Karma Test 48

1. Aşağıdaki birleşik fiillerden hangisinin yazımı yanlıştır?

• A) Sınav sonucunu görünce çok mutlu oldu.
• B) Ona yaptığı haksızlığı sonunda fark etti.
• C) Yıllardır kayıp olan kolyesi bulundu. ✓
• D) Bu davranışıyla hepimizi terk etti.

'Kayıp olmak' birleşik fiili, birleşme sırasında ses düşmesine ('ı' düşer) ve ses değişimine ('p' -> 'b') uğrar. Bu nedenle 'kaybolan' şeklinde bitişik yazılmalıydı. 'Kayıp olan' şeklinde ayrı yazılması yanlıştır.

2. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde _isimden fiil yapan bir ek_ kullanılmıştır?

• A) Yazının başlığı çok ilgi çekiciydi.
• B) Evi boyatmaya karar vermiş. ✓
• C) Çocuklar bahçede oynuyordu.
• D) Kitaplar raflarda yerini aldı.

_'Boyatmaya'_ kelimesi _boya_ (isim) kökünden _boya-mak_ (fiil) türetilmiştir. Burada fiil yapan ek _-a_'dır. _Boyat-_ fiilindeki _-t_ ise fiilden fiil yapım ekidir.

3. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'büyük ünlü uyumu'na uymayan bir sözcük vardır?

• A) Anne
• B) Kardeş
• C) Elma
• D) Hepsi ✓

Anne (a-e), Kardeş (a-e), Elma (e-a). Kalın ünlüden sonra kalın, ince ünlüden sonra ince gelmesi kuralına (Büyük Ünlü Uyumu) bu üç sözcük de uymaz.

4. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'ara söz' dolaylı tümlecin açıklayıcısıdır?

• A) İzmir'e, doğduğum kente, gidiyorum. ✓
• B) Ali, sınıfın en çalışkanı, geldi.
• C) Kitabı, o kalın romanı, okudum.
• D) Dün, pazar günü, sinemaya gittik.

Doğru cevap A seçeneğidir. Sorunun doğru cevabına ve çözüm mantığına bakıldığında, Nereye? -> İzmir'e (DT). 'Doğduğum kente' ara sözü DT'yi açıklamıştır. Bu kural ve açıklamalar, ALES/KPSS Türkçe sınavındaki benzer soru tiplerini çözebilmek için temel bir rehber niteliğindedir.

5. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'parlamak' sözcüğü mecaz anlamda kullanılmıştır?

• A) Güneş gözlerimi kamaştırarak parlıyordu.
• B) Bu başarısıyla bir anda parlayan bir yıldız oldu. ✓
• C) Temizlikten sonra evin yerleri parlıyordu.
• D) Altın kolyesi boynunda ışıl ışıl parlıyordu.

'Bir anda parlayan yıldız' ifadesinde 'parlamak', 'ün kazanmak, şöhret olmak' anlamında (mecaz) kullanılmıştır. Diğer seçenekler fiziksel bir ışık yansıtma (gerçek) anlamındadır.

6. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'N-M' değişimi (Dudak ünsüzlerinin benzeşmesi) kuralına uyulmamıştır?

• A) İstanbul ✓
• B) Sümbül
• C) Tembel
• D) Çember

Özel isimlerde bu kural aranmaz. 'İstanbul' (n-b çatışması korunur). Cins isimlerde 'n', 'b'den önce 'm'ye dönüşür (Sünbül->Sümbül).

7. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir anlatım bozukluğu vardır?

• A) Kardeşimin boyu benimkinden uzundur.
• B) Ekonomik ve sağlık sorunları yaşıyoruz. ✓
• C) Bu konuda herkesin fikrini almalıyız.
• D) Dün okula gidemedim çünkü çok hastaydım.

'Ekonomik sorunlar' (sıfat+isim) ve 'sağlık sorunları' (isim+isim) farklı tamlamalardır. 'Ekonomik' sıfatı 'sağlık' ismine bağlanamaz. Cümle 'Ekonomik sorunlar ve sağlık sorunları...' veya 'Ekonomi ve sağlık sorunları...' şeklinde olmalıydı. Tamlama yanlışlığı vardır.

8. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir 'uyarı' yapılmaktadır?

• A) Kırmızı ışıkta geçersen ceza yiyebilirsin. ✓
• B) Kırmızı ışıkta durmak zorunludur.
• C) Kırmızı ışıkta geçtiğini gördüm.
• D) Kırmızı ışıkta beklemeyi sevmiyorum.

Cümle, 'kırmızı ışıkta geçme' eyleminin olumsuz bir sonucunu (ceza yemek) belirterek, kişiyi bu davranışı yapmaması yönünde uyarmaktadır.

9. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde _kaynaştırma harfi_ (yardımcı ses) kullanılmamıştır?

• A) Kapının ardındaki gizem çözüldü.
• B) Bu konuyu ona yeniden anlatacağım.
• C) Kitabı masada unuttum. ✓
• D) İkişer elma paylaştılar.

Kaynaştırma harfleri (y, ş, s, n) ünlü ile biten bir kelimeye ünlü ile başlayan bir ek geldiğinde kullanılır. **Kapı-n-ın**, **konu-y-u**, **o-n-a**, **iki-ş-er** sözcüklerinde kaynaştırma harfi vardır. Ancak **Masa-da** kelimesinde kaynaştırma harfi yoktur (-da bulunma hal eki).

10. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde nesne-yüklem ilişkisi (çatı) bakımından diğerlerinden farklıdır?

• A) Evin tüm duvarları bayram için süslendi.
• B) Sınav sonuçları dün panoya asıldı.
• C) Kaybolan kedi, dün akşam bulundu.
• D) Arkadaşını görünce hızla merdivenlerden indi. ✓

'Süslendi', 'asıldı' ve 'bulundu' yüklemleri edilgen çatılıdır (işi yapan belli değil, L/N eki almış). 'İndi' yüklemi ise etkendir (işi yapan 'o' bellidir).

11. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük, 'belgisiz zamir' görevinde kullanılmıştır?

• A) _Bazı_ insanlar bu konuda çok duyarsız.
• B) _Herkes_ kendi kaderini kendi çizer. ✓
• C) _Hangi_ soruyu anlayamadın?
• D) _Bu_ ev, geçen yıl inşa edildi.

'Herkes' sözcüğü, bir ismin yerini belirsiz bir şekilde tutan 'belgisiz zamir'dir. 'Bazı insanlar' (sıfat), 'Hangi soru' (soru sıfatı) ve 'Bu ev' (işaret sıfatı) ifadelerinde altı çizili sözcükler sıfattır.

12. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde _ünsüz türemesi_ (ikizleşme) yoktur?

• A) Yaptığı hatayı sonunda hissetti.
• B) Sınav sonucunu öğrenince hakkı olduğunu anladı.
• C) Bu işin sırrını kimseye söylemedi.
• D) Bu konuda onun da fikrini almalısın. ✓

D seçeneğinde 'fikrini' (fikir-i) kelimesinde ünlü düşmesi vardır. Diğerlerinde 'hissetti' (his+etmek), 'hakkı' (hak+ı), 'sırrını' (sır+ı) kelimelerinde ünsüz türemesi vardır.

13. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yüklem edilgen çatılıdır?

• A) Konular iyice anlaşıldı. ✓
• B) Çocuklar durmadan gülüştü.
• C) Öğretmen derse başladı.
• D) Yağmur aniden bastırdı.

'Anlaşıldı' fiilinde -l eki vardır ve işi yapan (anlayan) belli değildir. Öznesi (konular) sözde öznedir.

14. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'dolaylı anlatım'a başvurulmuştur?

• A) Öğretmen, "Yarın sınav var." dedi.
• B) Ali: "Ben gelmeyeceğim!"
• C) Atatürk, "Yurtta sulh, cihanda sulh!" demiştir.
• D) Bana, bu konuyu anlamadığını söyledi. ✓

'Bana, bu konuyu anlamadığını söyledi.' cümlesinde, bir başkasının sözü (örn: 'Bu konuyu anlamadım.') aktaran kişinin ifadesiyle değiştirilerek ('-dığını söyledi') aktarılmıştır. Diğerleri doğrudan anlatımdır.

15. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'pişmanlık' ifade edilmiştir?

• A) Oraya gitmemeliydim. ✓
• B) Oraya gitseydim ne iyi olurdu.
• C) Oraya gitmek için can atıyorum.
• D) Oraya gitmek zorunda kaldım.

'Oraya gitmemeliydim.' cümlesi, geçmişte yapılan bir eylemden dolayı duyulan üzüntüyü, yani pişmanlığı ifade eder.

16. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde _özel isimlerin yazımıyla_ ilgili bir yanlışlık yapılmıştır?

• A) Ayşe Tatile Çıktı filmini izledik.
• B) Yeni bir 'Reşat Nuri Güntekin' romanı okuyor.
• C) Bu yılki tatilimizi Marmara denizinde geçirdik. ✓
• D) Orhan Veli Kanık, Garip akımının temsilcisidir.

Deniz, göl, nehir gibi coğrafi isimler özel isme dahilse büyük harfle başlar. _'Marmara denizinde'_ yerine _'Marmara Denizi'nde'_ şeklinde yazılmalıydı.

17. Ömrümün _hangi_ (I) hecesine baksam Uzadıkça uzayan _bozkır_ (II) yalnızlığı Ve _duman rengi_ (III) kasabalar ki sen _Okunaksız_ (IV) mektuplar da diyebilirsin Sesini yitirmiş bu _gergin_ (V) coğrafyaya Bu dizelerdeki altı çizili sözlerden hangisi sıfat değildir?

• A) I.
• B) II. ✓
• C) III.
• D) IV.

• I. 'hangi hece': Soru sıfatı. • III. 'duman rengi kasaba': Niteleme sıfatı grubu. • IV. 'okunaksız mektup': Niteleme sıfatı. • V. 'gergin coğrafya': Niteleme sıfatı. • II. 'bozkır yalnızlığı': Belirtisiz isim tamlamasıdır. 'Bozkır' burada isim görevindedir, sıfat değildir.

18. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde fiilden türemiş isim vardır?

• A) Bölge ✓
• B) Yolcu
• C) Simitçi
• D) Evli

Doğru cevap A seçeneğidir. Dil bilgisi kurallarına göre, Böl-mek fiilinden 'Böl-ge' ismi türemiştir. Diğerleri isimden isim türetmiştir. Bu durum, Türkçe'deki kelime türlerinin işlevlerini ve cümle içindeki anlamsal katkılarını kavramak açısından önemli bir kuraldır.

19. Sözel Mantık: Bir sınıfta Ali, Burak, Cem, Deniz yan yana oturmaktadır. Ali en sağdadır. Burak, Cem'in solundadır. Deniz, Ali'nin hemen yanındadır. Soldan sağa sıralama nasıldır?

• A) Burak - Cem - Deniz - Ali ✓
• B) Cem - Burak - Deniz - Ali
• C) Deniz - Ali - Burak - Cem
• D) Ali - Deniz - Cem - Burak

1. Ali en sağda ( _ _ _ Ali). 2. Deniz, Ali'nin hemen yanında ( _ _ Deniz Ali). 3. Burak, Cem'in solunda (Burak Cem _ _). Birleştirirsek: Burak - Cem - Deniz - Ali.

20. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde niteleme sıfatı vardır?

• A) Kırmızı elma. ✓
• B) Bu adam.
• C) Bazı günler.
• D) Üç kişi.

İsme sorulan 'Nasıl?' sorusunun cevabıdır. 'Nasıl elma? -> Kırmızı'. (B: İşaret, C: Belgisiz, D: Sayı sıfatı).

21. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'Sıra Sayı Sıfatı' kullanılmıştır?

• A) Beşinci kat. ✓
• B) Beş elma.
• C) Beşer kişi.
• D) Beşte bir pay.

Doğru cevap A seçeneğidir. Dil bilgisi kurallarına göre, '-inci' eki sıra bildirir. B (Asıl), C (Üleştirme), D (Kesir). Bu durum, Türkçe'deki kelime türlerinin işlevlerini ve cümle içindeki anlamsal katkılarını kavramak açısından önemli bir kuraldır.

22. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili zamirin türü ötekilerden farklıdır?

• A) Bu kitapların **çoğunu** okudum.
• B) **Kimleri** çağırdıklarını bilmiyordum. ✓
• C) **Hepsi** de yiğit çocuklardı.
• D) **Biri** bana olanları anlatsın.

Doğru cevap B seçeneğidir. Dil bilgisi kurallarına göre, B seçeneğindeki 'Kimleri' sözcüğü soru zamiridir. Diğerleri belgisiz zamirdir. Bu durum, Türkçe'deki kelime türlerinin işlevlerini ve cümle içindeki anlamsal katkılarını kavramak açısından önemli bir kuraldır.

23. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'sezgi' (his) anlamı vardır?

• A) Bu işin sonunun iyi bitmeyeceğini hissediyorum. ✓
• B) Bu işin sonunun iyi bitmeyeceğini raporlarda okudum.
• C) Bu işin sonu iyi bitmedi.
• D) Bu işin sonu iyi bitsin diye uğraşıyorum.

'Hissediyorum' fiili, bir duruma dair (kanıt olmadan) içe doğan, sezgisel bir öngörüyü ifade eder.

24. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yer-yön zarfı çekim eki alarak adlaşmıştır?

• A) Dışarıya çıkmak için hazırlık yaptı. ✓
• B) Hızla içeri girdi.
• C) Yukarı bakınca gözleri kamaştı.
• D) Geri dönmek istemedi.

Yer-yön zarfları (aşağı, yukarı, içeri, dışarı vb.) çekim eki aldıklarında zarf görevinden çıkıp isimleşirler. 'Dışarı-ya' kelimesi yönelme hal eki aldığı için artık bir isimdir.

25. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde _yüklem tek bir sözcükten_ oluşmamıştır?

• A) Toplantı saat beşte başladı.
• B) O, okulun en çalışkan öğrencisiydi. ✓
• C) Bütün gün ders çalıştık.
• D) Dostluğun kıymetini bilmek gerekir.

_'Okulun en çalışkan öğrencisiydi'_ söz grubu tamlama olduğu için yüklem tek bir sözcükten oluşmamıştır.