Cümlede Anlam 7

1. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'hayali' (kurgusal) bir öge vardır?

• A) Masadaki kitapları rafa kaldırdı.
• B) Güneş, bu sabah bulutların arasından gülümsüyordu. ✓
• C) Saat dokuzda otobüs durağında bekliyordu.
• D) Yağmurdan ıslanan yollar kayganlaşmıştı.

Güneşin 'gülümsemesi' insana ait bir özelliktir (kişileştirme) ve gerçekte olamaz. Bu, yazarın hayal gücüne dayalı, kurgusal bir anlatımdır. Diğer seçenekler gerçek dünyada yaşanabilecek, gözlemlenebilir durumlardır.

2. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde, kişinin geçmişte yapmadığı bir eylemden dolayı duyduğu üzüntü dile getirilmiştir?

• A) Keşke o sözleri söylemeseydim, şimdi her şey farklı olurdu.
• B) Bu kadar erken yola çıkmasaydık, trafiğe kalmazdık.
• C) Gençliğimde daha çok kitap okusaydım, şimdi kültürüm daha zengin olurdu. ✓
• D) Ona güvenmekle büyük hata ettim, dersimi aldım.

C seçeneğinde 'okusaydım' ifadesiyle, geçmişte yapılmayan bir eylemden duyulan üzüntü (hayıflanma) dile getirilmiştir. Diğer seçeneklerde yapılan bir eylemden duyulan pişmanlık vardır.

3. 'Bu sanatçı, çağdaşlarının aksine, geçmişe takılıp kalmamış, hep yenilik peşinde koşmuştur.' cümlesinde sanatçının hangi yönü vurgulanmaktadır?

• A) Evrensellik
• B) Özgünlük
• C) Yenilikçilik ✓
• D) Kalıcılık

Yenilikçilik, mevcutla yetinmemek, sürekli olarak yeni şeyler denemek, farklı ve güncel olanın peşinden gitmektir. 'Geçmişe takılıp kalmamış' ve 'hep yenilik peşinde koşmuştur' ifadeleri, sanatçının bu yönünü açıkça vurgulamaktadır.

4. Hangi cümlede _amaç_ belirtilmemiştir?

• A) Sınavdan yüksek not almak için çok çalıştı.
• B) Ailesini görmeye memleketine gitti.
• C) Konuyu anlamak maksadıyla tekrar okudu.
• D) Çok yürüdüğünden ayakları ağrımış. ✓

'Çok yürüdüğünden...' cümlesi bir amaç değil, 'ayakların ağrımasının' nedenini (sebebini) belirtir. Diğer seçenekler bir amaç (yüksek not almak, ailesini görmek, konuyu anlamak) bildirir.

5. (I) O öğle yemeğinin sonunda, memleketin sıkıcı mevzularından biraz içim karardı doğrusu. (II) Hayatın hakikatinden uzaklaşmak için kendime bir kitap aldım. (III) Aralarından bazılarını hatırlıyordum, mesela Eskici’yi. (IV) Hasan’ın anadilini büsbütün işitemediği bir ortamda susuşunu anlatır. Yukarıdaki numaralanmış cümlelerin hangisinde eser içeriğiyle (konu) ilgili bilgi verilmektedir?

• A) I.
• B) II.
• C) III.
• D) IV. ✓

Dördüncü cümlede Gurbet Hikayeleri adlı eserdeki Eskici hikayesinin neyi anlattığı (Hasan'ın susuşu) belirtilerek içeriğe değinilmiştir.

6. Aşağıdaki cümlelerden hangisinde şart (koşul) anlamı vardır?

• A) Hiçbir şey olmasa sabaha kadar ölür yolcular. ✓
• B) Patronun kamyonuyla kahramanlık mı yapıyorsun?
• C) Niyeti modern dünyanın sorunlarıyla ilgilenmek değildi.
• D) Göçebe bir hayatın özlemiyle tüm hayatını tüketti.

'Hiçbir şey olmasa' ifadesindeki '-sa/-se' eki cümleye şart (koşul) anlamı katmıştır; eylemin gerçekleşmesi bir duruma bağlanmıştır.

7. Aşağıdaki cümlelerden hangisi bir _karşılaştırma_ içermektedir?

• A) Bugün hava çok güzel.
• B) Bu yılki sınav, geçen yıldan daha zordu. ✓
• C) Sabah erkenden kalktım ve kahvaltı yaptım.
• D) Kitap okumayı çok seviyorum.

'Bu yılki sınav, geçen yıldan daha zordu.' cümlesi, iki sınav arasında bir karşılaştırma yapmaktadır.

8. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'gözlem' söz konusudur?

• A) Bence bu işi o yapamaz.
• B) Sokaktaki çocuklar neşeyle top oynuyordu. ✓
• C) Keşke yarın hava güzel olsa.
• D) Bu projeyi seneye bitirmeyi planlıyoruz.

Gözlem, bir varlığın, olayın veya durumun duyularla (görerek, işiterek) algılanarak olduğu gibi aktarılmasıdır. Kişisel yorum veya duygu içermez. 'Çocukların neşeyle top oynaması' görülerek aktarılan bir tespittir, bir gözlemdir. Diğer seçenekler ön yargı, dilek ve tasarı içerir.

9. Aşağıdakilerden hangisi bir _varsayım_ cümlesidir?

• A) Sınav zor geçerse hepimiz üzülürüz.
• B) Sınavın zor geçtiğini farz edelim. ✓
• C) Sınavın zor geçeceğini tahmin ediyorum.
• D) Sınavın zor geçmesi bir olasılıktır.

'Farz edelim' ifadesi, bir durumu geçici olarak doğru kabul etmeyi, yani varsayım yapmayı belirtir.

10. Hangi cümlede bir eylemin _hem nedeni hem de sonucu_ verilmiştir?

• A) Sınavı kazandığı için çok mutlu oldu. ✓
• B) Yarın erkenden yola çıkacaklar.
• C) Hava bulutlu, belki yağmur yağar.
• D) Kitap okumayı ve müzik dinlemeyi çok sever.

'Sınavı kazandığı için çok mutlu oldu.' cümlesinde, 'mutlu olmasının' nedeni 'sınavı kazanması'dır. Neden (kazanmak) ve sonuç (mutlu olmak) bir aradadır.

11. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'değerlendirme' anlamı vardır?

• A) Bu kitabı okuduktan sonra hayata bakış açım değişti.
• B) Yazarın son romanı, eleştirmenler tarafından olumlu karşılandı.
• C) Toplantıda projenin artıları ve eksileri tartışıldı. ✓
• D) Geçen hafta tiyatroya gittik ve çok eğlendik.

'Toplantıda projenin artıları ve eksileri tartışıldı' ifadesi, bir konu üzerinde yapılan değerlendirmeyi (tartışmayı) ifade eder.

12. Modern çağın getirdiği hızlı yaşam temposu, bireylerin kendilerine ayırdıkları zamanı giderek azaltmaktadır. Bu durum, insanların hobilerinden uzaklaşmasına, sosyal ilişkilerinin zayıflamasına ve nihayetinde ruhsal yorgunluklar yaşamasına neden olmaktadır. Oysa insan, doğası gereği hem fiziksel hem de zihinsel olarak dinlenmeye ve kendini yenilemeye ihtiyaç duyar. Bu ihtiyaç giderilmediğinde, bireyin yaşam kalitesi düşer ve verimliliği azalır. Bu parçadan hareketle aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılabilir?

• A) Hobiler, modern yaşamın getirdiği yorgunlukları tamamen ortadan kaldırır.
• B) Hızlı yaşam temposu, bireylerin ruhsal sağlığını olumsuz etkileyebilir. ✓
• C) Sosyal ilişkiler, modern çağda tamamen önemini yitirmiştir.
• D) İnsanlar, dinlenme ihtiyacını sadece fiziksel aktivitelerle karşılar.

Parçada, hızlı yaşam temposunun insanların ruhsal yorgunluklar yaşamasına neden olabildiği ve yaşam kalitesini düşürdüğü belirtilmiştir.

13. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde _öznel_ bir değerlendirme söz konusudur?

• A) Kitap, 200 sayfadan oluşuyor.
• B) Yazarın dili oldukça akıcı ve sürükleyici. ✓
• C) Kitabın kapağında mavi bir desen var.
• D) Bu kitap geçen yıl basıldı.

'Akıcı' ve 'sürükleyici' ifadeleri kişisel beğeni ve yoruma dayalıdır, bu nedenle cümleyi öznel yapar.

14. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir 'eşitlik' durumu söz konusudur?

• A) Ekmeği kardeş payı yaparak bölüştüler. ✓
• B) Bu yarışta o herkesten daha hızlıydı.
• C) Maaşının yarısını kiraya verdi.
• D) Çocuklara farklı miktarda harçlık verdi.

• Cevap: 'Kardeş payı' deyimi, Türkçede bir şeyin eşit olarak paylaştırılması (yarı yarıya) anlamına gelir. • Çeldirici Analizi: 'Maaşının yarısı' (C şıkkı) matematiksel bir yarımı ifade etse de, cümlede kişiler arası bir 'eşitlik' durumu değil, bir harcama tutarı anlatılmaktadır.

15. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'olasılık' (ihtimal) anlamı vardır?

• A) Derslerine mutlaka çalışmalısın.
• B) Belki o da bizimle gelmek ister. ✓
• C) Eğer gelirsen, birlikte gideriz.
• D) Bu konuyu tekrar görüşmemiz gerekiyor.

Olasılık (ihtimal), bir olayın veya durumun gerçekleşme ihtimalinin bulunduğunu, ancak kesin olmadığını belirtir. 'Belki' sözcüğü, 'gelmek isteme' eyleminin bir ihtimal dahilinde olduğunu, kesin olmadığını gösterir.

16. Bir hikaye yazarı ile ilgili olarak aşağıdaki açıklamalardan hangisi, ayraç içindeki özellikle uyuşmamaktadır?

• A) Günlük hayatta geçen olayları hiç kimseyi taklit etmeden ifade etmiş, kendi yolunu oluşturmuştur. (Özgünlük)
• B) Az sözle çok şey ifade etmede ustadır. (Akıcılık) ✓
• C) Hikayelerini süse, sanata kaçmadan yazmıştır. (Yalınlık)
• D) Duygularını yapmacıklığa kaçmadan ifade eder. (Doğallık)

Az sözle çok şey anlatmak 'akıcılık' değil, 'yoğunluk' veya 'özlülük' kavramıyla ifade edilir. Akıcılık, takılmadan okuma ile ilgilidir.

17. Hangi cümlede bir _çelişki_ vardır?

• A) Hem çok sağlıklı besleniyor hem de hiç spor yapmıyor.
• B) Çok zeki ama bir o kadar da tembel biri.
• C) Kitapları çok severim, bu yüzden kütüphanem bomboş. ✓
• D) Hava güzel olursa dışarı çıkarız.

Kitapları çok sevmek ile kütüphanenin 'bomboş' olması durumu arasında mantıksal bir tutarsızlık, yani çelişki vardır. Kitapları seven birinin kütüphanesinin dolu olması beklenir.

18. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'küçümseme' anlamı vardır?

• A) Bebek çok sevimli görünüyor.
• B) Sınavda başarılı olacağına inanıyorum.
• C) O da güya bu işten anlarmış. ✓
• D) Bu kadar ağır bir yükü kaldıramaz.

Küçümseme, birini veya bir şeyi 'değersiz, yetersiz, küçük' görme, ona önem vermeme, hafife almadır. 'Güya' ve 'anlarmış' ifadeleri, o kişinin aslında o işten anlamadığına, yetersiz olduğuna dair bir alaycılık ve küçümseme içerir.

19. '(I) Yazar, bu eserinde köy yaşamının zorluklarını anlatıyor. (II) Anlatımda sık sık yöresel ifadelere yer vermiş. (III) Karakterleri, gerçek hayattan seçilmiş kişiler gibi canlı. (IV) Bence bu kitap, yılın en iyi romanı olmaya aday.' Numaralanmış cümlelerden hangisi 'içerik' ile ilgilidir?

• A) I ✓
• B) II
• C) III
• D) IV

İçerik, eserde 'ne anlatıldığı', yani 'konu' ile ilgilidir. (I) numaralı cümle, eserin konusunun 'köy yaşamının zorlukları' olduğunu belirterek içeriğe odaklanır. Diğer seçenekler üslup (II) veya değerlendirme (III, IV) ile ilgilidir.

20. Serbest şiir; herkesin, söyleyebileceğini sandığı ama denediğinde söyleyemeyeceğini anladığı bir niteliğe sahiptir. Aşağıdakilerin hangisinde bu cümlede anlatılmak istenen düşünce farklı bir biçimde dile getirilmiştir?

• A) Serbest şiiri herkes yazamaz; ama hiç kimse yazamayacağını da düşünmez. ✓
• B) Serbest şiiri herkes yazabilir; ancak çoğu insan işin içinden kolayca çıkamaz.
• C) Serbest şiir zor yazılsa da okura büyük bir keyif verir.
• D) Kolay yazılan şiirler, yorucu çalışmalar sonucu yazılan şiirin başarısını yakalayamaz.

Verilen cümlede serbest şiirin kolay göründüğü halde aslında zor olduğu vurgulanmaktadır. Bu durum 'herkes yazabileceğini sanır ama aslında yazamaz' ifadesiyle örtüşür.

21. 'Sokaktaki gürültüden _(I)_ ders çalışamadım. _(II)_ Bu yüzden sınavım kötü geçti. _(III)_ Sınavım kötü geçtiği için _(IV)_ babam bana kızdı.' Bu zincirlemede hangisi _neden_ değildir?

• A) Sokaktaki gürültü
• B) Ders çalışamamak
• C) Sınavın kötü geçmesi
• D) Babamın kızması ✓

Gürültü (I), ders çalışamamanın nedenidir. Ders çalışamamak (II), sınavın kötü geçmesinin nedenidir. Sınavın kötü geçmesi (III), babanın kızmasının nedenidir (IV). 'Babamın kızması' ise zincirdeki son sonuçtur, başka bir şeyin nedeni olarak gösterilmemiştir.

22. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'eleştiri' söz konusudur?

• A) Roman, bir köy öğretmeninin hayatını anlatıyor.
• B) Şiirde aruz vezni kullanılmış.
• C) Yazar, karakterlerini yüzeysel geçiştirmiş. ✓
• D) Kitabın kapağındaki resim çok renkli.

Eleştiri, bir eserin, kişinin veya durumun olumlu ya da (daha çok) olumsuz yönlerini belirtmektir. 'Karakterlerini yüzeysel geçiştirmiş' ifadesi, yazarın bir eksikliğini, yani olumsuz bir yönünü belirten bir eleştiridir.

23. Aşağıdaki cümlelerden hangisinde karşılaştırma yapılmıştır?

• A) İç sesine kulak vermekten vazgeçmemelisin.
• B) Ben size kendi içinizde var olandan başka bir şey veremem.
• C) Kendi dünyanızı görmenize yardım edebilirim.
• D) İlk gençlik sıkıntılarını hiçbir yazar onun kadar ciddiye almamıştır. ✓

'Onun kadar' ifadesiyle söz konusu yazarın ciddiyeti diğer yazarlarla kıyaslanmış, nicelik veya nitelik yönünden karşılaştırma yapılmıştır.

24. 'Her sabah aynı saatte uyanır, (I) kahvesini içer (II) ve gazetesini okurdu. (III) Bu düzenli yaşamı onu mutlu ediyordu. (IV) Bence bu çok sıkıcı bir hayattı.' Numaralanmış ifadelerden hangisi _öznel_ bir yargıdır?

• A) I
• B) II
• C) III
• D) IV ✓

I, II ve III numaralı cümleler bir durumu veya tespiti bildirirken, IV numaralı cümle ('Bence bu çok sıkıcı bir hayattı.') kişisel bir görüş (öznel yargı) içermektedir.

25. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde _nesnel_ bir yargı vardır?

• A) Türkiye'nin başkenti Ankara'dır. ✓
• B) Ankara, yaşamak için sıkıcı bir şehirdir.
• C) En güzel mevsim ilkbahardır.
• D) Bu film, izlediğim en komik filmdi.

'Türkiye'nin başkenti Ankara'dır.' cümlesi, kişisel görüş içermeyen, doğruluğu kanıtlanabilir nesnel bir bilgidir.