Karma Test 6

1. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir _yazım yanlışı_ yapılmıştır?

• A) Her şey yolunda görünüyor, endişelenme.
• B) Bu akşamki yemek için hazırlık yapmalıyız.
• C) Sen de mi bizimle gelmekten vazgeçtin?
• D) Bana yardım etmiyeceğini biliyordum. ✓

'Etmeyeceğini' olması gerekirken 'etmiyeceğini' yazılması, ünlü daralması kuralına aykırı bir kullanımdır ve _yazım yanlışı_dır.

2. 'Bu soğuk havada dışarı çıkarken kalın giyinmelisin.' cümlesi, anlam özelliğine göre aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Neden-Sonuç
• B) Amaç-Sonuç
• C) Koşul (Şart)
• D) Öneri ✓

Cümle, bir durum karşısında yapılması tavsiye edilen bir eylemi belirttiği için 'öneri' cümlesidir.

3. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'ki' bağlacının yazımı yanlıştır?

• A) Oysaki ben sana güvenmiştim.
• B) Anladım ki bu iş böyle yürümeyecek.
• C) Mademki gitmek istiyorsun, seni tutmayacağım.
• D) Evde ki hesap çarşıya uymadı. ✓

'Evdeki hesap' bir sıfat türeten '-ki' ekidir ve bitişik yazılmalıdır. Cümlede ayrı yazılması bir _yazım yanlışı_dır.

4. 'Sınavı kazanmak için gecesini gündüzüne kattı.' cümlesindeki 'gecesini gündüzüne katmak' sözünün anlamı aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Çok az uyumak
• B) Düzensiz çalışmak
• C) Çok ve durmaksızın çalışmak ✓
• D) Zamanı verimsiz kullanmak

'Gecesini gündüzüne katmak' deyimi, bir işi başarmak için çok fazla, ara vermeden çalışmak anlamına gelir.

5. 'Sanatçı ( ) eserlerinde toplumsal sorunlara değinir ( ) okurunu düşünmeye sevk ederdi.' cümlesinde ayraçla belirtilen yerlere sırasıyla hangi noktalama işaretleri getirilmelidir?

• A) (,) (.)
• B) (;) (,)
• C) (,) (,) ✓
• D) (:) (;)

Cümle, iki yüklemi olan ('değinir' ve 'sevk ederdi') sıralı bir cümledir. Sıralı cümleleri ayırmak için virgül (,) kullanılır.

6. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'ağır' sözcüğü mecaz anlamda kullanılmamıştır?

• A) Bu ağır sözleri duymak beni çok kırdı.
• B) Babasının vefatıyla omuzlarına ağır bir sorumluluk binmişti.
• C) Pazardan aldığım çantalar çok ağırdı, zor taşıdım. ✓
• D) Ne kadar ağır bir insan, hiç şaka yapmıyor.

'Ağır söz' (incitici), 'ağır sorumluluk' (zor) ve 'ağır insan' (ciddi/vakarlı) ifadeleri mecaz anlamlıdır. 'Pazardan aldığım çantalar çok ağırdı...' cümlesinde ise 'ağır' sözcüğü 'tartıda çok çeken' anlamında, yani gerçek (temel) anlamıyla kullanılmıştır.

7. 'Genç adam, otobüsten iner inmez koşmaya başladı.' cümlesindeki 'iner inmez' sözcük grubu, türü bakımından aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Sıfat-fiil
• B) Zarf-fiil ✓
• C) İsim-fiil
• D) Çekimli fiil

'İner inmez' (-r... -mez) kalıbı bir zarf-fiil (ulaç/bağ-fiil) ekidir. Bu sözcük grubu 'başladı' fiilinin zamanını belirttiği için zarf-fiil görevindedir.

8. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir anlatım bozukluğu vardır?

• A) Bu tür etkinlikler, öğrencilerin hem sosyal hem de kültürel gelişimine katkı sağlar.
• B) Sınav sonuçları açıklandığında büyük bir sevinç yaşandı.
• C) Kardeşini çok seviyor, ona her zaman destek oluyordu.
• D) Okula yeni gelen müdür, herkesi tek tek tanışmak istedi. ✓

'Tanışmak' eylemi zaten karşılıklı yapılır ('ile' edatı alır). Cümle '...herkesle tek tek tanışmak istedi' şeklinde olmalıydı. Edat (ilgeç) eksikliği anlatım bozukluğuna yol açmıştır.

9. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'de' ekinin yazımıyla ilgili bir yanlışlık yapılmıştır?

• A) Evde unuttuğu anahtarları almak için geri döndü.
• B) Sorsan o da bu konuyu bildiğini iddia edecektir.
• C) O kitabı bende okudum. ✓
• D) Toplantıda alınan kararlara uymak zorundayız.

Cümlede 'Ben de okudum' anlamı vardır, bu nedenle 'de' bağlaçtır ve ayrı yazılmalıdır. 'Bende' şeklinde bitişik yazılması (bulunma hâl eki gibi) yanlıştır.

10. 'Sessizce odaya girdi, yatağına uzandı ( ) gözlerini kapattı.' cümlesinde ayraçla belirtilen yere hangi noktalama işareti gelmelidir?

• A) Nokta (.)
• B) Virgül (,) ✓
• C) Noktalı Virgül (;)
• D) İki Nokta (:)

Cümlede 'girdi', 'uzandı' ve 'kapattı' şeklinde sıralanmış eylemler (sıralı cümle) bulunmaktadır. Eş görevli bu yüklemleri ayırmak için virgül (,) kullanılır.

11. '(I) Kış mevsimi, bazıları için hüzün demektir. (II) Ağaçların yapraklarını dökmesi, doğanın bir yasağıdır. (III) Lapa lapa yağan kar ise en çok çocukları sevindirir. (IV) Bembeyaz bir örtüyle kaplanan sokaklar, insana huzur verir. (V) Bu mevsimde evde oturup kitap okumanın tadı başkadır.' Bu parçada numaralanmış cümlelerden hangisi düşüncenin akışını bozmaktadır?

• A) II ✓
• B) III
• C) IV
• D) V

Parçanın genelinde (I, III, IV, V) kış mevsiminin insan üzerindeki etkileri (hüzün, sevinç, huzur, keyif) anlatılırken; (II) numaralı cümlede doğa olayı (yaprak dökme) alakasız bir şekilde 'yasak' olarak nitelendirilmiş ve genel akıştan kopmuştur.

12. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde cümlenin ögelerine ayrılmasında bir yanlışlık yapılmıştır? (Bölünen öge / işaretiyle gösterilmiştir)

• A) Babam / her sabah / gazete / okur.
• B) Okulun bahçesindeki / eski çınar ağacı / devrildi. ✓
• C) Bahar gelince / tüm doğa / canlanır.
• D) Sınıfın en çalışkan öğrencisi / sınavdan / yüksek not / aldı.

B seçeneğinde 'Okulun bahçesindeki eski çınar ağacı' bir sıfat tamlamasıdır ve tamlamalar cümlenin ögeleri bulunurken asla bölünemez. Cümlenin öznesi olan bu tamlama tek parça halinde alınmalıdır (Okulun bahçesindeki eski çınar ağacı / devrildi). Diğer seçeneklerdeki ayrım (Özne / Zarf Tümleci / Belirtisiz Nesne / Yüklem vb.) doğru yapılmıştır.

13. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'geçmek' sözcüğü 'etkisini yitirmek' anlamında kullanılmıştır?

• A) Bu yol, ormanın içinden geçiyor.
• B) Hastanın başındaki ağrı nihayet geçti. ✓
• C) Sınıfı geçmek için çok çalışması gerekiyor.
• D) Bu eski ev, dedesinden ona geçmiş.

'Ağrının geçmesi', ağrının etkisini kaybetmesi, sona ermesi anlamına gelir. Diğer seçenekler (yol almak, başarılı olmak, miras kalmak) farklı anlamdadır.

14. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'koşul' (şart) anlamı vardır?

• A) Yağmur yağdığı için pikniği iptal ettik.
• B) Sınavı kazanmak için çok çalıştı.
• C) Beni dinlersen bu hatayı yapmazsın. ✓
• D) Hava kararmadan eve dönmeliyiz.

'Hata yapmamasının' koşulu 'beni dinlemesi' eylemine bağlanmıştır. '-se, -sa' eki cümleye koşul anlamı katmıştır.

15. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük, türü bakımından diğerlerinden farklıdır?

• A) Bu _zor_ soruyu kimse çözemedi.
• B) Hayatın _zor_ yanlarıyla yüzleşmek gerekir.
• C) Sınavdaki sorular oldukça _zordu_. ✓
• D) Babasını kaybettikten sonra _zor_ günler geçirdi.

'Zor soru', 'zor yan' ve 'zor günler' ifadelerinde 'zor' sözcüğü; 'soru', 'yan' ve 'gün' isimlerini niteleyen bir 'sıfat'tır. 'Sınavdaki sorular oldukça zordu' cümlesinde ise 'zordu' (zor idi) ek fiil alarak cümlenin yüklemi olmuş bir 'isim'dir.

16. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde büyük harflerin kullanımıyla ilgili bir yanlışlık yapılmıştır?

• A) Bu akşam Ahmetler bize gelecek.
• B) Bizimle birlikte avrupa'nın doğusunu gezdik. ✓
• C) Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü'nde okuyor.
• D) Van kedisi, bu bölgeye özgü bir türdür.

Özel isimler (Avrupa) büyük harfle başlar. 'avrupa'nın' şeklindeki küçük harfle yazım yanlıştır (doğrusu: Avrupa'nın). Diğer seçeneklerde yazımlar doğrudur (Özel adlara gelen çokluk ekleri kesmeyle ayrılmadığı için 'Ahmetler' yazımı doğrudur).

17. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde çatı özelliği aranmaz?

• A) Güneş, bulutların arasından yavaşça yükseldi.
• B) Bütün gün evde oturup kitap okudu.
• C) Sınıfın penceresi dün gece kırılmış.
• D) O, bu mahallenin en eski sakinidir. ✓

Fiil çatısı, sadece fiil cümlelerinde (yüklemi çekimli fiil olan) aranır. 'O, bu mahallenin en eski sakinidir.' cümlesinin yüklemi ('sakinidir') bir isimdir (ek fiil almış isim soylu sözcük). İsim cümlelerinde çatı özelliği aranmaz.

18. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde _nesne eksikliğinden_ kaynaklanan bir anlatım bozukluğu vardır?

• A) Kitabı özenle okudu ve arkadaşına teslim etti.
• B) Ona her zaman güvenir ve çok severim. ✓
• C) Çocuklar bahçede koşuyor, eğleniyorlardı.
• D) Arabasını yıkadı, garaja park etti.

• Analiz: Cümledeki 'ona' sözcüğü 'güvenir' yüklemiyle uyumludur (Ona güvenir). Ancak 'severim' yüklemiyle uyumlu değildir (Ona severim denmez). • Hata: İkinci yüklem için 'onu' nesnesi eksiktir. • Doğrusu: 'Ona her zaman güvenir ve _onu_ çok severim.' şeklinde olmalıdır.

19. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük, bir varlığın kime ait olduğunu bildiren bir ek almıştır?

• A) _Evimiz_, okula oldukça yakındı. ✓
• B) Bu _kitabın_ sayfaları yırtılmış.
• C) Sınav _sonuçları_ yarın açıklanacakmış.
• D) _Yolcular_ otobüse binmek için bekliyordu.

'Evimiz' sözcüğündeki '-imiz' eki, 'bizim evimiz' anlamında 1. çoğul şahıs iyelik (aitlik) ekidir.

20. 'Sokaktaki gürültüden ( ) evde kimse uyuyamadı.' Bu cümlede boş bırakılan yere düşüncenin yönüne göre aşağıdakilerden hangisi getirilemez?

• A) dolayı
• B) ötürü
• C) kaynaklı
• D) rağmen ✓

Cümlede boşluktan önce gelen kelimedeki ayrılma hal eki (-den), 'dolayı', 'ötürü' ve 'kaynaklı' kelimeleriyle birlikte kullanılarak neden-sonuç ilişkisi kurar (gürültüden dolayı, gürültüden ötürü, gürültüden kaynaklı). 'Rağmen' edatı ise yönelme hal ekiyle (-e/-a) kullanılır (gürültüye rağmen) ve cümleye neden-sonuç değil, karşıtlık anlamı katar. Bu nedenle boşluğa 'rağmen' kelimesi getirilemez.

21. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yön adlarının yazımıyla ilgili bir yanlışlık yapılmıştır?

• A) Bu kış Doğu Anadolu'da kar yağışı oldukça etkili oldu.
• B) Ülkemizin güney kesimlerinde Akdeniz iklimi görülür.
• C) Rüzgâr yarın batıdan esmeye başlayacak.
• D) Türkiye'nin Doğusu, dağlık ve engebeli bir arazi yapısına sahiptir. ✓

Yön adları (kuzey, güney, doğu, batı vb.) özel isimden önce kullanıldığında büyük harfle, özel isimden sonra kullanıldığında (veya tek başına yön bildirdiğinde) küçük harfle başlar. D seçeneğindeki 'Türkiye'nin Doğusu' ifadesinde yön adı özel isimden sonra geldiği için 'doğusu' şeklinde küçük harfle yazılmalıdır.

22. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde nesne, sadece isim tamlamasından oluşmuştur?

• A) Evin bahçesindeki kurumuş ağacı kestiler.
• B) Öğretmen, zor soruları dikkatle inceledi.
• C) Yazar, romanının sonunu bir çırpıda değiştirdi. ✓
• D) Çocuklar, parktaki salıncakları çok seviyordu.

C seçeneğinde cümlenin yüklemi 'değiştirdi' sözcüğüdür. 'Neyi değiştirdi?' sorusunun cevabı olan 'romanının sonunu' ifadesi cümlenin belirtili nesnesidir ve sadece bir belirtili isim tamlamasından oluşmaktadır. A seçeneğinde nesne 'Evin bahçesindeki kurumuş ağacı', B seçeneğinde 'zor soruları', D seçeneğinde ise 'parktaki salıncakları' söz gruplarıdır ve bunların tamamı sıfat tamlaması yapısındadır.

23. '(I) Eleştiri, bir eseri hem olumlu hem olumsuz yönleriyle ele alır. (II) Eserin değerli olup olmadığını nesnel ölçütlere göre belirler. (III) Eleştirmen, kişisel beğenilerini işin içine katmamalıdır. (IV) Zaten okur, kendi zevkine göre hareket eder. (V) Böylece sanatın gelişmesine katkıda bulunur.' Bu parçada numaralanmış cümlelerden hangisi düşüncenin akışını bozmaktadır?

• A) II
• B) III
• C) IV ✓
• D) V

Paragraf, 'eleştirinin' ve 'eleştirmenin' nasıl olması gerektiğini (I, II, III) ve bunun sonucunu (V) anlatmaktadır. (IV) numaralı cümle ise konuyu 'okurun' davranışına getirerek paragrafın ana konusundan (eleştiri) sapmaktadır.

24. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde noktalı virgül (;) doğru kullanılmıştır?

• A) Pazardan elma, armut; portakal aldı.
• B) At ölür, meydan kalır; yiğit ölür, şan kalır. ✓
• C) Dün akşam; çok yorgun olduğum için erken yattım.
• D) Seni; defalarca uyardığımı hatırlıyorum.

Noktalı virgül, ögeleri arasında virgül bulunan sıralı cümleleri ayırmak için kullanılır. 'At ölür, meydan kalır' (1. cümle) ve 'yiğit ölür, şan kalır' (2. cümle) bu kurala uygun şekilde ayrılmıştır.

25. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'için' edatı 'amaç-sonuç' ilişkisi kurmuştur?

• A) Hasta olduğu için okula gelemedi.
• B) Bu elbiseyi senin için aldım.
• C) İyi bir üniversite kazanmak için çok çalışıyor. ✓
• D) Yağmur yağdığı için maç ertelendi.

'Çok çalışıyor' eyleminin amacı 'iyi bir üniversite kazanmaktır'. Eylem henüz gerçekleşmemiştir, hedeflenmektedir. 'Hasta olduğu için...' ve 'Yağmur yağdığı için...' ifadeleri neden-sonuçtur.