Karma Test 24

1. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'kan' sözcüğü mecaz anlamda kullanılmıştır?

• A) Yaralının kanı durdurulamadı.
• B) Kan tahlili sonuçları yarın çıkacak.
• C) Bu yazarın kaleminden kan damlıyor. ✓
• D) Damarlarımızda asil bir kan dolaşıyor.

C seçeneğindeki 'kaleminden kan damlamak' ifadesi, yazarın eserlerinde çok acı, vahşet veya şiddet dolu olayları anlattığını ya da çok sert bir üslubu olduğunu belirtmek için kullanılan mecazlı bir söyleyiştir. Diğer seçeneklerde 'kan' biyolojik anlamıyla kullanılmıştır.

2. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'yakınma' (şikayet) anlamı vardır?

• A) Keşke tatile biz de gitseydik.
• B) Nerede o eski bayramlar!
• C) İnsanlar artık birbirine hiç saygı göstermiyor. ✓
• D) Bu sınavdan yüksek not almayı umuyorum.

Yakınma; bir durumdan, bir kişiden veya olaydan duyulan rahatsızlığı dile getirmektir. 'İnsanlar artık birbirine hiç saygı göstermiyor' cümlesinde, toplumdaki saygı eksikliğinden duyulan bir şikayet söz konusudur. A şıkkı pişmanlık/istek, B şıkkı özlem, D şıkkı beklenti bildirir.

3. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde öznel bir yargı vardır?

• A) Türkiye'nin başkenti Ankara'dır.
• B) Yazarın son kitabı 200 sayfadan oluşuyor.
• C) Filmde olaylar bir kasabada geçiyor.
• D) Şairin dili oldukça büyüleyici ve etkileyici. ✓

A, B ve C seçenekleri kanıtlanabilir, kişiden kişiye değişmeyen nesnel yargılardır. Ancak D seçeneğindeki 'büyüleyici' ve 'etkileyici' ifadeleri kişisel beğeni içerir ve kanıtlanamaz, bu yüzden özneldir.

4. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'üslup' (biçem) ile ilgili bir bilgi verilmiştir?

• A) Yazar, romanında köy hayatının zorluklarını anlatmış.
• B) Hikayelerinde devrik cümlelere ve yerel ağızlara sıkça yer verir. ✓
• C) Eser, Kurtuluş Savaşı yıllarını konu alıyor.
• D) Şair, bu şiirinde yalnızlık temasını işlemiş.

Konu/İçerik 'ne anlatıldığı' ile, Üslup ise 'nasıl anlatıldığı' ile ilgilidir. A, C ve D şıkları eserin konusundan (ne anlattığından) bahsederken; B şıkkı yazarın dili nasıl kullandığından (devrik cümleler, yerel ağızlar) bahsettiği için üslup cümlesidir.

5. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde anlatım bozukluğu vardır?

• A) Kardeşimle top oynadık.
• B) Onunla ilk tanıştığımız günü unutamam. ✓
• C) Yarın Ankara'ya gideceğim.
• D) Kitabı masaya bıraktım.

'Tanışmak' eylemi zaten ilk kez gerçekleşen bir olaydır. Bu nedenle cümlede ayrıca 'ilk' kelimesinin kullanılması gereksiz sözcük kullanımından kaynaklanan bir anlatım bozukluğudur.

6. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde sayıların yazımıyla ilgili bir yanlışlık yapılmıştır?

• A) Sınav 10.30'da başlayacak.
• B) Yarışmada 5'inci olmuş.
• C) Bu apartmanda oniki daire var. ✓
• D) Çek, 1.250.000 TL tutarındaydı.

Birden fazla kelimeden oluşan sayılar (ticari belgeler hariç) ayrı yazılır. Bu yüzden 'oniki' kelimesi 'on iki' olarak ayrı yazılmalıdır. ⚠️ Önemli TDK Kuralı: Türkçe yazım kurallarına göre saat ve dakikaların arasına sadece nokta (.) konur (örn: 10.30). İki nokta (:) konulması yazım hatasıdır, bu nedenle '10.30' yazımı tamamen doğrudur.

7. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde kısaltmaların yazımı yanlıştır?

• A) TDK'nin kütüphanesi çok zengin.
• B) THY'nin uçuş seferleri arttı.
• C) ABD'de seçim heyecanı yaşanıyor.
• D) SGK'nın yeni düzenlemesi yayınlandı. ✓

Büyük harflerle yapılan kısaltmalara getirilen eklerde, kısaltmanın son harfinin okunuşu esas alınır. Türkçede 'K' sesi 'ka' değil 'ke' diye okunur. Dolayısıyla 'Se Ge Ka'nın' değil, 'Se Ge Ke'nin' (SGK'nin) şeklinde yazılmalıdır.

8. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde virgül (,) 'sıralı cümleleri ayırmak' için kullanılmıştır?

• A) Pazardan elma, armut, muz aldık.
• B) Eve geldi, üzerini değiştirdi, yattı. ✓
• C) Genç, adama yardım etti.
• D) Evet, seninle geliyorum.

A şıkkında eş görevli sözcükleri, C şıkkında özneyi, D şıkkında onay bildiren kelimeyi ayırmıştır. B şıkkında ise 'Eve geldi', 'üzerini değiştirdi' ve 'yattı' şeklinde üç ayrı yüklemi (cümleyi) ayırdığı için sıralı cümleleri ayırma görevindedir.

9. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ünlü düşmesine uğramış bir sözcük **yoktur**?

• A) Aklını başına topla.
• B) Resmi duvara astı.
• C) Omuz omuza savaştılar. ✓
• D) Burnu kanıyordu.

A'da 'akıl-ı' > aklı, B'de 'resim-i' > resmi, D'de 'burun-u' > burnu şeklinde ünlü düşmesi olmuştur. Ancak C seçeneğindeki ikilemelerde (omuz omuza, burun buruna, şehirden şehre) ünlü düşmesi kuralı uygulanmaz, sözcükler olduğu gibi yazılır.

10. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'ünsüz benzeşmesi' (sertleşmesi) kuralına uyulmamasından kaynaklanan bir yazım yanlışı vardır?

• A) Sınıfda kimse yoktu. ✓
• B) Kitapçıdan kalem aldım.
• C) Dolaptan ses geliyordu.
• D) 1975'te doğmuş.

'f, s, t, k, ç, ş, h, p' (Fıstıkçı Şahap) sert ünsüzlerinden biriyle biten kelimeye 'c, d, g' ile başlayan ek gelirse, bu ekler sertleşerek 'ç, t, k'ye dönüşür. 'Sınıf' kelimesi 'f' ile bittiği için gelen '-da' eki '-ta' olmalıdır. Doğrusu: 'Sınıfta'.

11. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'isim tamlaması' kullanılmamıştır?

• A) Masanın ayağı kırılmış.
• B) Kırmızı kalemimi kaybettim. ✓
• C) Okulun bahçesi çok genişti.
• D) Türkiye'nin başkenti Ankara'dır.

A'da 'Masanın ayağı' (Belirtili İsim Tamlaması), C'de 'Okulun bahçesi' (Belirtili İsim Tamlaması), D'de 'Türkiye'nin başkenti' (Belirtili İsim Tamlaması) vardır. B seçeneğindeki 'Kırmızı kalem' bir sıfat tamlamasıdır (Nasıl kalem? -> Kırmızı).

12. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'sıfat-fiil' (ortaç) adlaşmıştır?

• A) Koşan çocuk yere düştü.
• B) Gelenleri kapıda karşıladı. ✓
• C) Sararmış yapraklar döküldü.
• D) Bilinmedik olaylar yaşıyoruz.

A, C ve D seçeneklerinde sıfat-fiiller bir ismi nitelemektedir (Koşan çocuk, Sararmış yaprak, Bilinmedik olay). B seçeneğinde ise 'Gelenleri' sözcüğü 'Gelen insanları/kişileri' anlamında kullanılmış, nitelediği isim düştüğü için sıfat-fiil adlaşmıştır.

13. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yüklem 'ettirgen' çatılıdır?

• A) Odayı temizletti. ✓
• B) Çocuk ağladı.
• C) Mektubu yazdı.
• D) Kediye süt içirdi.

Geçişli bir fiile (temizlemek - neyi? odayı) tekrar geçişlilik derecesini artıran (-t, -r, -tır) eklerinden biri getirilerek, işi başkasına yaptırma anlamı kazandırılan fiillere ettirgen fiil denir. 'Temizletti' (başkasına yaptırdı) ettirgendir. 'İçirdi' (oldurgan - içmek geçişsiz, içirmek geçişli), 'Yazdı' (geçişli), 'Ağladı' (geçişsiz).

14. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'zaman zarfı' kullanılmamıştır?

• A) Dün akşam seni aradım.
• B) Yazın tatile gideceğiz.
• C) Hızlıca içeri girdi. ✓
• D) Sabahları yürüyüş yaparım.

A'da 'Dün akşam', B'de 'Yazın', D'de 'Sabahları' eylemin ne zaman yapıldığını bildirir. C seçeneğinde 'Hızlıca' durum zarfı, 'içeri' yer-yön zarfıdır; zaman zarfı yoktur.

15. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde edat (ilgeç) cümleye 'amaç' anlamı katmıştır?

• A) Seni görmek için geldim. ✓
• B) Yağmur yağdığı için ıslandık.
• C) Bu hediye senin için.
• D) Vatan için çalışıyoruz.

A seçeneğinde 'için' edatı, eylemin hangi amaçla yapıldığını (Seni görmek amacıyla) belirtir. B'de neden-sonuç (yağmur yağdığı sebep), C'de aitlik/özgüleme, D'de uğruna anlamı katmıştır.

16. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'ki' bağlacı kalıplaşmış olduğu için bitişik yazılmıştır?

• A) Mademki gelmeyecektin haber verseydin. ✓
• B) Sen ki beni hiç üzmezdin.
• C) Anladım ki bu iş olmayacak.
• D) Evdeki hesap çarşıya uymaz.

'SOMBAHÇEM' (Sanki, Oysaki, Mademki, Belki, Ahalbuki, Halbuki, Çünkü, Meğerki) kodlamasındaki kelimelerde 'ki' bağlacı kalıplaşarak bitişik yazılır. 'Mademki' bunlardan biridir. D'deki 'evdeki' sıfat yapan ki'dir, bağlaç değildir.

17. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'nesne' vurgulanmıştır?

• A) Annem dün pazardan elma aldı. ✓
• B) Dün pazardan elma annem aldı.
• C) Annem elmayı dün pazardan aldı.
• D) Annem pazardan elmayı dün aldı.

Türkçede kural olarak yüklemden hemen önceki öge vurgulanır. A şıkkında yüklem 'aldı'. Hemen öncesinde 'elma' sözcüğü vardır. 'Ne aldı? -> Elma' (Belirtisiz Nesne). Dolayısıyla nesne vurgulanmıştır.

18. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde soru anlamı 'zamir' ile sağlanmıştır?

• A) Çantada ne var? ✓
• B) Hangi filmi izlediniz?
• C) Ne zaman geleceksin?
• D) Nasıl bir ev arıyorsunuz?

A şıkkındaki 'Ne' sorusuna 'Elma, Kitap' gibi isimlerle cevap verilir, bu yüzden soru zamiridir. B ve D soru sıfatı, C soru zarfıdır.

19. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'birleşik yapılı' bir fiil yoktur?

• A) Beni görünce mutlu oldu.
• B) Bu soruyu çözebilirim.
• C) Giden geminin ardından bakakaldı.
• D) Çocuklar bahçede koşuyor. ✓

A'da 'Mutlu oldu' (Yardımcı eylemle kurulan), B'de 'Çözebilirim' (Kurallı birleşik/Yeterlilik), C'de 'Bakakaldı' (Kurallı birleşik/Sürerlik) birleşik fiildir. D'deki 'koşuyor' ise basit yapılı bir fiildir.

20. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'türemiş' bir sözcük kullanılmamıştır?

• A) Yolcular otobüse bindi.
• B) Sessiz bir ortamda çalıştık.
• C) Kalemim masada kalmış. ✓
• D) Gözlüklerini taktı.

A'da 'Yol-cu', B'de 'Ses-siz' ve 'Çalış-tık', D'de 'Göz-lük' yapım eki almış türemiş sözcüklerdir. C seçeneğinde 'Kalem-im' (iyelik eki) sadece çekim eki almıştır, bu yüzden basit sözcüktür.

21. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'kinayeli' (tersini kastetme) bir anlatım vardır?

• A) O kadar zeki ki bütün derslerden kaldı. ✓
• B) Hava bugün çok güzel.
• C) Seni gördüğüme sevindim.
• D) Bu yemek çok lezzetli olmuş.

Cümlede kişinin 'zeki' olduğu söylenirken aslında derslerden kalmasıyla 'tembel' veya 'başarısız' olduğu alaycı bir dille (kinaye) kastedilmiştir.

22. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'koşul-sonuç' (şart) anlamı vardır?

• A) Düzenli çalışırsan kazanırsın. ✓
• B) Çalıştığı için kazandı.
• C) Çalışmak üzere odasına gitti.
• D) Çalışıp kazandı.

Kazanma eyleminin gerçekleşmesi 'düzenli çalışma' şartına bağlanmıştır (-sa/-se eki).

23. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'aşamalı bir durum' bildirilmektedir?

• A) Hasta günden güne iyileşiyor. ✓
• B) Aniden kapı açıldı.
• C) Her gün aynı saatte kalkarım.
• D) Dün akşam sinemaya gittik.

'Günden güne', 'giderek', 'yavaş yavaş' gibi ifadeler bir durumun zaman içinde değiştiğini (aşamalı olduğunu) bildirir.

24. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'benzetme' sanatı yapılmamıştır?

• A) Aslan gibi kuvvetli bir adamdı.
• B) Cennet kadar güzel vatanımız var.
• C) İnci gibi dişleri parlıyordu.
• D) Bugün hava çok sıcak. ✓

A'da adama aslana, B'de vatana cennete, C'de dişlere inciye benzetme yapılmıştır. D seçeneğinde herhangi bir benzetme yoktur, düz bir anlatımdır.

25. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde virgül (,) yanlış kullanılmıştır?

• A) Ali, bugün okula gelmedi.
• B) Kitabı, defteri çantasına koydu.
• C) Beni dinle, dedi.
• D) Eve gelip, hemen yattı. ✓

Zarf-fiil eklerinden (-ip, -erek, -ince vb.) sonra virgül kullanılmaz. 'Gelip' sözcüğünden sonra virgül kullanımı yanlıştır.