Cümle Türleri 2

1. Aşağıdaki cümlelerin hangisi 'biçimce olumsuz' *değildir*?

• A) Bu havada dışarı çıkılmaz.
• B) Çocuk hiç akıllı değil.
• C) Evde ne ekmek ne de su var.
• D) Sokağın başında bekliyor. ✓

'Bekliyor' cümlesinde 'değil, yok, -me, -maz, -sız' gibi biçimsel olumsuzluk unsurları yoktur. (A)'da '-maz', (B)'de 'değil', (C)'de 'ne...ne' (anlamca olumsuz yapar) vardır.

2. Aşağıdakilerden hangisinde yan cümle zarf tümlecidir?

• A) Orada durman akıllıca değil.
• B) Söylemek istediklerimi bir türlü söyleyemiyorum.
• C) Seni müziğin çaldığı yere götüreceğim.
• D) Ona bunu sorduğunda sana cevap verecektir. ✓

'Sorduğunda' (ne zaman?) ifadesi zarf-fiil eki almış ve cümlede zarf tümleci görevinde kullanılmıştır.

3. Aşağıdakilerden hangisi 'ki'li birleşik cümledir?

• A) Anladım ki hiç kimse sen değil. ✓
• B) Evdeki hesap çarşıya uymadı.
• C) Seninki yine geç kaldı.
• D) Bendeki kalem bitti.

'Anladım' ve 'hiç kimse sen değil' yargıları 'ki' bağlacıyla bağlanarak birleşik cümle oluşturmuştur. Diğerlerinde '-ki' ektir.

4. "Of, bu sıcaklar ne zaman bitecek!" cümlesinin türü nedir?

• A) Ünlem Cümlesi ✓
• B) Soru Cümlesi
• C) Haber Cümlesi
• D) Şart Cümlesi

'Of' ünlemi bıkkınlık ve sıkılma duygusunu ifade eder. Soru kalıbında olsa da duygu ağır bastığı için ünlem cümlesidir.

5. Aşağıdakilerden hangisi öznesi ortak sıralı cümledir?

• A) Buraya geldi, adını sordu, sonra çekip gitti. ✓
• B) Vakit geldi, çabuk gidelim.
• C) Sana inanıyorum, sen haklısın.
• D) Mükemmel kahve yapardı, onu özlüyoruz.

Eylemlerin hepsi (geldi, sordu, gitti) aynı gizli özne ('O') tarafından yapıldığı için öznesi ortak sıralı cümledir.

6. Aşağıdakilerden hangisinde soru anlamı yoktur?

• A) Böyle bir ihtimal var mı?
• B) Okulunuzun yemekleri güzel miydi?
• C) Tekneyle seyahate çıkmaz olur muyum? ✓
• D) Bununla yemek pişirebilir miyiz?

'Tekneyle seyahate çıkmaz olur muyum?' cümlesi, cevap bekleyen bir soru cümlesi değil; 'Elbette çıkarım' anlamını taşıyan, onaylatma bildiren sözde soru cümlesidir.

7. Aşağıdaki cümlelerin hangisi 'bağlı, olumlu-olumsuz, kurallı, fiil cümlesi'dir?

• A) Çok çalıştı ama kazanamadı. ✓
• B) Hem ağlarım hem giderim.
• C) Yağmur yağdı ve seller oluştu.
• D) Kimse gelmedi, parti iptal oldu.

Bağlı ('ama' bağlacı), Olumlu-Olumsuz ('çalıştı' olumlu, 'kazanamadı' olumsuz), Kurallı (yüklemler sonda), Fiil (çalışmak, kazanmak).

8. Aşağıdakilerden hangisi devrik bir isim cümlesidir?

• A) Toplanan bulutlar nemle doluyor.
• B) Kırmızı kurbağalarda bir tür zehir var.
• C) Yarış içindeler sınıftaki arkadaşlar. ✓
• D) Kurbağa larvalarının hayatta kalma oranı yüzde bir.

'Yarış içindeler' yüklemi isim tamlaması grubundadır ve cümlenin başında yer aldığı için devriktir.

9. Aşağıdaki cümlelerin hangisi 'anlamca olumlu bir fiil cümlesi'dir?

• A) Bu evde kimse yaşamıyor.
• B) Dün akşam çok eğlendik. ✓
• C) Söyledikleri mantıklı değil.
• D) Hava oldukça soğuktu.

• B Seçeneği (Doğru): Yüklem 'eğlenmek' fiilidir ve eylem gerçekleştiği için olumludur. • A Seçeneği: 'Yaşamıyor' fiil cümlesidir ancak '-ma/-me' eki aldığı için olumsuzdur. • C Seçeneği: 'Değil' edatı cümleyi olumsuz ve isim cümlesi yapar. • D Seçeneği (Çeldirici): 'Soğuk' kelimesi isimdir (Soğuk-mak olmaz). Bu yüzden olumlu olsa bile fiil cümlesi değil, isim cümlesidir.

10. Aşağıdaki cümlelerin hangisi 'yapıca birleşik' *değildir*?

• A) Güneş doğunca yola koyuldular.
• B) Çok yorgun olduğum için işi bitirmeliyim.
• C) Hava karardı, herkes evine döndü. ✓
• D) Bana ne dediğini anlamadım.

'Hava karardı, herkes evine döndü.' cümlesi virgülle bağlanan birden fazla yüklem içerdiği için 'sıralı' cümledir. Diğer seçenekler fiilimsi (girişik birleşik) içerdiği için 'birleşik' cümle kabul edilir.

11. Aşağıdaki cümlelerin hangisi yükleminin türü bakımından diğerlerinden *farklıdır*?

• A) Yolun kenarında sessizce bekledi.
• B) Kardeşine güzel bir hediye almış.
• C) Bu ev, dedemden kalan tek mirastır. ✓
• D) Soruları dikkatlice okumalısın.

'Dedemden kalan tek mirastır' yüklemi bir sıfat tamlamasıdır (İsim Cümlesi). Diğer cümlelerin yüklemleri 'bekledi', 'almış' ve 'okumalısın' sözcükleri olduğu için fiil cümlesidir.

12. Aşağıdaki soru cümlelerinden hangisi cevap gerektirir?

• A) Hangi kalemi istiyorsun? ✓
• B) Bunları ben mi söylemişim?
• C) İnsan sevdiğine küser mi?
• D) Böyle havada dışarı çıkılır mı?

Gerçek soru cümlesidir, bilgi ister. Diğerleri sözde soru (tepkisel) cümlesidir.

13. Geçen seneki depremde on bin kişi ölmüştü. Aşağıdaki cümlelerden hangisi yükleminin türüne göre yukarıdaki cümle ile özdeş değildir?

• A) Bu afişi şehrin her tarafına astırdı.
• B) Kağıt havluyu tasarladık sizin için.
• C) Beni anlayacaksın büyüyünce.
• D) Senin saçında ne var öyle? ✓

Örnek cümlenin yüklemi 'ölmüştü' fiildir. 'Senin saçında ne var öyle?' cümlesinin yüklemi 'var' (mevcut) sözcüğü isim soyludur. Diğer seçenekler fiil cümlesidir.

14. Aşağıdaki cümlelerin hangisi 'anlamca olumsuz' bir cümledir?

• A) Seni aramadım değil.
• B) Bu sınavdan geçmek imkansız mı sanki?
• C) Her şeyin bir çaresi vardır.
• D) Ne bir ses ne bir nefes duyuluyordu. ✓

'Ne...ne' bağlacı, yüklemi biçimce olumlu olsa bile cümleye 'olumsuzluk' anlamı katar. Bu cümlede 'duyulmuyordu' anlamı vardır. Diğer seçenekler biçimce olumsuz görünse de anlamca olumludur.

15. Aşağıdaki cümlelerin hangisi 'anlamca olumsuz bir isim cümlesi'dir?

• A) O, sandığın kadar iyi biri değil. ✓
• B) Bunu neden yapmadın?
• C) Sokaklar bomboştu.
• D) Kimse onu anlamadı.

Hem yüklemi isim soylu ('iyi biri') olan 'isim cümlesi' hem de 'değil' sözcüğüyle 'olumsuz' yapılmış olmalıdır.

16. Yüklemin yerine göre hangisi diğerlerinden farklıdır?

• A) Sakla samanı, gelir zamanı.
• B) Gülme komşuna, gelir başına.
• C) Damlaya damlaya göl olur. ✓
• D) Besle kargayı, oysun gözünü.

'Göl olur' yüklemi sondadır (Kurallı). Diğer atasözlerindeki yüklemler (sakla, gülme, besle) baştadır (Devrik).

17. Aşağıdaki cümlelerin hangisi 'istek cümlesi'dir?

• A) Hadi, biz de dışarı çıkalım. ✓
• B) Her gün spor yapmalısın.
• C) Bunu sakın bir daha yapma!
• D) Ah, nerede o eski günler!

İstek kipinin ('-e, -a') kullanıldığı veya bir eylemin yapılmasının arzu edildiği cümledir. 'Çıkalım' fiili '-a' istek kipi ve 1. çoğul şahıs eki almıştır.

18. Aşağıdaki cümlelerden hangisi yapı bakımından farklıdır?

• A) Sana veda etmek için aradım.
• B) İçeri gir, ben hemen geliyorum. ✓
• C) Teşekkür etmek senin sözlüğünde yok mu?
• D) Almam gereken iki çanta daha var.

B seçeneği virgülle ayrılmış iki yargıdan oluşan sıralı cümledir. Diğerleri fiilimsi içeren birleşik cümlelerdir.

19. Aşağıdakilerden hangisi devrik bir isim cümlesidir?

• A) Bunlar sizin için değil.
• B) Size yardım etmeye hazır değilim.
• C) Yerinde yokmuş üç günden beri. ✓
• D) Onun keskin dişlerinden kaçacak hıza sahip değil.

'Yokmuş' yüklemi isim soyludur ve cümlenin başında/ortasında yer aldığı için devriktir.

20. Aşağıdaki cümlelerden hangisi biçimce olumsuz, anlamca olumludur?

• A) Binanın diğer cephesinde bir şey görmek mümkün değildi.
• B) Meşalelerin ışığı cephenin üst kısmına kadar erişemiyordu.
• C) Serseriler kapıya yaklaşmaya cesaret edemiyorlardı.
• D) Bayram abi bu konuda adım atmadı değil. ✓

'Atmadı değil' ifadesinde iki olumsuzluk unsuru (-ma ve değil) bir araya gelerek anlamı olumlu yapmıştır (Attı).

21. Aşağıdaki cümlelerin hangisi 'şartlı birleşik cümle'dir?

• A) Okula gidersen beni de ara. ✓
• B) Eve gelince yemek yedik.
• C) Gülerek yanıma yaklaştı.
• D) Tanıdık bir yüz aradı.

Yan cümlesi şart kipiyle (-sa/-se) kurulan ve temel cümleye bir şart koşan cümlelerdir. 'Gidersen' (git-er-se-n) şartlı birleşik cümle oluşturmuştur.

22. Aşağıdaki cümlelerin hangisi 'birleşik, devrik, olumsuz, fiil cümlesi'dir?

• A) Bilmiyor değilim yaptıklarını.
• B) Sınavı kazanamazsan çok üzülürsün.
• C) Bu şehirde yaşanmaz artık.
• D) Görmedim senin gibi güleni. ✓

'Görmedim senin gibi güleni.' cümlesi: Devrik (yüklem 'görmedim' başta), Olumsuz ('-me' eki var), Fiil cümlesi ('görmek' fiili) ve 'güleni' fiilimsisi olduğu için birleşiktir.

23. Aşağıdaki cümlelerin hangisi 'biçimce olumlu' bir cümledir?

• A) Seni sevmiyor değilim.
• B) Bu işi yapacak gücüm yok.
• C) Söylediklerim hiç de yanlış değil.
• D) Onunla sık sık görüşürüz. ✓

Biçimce olumlu cümle, 'değil, yok, -me, -maz, -sız' gibi olumsuzluk unsurlarını barındırmayan cümledir. 'Görüşürüz' cümlesinde bu unsurlar yoktur.

24. "Türkiye'nin en kalabalık şehri İstanbul'dur." cümlesi hangi öğelerden oluşmuştur?

• A) Özne - Yüklem ✓
• B) Nesne - Yüklem
• C) Zarf Tümleci - Yüklem
• D) Özne - Nesne - Yüklem

Doğru cevap A seçeneğidir. Dil bilgisi kurallarına göre, Özne: Türkiye'nin en kalabalık şehri (İsim Tamlaması), Yüklem: İstanbul'dur. Bu durum, Türkçe'deki kelime türlerinin işlevlerini ve cümle içindeki anlamsal katkılarını kavramak açısından önemli bir kuraldır.

25. Aşağıdaki sıralı cümlelerin hangisinde *nesne* ortaktır?

• A) Kitabı aldı, okudu, yerine koydu. ✓
• B) Çocuk ağladı, annesi susturdu.
• C) Yağmur yağdı, her yer ıslandı.
• D) Sabah oldu, herkes uyandı.

'Kitabı aldı', 'kitabı okudu', 'kitabı koydu'. Belirtili nesne ('kitabı') tüm yüklemler için ortaktır.