Cümle Türleri 3
Aşağıdaki cümlelerden hangisi yapı bakımından farklıdır?
Bu testteki tüm sorular ve cevapları (25 soru)
1. Aşağıdaki cümlelerden hangisi yapı bakımından farklıdır?
- A) Sana veda etmek için aradım.
- B) İçeri gir, ben hemen geliyorum. ✓
- C) Teşekkür etmek senin sözlüğünde yok mu?
- D) Almam gereken iki çanta daha var.
B seçeneği virgülle ayrılmış iki yargıdan oluşan sıralı cümledir. Diğerleri fiilimsi içeren birleşik cümlelerdir.
2. Aşağıdaki cümlelerden hangisi biçimce olumsuz, anlamca olumludur?
- A) Binanın diğer cephesinde bir şey görmek mümkün değildi.
- B) Meşalelerin ışığı cephenin üst kısmına kadar erişemiyordu.
- C) Serseriler kapıya yaklaşmaya cesaret edemiyorlardı.
- D) Bayram abi bu konuda adım atmadı değil. ✓
'Atmadı değil' ifadesinde iki olumsuzluk unsuru (-ma ve değil) bir araya gelerek anlamı olumlu yapmıştır (Attı).
3. Aşağıdaki cümlelerin hangisi 'biçimce olumlu' bir cümledir?
- A) Seni sevmiyor değilim.
- B) Bu işi yapacak gücüm yok.
- C) Söylediklerim hiç de yanlış değil.
- D) Onunla sık sık görüşürüz. ✓
Biçimce olumlu cümle, 'değil, yok, -me, -maz, -sız' gibi olumsuzluk unsurlarını barındırmayan cümledir. 'Görüşürüz' cümlesinde bu unsurlar yoktur.
4. Aşağıdakilerden hangisi yan cümleciğin görevi bakımından diğerlerinden farklıdır?
- A) Ok atmayı ne zaman öğrendiniz?
- B) İki dakikada yanıma gelenlere dondurma ısmarlayacağım. ✓
- C) Uçurumdan atlamanın nasıl bir duygu olduğunu biliyor musun?
- D) İpi nasıl bağladığını hatırlayabildin mi?
B seçeneğinde yan cümlecik ('gelenlere') dolaylı tümleç görevindedir. Diğer seçeneklerdeki yan cümlecikler (ok atmayı, olduğunu, bağladığını) belirtili nesne görevindedir.
5. Aşağıdaki cümlelerden hangisi basit cümledir?
- A) Peki bunun benimle ne ilgisi var? ✓
- B) Hastaneydin, öyle değil mi?
- C) Yapabileceğimiz hiçbir şey yok.
- D) Kardeşin için endişelenmene gerek yok.
Tek bir yargı bildiren ve içinde fiilimsi veya yan cümlecik bulunmayan cümle basittir. A seçeneğinde tek yargı ('var') vardır.
6. Aşağıdakilerden hangisi, yan cümlesi fiilimsiden oluşan birleşik cümledir?
- A) Baktım ki sözlerim dinlenmiyor.
- B) Yarın sizi bekliyoruz, dediler.
- C) Hayatta en hakiki mürşit ilimdir, demiştir.
- D) Gideceğini niye bize haber vermediniz? ✓
'Gideceğini' (-ecek) sözcüğü fiilimsidir (sıfat-fiil). Bu tür cümlelere 'girişik birleşik cümle' denir. Diğerleri Ki'li veya iç içe birleşik cümledir.
7. Aşağıdaki cümlelerin hangisi 'anlamca olumlu' *değildir*?
- A) Onu sevmiyor değilim.
- B) Bunu yapmayacağım. ✓
- C) Bu sözler duyulmaz mı?
- D) O da çok akıllı.
'Yapmayacağım' cümlesi hem biçimce ('-ma' eki) hem de anlamca eylemin gerçekleşmeyeceğini belirttiği için olumsuzdur. 'Sevmiyor değilim' (seviyorum), 'duyulmaz mı' (duyulur), 'çok akıllı' olumlu anlamlıdır.
8. Aşağıdaki cümlelerden hangisi yapısı bakımından farklıdır?
- A) Sadece oturup bu saçmalığa son vermek istiyorum.
- B) Bu konuyu tartışmak istemiyorum.
- C) Kesin kararınızı ne zaman vermiştiniz? ✓
- D) Hemen şurada nehir kıyısındaki kulübeye yürüyerek gidebilirsin.
C seçeneği tek yargı bildiren ve fiilimsi içermeyen basit bir cümledir. Diğerleri fiilimsi içeren birleşik cümlelerdir.
9. Aşağıdakilerden hangisi tamamlanmamış (eksiltili) bir cümledir?
- A) Dağın tepesinde karlı bir zirve... ✓
- B) Herkes işini bitirmişti.
- C) Yolun sonu göründü.
- D) Güneş yavaşça batıyor.
Yüklemi söylenmemiştir. (Örn: 'vardı', 'duruyordu' gibi bir yüklemle tamamlanmalıdır).
10. Aşağıdaki cümlelerden hangisi bir dilek cümlesidir?
- A) Şu paraşütle bir kere atlayalım bari! ✓
- B) Bu merdiveni ne yapacaksın, a çocuk?
- C) Sonra yine merdiveni tırmanmaya devam etti.
- D) Birdenbire taş kesilmiş gibi kaldı.
'Atlayalım' fiili istek kipi (-a/-e) ile çekimlenmiştir, bu nedenle dilek (istek) cümlesidir.
11. Aşağıdaki cümlelerden hangisi birleşik cümledir?
- A) Bazen yaşam bize küçük hediyeler sunar.
- B) Alanında çok başarılısın, seni tebrik ediyorum.
- C) Sinema tarihinin unutulmaz filmleri her akşam bu kanalda olacak. ✓
- D) Artık bunların hiçbiri bir şey ifade etmiyor.
Doğru cevap C seçeneğidir. Dil bilgisi kurallarına göre, 'Unutulmaz' sözcüğü sıfat-fiil olduğu için cümle girişik birleşik cümledir. Bu durum, Türkçe'deki kelime türlerinin işlevlerini ve cümle içindeki anlamsal katkılarını kavramak açısından önemli bir kuraldır.
12. Aşağıdakilerden hangisi sıralı cümle değildir?
- A) Onu böyle koşarken hiç görmedim. ✓
- B) Güneşin doğuşunu izle, beni hatırla.
- C) Televizyonu kapatın, yatma zamanı geldi.
- D) Siz gidin, aşağıda görüşürüz.
Bu cümlede tek bir yüklem vardır ve 'koşarken' zarf-fiili içerdiği için birleşik cümledir. Diğerlerinde birden fazla yüklem virgülle ayrılmıştır.
13. Aşağıdakilerin hangisinde şart anlamı vardır?
- A) Oyuncak setini iki gün sonra getirmek üzere arkadaşına verdi. ✓
- B) Ona daha sakin bir eda ile bakmaya başladı.
- C) Kalabalığın pek az gürültü yapmakta olduğun anladı.
- D) Bunların binlerce ucu meşalelerin ışığında parlıyordu.
'Oyuncak setini iki gün sonra getirmek üzere arkadaşına verdi.' cümlesindeki 'üzere' edatı cümleye koşul (şart) anlamı katmıştır. Diğer seçeneklerde durum veya zaman anlamı vardır.
14. Aşağıdaki cümlelerden hangisi eksiltili cümle değildir?
- A) Cadde ortasında bir büfe.
- B) Şehrin orta köşesinde büyük bir park.
- C) Bizim mahallede tren istasyonu var. ✓
- D) Etrafı çamlarla dolu bir okul.
C seçeneğinde 'var' yüklemi bulunduğu için tamamlanmış cümledir. Diğer seçeneklerde yüklem söylenmediği için eksiltili cümledir.
15. Aşağıdaki cümlelerin hangisi 'gereklilik cümlesi'dir?
- A) Yarın mutlaka gel.
- B) Odasını toplamış olmalı.
- C) Derslerine daha çok çalışmalısın. ✓
- D) Keşke onu dinleseydim.
Yüklemi gereklilik kipi '-malı, -meli' ile çekimlenmiş cümledir. 'Çalışmalısın' sözcüğü bu kipi almıştır. (B seçeneği olasılık anlamı katmıştır).
16. Öfkeden gençleşmiş gibiydi. Geniş adımlarla odayı arşınlamaya başladı. Artık gülmüyordu, korkunç bir hali vardı. Bu tilki gibi adam şimdi sırtlana dönmüştü. Dudaklarını oynatıyor, yumruklarını sıkıyor, konuşamadığı için boğulacak gibi oluyordu. Birdenbire başını kaldırdı. Çukura kaçmış gözleri parladı. Bu parçada aşağıdakilerden hangisinin örneği yoktur?
- A) İsim cümlesi
- B) Bağlı cümle ✓
- C) Sıralı cümle
- D) Olumlu cümle
Parçada 've, ama, fakat' gibi bağlaçlarla birbirine bağlanmış bağımsız cümleler (bağlı cümle) bulunmamaktadır. Virgülle ayrılan sıralı cümleler vardır.
17. Aşağıdakilerden hangisi 'iç içe birleşik cümle' örneğidir?
- A) Babam: 'Yarın erken kalkın.' dedi. ✓
- B) Okula gidip geleceğim.
- C) Ders çalışırsan kazanırsın.
- D) Güneş açınca dışarı çıktık.
Başkasına ait bir sözün ('Yarın erken kalkın.') cümle içinde temel cümlenin bir öğesi (nesne) olarak geçtiği yapıya iç içe birleşik cümle denir.
18. Hangisi *biçimce olumsuz, anlamca sorudur*?
- A) Yemeğini bitirmedin mi? ✓
- B) Neden bana bakıyorsun?
- C) Kim geldi?
- D) Hangi kitabı aldın?
'-me' (olumsuzluk) ve '-mi' (soru) eklerini almıştır. Cevap olarak 'Bitirmedim' (Olumsuz) veya 'Bitirdim' (Olumlu) beklenebilir.
19. Aşağıdaki cümlelerin hangisi öğe dizilişi bakımından diğerlerinden *farklıdır*?
- A) Bütün gün evde seni bekledim.
- B) Sabah erkenden yola çıktı.
- C) Anlattı uzun uzun yaşadıklarını. ✓
- D) Yarın yağmur yağacakmış.
Üçüncü seçenekte yüklem ('anlattı') cümlenin başındadır (Devrik Cümle). Diğer seçeneklerde yüklemler (bekledim, çıktı, yağacakmış) cümlenin sonundadır (Kurallı Cümle).
20. Aşağıdakilerden hangisi “ Kitabı oradan al ve kitaplığa koy.” cümlesiyle yapı bakımından özdeştir?
- A) Kurtların uluması hepimizi ürküttü.
- B) Yola devam etmen gerektiğini biliyorsun.
- C) Kurtlar intikam peşinde koşan tek hayvandır.
- D) Burada oturalım ya da ilerleyelim. ✓
Örnek cümle 've' bağlacı ile bağlanan bir bağlı cümledir. D seçeneği de 'ya da' bağlacı ile bağlanan iki yüklem içerdiği için bağlı cümledir.
21. Aşağıdakilerden hangisi 'bağımsız sıralı' cümledir?
- A) Atlar kişniyor, nal sesleri duyuluyordu. ✓
- B) Yaşlı adam kalktı, bastonunu aldı.
- C) Çocuklar koşuyor, oyun oynuyordu.
- D) Öğretmen ders anlattı, soru sordu.
Birinci cümlenin öznesi 'Atlar', ikinci cümlenin öznesi 'nal sesleri'. Hiçbir öğe ortaklığı yoktur (Bağımsız).
22. Aşağıdaki cümlelerden hangisinde yan cümlecik yoktur?
- A) Solunum cihazını durdurmamız gerekiyor.
- B) Onun sağlığına kavuşması için kaç gün gerekiyor?
- C) Son nefesini verirken neler söylemiş?
- D) Bunun için neden kimseden yardım istemiyorsun? ✓
D seçeneğinde fiilimsi, şart kipi veya iç cümle gibi yan cümlecik oluşturan bir unsur yoktur; basit cümledir.
23. Aşağıdaki cümlelerin hangisi 'yapıca birleşik' bir cümledir?
- A) Ali geldi, Veli gitti.
- B) Çok yorgundu, hemen uyudu.
- C) Eve geldiğimde kimse yoktu. ✓
- D) Hava karardı.
'Eve geldiğimde' ifadesi '-dığımda' zarf-fiil ekini almıştır. İçinde fiilimsi bulunan cümleler 'girişik birleşik cümle'dir. (A) ve (B) sıralı cümle, (D) basit cümledir.
24. Aşağıdaki cümlelerden hangisi, anlamına göre diğerlerinden farklıdır?
- A) Amma da korkak şeylermişsiniz be!
- B) Bu yüzden kıskaç işlemiyor ki! ✓
- C) Bu iş için bir koç kafası lazım.
- D) Kapının kanatları birden parçalanıverdi.
'İşlemiyor' yüklemi olumsuzluk eki (-me/-ma) aldığı için olumsuz cümledir. Diğerleri anlamca ve biçimce olumludur.
25. Aşağıdaki cümlelerin hangisi 'eksiltili cümle' örneğidir?
- A) Her şey ne kadar da güzel görünüyor.
- B) Bahar gelince çiçekler açar.
- C) Karşımızda masmavi bir deniz... ✓
- D) Sessizce odadan dışarı çıktı.
Yüklemi söylenmemiş, yargısı tamamlanmamış cümlelere eksiltili cümle denir. 'Karşımızda masmavi bir deniz...' ifadesinde yüklem bulunmadığı için eksiltili cümledir.