Karma Test 46

1. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'özne-yüklem uyumsuzluğu' vardır?

• A) Kuşlar havada uçuyorlar. ✓
• B) Çocuklar bahçede oynuyor.
• C) Köpekler sabaha kadar havladı.
• D) Öğrenciler dersi dinliyor.

Özne insan dışı bir varlık ve çoğulsa (kuşlar), yüklem tekil olur (uçuyor). Eğer kişileştirme yoksa 'uçuyorlar' kullanımı anlatım bozukluğu sayılır.

2. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir 'değerlendirme' yapılmıştır?

• A) Sınavdaki sorular, konuyu kavrayan öğrenciler için oldukça kolaydı. ✓
• B) Sınav yarın saat 10.00'da yapılacak.
• C) Sınava yirmi öğrenci katıldı.
• D) Sınav, toplam yüz sorudan oluşuyordu.

'Soruların... oldukça kolaydı' ifadesi, sınav hakkında öznel bir yorum (kolaylık derecesi) içerir ve bu bir değerlendirme cümlesidir.

3. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde türemiş fiil vardır?

• A) Çiçekleri her gün sular. ✓
• B) Beni görünce kaçtı.
• C) Dersi dikkatle dinle.
• D) Yarın bize gel.

Doğru cevap A seçeneğidir. Dil bilgisi kurallarına göre, Su-la-r. İsimden fiil yapan -la eki almıştır. Bu durum, Türkçe'deki kelime türlerinin işlevlerini ve cümle içindeki anlamsal katkılarını kavramak açısından önemli bir kuraldır.

4. Aşağıdakilerden hangisinde pekiştirmeli niteleme sıfatı vardır?

• A) Önce upuzun, sonra kesik saçın vardı Tenin buğdaysı, boyun başak kadardı ✓
• B) Dünyanın bir ucunda için için yandı Bir haykırış, gök kubbede parçalanarak
• C) Gönül verdin derlerdi o delikanlıya En sonunda varmışsın bir Erzincanlıya
• D) Güneşin batmasına yakın saatlerde Yıkanırdı gölgesi kuytu bir derede

Doğru cevap A seçeneğidir. Dil bilgisi kurallarına göre, 'Uzun' sözcüğü 'upuzun' şeklinde pekiştirilmiş ve 'saç' ismini nitelemiştir. Bu durum, Türkçe'deki kelime türlerinin işlevlerini ve cümle içindeki anlamsal katkılarını kavramak açısından önemli bir kuraldır.

5. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir 'tanım' yapılmıştır?

• A) Eleştiri yapmak bazen zor olabilir.
• B) Bu eleştiri yazısını çok beğendim.
• C) Eleştiri, sanatın gelişmesi için gereklidir.
• D) Eleştiri, bir eserin iyi ve kötü yanlarını ortaya koyan yazı türüdür. ✓

'Eleştiri... yazı türüdür.' cümlesi, 'Eleştiri nedir?' sorusuna cevap vererek bir kavramın tanımını yapmaktadır.

6. Yaşamayı dayanılır kılan birçok şey var hayatta. İnsanı mutlu eden sevgiler, dostluklar, ufak şeyler... Bir de bunların taşıyıcısı olan şiir. Bunların bir çeşit koruyucusu olarak düşünüyorum şiiri. Şiirde hep bu güzel şeyler görünür duruma gelmiş, en güzel biçimini almış ve en anlamlı ifadesini bulmuş olarak karşımıza çıkıyor. Şiir, hayattan bir kaçış değil; tersine hayatı en iyi anlatan bir kaynaktır. Bu parçadan şiirle ilgili olarak aşağıdaki yargıların hangisine ulaşılamaz?

• A) Duyguları aktarmada bir araç olarak görüldüğüne
• B) Okuyanda olumlu duygular uyandırdığına
• C) İnsan için önem taşıyan kavramları somutlaştırdığına
• D) Yaratıcılığın önemli bulunduğu bir tür olduğuna ✓

Parçada şiirin yaşamsal güzellikleri 'görünür duruma getirdiği' (somutlaştırdığı), olumlu duyguları taşıdığı belirtilmiş; ancak genel olarak 'yaratıcılığın önemli bulunduğu' yönünde bir ifade geçmemektedir. Cevap Anahtarı: D

7. **Kimse** yaptıklarını onaylamıyor. Bu cümlede altı çizili zamirin türce özdeşi, aşağıdakilerin hangisinde vardır?

• A) Balkon demirlerini **kim** boyayacaktı?
• B) **Biri** çıkıp olanı anlatsa iyi olur. ✓
• C) **Onu** desteklediğinizi biliyoruz.
• D) **Şunları** masamın üzerine koyar mısın?

'Kimse' belgisiz zamirdir. B seçeneğindeki 'Biri' sözcüğü de belgisiz zamirdir ve türce özdeştir.

8. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük, 'kök' türü bakımından diğerlerinden farklıdır?

• A) Akşamki _toplantı_ çok verimli geçti. ✓
• B) Bu _soruyu_ kimse doğru cevaplayamadı.
• C) Ormanda uzun bir _yürüyüş_ yaptık.
• D) Olay yerine hemen _araştırmacılar_ geldi.

'Toplantı' sözcüğünün kökü 'top' (isim kökü). 'Soru' sözcüğünün kökü 'sor-' (fiil kökü). 'Yürüyüş' sözcüğünün kökü 'yürü-' (fiil kökü). 'Araştırmacı' sözcüğünün kökü 'ara-' (fiil kökü). Farklı olan isim köklü 'toplantı' sözcüğüdür.

9. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ünsüz türemesi vardır?

• A) Bu durumu hissetti.
• B) Sırrını kimseye verme.
• C) Hakkını helal et.
• D) Hepsi. ✓

Doğru cevap D seçeneğidir. Sorunun doğru cevabına ve çözüm mantığına bakıldığında, His-et (s türedi), Sır-ı (r türedi), Hak-ı (k türedi). Hepsi doğru. Bu kural ve açıklamalar, ALES/KPSS Türkçe sınavındaki benzer soru tiplerini çözebilmek için temel bir rehber niteliğindedir.

10. İkinci Yeni şiiri, Türk şiirinin süregelen akışı içinde bir kilometre taşı olmuştur. 1950’li yılların sonlarına doğru bu şiir akımı kendisini duyurmuş ve 1960’lı yılların başında da kendi kendine gündemden çıkmıştır. Özellikle Garip şiirinden sonra, şiirimiz yeni biçimler ve olanaklar denemeye girişmiş ve bunun sonucu olarak da İkinci Yeni, hem Garip şiirinin belli başlı unsurlarından kendisini yalıtmış hem de o güne dek ülkemizde rastlanmayan bir dize yapısı ve sözcük kullanımı ile ortaya çıkmıştır. Renk ve görsellik bu şiirde konumunu iyice belirginleştirmiş ve imgenin kendi dilini oluşturmasına olanak sağlanmıştır. Böylelikle günlük konuşma dilinden ayrı bir şiir dili oluşturulmuştur. Bu parçadan İkinci Yeni şiiriyle ilgili olarak aşağıdakilerin hangisine varılamaz?

• A) Belirli bir süre içinde etkili olduğuna
• B) Özgün yönlerinin bulunduğuna
• C) Bazı ögelerin ön plana çıkarıldığına
• D) Güncellikten ve yaşamdan uzaklaşıldığına ✓

Parçada, İkinci Yeni'nin 'günlük konuşma dilinden ayrı bir şiir dili' oluşturduğu belirtilmiştir. Ancak bunun şiiri **güncellikten ve yaşamdan uzaklaştırdığına** dair bir bilgi çıkarılamaz.

11. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir 'uyarı' yapılmaktadır?

• A) Kırmızı ışıkta durmak zorunludur.
• B) Kırmızı ışıkta geçtiğini gördüm.
• C) Kırmızı ışıkta beklemeyi sevmiyorum.
• D) Kırmızı ışıkta geçersen ceza yiyebilirsin. ✓

Cümle, 'kırmızı ışıkta geçme' eyleminin olumsuz bir sonucunu (ceza yemek) belirterek, kişiyi bu davranışı yapmaması yönünde uyarmaktadır.

12. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde _kişi adılı (zamiri)_ yoktur?

• A) Bunu size kim söyledi?
• B) Onlar yarın bize gelecekler.
• C) Herkes kendi işini yapsın. ✓
• D) Seninle buraya gelmek istemiyorum.

Kişi zamirleri (ben, sen, o, biz, siz, onlar) insan adının yerini tutar. _'Herkes'_ kelimesi belgisiz zamirdir, _kişi zamiri_ değildir.

13. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'işaret zamiri' vardır?

• A) Bu kitabı okudum.
• B) O günleri özledim.
• C) Bunu bana ver. ✓
• D) Şu adam kim?

Doğru cevap C seçeneğidir. Dil bilgisi kurallarına göre, 'Bunu' ismin yerini işaret yoluyla tutan zamirdir. Diğerleri işaret sıfatıdır. Bu durum, Türkçe'deki kelime türlerinin işlevlerini ve cümle içindeki anlamsal katkılarını kavramak açısından önemli bir kuraldır.

14. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde zamir kullanılmamıştır?

• A) Buraya uzun zamandır kimse uğramadı.
• B) Tüm soruları doğru yanıtladı. ✓
• C) Kitabı nereye koyduğumu hatırlamıyorum.
• D) Soruların birkaçı oldukça zordu.

Doğru cevap B seçeneğidir. Dil bilgisi kurallarına göre, B seçeneğinde zamir yoktur. 'Tüm' sözcüğü belgisiz sıfattır. Bu durum, Türkçe'deki kelime türlerinin işlevlerini ve cümle içindeki anlamsal katkılarını kavramak açısından önemli bir kuraldır.

15. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde _noktalı virgül (;)_, öğeleri arasında virgül bulunan sıralı cümleleri ayırmak için kullanılmıştır?

• A) Pazardan elma, armut, muz; marketten süt, ekmek aldık.
• B) At ölür, meydan kalır; yiğit ölür, şan kalır. ✓
• C) Türkiye, İngiltere, Fransa; Ankara, Londra, Paris.
• D) Ahmet; çalışkan, dürüst ve saygılı bir öğrencidir.

'At ölür, meydan kalır' (birinci sıralı cümle) ve 'yiğit ölür, şan kalır' (ikinci sıralı cümle) kendi içlerinde virgül içermeseler de, birbirine bağlanan iki ayrı sıralı cümledir. Noktalı virgül bu iki ana yapıyı bağlamıştır. A seçeneğinde virgülle ayrılmış tür ve takımları ayırmıştır. C seçeneğinde gruplama yapmıştır. D seçeneğinde özneden sonra virgülle ayrılmış eş görevli sözcükler olduğu için özneyi ayırmıştır.

16. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'üslup' cümlesi vardır?

• A) Sanatçı, eserlerinde devrik cümlelere sıkça yer verir. ✓
• B) Roman, köyden kente göçü anlatıyor.
• C) Yazarın son kitabı çok satıldı.
• D) Şair, çocukluk yıllarını özlemle anıyor.

Dilin kullanımı (devrik cümle) üslupla ilgilidir. Diğerleri içerik veya durumdur.

17. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde _nesnel bir yargı_ vardır?

• A) Bu film, şimdiye kadar izlediğim en iyi filmdi.
• B) Romanın sonu biraz sıkıcıydı.
• C) İstanbul, 1453 yılında fethedilmiştir. ✓
• D) Müzik dinlemek insanı rahatlatır.

_'İstanbul, 1453 yılında fethedilmiştir.'_ cümlesi, doğruluğu kanıtlanabilir, kişiden kişiye değişmeyen bir bilgiyi içerdiği için _nesneldir_.

18. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ünsüz yumuşaması vardır?

• A) Kitabı masaya bıraktı. ✓
• B) Sepeti taşıdı.
• C) Atı dört nala koşturdu.
• D) Sütü içti.

Doğru cevap A seçeneğidir. Dil bilgisi kurallarına göre, Kitap-ı -> Kitabı. (p -> b değişimi). Bu durum, Türkçe'deki kelime türlerinin işlevlerini ve cümle içindeki anlamsal katkılarını kavramak açısından önemli bir kuraldır.

19. Aşağıdaki ikilemelerden hangisi 'biri anlamlı biri anlamsız' sözcüklerden oluşmuştur?

• A) Doğru dürüst
• B) İri yarı
• C) Eğri büğrü ✓
• D) Yalan yanlış

Eğri (anlamlı), Büğrü (tek başına anlamsız). A ve D'de ikisi de anlamlı veya yakın anlamlıdır. İri-yarı (İri anlamlı, Yarı anlamsızdır ama TDK bu kategoride en net örnek olarak Eğri-Büğrü'yü verir).

20. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'burun' sözcüğü deyim içinde kullanılmamıştır?

• A) Yaptığı hatadan sonra burnu iyice sürtmüştü.
• B) Her şeye burnunu sokmasından rahatsız oluyorum.
• C) Bugünlerde burnu çok havada, kimseyi beğenmiyor.
• D) Doktor, hastanın burnundaki kemiği ameliyat etti. ✓

'Burnu sürtmek', 'burnunu sokmak' ve 'burnu havada olmak' ifadeleri kalıplaşmış deyimlerdir. 'Burnundaki kemik' ifadesinde ise 'burun' organ adı olarak temel (gerçek) anlamında kullanılmıştır.

21. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde miktar (azlık-çokluk) zarfı kullanılmıştır?

• A) Bu havada dışarı çıkma.
• B) Pek güzel bir evmiş. ✓
• C) Hızlı konuşuyor.
• D) Yarın gelecek.

Doğru cevap B seçeneğidir. Dil bilgisi kurallarına göre, 'Pek' sözcüğü 'güzel' sıfatının miktarını/derecesini belirtir. Bu durum, Türkçe'deki kelime türlerinin işlevlerini ve cümle içindeki anlamsal katkılarını kavramak açısından önemli bir kuraldır.

22. (I) Kendimi bildim bileli, kalabalık önünde konuşmaktan ödüm kopar. (II) Bu durum, söz büyüğün geleneğiyle yetişmemden olsa gerek. (III) Bazıları karşı çıkar belki ama dinlemek, benim konuşmaya yeğlediğim bir şey olmuştur hep. (IV) Öğrenciliğimde "münazara" denen, öğrenciyi konuşturmaya alıştıran etkinlik de yoktu. (V) Konferans önerilerini geri çevirmemin nedeni kendini beğenmişlik değil, beğenmemişliktir. Bu parçadaki numaralanmış cümlelerin hangisinde, hem belgisiz sıfat hem de belgisiz zamir kullanılmıştır?

• A) I.
• B) II.
• C) III. ✓
• D) IV.

III. cümlede 'Bazıları' (belgisiz zamir) ve 'bir şey' (belgisiz sıfat + ad) kullanılmıştır.

23. Aşağıdaki cümlelerin hangisi _biçimce olumsuz, anlamca olumlu_ bir cümledir?

• A) Bu konuda sana katılmıyor değilim. ✓
• B) Sanki bu işi sen başarmışsın gibi konuşuyorsun.
• C) Ne aradı ne de sordu.
• D) Bu havada dışarı çıkılır mı hiç?

'Katılmıyor değilim' cümlesi, biçim olarak iki olumsuzluk eki (-mıyor, değil) taşır (biçimce olumsuz). Ancak anlam olarak 'katılıyorum' demektir (anlamca olumlu). 'Ne aradı ne de sordu' (biçimce olumlu, anlamca olumsuz). 'Dışarı çıkılır mı hiç?' (biçimce olumlu (soru), anlamca olumsuz - çıkılmaz).

24. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir anlatım bozukluğu vardır?

• A) Başarılı olmasının nedeni, çok çalışmasındandır. ✓
• B) Balkondaki çiçekleri düzenli olarak sularım.
• C) Bu konudaki düşüncelerini bize mutlaka anlatmalısın.
• D) Kardeşini görünce koşarak ona sarıldı.

'Nedeni' sözcüğü zaten bir sebep bildirmektedir. Yüklemin 'çalışmasındandır' şeklinde bitmesi gereksiz bir ek kullanımına yol açar. Doğrusu: '...nedeni, çok çalışmasıdır.' olmalıydı.

25. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir anlatım bozukluğu vardır?

• A) Kazada yaralananlara hemen müdahale edildi.
• B) Yeni açılan bu mağazada birçok ucuz ürünler satılıyor. ✓
• C) Kışın bu bölgeye çok fazla kar yağar.
• D) Okulun son günü herkes büyük bir hüzün yaşadı.

'Birçok' sözcüğü zaten çokluk (belgisizlik) ifade eder. Ondan sonra gelen 'ürünler' ismine çoğul eki '-ler' getirmek gereksiz ek kullanımıdır ve anlatım bozukluğudur. Doğrusu 'Birçok ucuz ürün' olmalıydı.