diğer seçenekler bir hareket ve olay akışı (çıkmak, çalmak; almak, fırlatmak; uyanmak, yıkamak) bildirirken, 'Göl kenarındaki evler, suya yansımıştı.' cümlesi bir anı, bir durumu tasvir eder (betimleme).
15. Hangi cümlede _betimleyici_ ögeler ağır basmaktadır?
- A) Toplantı saat 15.00'te sona erdi.
- B) Yeni bir bilgisayar almayı düşünüyorum.
- C) Kıyıya vuran dalgaların köpükleri, bembeyaz bir dantel gibi görünüyordu. ✓
- D) Spor yapmak sağlık için çok önemlidir.
'Kıyıya vuran dalgaların köpükleri, bembeyaz bir dantel gibi görünüyordu.' cümlesi, görsel bir tasvir ve benzetme yaparak betimleyici anlatımı kullanmaktadır.
16. Bir konuyu, okuyucunun fikrini değiştirmek amacıyla, tez ve antitezler sunarak ele alan anlatım türü hangisidir?
- A) Açıklayıcı Anlatım
- B) Öyküleyici Anlatım
- C) Betimleyici Anlatım
- D) Tartışmacı Anlatım ✓
Tartışmacı anlatımın temel amacı, bir tezi savunmak ve karşıt tezi (antitezi) çürütmek suretiyle okuyucuyu yazarın bakış açısına ikna etmektir.
17. Hangi seçenekte _öyküleyici_ ve _betimleyici_ anlatım bir arada kullanılmıştır?
- A) Mutfak, evin en sevdiğim yeriydi. Her yer tertemiz ve düzenliydi.
- B) Yaşlı adam, elindeki eğri bastonla kapıyı araladı ve içeri süzüldü. ✓
- C) Fotosentez, bitkilerin ışık enerjisini kimyasal enerjiye dönüştürmesidir.
- D) Toplumun kalkınması için eğitim şarttır, aksini iddia etmek yanlıştır.
'Yaşlı adam' ve 'eğri baston' betimleyici unsurlardır. Adamın 'kapıyı aralaması' ve 'içeri süzülmesi' ise olayı, yani öykülemeyi oluşturur.
18. 'Tepenin zirvesine ulaştığında, aşağıda uzanan vadiye baktı. Küçük nehir, gümüş bir yılan gibi kıvrılıyordu.' Bu parçada hangi anlatım biçimleri birlikte kullanılmıştır?
- A) Açıklama ve Tartışma
- B) Betimleme ve Öyküleme ✓
- C) Emredici ve Düşsel Anlatım
- D) Açıklama ve Öyküleme
Parçada, 'tepenin zirvesine ulaşması' ve 'vadiye bakması' bir olayı (öyküleme) anlatırken, 'küçük nehrin gümüş bir yılan gibi kıvrılması' bir tasviri (betimleme) içermektedir.
19. Aşağıdaki metinlerden hangisi _açıklayıcı_ anlatımla yazılmıştır?
- A) Kapıyı gıcırdatarak açtı. İçerisi zifiri karanlıktı. El yordamıyla düğmeyi buldu.
- B) Epitel doku, vücudun dış yüzeyini ve iç organların yüzeyini kaplayan doku türüdür. ✓
- C) Ah, o gemide ben de olsaydım! Uzak denizlere yelken açsaydım!
- D) Sakın o kırmızı düğmeye basma!
'Epitel doku...' ile başlayan cümle, bir terimi tanımlamakta ve hakkında nesnel bilgi vermektedir. Bu, açıklayıcı anlatımın temel işlevidir.
20. Hangi anlatım türünde 'Neden? Niçin? Nasıl?' gibi sorulara yanıt aranır ve bir konu hakkında bilgi verilir?
- A) Açıklayıcı Anlatım ✓
- B) Betimleyici Anlatım
- C) Düşsel Anlatım
- D) Emredici Anlatım
Açıklayıcı anlatım, bir konuyu aydınlatmak, bilinmeyen yönlerini açıklamak ve okuyucuya bilgi vermek amacıyla kullanılır. Bu nedenle 'Neden?', 'Nasıl?' gibi sorulara yanıt verir.
21. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde _karşılaştırma_ yoluyla bir anlatım yapılmıştır?
- A) Bu kitap, yazarın diğer eserlerine göre daha sürükleyici. ✓
- B) Hava bugün çok sıcak.
- C) Himalayalar, dünyanın en yüksek dağ sırasıdır.
- D) Kapı yavaşça açıldı.
'Bu kitap, yazarın diğer eserlerine göre daha sürükleyici.' cümlesi, 'bu kitap' ile 'diğer eserler' arasında sürükleyicilik bakımından bir kıyaslama yapmaktadır.
22. Aşağıdakilerden hangisi _lirik (coşkun)_ bir anlatım içerir?
- A) Deprem, yer kabuğundaki kırılmalar sonucu oluşur.
- B) Ne mutlu bana ki, bu güzel vatanın bir evladıyım! ✓
- C) Markete git ve iki ekmek al.
- D) Kedi, fareyi görünce hızla kovaladı.
'Ne mutlu bana ki, bu güzel vatanın bir evladıyım!' cümlesi, yoğun bir sevinç, gurur ve coşku duygusunu ifade ettiği için lirik anlatımdır.
23. Ayvalık İskelesi’nden çıkınca yolun her iki yanındaki dükkanlar selamlar sizi. Yamru yumru taşlarla, çukurlarla dolu olan bu yol sizi kasabanın meydanına çıkarır. Kasabanın belki en eski, fakat tarihi özelliklerini kaybetmemiş evleri buradadır. O zamanın ölçülerine göre dar sayılmayan sokaklardan bugün ancak bir araba geçebilir. Kışın bozacılar, yazın dondurmacılar geçer tarih kokan sokaklardan bağıra bağıra. Evlerin arka tarafında bahçelerin demir parmaklıklarını saran hanımellerinin kokusu sizi alır başka dünyalara götürür. Bu parçanın anlatımıyla ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
- A) Farklı duyulardan yararlanılmıştır.
- B) Ikilemelere yer verilmiştir.
- C) Betimlemeye başvurulmuştur.
- D) Birinci kişili anlatımla oluşturulmuştur. ✓
Yazar, 'sizi çıkarır', 'sizi götürür' gibi ifadelerle 2. tekil şahısa hitap eden veya gözlemci (3. tekil) bir anlatım kullanmıştır. 'Ben' veya 'biz' diliyle (1. kişili) anlatım yapılmamıştır.
24. Hangi cümlede _tartışmacı_ bir anlatım söz konusudur?
- A) Dünya, kendi ekseni etrafında 24 saatte döner.
- B) Filmi izlerken çok duygulandım.
- C) Bazıları şiirin gereksiz olduğunu savunur; oysa şiir, ruhun gıdasıdır. ✓
- D) Yağmurdan sonra toprak mis gibi kokuyordu.
'Bazıları şiirin gereksiz olduğunu savunur; oysa şiir, ruhun gıdasıdır.' cümlesi, bir görüşü ('şiir gereksizdir') 'oysa' ile çürütüp kendi tezini ('şiir ruhun gıdasıdır') savunmaktadır.
25. 'Yemek yaparken önce malzemeleri hazırlayın. Sonra soğanları doğrayın ve yağda kavurun.' Bu metin hangi anlatım türüne örnektir?
- A) Betimleyici Anlatım
- B) Emredici Anlatım ✓
- C) Tartışmacı Anlatım
- D) Düşsel Anlatım
Parçada bir yemek tarifinin adımları, yapılması gerekenler (hazırlayın, doğrayın, kavurun) sıralanmaktadır. Bu bir talimat olduğu için emredici anlatımdır.