Noktalama İşaretleri 4

1. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'kısa çizgi' (-) *yanlış* kullanılmıştır?

• A) Satır sonuna sığmayan 'he-celeme' şeklinde ayırdı.
• B) Türkçe-İngilizce sözlük aldı.
• C) 2010-2015 yılları arasında burada yaşadı.
• D) Ankara'dan - İstanbul'a kadar yürüdü. ✓

Cümle‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ içinde 'ile, ve, ...-e, ...-den' anlamlarını vermek için ('Ankara-İstanbul yolu' gibi) kısa çizgi kullanılır. Ancak '-den ... -e' ekleri zaten cümlede varsa, araya ayrıca kısa çizgi konulmaz. 'Ankara'dan İstanbul'a' yazımı yeterlidir.

2. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde tırnak işaretinin (" ") kullanımında bir yanlışlık yapılmıştır?

• A) Atatürk'ün "Yurtta sulh, cihanda sulh." sözünü unutmayalım.
• B) Bu konuda "ama" ve "fakat" sözcüklerini çok kullanıyorsun.
• C) Öğretmenimiz, yarınki sınavın "çok zor olacağını" söyledi. ✓
• D) En sevdiğim roman "Yaban"dır.

Tırnak‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ işareti, başka bir kimseden veya yazıdan olduğu gibi aktarılan sözler (doğrudan anlatım) için kullanılır. C seçeneğinde öğretmenin sözü olduğu gibi değil, anlamı korunarak değiştirilmiş (dolaylı anlatım) şekliyle verilmiştir. Dolaylı anlatım cümlelerinde tırnak işareti kullanılamaz.

3. Aşağıdaki cümlelerin hangisinin sonuna 'üç nokta' (...) getirilmelidir?

• A) Gökyüzü o kadar güzeldi ki ✓
• B) Sana ne dediğini anlamadım
• C) Bu işi başarabilecek mi
• D) Ne kadar da yaramaz bir çocuk

Üç‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ nokta, tamamlanmamış (yüklemi olmayan) cümlelerin sonuna konur. 'Gökyüzü o kadar güzeldi ki...' cümlesi 'ki' bağlacından sonra bir yargı daha beklemektedir, cümle eksiltilidir. Diğer cümlelerin sonuna (sırasıyla) nokta, soru işareti ve ünlem işareti gelmelidir.

4. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'tırnak işareti' "" *farklı* bir görevde kullanılmıştır?

• A) Öğretmen, "Lütfen sessiz olun." dedi.
• B) Yazarın "Kiralık Konak" romanını okudunuz mu? ✓
• C) Babam "Nereye gidiyorsun?" diye sordu.
• D) Atatürk "İstikbal göklerdedir." sözüyle...

Diğer‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ üç seçenekte tırnak işareti, başkasına ait bir sözü (doğrudan alıntıyı) aktarmak için kullanılmıştır. İkinci seçenekte ise bir 'eser adını' (roman adı) belirtmek için kullanılmıştır.

5. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde üç nokta diğerlerinden farklı bir görevde kullanılmıştır?

• A) Parkta neler yok ki: atlı karıncalar, salıncaklar, kaykaylar…
• B) Durum fiillerine birçok örnek verebiliriz: oturmak, kalkmak, yatmak…
• C) Dün okula birçok arkadaş gelmedi: Ayla, Nazım, Neriman, Fazıl…
• D) Sana anlatacağım o kadar çok şey var ki… ✓

A,‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ B ve C seçeneklerinde üç nokta, benzer örneklerin devam ettiğini (sıralamanın bitmediğini) göstermek için kullanılmıştır. D seçeneğinde ise yüklemi söylenmemiş, eksiltili bir cümleyi belirtmek için kullanılmıştır.

6. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde tırnak işaretinin kullanılışında bir yanlışlık yapılmıştır?

• A) Dedem: “Takdir alırsan sana bilgisayar alacağım.” dedi.
• B) Daldaki kargayı gören tilki: “Sesin de ne güzel!” demiş.
• C) “Matmazel Noralya’nın Koltuğu” Peyami Safa’nın romanlarından biridir.
• D) Tarih bilimi, bu devre feodalizm “derebeylik” adını veriyor. ✓

Bir‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ kelimenin eş anlamlısını veya karşılığını belirtirken yay ayraç (parantez) kullanılır. 'Feodalizm (derebeylik)' şeklinde yazılmalıydı. Tırnak içine alınması yaygın bir kullanım değildir.

7. Her zamanki gibi hazırlık yapıyor önceden (I) Çantalar, valizler, giysiler (II) Tabii ki kitaplar da (III) Dinlenmeye değil de bir iş gezisine gider gibi (IV) Giderken tabii aklı geride, kulağı cep telefonunda (V) Bu parçada numaralanmış yerlerden hangisine üç nokta (...) **getirilemez**?

• A) I. ✓
• B) II.
• C) III.
• D) IV.

I‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ numaralı cümlede 'hazırlık yapıyor' yüklemi bulunmaktadır. Yüklemi olan cümleler tamamlanmış cümledir ve sonuna nokta konur. Diğer seçenekler eksiltili (yüklemsiz) cümle olduğu için üç nokta alır.

8. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde iki nokta farklı bir görevde kullanılmıştır?

• A) Millî Edebiyat akımının temsilcilerinden bir kısmını sıralayalım: Ömer Seyfettin, Halide Edip Adıvar, Ziya Gökalp, Mehmet Emin Yurdakul, Ali Canip Yöntem.
• B) Pazardan şunları aldım: patates, kereviz, muz, kivi.
• C) Bu kararın istinat ettiği en kuvvetli muhakeme ve mantık şu idi: Esas, Türk milletinin haysiyetli ve şerefli bir millet olarak yaşamasıdır. ✓
• D) Yapmamız gerekenleri şöyle sıraladı: planlı çalışmak, az uyumak, zamana riayet etmek.

İki‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ nokta; A, B ve D seçeneklerinde örnekleri sıralamak için kullanılmıştır. C seçeneğinde ise açıklama cümlesinden önce kullanılmıştır. Görev bakımından farklıdır.

9. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'kısa çizgi' (-) ara sözü ayırmak için kullanılmıştır?

• A) Yarın Türkçe-İngilizce sözlüğe bakacağım.
• B) 2020-2021 eğitim yılı zorlu geçti.
• C) Bu olayı -eminim siz de hatırlarsınız- daha önce yaşamıştık. ✓
• D) Yolun sonuna gelip durdu.

Ara‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ sözler, iki virgül arasına alınabildiği gibi, iki kısa çizgi arasına da alınabilir. '-eminim siz de hatırlarsınız-' bölümü, cümlenin akışını kesen bir ara sözdür.

10. Aşağıdakilerden hangisinin sonuna soru (?) işareti koymaya gerek yoktur?

• A) Hangi derdim için ağlayayım, bilmiyorum. ✓
• B) Derdim çoktur hangisine yanayım ben
• C) O mübarek gemiler hangi seferden geliyor
• D) Hangi dağda kurt öldü de buraya geldin

'Hangi‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ derdim için ağlayayım, bilmiyorum' cümlesi biçimce soru eki içerse de anlamca soru sormaz, bir durumu bildirir. Bu yüzden sonuna nokta konur.

11. …sanki yılların ve tecrübelerin izlenimlerini taşırlar… cümlesindeki üç noktanın kullanımıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

• A) Tamamlanmamış cümlenin sonuna konur.
• B) Alıntılarda; başta, ortada ve sonda alınmayan kelime ve bölümlerin yerine konur. ✓
• C) Sözün bir yerde kesilerek geri kalan bölümün okuyucunun hayal dünyasına bırakıldığını göstermek için kullanılır.
• D) Ünlem ve seslenmelerde anlatımı pekiştirmek için konur

Buradaki‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ üç nokta, cümlenin başından veya sonundan bazı kısımların alınmadığını (alıntı yapıldığını) gösterir.

12. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'iki nokta' (:) *yanlış* kullanılmıştır?

• A) Toplantıya katılanlar: Ahmet, Mehmet ve Ali'ydi.
• B) Kendini tanıttı: Ben bu okulun müdürüyüm.
• C) Sana tek bir tavsiyem var: Çok çalış.
• D) En sevdiğim dersler: Türkçe ve Matematiktir. ✓

Açıklama‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ veya örnekleme yapılacaksa iki nokta konur. Ancak 'En sevdiğim dersler Türkçe ve Matematiktir.' cümlesinde 'Türkçe ve Matematiktir' yüklemdir. Yüklemden önce iki nokta konulmaz. Cümlenin 'En sevdiğim dersler şunlardır: Türkçe ve Matematik.' şeklinde olması gerekirdi.

13. Zamana, rüzgâra, yağmura direnemiyor ve sıyrılıyor kayıtsızlığından (I) Kimi insanlarsa, taşlar kadar ve onlardan daha çok kayıtsız kalıyor insanı inciten acılara (II) İnsan, taş değilse -ki değil- aşındığı kadar insandır belki (III) Dertlendiği ve tükendiği kadar (IV) Derdinin büyüklüğü kadar insandır (V) Bu parçada numaralanmış yerlerden hangisinin sonuna **nokta (.)** konulmaz?

• A) I.
• B) II.
• C) III.
• D) IV. ✓

I,‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ II ve III numaralı cümleler yüklemi olan tamamlanmış yargılardır, sonlarına nokta (.) konur. Ancak IV numaralı 'Dertlendiği ve tükendiği kadar' ifadesi yüklemsiz (eksiltili) olduğu için sonuna üç nokta (...) konulmalıdır.

14. Soru eki 'mı/mi' cümleye her zaman soru anlamı katmaz; zaman veya koşul anlamı kattığında cümlenin sonuna soru işareti konulmaz. Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinin sonuna soru işareti (?) konulması yanlıştır?

• A) Bize neden yardım etmediğini biliyor musun
• B) Sınav sonuçları ne zaman açıklanacak acaba
• C) Ders bitti mi hemen kütüphaneye koşardı ✓
• D) Yarınki toplantıya kimler katılacak

'Ders‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ bitti mi hemen kütüphaneye koşardı' cümlesinde 'mi' eki soru anlamı değil, 'bittiği zaman' anlamında zarf-fiil işlevinde (zaman anlamı) kullanılmıştır. Dolayısıyla bu cümlenin sonuna nokta (.) konulmalıdır.

15. Aşağıdaki cümlelerin hangisinin sonuna soru işareti (?) getirilemez?

• A) Ne zaman geleceğini söyledi mi
• B) Neden böyle davrandığını bir bilsem ✓
• C) Bu adresi kime sormalıyım
• D) Akşamki maçı izledin mi

B‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ seçeneği, bir soru sormaktan çok, bir istek ve bilinememe durumu ifade etmektedir. Cümlenin sonunda soru anlamı yoktur. Bu nedenle sonuna soru işareti getirilmesi yanlıştır, nokta konmalıdır.

16. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde noktanın (.) kullanımı yanlıştır?

• A) Kitabı bitirdim. Çok beğendim.
• B) Ankara İzmir arası 587. km'dir. ✓
• C) Saat 10.30'da toplantı başlayacak.
• D) Bugün hava çok güzel.

Cümle‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ sonunda (A, D) ve saat/dakika arasında (C) nokta kullanımı doğrudur. Ancak '587. km' ifadesi 'beş yüz seksen yedinci kilometre' anlamı katar; mesafe belirtmek için '587 km'dir' yazılmalı, nokta kullanılmamalıdır.

17. Aşağıdaki cümlelerden hangisinde iki nokta üst üste (:) doğru kullanılmıştır?

• A) Bugün hava çok güzel: dışarı çıkmak istiyorum.
• B) Saat 14:30'da görüşelim.
• C) Kitabı çok beğendim: çünkü konusu çok etkileyiciydi.
• D) Şunlar alınacak: ekmek, süt, peynir. ✓

İki‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ nokta üst üste, açıklama veya örnekleme (liste) yapılacaksa kullanılır. 'Şunlar alınacak: ekmek, süt, peynir.' cümlesinde doğru şekilde kullanılmıştır. B seçeneğinde saat ve dakika arasına iki nokta (:) değil, tek nokta (.) konulmalıdır (TDK kuralı). C seçeneğinde 'çünkü' bağlacından önce noktalama işareti kullanılmaz. A seçeneğinde ise sıralı cümleleri ayırmak için virgül veya noktalı virgül kullanılmalıdır.

18. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde kısa çizgi (-) doğru kullanılmıştır?

• A) Kitapçıdan üç-dört tane kalem aldım.
• B) Bu yıl-sınav tarihi değişti.
• C) Sabah-erkenden kalktım.
• D) Türk-Alman ortak yapımı bir film izledik. ✓

Kısa‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ çizgi, 've, ile, ila, ...-den ...-e' anlamlarını vermek için ('Türk-Alman' -> Türk ve Alman) kullanılır. Diğer seçeneklerde kullanımı yanlıştır.

19. Aşağıdaki cümlelerden hangisinde ünlem işareti (!) doğru kullanılmıştır?

• A) Ne güzel bir gün! ✓
• B) Hemen buraya gel! dedi.
• C) Bu kitabı beğenmedim!
• D) Koşun yardım edin,!

Ünlem‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ işareti, duygu ve heyecan (beğeni, şaşkınlık vb.) ifade eden cümlelerin sonunda kullanılır. 'Ne güzel bir gün!' cümlesinde doğru şekilde kullanılmıştır.

20. Aşağıdaki cümlelerden hangisinde iki nokta (:) yanlış kullanılmıştır?

• A) Şunları al: kalem, defter, kitap.
• B) Bugün hava çok güzel: dışarı çıkmak istiyorum. ✓
• C) Ahmet şöyle dedi: 'Kitabı çok beğendim.'
• D) TDK: Türk Dil Kurumu.

İki‍​‌​‌​​‌‌​‌​​​​‌‌​‌​​‌​‌‌​​‌‌​​‌​​​‌‌​‌‌​‍ nokta, açıklama (C), örnekleme (A) veya kısaltma açıklamalarında (D) kullanılır. Ancak 'Bugün hava çok güzel: dışarı çıkmak istiyorum.' cümlesinde kullanımı yanlıştır, iki cümle arasına nokta veya noktalı virgül gelmelidir.