Noktalama İşaretleri 2

1. Tırnak işareti (“ ”) ile ilgili verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

• A) Cümlede geçen kitap ve dergi isimleri için kullanılır.
• B) Alıntılar tırnak içine alınarak verilir.
• C) Cümle içinde başkasına ait olan sözlerin aktarılmasında kullanılır.
• D) Yabancı kelimelerin okunuşu tırnak içinde gösterilir. ✓

Yabancı kelimelerin okunuşu tırnak içinde değil, yay ayraç (parantez) içinde gösterilir.

2. Mirasa ( ) ( ) Nereye gidiyorsun ( )” demişler. “Esip yağmaya, sürüp savurmaya ( ) ( ) demiş. Yay ayraçlarla belirtilen yerlere aşağıdaki noktalama işaretlerinden hangileri gelmelidir?

• A) (:) (“) (!) (.) (”)
• B) (;) (“) (?) (…) (”)
• C) (:) (-) (?) (…) (”)
• D) (:) (“) (?) (…) (”) ✓

Konuşma çizgisi yerine tırnak işareti kullanıldığında; önce iki nokta, sonra tırnak açılır. Soru cümlesi olduğu için soru işareti konur. Cevap cümlesi eksiltili ('Esip yağmaya gidiyorum' anlamında) olduğu için üç nokta konur ve tırnak kapatılır.

3. – Sayılardan sonra sıra bildirmek için konur. – Sıralı cümleleri birbirinden ayırmak için konur. - Cümle içinde virgülle ayrılmış tür veya takımları birbirinden ayırmak için konur. - Kendinden sonra örnek verilecek cümlenin sonuna konur. Yukarıda bazı noktalama işaretleri ile ilgili bilgiler verilmiştir. Aşağıdakilerden hangisinden bahsedilmemiştir?

• A) İki nokta
• B) Noktalı virgül
• C) Nokta
• D) Üç nokta ✓

Verilen bilgiler sırasıyla: Nokta (sıra bildirme), Virgül veya Noktalı Virgül (sıralı cümle), Noktalı Virgül (tür takım), İki Nokta (örnek verme). Üç nokta ile ilgili bilgi verilmemiştir.

4. Çok akıllı ( ) biri olduğunu iddia ediyor.

• A) ,
• B) ;
• C) ! ✓
• D) ?

Cümlede alay, kinaye veya küçümseme anlamı kazandırılmak istenen 'akıllı' sözcüğünden sonra yay ayraç içinde ünlem işareti (!) getirilmelidir. Soru kökündeki boşluk zaten yay ayraç ( ) şeklinde verildiği için seçeneklere sadece gelecek olan noktalama işaretinin kendisi yazılmalıdır. Bu doğrultuda doğru cevap ünlem işaretinin (!) yer aldığı C seçeneğidir.

5. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde noktalama yanlışlığı yapılmıştır?

• A) Adamın boyu 1.95 cm’yi geçiyordu.
• B) Bu çuval bence 19 kg.dan fazladır. ✓
• C) Bu diziyi RTÜK’e şikayet ettiler.
• D) BOTAŞ’ın mühendis alacağını duydum.

Küçük harflerle yapılan uluslararası ölçü birimi kısaltmalarında (m, cm, kg vb.) nokta kullanılmaz ve gelen ekler kesme işaretiyle ayrılır. Bu nedenle 'kg.dan' yazımı yanlıştır, doğrusu 'kg'dan' olmalıdır. Kurum ve kuruluş adlarına gelen eklerin kesme işaretiyle ayrılmadığı kuralı sadece kurumların açık yazılışları için geçerlidir (örneğin Radyo ve Televizyon Üst Kuruluna). RTÜK ve BOTAŞ gibi büyük harflerle yapılan kısaltmalara getirilen ekler ise daima kesme işaretiyle ayrılır.

6. – Gelen yeni filme gittin mi ( ) – Evet ( ) – Nasıldı film ( ) – Bir görseydin ( ) Yukarıdaki parçada yay ayraçla belirtilen yerlere sırasıyla aşağıdaki noktalama işaretlerinden hangileri getirilmelidir?

• A) (?) (,) (?) (?)
• B) (?) (,) (?) (.)
• C) (?) (.) (?) (?)
• D) (?) (.) (?) (…) ✓

Birinci ve üçüncü cümleler soru cümlesi olduğu için sonlarına soru işareti (?) konur. İkinci dizedeki 'Evet' sözcüğü onay bildiren tek kelimelik bir cevap cümlesidir ve ardından konuşma sırası karşı tarafa geçtiği için sonuna nokta (.) konmalıdır. (Eğer 'Evet, gittim.' şeklinde devam etseydi virgül kullanılırdı). Dördüncü dizedeki 'Bir görseydin' ifadesi ise anlamca tamamlanmamış (eksiltili) bir duygu cümlesi olduğu için sonuna üç nokta (…) konur.

7. Aşağıdaki cümlelerin hangisinin sonuna 'ünlem işareti' ( ! ) getirilmelidir?

• A) Hava ne kadar da güzel ✓
• B) Ne zaman döneceğini söyledi mi
• C) Ahmet'in nerede olduğunu bilmiyorum
• D) Durakta otobüs bekliyordu

• Kural: Sevinç, kıvanç, acı, korku, şaşma gibi duyguları anlatan cümlelerin sonuna ünlem işareti konur. • Analiz: 'Hava ne kadar da güzel' cümlesi bir beğeni ve hayranlık duygusu içerdiği için sonuna ünlem (!) konulmalıdır. Diğer Seçenekler: • B seçeneği soru cümlesidir, soru işareti (?) gelir. • C ve D seçenekleri tamamlanmış yargı bildiren düz cümlelerdir, nokta (.) gelir.

8. Nerdesin ( ) Toprakta mı ( ) havada mı ( ) suda mı ( ) Yukarıda boş bırakılan yerlere aşağıdakilerden hangileri getirilmelidir?

• A) (-) (,) (,) (!)
• B) (:) (?) (?) (?)
• C) (;) (?) (?) (?)
• D) (?) (,) (,) (?) ✓

İlk kısım 'Nerdesin' bir soru cümlesidir (?). Devamında gelen 'Toprakta mı, havada mı' kısımları sıralı soru örnekleridir, aralarına virgül konur ve en sona soru işareti getirilir.

9. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde soru işareti (?) yanlış kullanılmıştır?

• A) Kimlik kartını ve çantanı nerede unuttun?
• B) Gelecek hafta işe gitmesem mi diye düşünüyorum? ✓
• C) Yunus Emre’nin mezarı Kula’da (?) bulunuyormuş.
• D) Yarışmada dereceye girdiğini o da biliyor mu?

'Gelecek hafta işe gitmesem mi diye düşünüyorum' cümlesinde 'mi' edatı bulunmasına rağmen cümle soru anlamı taşımaz, kişinin kendi düşüncesini aktaran kurallı bir cümledir ve sonuna nokta (.) konmalıdır. Adayların sıklıkla hata yaptığı parantez içindeki soru işareti (?) kullanımı ise TDK kurallarına göre tamamen doğrudur; verilen bilginin şüpheli veya kesin olmadığını göstermek amacıyla kullanılır.

10. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'kesme işareti' (') yanlış kullanılmıştır?

• A) Bu karar 10'uncu maddeye aykırıdır.
• B) Akşamki maçı İstanbul'lu seyirciler de izledi. ✓
• C) Boğaz Köprüsü'nün ışıkları yanmıştı.
• D) Yarışmayı 1985'te o kazanmıştı.

• Kural: Özel adlara getirilen yapım ekleri, çokluk eki ve bunlardan sonra gelen diğer ekler kesme işaretiyle ayrılmaz. • Hata: 'İstanbul' özel ismine gelen '-lu' yapım eki kesme ile ayrılmıştır. • Doğrusu: 'İstanbullu' şeklinde bitişik yazılmalıdır. Diğer seçeneklerdeki kullanımlar (sayılara gelen ekler ve çekim ekleri) doğrudur.

11. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'kısa çizgi' (-) *yanlış* kullanılmıştır?

• A) Satır sonuna sığmayan 'he-celeme' şeklinde ayırdı.
• B) Türkçe-İngilizce sözlük aldı.
• C) 2010-2015 yılları arasında burada yaşadı.
• D) Ankara'dan - İstanbul'a kadar yürüdü. ✓

Cümle içinde 'ile, ve, ...-e, ...-den' anlamlarını vermek için ('Ankara-İstanbul yolu' gibi) kısa çizgi kullanılır. Ancak '-den ... -e' ekleri zaten cümlede varsa, araya ayrıca kısa çizgi konulmaz. 'Ankara'dan İstanbul'a' yazımı yeterlidir.

12. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ayraçla ( ) belirtilen yere noktalı virgül ( ; ) getirilmelidir?

• A) Pazardan elma, armut ( ) biber, patlıcan aldım. ✓
• B) Seni soran adam ( ) içeri girdi.
• C) Çocuklar ( ) bahçede top oynuyorlardı.
• D) Yarın bize gelecek misin ( ) diye sordu.

Cümle içinde virgüllerle ayrılmış tür veya takımları birbirinden ayırmak için noktalı virgül kullanılır. A seçeneğinde meyveler (elma, armut) ile sebzeler (biber, patlıcan) arasına noktalı virgül gelmelidir.

13. “Yaşlı ( ) kadına yardım etmek için durdu.” cümlesindeki anlam karışıklığını önlemek için ayraçla ( ) gösterilen yere hangi noktalama işareti getirilmelidir?

• A) ( , ) ✓
• B) ( ; )
• C) ( . )
• D) (Noktalama gerekmez)

Bu cümlede virgül kullanılmazsa, 'yaşlı kadın' (sıfat tamlaması) anlamı çıkar. Ancak cümlenin anlamı 'Yaşlı biri, kadına yardım etti' şeklindeyse, özneyi (Yaşlı) belirtmek ve anlam karışıklığını önlemek için virgül kullanılır.

14. Öğretmen, öğrencisine ( ) ( ) Sakın yalan söyleme ( ) ( ) dedi.

• A) ( : ) ( " ) ( ! ) ( " ) ✓
• B) ( , ) ( ' ) ( . ) ( ' )
• C) ( ; ) ( " ) ( . ) ( " )
• D) ( : ) ( ( ) ( ! ) ( ) )

Konuşma veya alıntıdan önce iki nokta (:) konur. Alıntı cümle tırnak işareti (" ") içine alınır. Alıntı cümlenin (Sakın yalan söyleme!) kendi noktalama işareti (ünlem) tırnağın içine konulur.

15. Tembelin her zaman meşhur iki bahanesi vardır ( ) Param yok ( ) Vaktim yok ( ) Boş yay ayraçla belirtilen yerlere aşağıdaki noktalama işaretlerinden hangileri gelmelidir?

• A) (:) (.) (.) ✓
• B) (:) (;) (.)
• C) (:) (,) (.)
• D) (:) (.) (…)

Açıklama veya listeleme öncesi iki nokta konur. 'Param yok' ve 'Vaktim yok' tamamlanmış cümleler olduğu için sonlarına nokta konur.

16. “Akıl yaşta değil, baştadır ( ) fakat aklı başa yaş getirir.” cümlesinde boş yay ayraçla belirtilen yere hangi noktalama işareti gelmelidir?

• A) Nokta
• B) Virgül
• C) Üç nokta
• D) Noktalı virgül ✓

'Fakat', 'ama' gibi bağlaçlarla bağlanan cümlelerde, eğer önceki cümlede virgül varsa veya anlamı pekiştirmek/ayırmak gerekiyorsa noktalı virgül kullanılabilir. TDK kurallarına göre sıralı cümleleri ayırmada noktalı virgül tercih edilir.

17. O ( ) bu konuyu en ince ayrıntısına kadar biliyordu.

• A) ( , ) ✓
• B) ( ; )
• C) ( : )
• D) ( . )

Uzun cümlelerde yüklemden uzak düşmüş olan özneyi (O) belirtmek için özneden sonra virgül kullanılır.

18. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde tırnak işaretinin (" ") kullanımında bir yanlışlık yapılmıştır?

• A) Atatürk'ün "Yurtta sulh, cihanda sulh." sözünü unutmayalım.
• B) Bu konuda "ama" ve "fakat" sözcüklerini çok kullanıyorsun.
• C) Öğretmenimiz, yarınki sınavın "çok zor olacağını" söyledi. ✓
• D) En sevdiğim roman "Yaban"dır.

Tırnak işareti, başka bir kimseden veya yazıdan olduğu gibi aktarılan sözler (doğrudan anlatım) için kullanılır. C seçeneğinde öğretmenin sözü olduğu gibi değil, anlamı korunarak değiştirilmiş (dolaylı anlatım) şekliyle verilmiştir. Dolaylı anlatım cümlelerinde tırnak işareti kullanılamaz.

19. Hayatta başarılı olmak için ne lazımdır? Sağlık mı ( ) para mı ( ) zekâ mı ( ) yüksek bilgi mi ( ) Boş yay ayraçla belirtilen yerlere aşağıdaki noktalama işaretlerinden hangileri getirilmelidir?

• A) (?) (?) (?) (.)
• B) (?) (?) (?) (?)
• C) (,) (,) (,) (?) ✓
• D) (,) (,) (,) (…)

Soru ifadesi içeren sıralı eş görevli sözcükler (Sağlık mı, para mı...) virgülle ayrılır ve soru işareti en sona konur.

20. Aşağıdaki cümlelerin hangisinin sonuna 'üç nokta' (...) getirilmelidir?

• A) Gökyüzü o kadar güzeldi ki ✓
• B) Sana ne dediğini anlamadım
• C) Bu işi başarabilecek mi
• D) Ne kadar da yaramaz bir çocuk

Üç nokta, tamamlanmamış (yüklemi olmayan) cümlelerin sonuna konur. 'Gökyüzü o kadar güzeldi ki...' cümlesi 'ki' bağlacından sonra bir yargı daha beklemektedir, cümle eksiltilidir. Diğer cümlelerin sonuna (sırasıyla) nokta, soru işareti ve ünlem işareti gelmelidir.

21. “Ne kadar zeki ( ) biri olduğunu herkes bilir.” cümlesinde yay ayraç içine hangi noktalama işareti getirilirse alay veya küçümseme anlamı katılmış olur?

• A) Noktalı virgül
• B) Soru işareti
• C) Ünlem ✓
• D) Kısa çizgi

Yay ayraç içinde ünlem işareti (!), cümleye alay, kinaye veya küçümseme anlamı katar.

22. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'virgül' (,) sıralı cümleleri ayırma göreviyle kullanılmıştır?

• A) Kitaplarını, defterlerini ve kalemlerini çantasına koydu.
• B) Atatürk, 'Ne mutlu Türk'üm diyene!' demiştir.
• C) Sabah kalktı, yüzünü yıkadı ve kahvaltı yaptı. ✓
• D) Peki, sizin dediğiniz gibi olsun.

Sıralı cümleler, birden fazla yüklemi (yargıyı) olan cümlelerdir. 'Kalktı', 'yıkadı', 'yaptı' yüklemleri virgül ile ayrılmıştır. Diğer seçeneklerde virgül eş görevli sözcükleri, alıntıyı ve kabul sözcüğünü ayırmıştır.

23. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'tırnak işareti' "" *farklı* bir görevde kullanılmıştır?

• A) Öğretmen, "Lütfen sessiz olun." dedi.
• B) Yazarın "Kiralık Konak" romanını okudunuz mu? ✓
• C) Babam "Nereye gidiyorsun?" diye sordu.
• D) Atatürk "İstikbal göklerdedir." sözüyle...

Diğer üç seçenekte tırnak işareti, başkasına ait bir sözü (doğrudan alıntıyı) aktarmak için kullanılmıştır. İkinci seçenekte ise bir 'eser adını' (roman adı) belirtmek için kullanılmıştır.

24. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'yay ayraç' ( ) *farklı* bir görevde kullanılmıştır?

• A) Bu eserde alegorik (sembolik) bir anlatım var.
• B) İhtiyar, (Elini yavaşça kaldırarak) konuşmaya başladı. ✓
• C) Shakespeare (Şekspir) bu tragedyasında...
• D) Yunus Emre (1240?-1321) önemli bir şairdir.

Yay ayraç; eş anlamlı sözcüğü, okunuşu veya doğum/ölüm tarihini göstermek için kullanılır. İkinci seçenekte ise tiyatro metinlerinde olduğu gibi, konuşanın o anki 'hareketini' (ekstra bir bilgiyi) göstermek için kullanılmıştır.

25. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde üç nokta diğerlerinden farklı bir görevde kullanılmıştır?

• A) Parkta neler yok ki: atlı karıncalar, salıncaklar, kaykaylar…
• B) Durum fiillerine birçok örnek verebiliriz: oturmak, kalkmak, yatmak…
• C) Dün okula birçok arkadaş gelmedi: Ayla, Nazım, Neriman, Fazıl…
• D) Sana anlatacağım o kadar çok şey var ki… ✓

A, B ve C seçeneklerinde üç nokta, benzer örneklerin devam ettiğini (sıralamanın bitmediğini) göstermek için kullanılmıştır. D seçeneğinde ise yüklemi söylenmemiş, eksiltili bir cümleyi belirtmek için kullanılmıştır.