Karma Test 47

1. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'hayıflanma' (geçmişe yönelik üzüntü) vardır?

• A) Gençken çok kitap okurdum.
• B) Gençlerin kitap okuması gerekiyor.
• C) Gençler neden kitap okumuyor?
• D) Gençken daha çok kitap okusaydım keşke. ✓

'Hayıflanma', geçmişte kaçırılan bir fırsat (gençken daha çok okumak) için duyulan üzüntüdür. Cümle bu anlamı tam olarak karşılamaktadır.

2. Bu parçada yazar neden yakınmaktadır? 'Şimdiki çocuklar sokakta oynamayı bilmiyor. Varsa yoksa tablet, telefon... Bizim zamanımızda dizlerimiz yara bere içinde kalırdı ama mutluyduk.'

• A) Teknolojinin gelişmesinden
• B) Eski zamanların zorluklarından
• C) Çocukların çok yaramaz olmasından
• D) Çocukların sokak oyunlarından uzaklaşıp teknolojiye bağımlı olmasından ✓

Yazarın asıl şikayeti çocukların sokak kültürünü kaybedip teknolojik cihazlara hapsolmasıdır.

3. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük, 'kök' türü bakımından diğerlerinden farklıdır?

• A) Bu _soruyu_ kimse doğru cevaplayamadı.
• B) Ormanda uzun bir _yürüyüş_ yaptık.
• C) Akşamki _toplantı_ çok verimli geçti. ✓
• D) Olay yerine hemen _araştırmacılar_ geldi.

'Soru' sözcüğünün kökü 'sor-' (fiil kökü). 'Yürüyüş' sözcüğünün kökü 'yürü-' (fiil kökü). 'Araştırmacı' sözcüğünün kökü 'ara-' (fiil kökü). 'Toplantı' sözcüğünün kökü 'top' (isim kökü). Farklı olan isim köklü 'toplantı' sözcüğüdür.

4. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir _yazım yanlışı_ vardır?

• A) TDK'nin son yayımladığı sözlüğü aldım.
• B) Herhangi bir sorunla karşılaşırsanız bizi arayın.
• C) Bu işin üstesinden gelemeyeceğini o da farketmiş. ✓
• D) Yurt dışı gezisi için vize başvurusu yaptı.

'Fark etmek' birleşik fiili, ses düşmesi veya türemesi olmadığı için ayrı yazılmalıdır ('fark etmiş'). Bitişik yazılması yanlıştır.

5. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'de' bağlacının yazımıyla ilgili bir yanlışlık yapılmıştır?

• A) Sen de bizimle aynı fikirde değil misin?
• B) Toplantıda söz almak için parmağını kaldırdı.
• C) Çantasın da ne olduğunu kimse bilmiyordu. ✓
• D) O kadar çok çalıştı da sınavı kazandı.

'Çantasında' olmalıydı. Cümleden çıkarıldığında ('Çantası ne olduğunu...') anlam bozulur. Bu, bulunma hâl eki olduğunu ve bitişik yazılması gerektiğini gösterir. Ayrı yazılması yanlıştır.

6. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde soru anlamı 'zamirle' sağlanmıştır?

• A) Marketten eve ne aldın? ✓
• B) Hangi gün geleceksin?
• C) Nasıl bir ev arıyorsun?
• D) Neden beni beklemedin?

'Ne aldın?' sorusuna verilecek cevap bir isimdir (Elma aldım vb.) ve 'Ne' sözcüğü ismin yerini tuttuğu için soru zamiridir. Diğerleri: 'Hangi gün' (Sıfat), 'Nasıl ev' (Sıfat), 'Neden' (Zarf).

7. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'ki' ekinin yazımı yanlıştır?

• A) Oysaki ben sana güvenmiştim.
• B) Sanki bahçedeki çiçekler solmuş gibiydi.
• C) Mademki gitmek istiyorsun, seni tutmayacağım.
• D) Evde ki hesap çarşıya uymadı. ✓

'Evdeki hesap' bir sıfat türeten '-ki' ekidir ve bitişik yazılmalıdır. Cümlede ayrı yazılması bir yazım yanlışıdır.

8. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde belirtili nesne vardır?

• A) Pazardan elma aldım.
• B) Seni çok özledim. ✓
• C) Sabaha kadar uyudu.
• D) Parkta oturduk.

Doğru cevap B seçeneğidir. Sorunun doğru cevabına ve çözüm mantığına bakıldığında, 'Kimi özledim? -> Seni'. Belirtme hal eki (-i) alan nesne belirtili nesnedir. Bu kural ve açıklamalar, ALES/KPSS Türkçe sınavındaki benzer soru tiplerini çözebilmek için temel bir rehber niteliğindedir.

9. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'yansıma' sözcük yüklem görevindedir?

• A) Köpek havladı. ✓
• B) Su şırıl şırıl akıyor.
• C) Gürültüden korktum.
• D) Bebek ağladı.

Doğru cevap A seçeneğidir. Dil bilgisi kurallarına göre, 'Hav' sesinden türeyen 'Havladı' sözcüğü yüklemdir. Bu durum, Türkçe'deki kelime türlerinin işlevlerini ve cümle içindeki anlamsal katkılarını kavramak açısından önemli bir kuraldır.

10. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde _dolaylı anlatıma_ örnek vardır?

• A) Yarın mutlaka geleceğim, dedi.
• B) Hava bugün çok sıcakmış, diye düşündü.
• C) Doktor, ilacı düzenli kullanmam gerektiğini söyledi. ✓
• D) Sınavın zor olduğunu belirtti.

Dolaylı anlatımda başkasının sözü, söyleyenin ağzından aktarılır. _'Doktor, ilacı düzenli kullanmam gerektiğini söyledi.'_ cümlesi, doktorun sözünü bir değiştirme ve aktarma yoluyla vermiştir.

11. Aşağıdaki cümlelerin hangisinin sonuna _iki nokta (:)_ konulmalıdır?

• A) Sana sadece bir şey söyleyeceğim Dürüst ol ✓
• B) Hava karardı mı eve döneriz
• C) Neden böyle davrandığını anlamıyorum
• D) Eyvah, otobüsü kaçırdık

İki nokta (:), kendisinden sonra 'açıklama' yapılacak veya 'örnek/konuşma' verilecek cümlelerin sonuna konur. 'Sana sadece bir şey söyleyeceğim' cümlesi, bir açıklama beklentisi oluşturduğu için sonuna iki nokta konulmalıdır: '...söyleyeceğim: Dürüst ol.'

12. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'yapım eki' eklendiği sözcüğün türünü değiştirmiştir?

• A) Sevgim (Sev-gi) ✓
• B) Evli (Ev-li)
• C) Tuzluk (Tuz-luk)
• D) Vatandaş (Vatan-daş)

A: Sevmek (Fiil) -> Sevgi (İsim). Tür değişmiştir. B, C, D: İsimden İsim yapım ekleridir, tür değişmemiştir.

13. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'çatı özelliği' aranmaz?

• A) Hava bugün çok yağmurlu. ✓
• B) Yarın pikniğe gideceğiz.
• C) Kitabı okudum.
• D) Beni aradı.

Doğru cevap A seçeneğidir. Dil bilgisi kurallarına göre, Yüklemi isim olan cümlelerde (yağmurlu) çatı özelliği aranmaz. Bu durum, Türkçe'deki kelime türlerinin işlevlerini ve cümle içindeki anlamsal katkılarını kavramak açısından önemli bir kuraldır.

14. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde nesne-yüklem ilişkisi (çatı) bakımından diğerlerinden farklıdır?

• A) Evin tüm duvarları bayram için süslendi.
• B) Arkadaşını görünce hızla merdivenlerden indi. ✓
• C) Sınav sonuçları dün panoya asıldı.
• D) Kaybolan kedi, dün akşam bulundu.

'Süslendi', 'asıldı' ve 'bulundu' yüklemleri edilgen çatılıdır (işi yapan belli değil, L/N eki almış). 'İndi' yüklemi ise etkendir (işi yapan 'o' bellidir).

15. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'sayı sıfatı' kullanılmıştır?

• A) İkinci soru çok zordu.
• B) Bana yarım elma verdi.
• C) Üçer kalem dağıttı.
• D) Hepsi. ✓

A (Sıra sayı sıfatı), B (Kesir sayı sıfatı), C (Üleştirme sayı sıfatı). Hepsi sayı sıfatı grubuna girer.

16. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'kurum' sözcüğü terim anlamıyla kullanılmıştır?

• A) Sobanın üstündeki tencerenin dibi kurum bağlamıştı.
• B) Kendine gereksiz bir kurum yapıyor, çok kibirli davranıyordu.
• C) Bu kurum, yıllardır eğitim alanında hizmet vermektedir. ✓
• D) Motorun egzozundan siyah kurumlar çıkıyordu.

'Bu kurum...' ifadesi (Türk Dil Kurumu, okul vb.) 'belirli bir amacı gerçekleştirmek için kurulan yasal organizasyon' anlamında bir terimdir. Diğer seçeneklerde 'is, duman karası' (gerçek anlam) veya 'kibir, çalım' (mecaz anlam) kullanılmıştır.

17. Aşağıdaki cümlelerin hangisi, yapısı bakımından 'basit' bir cümledir?

• A) Uzun bir aradan sonra memleketine döndü. ✓
• B) Güneş doğdu ve kuşlar ötmeye başladı.
• C) Sınavdan yüksek not alan öğrenciler sevinçle bağırdı.
• D) Konuşulanları duymuyor, sadece düşünüyor gibiydi.

Basit cümle, tek bir yüklemi (yargıyı) olan ve içinde fiilimsi bulunmayan cümledir. 'Uzun bir aradan sonra memleketine döndü.' cümlesinde 'döndü' tek yüklemdir ve fiilimsi yoktur. Diğer seçenekler bağlı ('ve'), birleşik (fiilimsili - 'alan') ve sıralı (virgüllü) cümlelerdir.

18. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'sezgi' (his) anlamı vardır?

• A) Bu işin sonunun iyi bitmeyeceğini raporlarda okudum.
• B) Bu işin sonu iyi bitmedi.
• C) Bu işin sonu iyi bitsin diye uğraşıyorum.
• D) Bu işin sonunun iyi bitmeyeceğini hissediyorum. ✓

'Hissediyorum' fiili, bir duruma dair (kanıt olmadan) içe doğan, sezgisel bir öngörüyü ifade eder.

19. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde _edat (ilgeç)_ kullanılmamıştır?

• A) Sınavdan sonra sinemaya gidelim mi?
• B) Bütün gün evde yalnız oturdu. ✓
• C) Akşama doğru şiddetli bir yağmur başladı.
• D) Bu işi ancak sen başarabilirsin.

'Bütün gün evde yalnız oturdu.' cümlesinde 'yalnız' kelimesi 'oturmak' fiilini nitelediği için zarftır. Diğerleri: '...den sonra' (zaman edatı), '...e doğru' (yönelme edatı), 'ancak' (sadece anlamında edat).

20. Aşağıdaki kelimelerden hangisi _farklı bir ek_ almıştır?

• A) Öğrenci
• B) Satıcı
• C) Gezgin ✓
• D) Kapıcı

'Öğrenci', 'satıcı', 'kapıcı' kelimeleri isim ya da fiilden isim yapan _-cı (-ci, -cu, -cü)_ ekini alırken, _'Gezgin'_ kelimesi _-gin_ ekini almıştır. (Hepsi yapım ekidir, ancak eklerin biçimi ve işlevi farklıdır.)

21. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'öz eleştiri' yoktur?

• A) O gün çok fevri davrandım.
• B) Keşke daha sabırlı olabilseydim.
• C) Yaptığım hatanın farkındayım.
• D) Sen her zaman haklısın. ✓

D seçeneği karşıdakini övme/onaylama cümlesidir, kişinin kendisine yönelik bir eleştiri içermez.

22. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'belgisiz zamir' vardır?

• A) Bazı insanlar çok konuşur.
• B) Birkaçı sınava gelmedi. ✓
• C) Bütün öğrenciler toplandı.
• D) Hiçbir sorun yok.

'Birkaçı' ismin yerini belirsiz şekilde tuttuğu için zamirdir. A, C ve D seçeneklerindekiler belgisiz sıfattır.

23. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'mi' soru ekinin yazımı yanlıştır?

• A) Sen de mi bizimle geliyorsun?
• B) Güzel mi güzel bir elbise almış.
• C) Yağmur yağdı mı dışarı çıkmam.
• D) Beni neden aramadınmı? ✓

Soru eki 'mi', kendinden önceki kelimeden her zaman ayrı yazılır. 'Aramadın mı?' şeklinde olmalıydı. Bitişik yazılması yanlıştır.

24. 'Hızla koşan atların görüntüsü, izleyenleri büyüledi.' cümlesindeki 'koşan' sözcüğü, türü bakımından aşağıdakilerden hangisidir?

• A) İsim (Ad)
• B) Zarf (Belirteç)
• C) Sıfat-fiil (Ortaç) ✓
• D) Çekimli fiil

Fiil kökünden ('koş-') türemiş ve '-an' ekini alarak bir ismi ('at') nitelemiştir. Bu nedenle bir fiilimsidir (sıfat-fiil).

25. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'nesnel' bir anlatım vardır?

• A) İstanbul, dünyanın en güzel şehridir.
• B) İstanbul, Türkiye'nin en kalabalık şehridir. ✓
• C) İstanbul'da yaşamak bir ayrıcalıktır.
• D) İstanbul'un trafiği çekilmez bir haldedir.

'Türkiye'nin en kalabalık şehri' olması, istatistiksel verilerle kanıtlanabilen, kişiden kişiye değişmeyen, nesnel bir bilgidir.