Karma Test 40

1. Biyografi, toplumda ilgiyle karşılanan kişilerin, bilim, sanat ve siyasetle uğraşanların hayatını okuyucuya anlatmak için yazılır. Biyografilerde öyküleme, açıklama ve betimleme yolları kullanılır. Biyografi gerçekçi olmalıdır, bu nedenle de çok yönlü bir araştırma gerektirir. Bu yazılarda ele alınan kişilere tarafsız bir gözle yaklaşılması gerekir. Bu parçada biyografi ile ilgili olarak aşağıdakilerden hangisine değinilmemiştir?

• A) Hangi amaçla yazıldığına
• B) Ön çalışma gerektirdiğine
• C) Objektif olunması gerektiğine
• D) Nasıl bir planla yazıldığına ✓

Amaç ('anlatmak için'), ön çalışma ('araştırma'), objektiflik ('tarafsız') ve anlatım yolları ('öyküleme, açıklama...') belirtilmiştir. Yazım planına dair bilgi verilmemiştir. Cevap Anahtarı: D

2. 'Sınavdan ( ) beklediği puanı alamayınca ( ) morali çok bozuldu.' cümlesinde ayraçla belirtilen yerlere hangi noktalama işaretleri gelmelidir?

• A) (,) (,)
• B) (;) (,)
• C) (,) (hiçbir şey) ✓
• D) (;) (hiçbir şey)

İlk boşluğa virgül, 'Sınavdan' kelimesini (zarf tümleci) 'beklediği puanı alamayınca' (zarf-fiil grubu) ifadesinden ayırmak için konabilir. Ancak TDK kuralına göre metin içinde zarf-fiil eki almış kelimeden sonra virgül konmaz. Bu durumda 'Sınavdan,' (özneyi ayırmak - O, sınavdan...) şeklinde düşünülebilir. İkinci boşluğa ('alamayınca') zarf-fiil olduğu için noktalama gerekmez. En doğru kullanım 'Sınavdan sonra virgül, ikinci boşluğa hiçbir şey'dir.

3. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'kaynaştırma ünsüzü' (y, ş, s, n) kullanılmamıştır?

• A) Masanın ayağı.
• B) İkişer elma.
• C) Onun evi.
• D) Benim kalemim. ✓

A'da masa-n-ın, B'de iki-ş-er, C'de o-n-un kelimelerinde kaynaştırma harfi vardır. D'de 'ben-im' derken 'y, ş, s, n' kaynaştırma harflerinden biri yoktur.

4. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'sebep-sonuç' ilişkisi vardır?

• A) Kar yağdığı için yollar kapandı. ✓
• B) Seni görmek için geldim.
• C) Ders çalışırsan başarırsın.
• D) Kilo vermek üzere diyetisyene gitti.

Doğru cevap A seçeneğidir. Sorunun doğru cevabına ve çözüm mantığına bakıldığında, Kar yağması gerçekleşmiş bir sebeptir. B ve D amaç-sonuç, C koşul-sonuçtur. Bu kural ve açıklamalar, ALES/KPSS Türkçe sınavındaki benzer soru tiplerini çözebilmek için temel bir rehber niteliğindedir.

5. 'Pazardan elma, armut, portakal ( ) ev içinse peynir, zeytin ve ekmek aldı.' cümlesinde ayraçla ( ) belirtilen yere hangi noktalama işareti getirilmelidir?

• A) Virgül (,)
• B) Noktalı Virgül (;) ✓
• C) İki Nokta (:)
• D) Nokta (.)

Cümle içinde virgüllerle ayrılmış (elma, armut, portakal) ve (peynir, zeytin, ekmek) gibi farklı tür veya takımları (meyveler ve kahvaltılıklar) birbirinden ayırmak için noktalı virgül kullanılır.

6. Aşağıdaki sözcüklerin hangisinde 'büyük ünlü uyumu'na aykırılık vardır?

• A) Kardeşim
• B) Anne
• C) Elma
• D) Hepsi ✓

Doğru cevap D seçeneğidir. Sorunun doğru cevabına ve çözüm mantığına bakıldığında, Kar-deş (a-e uymaz), An-ne (a-e uymaz), El-ma (e-a uymaz). Hepsi aykırıdır. Bu kural ve açıklamalar, ALES/KPSS Türkçe sınavındaki benzer soru tiplerini çözebilmek için temel bir rehber niteliğindedir.

7. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir yazım yanlışı vardır?

• A) 1995'te doğdum.
• B) 15 Nisan'da evlendiler.
• C) 10 ekimde sınav var. ✓
• D) Saat 14.00'te buluşalım.

Doğru cevap C seçeneğidir. Türkçe yazım kuralları açısından incelendiğinde, Belirli bir tarih (gün sayısı) varsa ay adı büyük yazılır: '10 Ekim'de'. Türk Dil Kurumu (TDK) güncel kılavuzuna göre bu sözcüğün doğru yazımı '10 Ekim' şeklindedir.

8. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'kurum' sözcüğü terim anlamıyla kullanılmıştır?

• A) Sobanın üstündeki tencerenin dibi kurum bağlamıştı.
• B) Bu kurum, yıllardır eğitim alanında hizmet vermektedir. ✓
• C) Kendine gereksiz bir kurum yapıyor, çok kibirli davranıyordu.
• D) Motorun egzozundan siyah kurumlar çıkıyordu.

'Bu kurum...' ifadesi (Türk Dil Kurumu, okul vb.) 'belirli bir amacı gerçekleştirmek için kurulan yasal organizasyon' anlamında bir terimdir. Diğer seçeneklerde 'is, duman karası' (gerçek anlam) veya 'kibir, çalım' (mecaz anlam) kullanılmıştır.

9. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'içerik' (konu) belirtilmiştir?

• A) Yazar, bu romanında bir köy ailesinin dramını anlatıyor. ✓
• B) Yazarın bu romanı çok akıcı bir dille yazılmış.
• C) Yazarın bu romanı beş yüz sayfadır.
• D) Yazarın bu romanı en çok satanlar listesine girdi.

Cümle, 'Roman neyi anlatıyor?' sorusuna cevap vererek, eserin içeriği (konusu) hakkında bilgi vermektedir.

10. (I) Edebiyat çok geniş bir kavram… (II) İçine Sâdi’nin, Hâfız’ın, Shakespeare’nin şiiride girer; Homeros’un destanları, Binbir Gece Masalları, Evliya Çelebi’nin Seyahatname’side. (III) Tiyatro oyunları, eskilerin “tecrübeikalemiye” dedikleri denemeler, düzyazı şiirler, hepsi o geniş edebiyat kavramı içinde. (IV) Ama konuyu daha ayrıntılı incelemek için modern romanı ele almalıyız. (V) Konuyu biraz da daraltmalıyız. Bu parça için aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

• A) I’de noktalama yanlışlığı vardır.
• B) II’de yazım yanlışı vardır.
• C) III’te ünsüz benzeşmesi vardır. ✓
• D) IV’te ünlü düşmesi vardır.

III. cümlede 'tecrübeikalemiye' kelimesinde herhangi bir ünsüz benzeşmesi (sertleşmesi) ses olayı mevcut değildir.

11. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'ulama' yoktur?

• A) Kitap okumak ufku genişletir.
• B) Dün akşam bize geldiler.
• C) Sokak, ağaçlar ve evler sessizdi. ✓
• D) Çantasını alıp eve gitti.

• A şıkkı: Kitap_okumak (p-o ulama var). • B şıkkı: Dün_akşam (n-a ulama var). • D şıkkı: Alıp_eve (p-e ulama var). • C şıkkı: 'Sokak, ağaçlar' ifadesinde ünsüzle bitip ünlüyle başlasa da aradaki virgül ulamayı bozar. Noktalama işaretlerinin olduğu yerde ulama yapılmaz.

12. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde zaman zarfı vardır?

• A) Hızlı koşuyor.
• B) Dün sinemaya gittik. ✓
• C) İçeri girdi.
• D) Çok konuştu.

Doğru cevap B seçeneğidir. Dil bilgisi kurallarına göre, 'Ne zaman gittik? -> Dün'. Zaman bildirir. Bu durum, Türkçe'deki kelime türlerinin işlevlerini ve cümle içindeki anlamsal katkılarını kavramak açısından önemli bir kuraldır.

13. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ünlü düşmesi vardır?

• A) Çocuklar koşuyor.
• B) Araba hızlı gidiyor.
• C) Fikri çok güzeldi. ✓
• D) Masa kırıldı.

Doğru cevap C seçeneğidir. Dil bilgisi kurallarına göre, Fikir-i -> Fikri. 'i' ünlüsü düşmüştür. Bu durum, Türkçe'deki kelime türlerinin işlevlerini ve cümle içindeki anlamsal katkılarını kavramak açısından önemli bir kuraldır.

14. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'yalnız' sözcüğü ötekilerden farklı bir görevde kullanılmıştır?

• A) Bu konuyu sana anlatırım yalnız bir şartım var. ✓
• B) Bu kadar yükü yalnız sen taşıyabilirsin.
• C) Bu zor günlerde yalnız kalmaktan korkuyordu.
• D) Gittiğimiz yerde yalnız insanlar yaşıyordu.

A seçeneğindeki 'yalnız' sözcüğü, 'ama, fakat' anlamında kullanılarak iki cümleyi birbirine bağlayan bir **bağlaç** görevindedir. Diğer seçeneklerde ise sırasıyla **ilgeç (edat)**, **belirteç (zarf)** ve **sıfat** görevindedir.

15. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'ile' bağlaç olarak kullanılmıştır?

• A) Markete arabayla gittik.
• B) Annesiyle babası geldi. ✓
• C) Bıçakla ekmeği kesti.
• D) Hızla içeri girdi.

'İle' yerine 've' getirilebiliyorsa bağlaçtır. 'Annesi ve babası geldi' diyebiliyoruz.

16. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde _anlamca çelişen_ sözcüklerin bir arada kullanılmasından kaynaklanan bir anlatım bozukluğu vardır?

• A) Elbette yarın bize gelebilir, sanırım evde olurum.
• B) Sınavı kazanmak için aşağı yukarı tam on saat çalıştı. ✓
• C) Bu olayın üzerinden yaklaşık beş yıl geçti.
• D) O, kesinlikle bu işi başarmış olmalı.

'Aşağı yukarı' (yaklaşıklık, tahmin) ve 'tam' (kesinlik) sözcükleri anlamca birbiriyle çelişmektedir. Bir olayın hem 'yaklaşık' hem de 'tam' olması mümkün değildir. Bu, anlatım bozukluğuna yol açmıştır. (A ve D seçeneklerinde de 'Elbette/Kesinlikle' (kesinlik) ile 'gelebilir/olmalı' (olasılık) çelişmektedir.)

17. (I) İsim Rönesans’tan geliyor ama aslında dünya tarihi Aristoteles’ten Goethe’ye kadar yüzlerce “polymath”la, yani çeşitli dallarda eser veren yaratıcılarla dolu. (II) Mesela Ömer Hayyam hem şairdir hem astronom hem de matematikçi… (III) 20. Yüzyıl insanı başarıya odaklanmış bir kariyer ve uzmanlaşma saplantısı içine düşdüğü için bu kavrama sırt çevrildi. (IV) Tek boyutlu yaratıcılar normal karşılanmaya başlandı. (V) Oysaki önceki yüzyıllarda böyle bir şey düşünülemezdi bile. Bu parça için aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

• A) I’de ünsüz benzeşmesi vardır.
• B) II’de noktalama yanlışlığı yapılmıştır.
• C) III’te iki yerde yazım yanlışı vardır.
• D) IV’te iki yerde kaynaştırma ünsüzü vardır. ✓

IV. seçenekteki 'yaratıcılar' sözcüğünde kaynaştırma ünsüzü (y, ş, s, n) bulunmamaktadır. Kaynaştırma harfi ünlüleri ayırmak için kullanılır.

18. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'pişmanlık' ifade edilmiştir?

• A) Oraya gitmemeliydim. ✓
• B) Oraya gitseydim ne iyi olurdu.
• C) Oraya gitmek için can atıyorum.
• D) Oraya gitmek zorunda kaldım.

'Oraya gitmemeliydim.' cümlesi, geçmişte yapılan bir eylemden dolayı duyulan üzüntüyü, yani pişmanlığı ifade eder.

19. Aşağıdaki cümlelerden hangisi, _gerçek bir soru cümlesi_ (cevap bekleyen) değildir?

• A) Bu kitabı nereden aldın?
• B) Dersi anladınız mı?
• C) Eve nasıl döneceğini bilmiyor. ✓
• D) Yarın kiminle buluşacaksın?

A, B ve D seçenekleri karşıdan bir cevap bekleyen gerçek soru cümleleridir. C seçeneği ('Eve nasıl döneceğini bilmiyor.') ise bir soru sormaz, bir durumu bildirir (düz cümledir). İçindeki 'nasıl' kelimesi yan cümleciğin (fiilimsinin) bir parçasıdır.

20. Gülleriniz, gerekli hazırlığın yapılması, doğru dikim, sonrasında bakım ve budama işlemlerinin tam vaktinde uygulanmasıyla yıllar boyu, büyüleyici çiçekler açarak bahçenizi süslemeye devam eder. Bu cümlede aşağıdakilerden hangisi yoktur?

• A) Yardımcı eylemle oluşturulmuş birleşik fiil
• B) Çoğul eki almış sözcükler
• C) İsimden fiil yapan yapım eki almış sözcükler
• D) Olumsuzluk eki almış fiilimsiler ✓

Cümlede olumsuzluk eki (-ma/-me) almış herhangi bir fiilimsi (isim-fiil, sıfat-fiil, zarf-fiil) bulunmamaktadır. (Orijinal şık D)

21. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'yardımcı ses' (koruyucu ünsüz) kullanılmamıştır?

• A) Arabası
• B) Kapıyı
• C) İkişer
• D) Evi ✓

A (Araba-s-ı), B (Kapı-y-ı), C (İki-ş-er). D şıkkında 'Evi' kelimesinde kaynaştırma yoktur (Ev-i).

22. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'eş sesli' (sesteş) bir sözcük kullanılmıştır?

• A) Soğuk havada dışarı çıkma.
• B) Kırmızı elbisesi ona çok yakışmıştı.
• C) Herkes sessizce onu dinliyordu.
• D) Bu yaz tatile gitmeyi düşünüyoruz. ✓

'Yaz' sözcüğü, hem 'mevsim adı' (isim) hem de 'yazmak eylemi' (fiil) anlamlarına gelen eş sesli bir sözcüktür.

23. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'dolaylı tümleç' (yer tamlayıcısı) yoktur?

• A) Yarın sabah erkenden buluşacağız. ✓
• B) Çocuklar, bahçede neşeyle oynuyordu.
• C) Öğretmen, öğrencilerine ödev verdi.
• D) Kitabı dün akşam masaya bırakmıştı.

'Yarın sabah erkenden buluşacağız.' cümlesinde dolaylı tümleç yoktur. 'Yarın sabah erkenden' (zarf tümleci - zaman), 'buluşacağız' (yüklem). Diğer cümlelerde dolaylı tümleç vardır: • 'bahçede' (yer tamlayıcısı - -de) • 'öğrencilerine' (yer tamlayıcısı - -e) • 'masaya' (yer tamlayıcısı - -e)

24. Aşağıdaki cümlelerin hangisi yapısı bakımından _bağlı_ bir cümledir?

• A) Dışarı çıktı ve kapıyı kapattı. ✓
• B) Ders bitti, öğrenciler dağıldı.
• C) Gülen yüzüyle etrafa neşe saçıyordu.
• D) Hava güzelse yürüyüş yaparız.

Bağlı cümle, en az iki yüklemi (yargı) olan ve bu yüklemlerin birbirine 've, ama, fakat, lakin, çünkü' gibi bağlaçlarla bağlandığı cümledir. 'Dışarı çıktı' (1. yüklem) ve 'kapıyı kapattı' (2. yüklem) 've' bağlacı ile bağlanmıştır. B (sıralı cümle), C ve D (birleşik cümle).

25. '(I) Roman, yazarın gerçekçi bir bakış açısıyla yazdığı bir eser. (II) Olaylar, küçük bir kasabada geçiyor ve karakterler çok canlı. (III) Yazarın dili oldukça sade, bu da okumayı kolaylaştırıyor. (IV) Kitabın kapağı da çok ilgi çekici bir tasarıma sahip. (V) Eser, toplumsal eleştiri konusunda da önemli mesajlar veriyor.' Bu parçada numaralanmış cümlelerden hangisi paragrafın konusuyla (eserin edebi içeriği) ilgisizdir?

• A) II
• B) III
• C) IV ✓
• D) V

Paragraf, romanın içeriği (I), konusu (II), dili (III) ve mesajı (V) gibi edebi yönlerini ele almaktadır. (IV) numaralı cümle ise romanın içeriğinden bağımsız, fiziksel bir özelliği olan 'kitap kapağı'ndan bahsettiği için akışı bozmaktadır.